Dünyanın önde gelen liderleri, tüm dünyayı kuşatan derin bir ekonomik buhranın yaşandığını kabul etmektedir; pek çok iktisatçı ve siyasetçi de sorunun temel nedeni olarak kapitalist ekonomik sistemin temel fikirlerini göstermektedir. G8 liderleri, Temmuz 2009'da İtalya'daki toplantılarında yayımladıkları G8 Liderler Bildirgesi: Sürdürülebilir Bir Gelecek için Sorumlu Liderlik'te şöyle demişlerdir: "Ekonomik ve finansal krize ve bunun insani ve toplumsal sonuçlarına odaklanmaya devam ediyoruz." Bu kriz, Francis Fukayama gibi akademisyenlerin kapitalizm ve demokrasiye karşı alarm vermesine yol açmıştır. Fukayama, "The Fall of America, Inc." (Amerika Şirketinin Çöküşü) başlıklı makalesinde şunları yazmıştır:

Top leaders of the world acknowledge the fact that a deep economic depression is encompassing the entire world and scores of economists and politicians cite the core ideas of the economic system of capitalism as a root cause of the problem. The G8 leaders in their meeting in Italy in July 2009 stated in the G8 Leaders Declaration: Responsible Leadership for a Sustainable Future: “We remain focused on the economic and financial crisis and its human and social consequences” . This crisis prompted scholars like Francis Fukayama to blow the siren on capitalism and democracy. He wrote in his article “The Fall of America, Inc.” :

Wall Street'in en ünlü firmalarıyla birlikte, kapitalizmin belirli bir anlayışı da çöktü. Markamıza olan güveni nasıl yeniden tesis ederiz? Amerika'nın en ünlü yatırım bankalarının çöküşü. Tek bir günde bir trilyon doların üzerinde hisse senedi piyasası servetinin buharlaşması. 700

Along with some of Wall Street’s most storied firms, a certain vision of capitalism has collapsed. How we restore faith in our brand. The implosion of America’s most storied investment banks. The vanishing of more than a trillion dollars in stock-market wealth in a day. A $700

...milyar dolarlık fatura Amerikan vergi mükelleflerine çıkıyor. Wall Street'teki çöküşün büyüklüğü bundan daha fazla olamazdı. Yine de Amerikalılar, ekonominin çökmesini önlemek için neden bu akıl almaz tutarları ödediklerini sorarken, çok az kişi Amerika Birleşik Devletleri'ne daha soyut ama potansiyel olarak çok daha büyük bir bedele, yani finansal krizin Amerika'nın markasına verdiği zarara dair konuşuyor.

billion tab for U.S. taxpayers. The scale of the Wall Street crackup could scarcely be more gargantuan. Ye t even as Americans ask why they’re having to pay such mind-bending sums to prevent the economy from imploding, few are discussing a more intangible, yet potentially much greater cost to the United States—the damage that the financial meltdown is doing to America’s brand.

University of Massachusetts iktisat profesörü Richard Wolff, günümüz ekonomik krizinin temel nedenlerini inceliyor ve bu krizin Amerikan tarzı kapitalizmin yapısındaki sarsıcı başarısızlıkları nasıl yansıttığını gösteriyor. Profesör Wolff, mevcut krizin kendi ömrü boyunca gördüğü kapitalizmin en büyük krizi olduğunu ilan ediyor. Gelecekteki felaketlerden kaçınmak için daha köklü değişikliklerin yapılması gerektiğini öne sürüyor.

University of Massachusetts economics professor Richard Wolff breaks down the root causes of today’s economic crisis, showing how it reflects seismic failures within the structures of American style of capitalism itself . Professor Wolff declares that the current crisis is the greatest crisis of capitalism in his lifetime. He suggests that more fundamental changes need to be made to avoid future catastrophes.

Günümüzün ekonomik krizi ve kapitalizme yöneltilen çok sayıda eleştiri, çağdaş sistem ve ideoloji tarihinde önemli bir eğilime işaret etmektedir; bu da kapitalizmin çöküşüdür.

The current economic crisis and the score of criticisms targeted at capitalism point to one important trend in the contemporary history of systems and ideologies; that is the downfall of capitalism.

Bir başka eğilim de hem akademisyenlerin hem de siyasetçilerin ilgisini çeken, siyasi İslam'ın yükselişi ve geniş bir coğrafyada İslami bir yönetim ve ekonomi modelinin yeniden tesis edilmesi arayışıyla ilgili olandır. Bu eğilime en açık atıf Noah Feldman'ın The Fall and Rise of the Islamic State adlı kitabında yapılmaktadır. Feldman, 1924'te yıkılan İslam devletinin yeniden yükselmekte olduğunu savunmaktadır.

Yet another trend which captures the attention of scholars as well as politicians is the one related to the rise of political Islam and the quest for the reestablishment of an Islamic model of governance and economy in a large geographic span of the world. The most explicit reference to this trend is made by Noah Feldman in his book The Fall and Rise of the Islamic State . Feldman argues that the Islamic state which fell in 1924 is being 4

"reconstructed today. He states:" → Bugün yeniden inşa edildi. Şöyle buyurur:

reconstructed today. He states:

Sembolik ve pratik açıdan, İslam Devleti 1924'te ölmüştür. Ancak bugün İslam Devleti yeniden yükselişte... Gidişat onlardan yanadır. Fas'tan Endonezya'ya uzanan Müslüman ülkelerde, büyük çoğunluklar devletlerinin hukuk kaynağının Şeriat olması gerektiğini söylemektedir. (Feldman, s. 2)

In both symbolic and practical terms, the Islamic State died in 1924. Ye t today, the Islamic State rides again . . . The trend is with them. In Muslim countries running the geographical span from Morocco to Indonesia, substantial majorities say that the Shari’ah should be the source of law for their states. (Feldman, pp. 2)

Patrick Buchanan'ın Townhall.com çevrim içi dergisinde "An Idea Whose Time Has Come" başlığıyla yayımlanan yakın tarihli bir makalesi, "yükselen İslam" eğilimine dair bir başka anlatımı ortaya koymaktadır. Pat Buchanan şunu yazmıştır:

Another account of the “rising Islam” trend is depicted in a recent article published by Patrick Buchanan in the Townhall.com online magazine under the title “An Idea Whose Time Has Come”5. Pat Buchanan wrote:

Ama bugün, on milyonlarca Müslüman, daha saf bir İslam'a ... dönüş yapıyor gibi görünmektedir. Gerçekten de İslam inancının direnci şaşırtıcıdır. İslam, Osmanlı İmparatorluğu'nun iki yüzyıl süren yenilgi ve aşağılanmalarından ve Atatürk'ün hilafeti kaldırmasından sağ çıktı. Nesiller boyu süren Batı hakimiyetine katlandı. Mısır, Irak, Libya, Etiyopya ve İran'daki Batı yanlısı monarşilerden daha uzun ayakta kaldı.

But today, tens of millions of Muslims appear to be . . . returning to their roots in a more pure Islam. Indeed, the endurance of the Islamic faith is astonishing. Islam survived two centuries of defeats and humiliations of the Ottoman Empire and Ataturk’s abolition of the caliphate. It endured generations of Western rule. It outlasted the pro-Western monarchs in Egypt, Iraq, Libya, Ethiopia and Iran.

İslam komünizmi kolayca püskürttü, 1967'de Nasırcılığın bozgununu atlattı ve Arafat'ın ya da Saddam'ın milliyetçiliğinden daha dayanıklı olduğunu kanıtladı. Şimdi ise dünyanın son süper gücüne direniyor.

Islam easily fended off communism, survived the rout of Nasserism in 1967 and has proven more enduring than the nationalism of Arafat or Saddam. Now, it is resisting the world’s last superpower.

Her iki konunun, yani kapitalizmin çöküşü ve İslam'ın yükselişinin, üzerine yayımlanmış malzeme oldukça fazladır. Literatürde nadir görülen, ise bu iki meselenin aynı platform içinde birlikte ele alınmasıdır. Yakın zamanda, "Kapitalizmin Çöküşü ve İslam'ın Yükselişi" başlıklı bir konferans Chicago bölgesinde düzenlendi. Konferans, hem Müslüman hem de Müslüman olmayan topluluklardan karışık tepkiler topladı. Konunun her bir boyutu ayrı ayrı tartışıldığında tepkilerin çok daha az çarpıcı olduğu, iki meselenin aynı anda ele alınmasıyla ise tepkilerin dikkat çekici ölçüde arttığı görülmektedir. İki konunun birleşimi, sayısız blog yazısını, Twitter paylaşımını, internet sitesini ve medya yorumunu tetiklemektedir. İşte bu kitap, bu birleşimi konu edinmektedir.

The published material on either of the issues—the fall of capitalism or the rise of Islam—is notably large. What is not common in the literature is to have both issues discussed in the realm of the same platform. Recently, the “fall of capitalism and the rise of Islam” was a title of a conference convened in the Chicago area. The conference generated mixed reactions from both Muslim and non-Muslim communities. It is interesting to note that when each dimension of the subject is discussed separately, the reaction is far less dramatic than when both issues are addressed simultaneously. The combination of both topics provokes scores of Blogs, Twitters, sites, and media commentaries. It is this combination which will be the subject of this book.

Müslümanların kapitalizmin akıbeti üzerine siyasi tartışmalara katılması da alışılmadık bir durumdur. Siyaset bilimi, tarih, ilahiyat ve küresel hareketler alanlarında öğrenim gören öğrenciler, kapitalizmin içinde bulunduğu durumu anlatan sosyalist, komünist, akademisyen ve düşünce kuruluşu siyasetçilerinin yazılarını okumaya alışkındır. Ancak Müslümanların bu meseleyi İslami bir perspektiften ele aldığına nadiren rastlanır. Bu kitap, kapitalizmi bir Müslümanın bakış açısından ve İslam'ın görüşü doğrultusunda ele alacaktır.

It is also uncommon for Muslims to be involved in the political discussion on the fate of capitalism. Students of political science, history, theology, and global movements are accustomed to reading the accounts of socialists, communists, academics, and think tank politicians on the plight of capitalism. But rarely we find Muslims addressing this issue from an Islamic perspective. This book will provide an account of capitalism from the perspective of a Muslim and the viewpoint of Islam.

Kapitalist ekonomik dünyanın en son krizi, İslami ekonomik alternatifler üzerine birkaç araştırmayı tetiklemiştir. Ancak bu araştırmalar, kapitalizm ve sosyalizmin ortaya koyduklarından farklı bir temele ve yapıya sahip kapsamlı bir ekonomik sistem aramak yerine, hasta bir ekonomi için geçici çözümler arayışı içinde yapılmaya devam etmektedir. Bu yayının amaçlarından biri, İslam'ın ekonomik, siyasi ve sosyal sistemin yanı sıra bir değerler ve ahlak sistemi olarak, insan ruhunun manevi bir dolgusuyla birlikte, kapsamlı bir ideoloji olarak bütüncül bir görünümünü sunmaktır.

The most recent crisis of the capitalist economic world did provoke several inquiries into the Islamic economic alternatives. But those inquirers continue to be made in search of temporary fixes for an ailing economy instead of looking for a comprehensive economic system with different foundation and structures than those exhibited by capitalism and socialism. One objective of this publication is to present a comprehensive view of Islam as an ideology which comprises economic, political, and social system as well as a system of values and ethics, all coupled with a spiritual filling of the human soul.

Bu kitap, Samuel Huntington'ın öngördüğü "medeniyetler çatışması"nın bir ürünü değildir. Aksine, küresel arenada süregelen bir eğilimin tasviridir; bkz. Şekil 1. Bir yanda milliyetçilik, sosyalizm ve kapitalizm ideolojileri ya solmuş ya da hâlâ solmaktadır. Diğer yanda ise İslam'ın Şeriatı ile yönetilen bir İslam devletinin yeniden doğuşu için zeminler güçlenmeye devam etmektedir.

This book is not an outgrowth of the “clash of civilizations” as prophesied by Samuel Huntington . Rather, it is a depiction of an ongoing trend in the global arena; see figure 1. On one side, the ideologies of nationalism, socialism, and capitalism either have faded or are still fading. On the other side, the grounds for the rebirth of an Islamic state governed by the Shari’ah of Islam continue to strengthen.

Finansal kriz, kapitalist dünyada yeni bir olgu değildir. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa son yüz yıl içinde birkaç durgunluk ve/veya büyük buhran yaşamıştır. Geçmişteki bütün kriz ve çalkantıların aksine, bu kez finansal kriz, mevcut finansal ve ekonomik sistemin omurgasını oluşturan altyapı olan kapitalizmin içinde bulunduğu durum hakkında ciddi bir kaygı doğurmuştur. 2008'de hisse senedi ve emtia piyasaları dibe vurduğunda, kapitalizm ciddi biçimde hasta olarak görülmüştür. Tarih ne kadar şaşırtıcı olabilse de, on dokuzuncu yüzyılın sonlarında İslam Osmanlı Devleti dünyanın hasta adamı olarak görülüyordu; o dönemde kapitalizm ise sağlıklı ve parlak olan olarak ortaya çıkıyordu. Bugün, uzun bir yüzyıllık başarıdan sonra, kapitalizm dünyanın hasta adamı olmaya başlamaktadır; İslam ise şimdi sağlıklı ve parlak olan olarak ortaya çıkmaktadır.

The financial crisis is not a new phenomenon in the world of capitalism. The United States and Europe have gone through several recessions and/ or depressions for the last hundred years. Unlike all crisis and turmoil of the past, this time around, the financial crisis raised serious concern about the plight of capitalism, the backbone infrastructure of the current financial and economic system. When stock and commodity markets hit rock bottom in 2008, capitalism was viewed as seriously sick. As astonishing as history could be, the Islamic Ottoman State was viewed as the sick man of the world in the late nineteenth century; then, capitalism was emerging as the healthy splendid one. Today and after a long century of success, capitalism is becoming the sick man of the world; Islam, now, is emerging as the healthy and splendid one.

Financial Times, "Kapitalizmin Geleceği" başlıklı bir yazı dizisi yayımladı. Ekonomistler, siyasetçiler ve filozoflar, 2007-09 Büyük Durgunluğu'nu tarihsel bir dönüm noktası olarak gördü ve değişen bir kapitalizm için yeni vizyonlar ortaya koydu. Londra Financial Times'ın baş ekonomi yorumcusu Martin Wolf, "Bu Kriz Bir An mı, Yoksa Belirleyici Bir An mı?" başlıklı yazısında şu sonuca varıyor:

The Financial Times ran a series of articles titled “The Future of Capitalism.” Economists, politicians, and philosophers saw the Great Recession of 2007-09 as a historic watershed and produced new visions of a changed capitalism. Chief economics commentator at the London Financial Times Martin Wolf makes the following conclusion in his article “This Crisis Is a Moment, but Is It a Defining One?” :

Bu krizin bazı eğilimleri hızlandırdığını, bazılarını ise sürdürülemez olduğunu ortaya koyduğunu tahmin ediyorum. Ekonomi biliminin itibarına zarar verdi. Dünyaya acı bir miras bırakacak. Yine de tarihte bir dönüm noktası olarak anılmayabilir. Krallar öldüğünde söylenenleri biraz değiştirerek söylersek: “Kapitalizm öldü; yaşasın kapitalizm.”

Günümüzde ekonomistler, siyasetçiler ve düşünürler, açgözlülük ve korku gibi özelliklerin mevcut finansal krizin ve ekonomik durgunluğun ardında yattığını ileri sürmeyi adet hâline getirmiştir. Daha genel bir çerçevede, önde gelen düşünürler ve siyasetçiler, başarısızlığın ardındaki ahlaki krizi daha geniş bir ölçekte ele almaktadır. Carter yönetiminde ulusal güvenlik danışmanlığı yapmış olan Zbigniew Brzezinski, Amerika Birleşik Devletleri'nin dünya liderliğini sürdürebilmesi için gerekli olan ahlaki pusulayı kaybettiği konusunda uyarıda bulunmaktadır. Brzezinski'nin kendi sözleriyle, "Amerika'nın ahlaki duruşu zedelenmiştir... ahlaki inançların yokluğu, ani krizlerden ve yeni korkulardan yararlanan demagojiye fırsat tanımaktadır"11.

It has become customary for economists, politicians, and thinkers to claim that traits such as greed and fear were behind the current financial crisis and economic downturn. In a more general case, prominent thinkers and politicians put the moral crisis behind failure at a larger scale. Zbigniew Brzezinski, the former national security advisor in the Carter administration, warns that the United States has lost the moral compass which is necessary for the United States to sustain its world leadership. In Brzezinski’s own words, “The moral standing of America has been tarnished . . . the absence of moral convictions leaves opportunities for demagogy that exploits sudden crises and new fears”11.

Jimmy Carter, "Our Endangered Values: America's Moral Crisis" adlı kitabında Amerika Birleşik Devletleri'ndeki derinleşen ahlaki krizi ele alır12. Onun ana teması şu sözlerle özetlenebilir: "Temel ahlaki değerlerimizde, kamusal söylemde ve siyasi felsefede şu anda gerçekleşmekte olan dönüşümler kapsamlı ve derindir." Çok sayıda ekonomist, politikacı ve yorumcu, mevcut finansal krizi ve ekonomik durgunluğu piyasadaki ahlaki değer ve etik eksikliğine bağladı. Barack Obama'ya göre, "hırsın etiğini hoş gördük, hatta benimsedik... kazananın her şeyi aldığı, her şeyin serbest olduğu bir ortamı teşvik ettik"13. Cumhuriyetçi Parti'nin başkan adayı John McCain, finansal krizin "açgözlülük, yolsuzluk ve aşırılık" yüzünden çıktığını ve "Wall Street'in Amerikan ekonomisine bir kumarhane gibi davrandığını" söyledi14. George Bush, "Wall Street sarhoş oldu" dediğinde kurumsal açgözlülüğe ve piyasa aşırılıklarına işaret etti15. Ralph Nader, mevcut Wall Street krizini önceden tahmin ettiğini belirtir ve bunun "saf açgözlülükten" kaynaklandığına inanır25. Wall Street'teki gelişmeleri değerlendiren bir CNN muhabiri, alışılmadık derecede açık bir ifade kullandı: "Piyasaları iki şey yönetir: korku ve açgözlülük." Finlandiya'daki Uluslararası Ekonomik Hukuk Enstitüsü'nde araştırmacı olan Oskari Juurikkala, "Greed Hurts: Causes of the Global Financial Crisis" başlıklı bir çalışma yazdı16. Oskari, mevcut ekonomik krizin, açgözlülüğün mevcut krizin başlıca nedenlerinden biri olduğu gerçeğine atıfta bulunarak, "açgözlülüğün kötü olduğunu" kanıtladığını belirtir. Finans ve iş tarihi alanında uzmanlaşmış bir yazar ve "An Empire of Wealth: The Epic History of American Economic Power" kitabının yazarı John Steele Gordon ise mevcut finansal krizin başlıca etkenleri olarak açgözlülüğü, aptallığı ve yanılsamayı gösterir17.

Islam'ın kapitalizme nasıl bir alternatif olabileceği? İslam hangi sıfatla inceleniyor? İslam da Hristiyanlık ve Yahudilik gibi sıradan bir din değil mi? Eğer İslam son yaklaşık on dört yüzyıldır bizimle ise, hangi tür bir "yükselişten" söz ediyoruz? Bu ve daha birçok soru, ikinci kısımda bu kitapta ele alınacak. Ancak buna geçmeden önce, finans krizi dünya çapında yayılmaya başladığından beri İslam'ın doğrudan nasıl gündeme getirildiğine ve resme dahil edildiğine bakalım. Pek çok rapor, tartışma ve forumda İslami finans uygulamaları, mevcut krizde en istikrarlı ve bağışık olanlar olarak gösterilmiştir.

How could Islam be an alternative to capitalism? In what capacity is Islam being investigated? Isn’t Islam just another religion like Christianity and Judaism? What type of “rise” are we talking about if Islam has been with us for the past fourteen hundred years? These and many more questions will be addressed in this book in part 2. But before we do so, let’s see how Islam has been directly tagged and brought into the picture since the financial crisis began to sweep the world over. In so many reports, discussions, and forums, the Islamic financial practices have been cited as the most stable and immune in the current crisis.

Belki de bu bağlamda en ilgili çalışma, İslam'ı kapitalizmle doğrudan bir karşıtlık içinde konumlandırdığı için Charles Tripp'in *Islam and the Moral Economy: The Challenge of Capitalism* adlı eseridir. Onun savı, kapitalizmin son birkaç on yılda Müslümanların davranışları üzerinde büyük ölçüde etkili olduğudur. Bugün ise eğilim tersine dönmüştür: İslam, kapitalizmin dünyasındaki uygulamaları değiştirmeye çalışmaktadır. Bu durumun neden ve nasıl gerçekleştiğini görmek için İslam'ın içsel özellikleri incelenecek ve İslam'ın kapitalizmle nasıl bir karşıtlık oluşturabildiği ortaya konulacaktır.

Perhaps the work of Charles Tripp Islam and the Moral Economy: The Challenge of Capitalism is the most relevant in this respect, since he places Islam in a direct contrast with capitalism26. His argument is that capitalism has greatly influenced the Muslims’ behavior in the past few decades. Today, the trend is in the opposite direction. Islam is sought to modify practices in the world of capitalism. The intrinsic properties of Islam will be explored to see why and how Islam can contrast capitalism.

New York Times'ın 24 Aralık 2008 tarihli bir makalesinde James Joyner, küresel finans krizinin İslami bankalar için bir patlama dönemi olduğunu bildiriyor; çünkü bu bankalar Kur'an'da ortaya konan katı ilkeleri izleyerek subprime konut kredisi krizinin zararlarının büyük bölümünden kaçınmışlardı. Fransa Maliye Bakanı Christine Lagarde, Paris'in İslami finansta önemli bir pazar haline gelmesini sağlamak amacıyla düzenleyici ve yasal araçlarda değişiklikler yapacağını vaat etti; şöyle dedi: "Küresel liderler uluslararası finans sistemi için şeffaflık, sorumluluk ve ölçülülüğe dayanan yeni ilkeler belirlemeye çalışırken, Batılı finansçılar İslam dünyasından birkaç şey öğrenebilirler"27. ABD Hazine Bakan Yardımcısı Robert M. Kimmit'in Suudi Arabistan'ın Cidde kentine yaptığı bir ziyaret sırasında, kurumundaki uzmanların İslami bankacılığın özelliklerini öğrenmekte olduğunu söylediği aktarıldı28. İslam, bir sorundan çok bir çözüm olarak görülmeye başlanıyor. Bahreyn merkezli Unicorn Investment Bank'ın başkanı Majed al-Refaie, bu değişimin nedenini şöyle açıklıyor: "İslami bankacılığın güzelliği ve mevcut piyasanın yerine kullanılabilmesinin nedeni, yalnızca sahip olduğunuz şeyi vaat etmenizdir"28. Bu, İslam'ın yükselişi olgusunu açıklamak için fazla basit bir açıklama olsa da, yeni bir eğilimin yönünü göstermektedir.