Kur'an'ı açıp surelerine göz atarak İslam ekonomisine dair bir sure arayacak olursanız, hiçbirini bulamazsınız. Buna en yakın olan, savaş ganimetleriyle bağlantılı olarak adlandırılan ve indirilen, ancak ganimetin dağıtımına dair çok az kural içeren Enfâl suresidir (sure 8). Benzer şekilde, Peygamber Muhammed ﷺ, bugün ekonomik bir yapı diyebileceğimiz şeye tamamen ayrılmış belirli açıklamalar yapmamış, konuşmalar yapmamış veya kamuya yönelik duyurular yayımlamamıştır. Ekonomik ve mali meselelere atıfta bulunan metinler, Muhammed ﷺ'in peygamberlik hayatı olan yirmi üç yıl boyunca indirilmiştir. Çoğu zaman ekonomik nitelikte bir atıf, bir tür kural ya da hüküm gerektiren bir olayla bağlantılı olarak yapılmıştır. Buna bir örnek, Hayber savaşıyla birlikte indirilen, fethedilen arazinin mülkiyetine ilişkin kuraldır. Dolayısıyla ekonomik sistemin tam resmi, Kur'an ayetlerinden, Peygamber ﷺ'in sözlerinden ve belirli olaylara ilişkin hükümlerden bir araya getirilerek oluşturulmalıdır. Aşağıdaki alt bölümlerde, İslam'da ekonomik sistemin gelişimi için temel sayılan dört ana ilke sunulmakta ve ele alınmaktadır.

If you open the Quran and browse its chapters looking for a Surah on the Islamic economy, you will not be able to find any. The closest you will get is Surah Al-Anfal (chapter 8), which was named and revealed in relation to the proceeds of war and contains few rules on the distribution of the proceeds. Similarly, Prophet Mohammad did not issue specific statements, deliver speeches, or make public announcements totally dedicated to what we can call today an economic structure. The texts which include references to economic and financial issues were revealed over the course of twenty-three years (the life span of Mohammad as a prophet). Quite often a reference of economic substance may be made in relation to an incident that required a rule or judgment of some sort. One example is the rule related to the ownership of conquered land, which was revealed in conjunction with the battle of Khaibar.56 So the full picture of the economic system needs to be constructed from verses in the Quran, statements of the Prophet, and judgments on specific cases. The following subsections present and address four major principles deemed essential to the development of the economic system in Islam.

İslam ekonomik sisteminin gelişiminde temel öneme sahip olan kavram, İslami terimlerle Rizk olarak bilinen servettir. Servet nedir? Ve servetin sağlayıcısı kimdir? İslam, bir insanın hayatı boyunca elde ettiği servet miktarının Allah tarafından belirlendiğini savunur. İnsanlar bu hayatta, Allah'ın kendilerine takdir ettiği miktarı tam olarak elde etmek için çaba gösterirler. Servet edinme çabasında olan insan, Allah'ın ona neyi takdir edeceğini bilmez. Ancak herhangi bir miktar servet elde ettiğinde, bu servetin Allah tarafından kendisine takdir edildiğine inanması gerekir.

Essential to the development of the economic system in Islam is the concept of wealth known as Rizq in Islamic terms. What is wealth? And who is the provider of wealth? Islam maintains that the amount of wealth acquired by any human throughout his life is determined by Allah. People strive in this life to acquire exactly what Allah has prescribed to them. In his endeavor to acquire wealth, man has no knowledge of what could be allocated to him by god. But once he acquires any amount of wealth, it is essential that he believes that this wealth had been allocated to him by Allah.

Bu kavramın Müslümanların zihnine yerleştirilmesi birkaç sebep bakımından önemliydi. Birincisi, İslam toplumda, özellikle zengin ve varlıklı olacak kimselerde, belli bir seviyede tevazuyu korumak istiyordu. Servetin Allah tarafından kendilerine verildiğini bilmek, kibir ve benmerkezci duyguları ortadan kaldırıyordu. İkincisi, İslam toplum içinde cömertlik inşa ediyordu; bu da yoksullarla ilgilenmek için gerekli görülüyordu. Üçüncüsü, Müslümanlardan devletin kanunlarının kendilerine yüklediklerinin ötesinde gönüllü olarak harcama yapmaları isteniyordu. Dördüncüsü, İslam devleti kuruluş döneminde birden fazla savaşla karşılaşacaktı ve bu da topluluğunun maddi desteğini gerektiriyordu.

It was important to engrave this concept in the minds of Muslims for several reasons. For one, Islam wanted to maintain a good level of humility in the society especially among those who would become rich and wealthy. Knowing that the wealth has been granted to them by Allah removes that sense of arrogance and self-centered feelings. Second, Islam was building generosity within the society, which would be deemed necessary for dealing with the poor. Third, Muslims will be required to spend voluntarily beyond what was required of them by the laws of the state. Fourth, the Islamic state was going to face multiple wars at its infancy, which required the financial support of its constituents.

Kur'an'da, rızkın Allah tarafından verildiğine dair yüzden fazla atıf bulunmaktadır. Aşağıda bu atıflardan birkaç örnek verilmektedir. Rum Suresi'nde, rızkı verenin Allah olduğuna dair doğrudan bir atıf vardır: “Sizi yaratan, sonra size rızk veren, sonra sizi öldürecek olan, sonra da (Kıyamet Günü) sizi yeniden diriltecek olan Allah'tır.” (Kur'an 30:40). Başka bir yerde ise şöyle buyrulmaktadır: “Ey insanlar! Allah'ın üzerinizdeki nimetini hatırlayın! Sizi gökten ve yerden rızıklandıran, Allah'tan başka bir yaratıcı var mı? O'ndan başka ilah yoktur.” (Kur'an 35:3)

Kapitalizmin savunduğu "kaynakların kıtlığı" ilkesinin aksine, İslam "kaynakların bolluğu" ilkesini ileri sürer. Kur'an'ın birçok yerinde, Allah'ın kaynakları bol olarak yarattığı ve insanlar için onlarda fayda yarattığı fikri defalarca tekrarlanır. İslam, dünyadaki temel kaynakların kıt olmadığı ve Allah'ın bütün insanların yararlanması için fazlasıyla yarattığı inancını yaymak ister. İslam, kaynakların bolluğunu takdir eden ve bu kaynakların yaratıcı Allah tarafından insanların onlardan yararlanabilecekleri ve onlardan iyi bir şey çıkarabilecekleri bir biçimde sağlandığını her zaman hatırlayan bir zihniyet oluşturmak ister.

Contrary to the “scarcity of resources” principle advocated by capitalism, Islam advances the principle of “abundance of resources.” In numerous locations in the Quran, the idea that Allah has created abundance of resources and created in them benefit for the people is repeated time and again. Islam wants to propagate the belief that the core resources in the world are not scarce, and that god has created more than enough for all the people to enjoy. Islam wants to create a mind-set which appreciates the abundance of resources and remembers at all times that these resources had been provided by god, the creator, in a manner that people can utilize them and make something good out of them.

Nahl Suresi'nde (16. sure), Kur'an birçok servet kaynağını sayar ve bu kaynakların aslında Allah tarafından yaratıldığını hatırlatır. 5-8. ayetlerde şöyle buyrulur:

In Surah Al-Nahl (chapter 16), the Quran enumerates many of the wealth resources and reminds of the fact that these resources were originally created by Allah. In verses 5-8, it says,

Hayvanlara gelince, onları sizin için yaratmıştır; onlarda sıcaklık (sıcak giysi) ve sayısız faydalar vardır ve onlardan yersiniz. Onları akşamleyin evlerinize getirdiğinizde ve sabahleyin otlaklara salarken sizin için güzellik vardır. Onlar, ancak büyük bir zorlukla varabileceğiniz bir diyara yüklerinizi taşırlar. Şüphesiz Rabbiniz çok şefkatlidir, pek merhametlidir. Atları, katırları ve eşekleri de binmeniz ve süs olsun diye yaratmıştır. Ve sizin bilmediğiniz başka şeyler de yaratır. Üretim döngüsünün ortasında insanlar, yetiştirdikleri hayvanların (sığır, koyun, at, deve) insandan bağımsız olarak bu dünyada var olduklarını ve insanın bu hayvanları evcilleştirip içlerindeki faydalardan yararlanabileceği biçimde yaratıldıklarını unutma eğilimindedir. Bu hayvanların içkin faydalarını takdir edebilmek için, onları yabanda yaşayan, yiyecek ya da ulaşım için kullanılamayan hayvanlarla, örneğin aslanlar, kaplanlar, kurtlar, sırtlanlar ve diğerleriyle karşılaştırmak mümkündür.

And the cattle, He has created them for you; in them there is warmth (warm clothing), and numerous benefits, and of them you eat. And wherein is beauty for you, when you bring them home in the evening, and as you lead them forth to pasture in the morning. And they carry your loads to a land that you could not reach except with great trouble to yourselves. Truly, your Lord is full of Kindness, Most Merciful. And He has created horses, mules and donkeys, for you to ride and as an adornment. And He creates other things of which you have no knowledge In the midst of the production cycle, people tend to forget that the very animals they raise (cattle, sheep, horses, camels) had existed in this world independent of man, and they have been created in a manner that man can tame these animals and utilize the benefits in them. In order to appreciate the inherent benefits of these animals, one can compare them with other animals in the wild, which cannot be utilized for food or transportation, for example, the lions, tigers, wolves, hyenas, and others.

İslam'ın yoksulluğa bakışı, "Yoksulluk bir insan olsaydı, onu öldürürdüm." sözüyle en iyi biçimde özetlenir. Bu sözü, İslam'ın ikinci halifesi Ömer bin Hattab söylemiş ve dördüncü halife Ali bin Ebu Talib tekrarlamıştır. İslam, vahiy sürecinde yoksulluğa ve açlığa karşı kesin bir tahammülsüzlük geliştirmiştir. Peygamber ﷺ'in sahabilerinden Ebu Zer el-Ğıffari'nin şöyle dediği rivayet edilir: "Evinde yiyecek bulamayan ve kılıcını eline alıp dışarı çıkmayan bir yoksul adamın haline en çok şaşırırım." Ömer bin Hattab, Ali bin Ebu Talib ve Ebu Zer'in bu sözleri, İslam'da yoksulluğa ve açlığa karşı duyulan tahammülsüzlüğün derecesini ortaya koymaktadır. Bu bakış açısı, Peygamber ﷺ'in ortaya koyduğu temel düşünceden ve Kur'an'dan doğrudan kaynaklanmaktadır.

The Islamic view on poverty is best summarized by the statement “If poverty were a man, I would kill it.” This statement was made by Umar Bin Al-Khattab, the second caliph in Islam, and repeated by Ali Bin Abi Talib, the fourth caliph. Islam, over the course of its revelation, developed a categorical intolerance to poverty and hunger. Abu Dhar Al-Ghafari, one of the companions of the Prophet, is reported to have said, “I am most shocked by a poor man who cannot find food at home and does not come out with his sword in his hands.” The statements of Umar Bin Al-Khattab, Ali Bin Abi Talib, and Abu Dhar signify the level of intolerance for poverty and hunger in Islam. This view stems sequence from the fundamental thought established by Prophet Mohammad (PBUH) and the Quran.

Hz. Muhammed ﷺ, yoksulluğa ve açlığa doğrudan atıfta bulunarak, komşuluğunda bol bulunduğu halde bir kişinin aç kalmasına dair en küçük ihtimali bile reddetmiştir. Peygamber ﷺ'in sözleriyle: "Allah ve Resûlü, içinden birinin aç uyumasına izin veren bir topluluğu reddeder." Açlık ve yoksulluğa duyduğu bu güçlü tepki, Peygamber ﷺ'in başka bir sözünde de ortaya konmuştur: "Komşusu aç iken karnı doymuş olarak yatağına giden kimse, gerçek bir mümin değildir." Peygamber ﷺ'in yoksulluğun reddini imanla ve inançla ne kadar becerikli bir biçimde ilişkilendirdiğine dikkat edin. Sadece komşuluktaki yoksullara yiyecek sağlanmasını isteyen idari bir kural koymakla yetinmez. Bunun yerine, on üç yılı aşkın bir süre tuğla tuğla inşa ettiği fikri iman temeline dayanır. Ardından bu fikri iman temeline yönelir ve onu şöyle diyerek kullanır: Eğer iddia ettiğiniz gibi gerçekten İslam'a inanıyorsanız, komşunuzun aç kalmasına göz yuma- Yani iman temeli, toplumun üyeleri arasında bu sorumluluk duygusunu inşa etmek için kullanılmaktadır.

Prophet Mohammad, in a direct reference to poverty and hunger, rejected the slightest possibility that one person would go hungry while the neighborhood he lives in has plenty. In the words of the Prophet, “Allah and his Messenger will disown a community which allows one of its members to sleep hungry.” This strong resentment of hunger and poverty was demonstrated in another statement by the Prophet, where he said, “He who resorts to his bed with full stomach while his neighbor is hungry is not a true believer.” Note how the Prophet skillfully links the rejection of poverty to one’s faith and belief. He does not simply make an administrative rule asking to provide food for the poor people in the neighborhood. Rather, he relies on the intellectual foundation of belief which he spent more than thirteen years putting together, one brick at a time. Then, he turns to this intellectual faith foundation and utilizes it by saying, if you truly believe in Islam as you claim, then you cannot allow your neighbor to go hungry. So the faith foundation is used to build this sense of responsibility among the members of the society.

Kapitalizm çerçevesinde, maddi değer ağırlığı ve önemi olan tek değerdir. Bir ürünün maddi değeri, insanlara sağladığı fayda ve diğer ürünler veya şeylerle değiş tokuş edilebilirliği açısından tanımlanır. Bir ürünün değeri paraya göre ölçüldüğünde, bu değere fiyat adı verilir.

Within the framework of capitalism, the material value is the only value that has weight and significance. And the materialistic value of a product is defined in terms of the benefit it carries to people and in terms of its exchangeability with other products or things. When the value of a product is measured in terms of money, then the value of the product is called the price.

İslam, değerin tanımlanmasında tamamen farklı bir yaklaşım benimser. Öncelikle İslam, değerleri iki geniş kategoriye ayırır: birincisi insanların yaptığı eylemlerle, ikincisi ise şeyler ve mallarla ilgili değerlerdir. Birinci kategoride İslam, insan bir eylemi gerçekleştirdiğinde elde edilmesi gereken dört tür değer tanır. Bunlar manevi, ahlaki, insani ve maddi değerlerdir. Bu bağlamda değer, eylemi gerçekleştirirken güdülen amacı ifade eder.

Islam has a totally different approach for value definition. First, Islam recognized two broad categories of values, one category is related to the actions taken by people, and the other is related to the things and commodities. Within the first category, Islam recognizes four types of values which should be attained when the human performs an action. These values are the spiritual, moral, human, and the materialistic values. The value in this respect refers to the objective sought by performing the action.

Manevi değerler, yalnızca yaratıcı Allah'ı hoşnut etmeyi amaçlayan ibadetlerle ilişkilidir. Örneğin namaz, oruç ve hac, Müslümanın üzerine farz kılınmış olup belirli bir düzen içinde yerine getirilmelidir. Bu eylemlerin, Allah'ın rızasını kazanmak ve insan nefsinde yerleşik olan ibadet etme içgüdüsünü tatmin etmek dışında bir değeri yoktur. Müslüman, namazı sırtını çalıştırmak için kılmaz; namazın sırt kaslarına fayda sağlayabileceği doğru olsa da, Müslüman namazı yalnızca Rabbini hoşnut etmek amacıyla kılar. Kur'an şöyle buyurur: "Beni anmak için namazı dosdoğru kıl."75 Benzer şekilde, Müslüman Ramazan ayında oruç tutarak kilo vermek amacı gütmez; oruç tutarken kilo verebilir de, ama orucu yalnızca Allah'ın rızasını ve hoşnutluğunu kazanmak için tutar. Peygamber Muhammed ﷺ'in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Allah şöyle buyurur: Oruç hariç, bütün amelleri insanın kendisi içindir. Oruç ise benimdir ve onun mükafatını ben veririm." Kur'an da orucun, insanların Allah'a karşı takva sahibi olmaları için farz kılındığını teyit eder.76

Spiritual values are associated with acts whose only purpose it to please god, the creator. For example, the acts of prayer, fasting, and pilgrimage are ordained upon the Muslim and should be carried out in a certain order. These actions have no value except to please Allah, and consequently to satisfy the instinct of worshiping embedded within the human self. A Muslim does not perform prayer in order to exercise his back, although prayer may benefit the back muscles. Rather, a Muslim performs prayer for the sole objective of pleasing his god. The Quran says, “Establish the prayer for my remembrance.75” Similarly, a Muslim does not fast during the month of Ramadan in order to lose weight, although he may lose weight while fasting. But he performs fasting only to win the pleasure and satisfaction of Allah. It is reported that Prophet Mohammad had said, “Allah says: all your actions belong to you, except fasting. It is mine; and I am the one who provides the rewards for fasting.” The Quran confirms that fasting had been prescribed upon people so that they may have piety for Allah.76