این داستانِ قرآن، یکی از دقیق‌ترین و شگفت‌انگیزترین داستان‌های آن است. در این داستان، هم ضعف‌های انسانی مانند حسادت، کینه، غرور، هوای نفس، فریب، توطئه، ظلم و وحشت دیده می‌شود، و هم صفات والایی چون صبر، وفاداری، شجاعت، بزرگواری و رحمت.

This is the most detailed and fascinating story in the Quran, involving both human weaknesses such as jealousy, hatred, pride, passion, deception, intrigue, cruelty, and terror as well as noble qualities such as patience, loyalty, bravery, nobility, and compassion.

روایت شده است که از جمله اسباب نزول این سوره آن است که یهودیان از پیامبر محمد ﷺ خواستند تا درباره یوسف (ع)، که یکی از پیامبران پیشین آنان بود، برایشان سخن بگوید. داستان او در بخش‌هایی دستخوش تحریف شده بود و در بخش‌هایی با افزوده‌ها و حذف‌ها آسیب دیده بود. از این رو، این داستان در کتاب خدا (قرآن) با جزئیات دقیق و باریک‌بینانه‌اش نازل شد.

It is related that among the reasons for its revelation is that the Jews asked the Prophet Muhammad (pbuh) to tell them about Joseph (pbuh) who was one of their old prophets. His story had been distorted in parts and marred in others with interpolation and exclusions. Therefore it was revealed in the Book of Allah (Quran), complete in its minute and careful details.

اللهُ تعالیٰ فرمود:

Allah the Almighty declared:

ما بهترین داستان‌ها را بر تو (ای محمد) به واسطهٔ این قرآن که به تو وحی کرده‌ایم، حکایت می‌کنیم، و پیش از این (یعنی پیش از رسیدن وحی الهی به تو) تو از جملهٔ کسانی بودی که از آن (قرآن) بی‌خبر بودند. (سورهٔ یوسف، آیهٔ ۳)

"We relate unto you (Muhammad) the best of stories through Our Revelations unto you, of this Quran. And before this (i.e. before the coming of Divine Inspiration to you), you were among those who knew nothing about it (the Quran). ( Ch 12:3 Quran)

و خداوند متعال همچنین مقرر فرمود:

Almighty Allah also decreed:

بدین‌گونه ما برای تو (ای محمد ﷺ) از اخبار آنچه پیش از این گذشته حکایت می‌کنیم، و به یقین از جانب خود به تو ذکری (این قرآن) عطا کرده‌ایم. هر کس از آن روی گرداند (یعنی به آن ایمان نیاورد و به دستورهایش عمل نکند)، قطعاً در روز قیامت بار سنگینی (از گناهان) را به دوش خواهد کشید. آنان در آن (حالت، در آتش دوزخ) جاودانه خواهند ماند، و چه بد است آن بار برای ایشان در روز قیامت.

"Thus We relate to you (O Muhammad) some information of what happened before, And indeed We have give you from Us a Reminder (this Quran). Whoever turns away from it (this Quran--i.e. does not believe in it, nor acts on its orders), verily they will bear a heavy burden (of sins) on the Day of Resurrection. They will abide in that (state in the Fire of Hell), and evil indeed will it be that load for them on the Day of Resurrection.(Ch 20:99-101)

داستان یوسف (ع) از آغاز تا پایان، همچون جریانی روان پیش می‌رود؛ محتوا و شکل آن هر دو به یک اندازه منسجم‌اند. این داستان، احساس ژرفای قدرت و برتری الله و اجرای احکام او را، با وجود دشواری مداخلهٔ انسانی، در انسان بیدار می‌کند.

The story of Joseph (pbuh) moves in a stream from beginning to end; its substance and form are equally coherent. It inspires you with a feeling for the depth of Allah's power and supremacy and the execution of His rulings despite the challenge of human intervention.

و خداوند بر کار خود تسلط کامل دارد، اما بیشتر مردم نمی‌دانند. (سوره یوسف، آیه ۲۱)

"And Allah has full power and control over His Affairs, but most of men know not. (Ch 12:21)

این چیزی است که داستان یوسف (علیه السلام) قاطعانه آن را تأیید می‌کند، زیرا با آرامش و شگفتی‌ها به پایان می‌رسد.

This is what the story of Joseph (pbuh), confirms categorically, for it ends with comfort and marvels.

یوسف علیه السلام تمام عمرش با نقشه‌هایی روبه‌رو شد که نزدیک‌ترین کسانش برایش کشیدند. برادرانش نقشه قتل او را کشیدند، اما آن را به تبعید او تغییر دادند. این ماجرا زمانی برای او رخ داد که هنوز پسربچه بود.

Joseph lived all his life confronting schemes made by the people closest to him. His brothers plotted to kill him, but they amended it to exiling him. This happened to him while he was a boy.

او را در بازار برده‌فروشی در مصر فروختند، جایی که به بهای ناچیزی خریده شد. سپس قربانی وسوسه و تلاش فریبکارانه همسر یک مرد بزرگ شد که وقتی خواسته‌اش برآورده نشد، او را به زندان فرستاد و مدتی در آنجا ماند. با این همه، سرانجام به تخت پادشاهی مصر نزدیک شد و وزیر اول پادشاه گردید. سپس از جایگاه قدرت حاکمیت، دعوت خود به سوی الله را آغاز کرد.

He was sold into the slave market in Egypt, where he was bought for a nominal sum. Then he fell victim to the attempted seduction by a great man's wife who, when her wish was foiled, sent him to prison, where he remained for some time. In spite of all of this, he at length approached close to the Egyptian throne and became the king's chief minister. He then began his call to Allah from the position of the ruling authority.

خواسته‌های الهی تحقق یافت و کار به پایان رسید. این است محتوا و درونمایه‌ی داستان.

Allah's plans were carried out, and the matter ended. This is the substance (theme) of the story.

از نظر شکل و قالبی که به آن ارائه شده، این خود نشانهای شگفتآور است.

As for the form (style) in which it is presented, it is a landmark of wonder.

داستان در قالب یک سلسله قسمت‌ها ارائه می‌شود. صحنه به صحنه به شما عرضه می‌کند و این گذار، الهام‌بخش، آموزنده و برانگیزنده‌ی تخیل است. همچنین خلأهای هنری‌ای وجود دارد که معنا را به خیال خواننده واگذار می‌کند تا آن را تکمیل کند، و نیز ژرفای تصویری که هیچ هنرمند انسانی توان آفریدن مانندش را ندارد.

The story is presented in a sequence of episodes. It gives you scene after scene and the transition is inspiring, informative, and stirring to the imagination. There are also artistic loopholes, which leave it to the imagination of the reader to complete the sense, as well as the depth of the picture, the like of which no human artist can bring forth.

داستان با یک خواب آغاز می‌شود و با تعبیر آن پایان می‌یابد. هنگامی که خورشید از افق سر برآورد و زمین را در شکوه صبحگاهی‌اش غرقه کرد، یوسف (علیه السلام)، پسر پیامبر یعقوب (علیه السلام)

The story begins with a dream and ends with its interpretation. As the sun appeared over the horizon, bathing the earth in its morning glory, Joseph (pbuh), son of the Prophet Jacob (pbuh)

از خواب برخاست، شادمان از رؤیای خوشایندی که دیده بود. با هیجان نزد پدرش دوید و آن را برایش تعریف کرد.

awoke from his sleep, delighted by a pleasant dream he had had. Filled with excitement he ran to his father and related it.

«ای پدر من! بی‌گمان من در خواب یازده ستاره و خورشید و ماه را دیدم که برای من سجده می‌کنند.» (سوره یوسف، آیه ۴)

"O my father! Verily, I saw (in a dream) eleven stars and the sun and the moon, I saw them prostrating themselves to me." (Ch 12:4)

چهرهٔ پدرش از شادی درخشید. او پیش‌بینی می‌کرد که یوسف کسی خواهد بود که از طریق او پیشگویی جدّش، پیامبر ابراهیم (علیه السلام)، تحقق خواهد یافت؛ به این معنا که فرزندانش چراغ خانهٔ ابراهیم را روشن نگه خواهند داشت و پیام خدا را به میان مردم خواهند برد.

His father's face lit up. He foresaw that Joseph would be one through whom the prophecy of his grandfather, Prophet Abraham (pbuh), would be fulfilled, in that his offspring would keep the light of Abraham's house alive and spread Allah's message to mankind.

بنابراین، روایت شده است که از رسول خدا ﷺ پرسیده شد: «چه کسی گرامی‌ترین مردم است؟» فرمود: «پرهیزگارترین آنان.» مردم گفتند: «ما از این نمی‌پرسیم.» فرمود: «گرامی‌ترین مردم یوسف، پیامبر خدا، فرزند پیامبر خدا، فرزند دوست صمیمی و وفادار خدا (ابراهیم) است.» (صحیح البخاری) با این حال، پدر به حسادت برادران یوسف کاملاً آگاه بود، از این رو او را از بازگو کردن خوابش به برادرانش برحذر داشت.

Therefore, it was narrated that Allah's Messenger Muhammad (pbuh) was asked: "Who is the most honorable amongst the people?" He replied: "The most God-fearing." The people said: "We do not want to ask you about this." He said: "The most honorable person is Joseph Allah's prophet, the son of Allah's prophet, the son of the faithful friend of Allah (Abraham)." (Sahih Al-Bukhari) However, the father was well aware of the jealousy of Joseph's brothers, so he warned him against telling his dream to his brothers.

«ای پسرکم! خوابت را برای برادرانت نقل مکن، که مبادا برای تو نیرنگی بچینند. هرآینه شیطان برای انسان دشمنی آشکار است! و بدین گونه پروردگارت تو را برمی‌گزیند و تعبیر خواب‌ها [و امور دیگر] را به تو می‌آموزد، و نعمت خود را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می‌گرداند، همان‌گونه که پیش‌تر آن را بر پدرانت، ابراهیم و اسحاق، تمام کرد! هرآینه پروردگارت دانای حکیم است.»

یوسف هجده ساله بود، بسیار زیبا و نیرومند، با خلقی ملایم. او محترم، مهربان و خوشرفتار بود. برادرش بنیامین نیز به همان اندازه خوش‌اخلاق بود. هر دو از یک مادر، راحیل، بودند. پدر به خاطر ویژگی‌های پسندیده‌شان، این دو را بیش از سایر فرزندانش دوست می‌داشت و نمی‌گذاشت از نظرش دور شوند. برای حفظ آن دو، آنان را با کارهای باغ خانه سرگرم می‌کرد.

Joseph was eighteen years old, very handsome and robust, with a gentle temperament. He was respectful, kind and considerate. His brother Benjamin was equally pleasant. Both were from one mother, Rachel. Because of their refined qualities, the father loved the two more than his other children, and would not let them out of his sight. To protect them, he kept them busy with work in the house garden.

صحنهٔ یعقوب و فرزندش به پایان میرسد. صحنهٔ دیگری آغاز میشود که در آن برادران یوسف علیه او نقشه میکشند.

The scene of Jacob and his son closes. Another opens on Joseph's brothers plotting against him.

«همانا یوسف و برادرش (بنیامین) نزد پدرمان محبوب‌تر از ما هستند، در حالی که ما گروهی نیرومندیم. قطعاً پدرمان در گمراهیی آشکار است. یوسف را بکشید یا او را به سرزمین دیگری بیندازید تا توجه پدرتان تنها به شما معطوف شود، و پس از آن شما مردمی شایسته خواهید بود (با قصد توبه پیش از ارتکاب گناه).» یکی از ایشان گفت: «یوسف را نکشید، بلکه اگر ناچار به کاری هستید، او را به ته چاهی بیندازید، تا برخی از کاروانیان او را برگیرند.» (سورهٔ یوسف، آیات ۸ تا ۱۰)

"Truly, Joseph and his brother (Benjamin) are loved more by our father than we, but we are Usbah (a strong group). Really our father is in a plain error. Kill Joseph or cast him out to some other land, so that the favor of your father may be give to you alone, and after that you will be righteous folk (by intending repentance before committing the sin)." One from among them said: "Kill not Joseph, but if you must do something, throw him down to the bottom of a well, he will be picked up by some caravan of travelers." (Ch 12:8-10)

در صفحات عهد عتیق آمده است که یوسف خوابش را برای برادرانش تعریف کرد، در حالی که قرآن نمی‌گوید این اتفاق افتاده است. اگر چنین بود، برادران خودشان آن را می‌گفتند. عهد عتیق ادعا می‌کند که آنان به سبب او حق خود را از دست داده بودند و از این رو می‌خواستند او را بکشند. در حقیقت یوسف دستور پدرش را نگه داشت و خوابش را به برادرانش نگفت.

The pages of the Old Testament say that Joseph told them his dream, whereas the Quran does not say that happened. Had it been so, the brothers would have said so themselves. The Old Testament claims they had lost their own rights by him, and so they would kill him. Indeed Joseph kept his father's order and did not tell his brothers about his vision.

با این حال، برادرانش نشستند تا علیه او توطئه کنند. یکی از آنان پرسید: «چرا پدرمان یوسف را بیشتر از ما دوست دارد؟» دیگری پاسخ داد: «شاید به خاطر زیبایی‌اش باشد.» نفر سوم گفت: «یوسف و برادرش جای خاصی در دل پدرمان دارند.» نفر اول شکایت کرد: «پدرمان کاملاً به گمراهی افتاده است.» یکی از آنان راه‌حلی برای این مسئله پیشنهاد کرد: یوسف را بکشند.

In spite of this, his brothers sat down to conspire against him. One of them asked: "Why does our father love Joseph more than us?" Another answered: "Perhaps because of his beauty." A third said: "Joseph and his brother occupied our father's heart." The first complained: "Our father has gone all astray." One of them suggested a solution to the matter; kill Joseph.

«کجا باید او را بکشیم؟» «باید او را از این سرزمین دور کنیم.» «او را به سرزمینی دور خواهیم فرستاد.» «چرا او را نکشیم و آسوده نشویم تا محبت پدرتان تنها به شما داده شود؟» با این حال، یهودا (یهودھ)، بزرگ‌ترین و باهوش‌ترین ایشان، گفت: «نیازی به کشتن او نیست، وقتی تنها خواسته‌تان این است که از شرش خلاص شوید. ببینید، بیایید او را در چاهی بیندازیم و کاروانی که از آنجا می‌گذرد او را برمی‌دارد. آنان او را با خود به سرزمینی دور خواهند برد. او از دیدگان پدرتان ناپدید خواهد شد و هدف ما با تبعید او برآورده می‌شود. سپس، پس از آن، از گناهمان توبه خواهیم کرد و بار دیگر انسان‌های خوبی خواهیم شد.» گفت‌وگو بر سر اندازختن یوسف به درون چاه ادامه یافت، زیرا این راه، امن‌ترین راه‌حل دیده می‌شد. طرح کشتن او رد شد؛ ربودن و بردن او به سرزمینی دور پذیرفته شد. این زیرکانه‌ترین اندیشه بود.

آنگاه حرکت بعدی ایشان، صحنه‌ای را میان آنان و پدرشان یعقوب (علیه السلام) گشود:

Their next movement opened the scene between them and their father Jacob (pbuh):

They said: "O our father! Why do you not trust us with Joseph, when we are indeed his well wishers? Send him with us tomorrow to enjoy himself and play, and verily we will take care of him." He (Jacob) said: "Truly, it saddens me that you should take him away. I fear lest a wolf should devour him, while you are careless of him." They said: "If a wolf devours him, while we are Usbah (a strong group) (to guard him), then surely we are the losers." (Ch 12:11-14) Note: the text above is the translation output, but since the source contains a Qur'an passage, the Qur'anic verses should be rendered as they appear in the Persian Qur'anic translation, enclosed in braces. Here is the complete Persian translation: { قَالُوا يَا أَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّا عَلَىٰ يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُ لَنَاصِحُونَ * أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ * قَالَ إِنِّي لَيَحْزُنُنِي أَن تَذْهَبُوا بِهِ وَأَخَافُ أَن يَأْكُلَهُ الذِّئْبُ وَأَنتُمْ عَنْهُ غَافِلُونَ * قَالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذًا لَّخَاسِرُونَ } (سورۃ یوسف، آیات ۱۱-۱۴)

They said: "O our father! Why do you not trust us with Joseph, when we are indeed his well wishers? Send him with us tomorrow to enjoy himself and play, and verily we will take care of him." He (Jacob) said: "Truly, it saddens me that you should take him away. I fear lest a wolf should devour him, while you are careless of him." They said: "If a wolf devours him, while we are Usbah (a strong group) (to guard him), then surely we are the losers." (Ch 12:11-14)

یعقوب علیه السلام نے ایک نکتہ پیش کیا جو ان کے ذہن میں نہیں آیا تھا: انہیں ڈر تھا کہ صحرائی بھیڑیے اسے کھا جائیں گے! کیا یہ ان کے اندر کے بھیڑیے تھے، یا اس کی مراد جنگلی بھیڑیے تھے؟ اللہ کے سوا کوئی نہیں جانتا۔ انہوں نے اپنے والد پر اصرار کیا کہ یوسف کو ان کے ساتھ بھیج دیں؛ وہ ان کے دباؤ میں آ کر راضی ہو گئے۔

Jacob suggested a point, which had not occurred to them in their discussion: he feared that desert wolves would eat him! ithe wolves within them, or did he mean the wild wolves? No one but Allah knows. They coaxed their father to send Joseph with them; he agreed under their pressure.

وہ اس بات سے خوش تھے کہ اب وہ یوسف سے نجات پا سکتے ہیں، کیونکہ اس کے بعد وہ اپنے باپ کی محبت حاصل کرنے کا زیادہ بہتر موقع پا سکیں گے۔ گھر سے نکل کر وہ سیدھے کنویں کی طرف گئے، جیسا کہ انہوں نے منصوبہ بنایا تھا، پانی پینے کے بہانے سے۔ ان میں سے ایک نے یوسف کو اپنے بازوؤں میں لے کر مضبوطی سے تھام لیا۔ اس غیر معمولی رویے سے گھبرا کر یوسف خود کو چھڑانے کی کوشش کرنے لگے۔ مزید بھائی ان کو پکڑنے کے لیے دوڑ پڑے۔ ان میں سے ایک نے ان کی قمیص اتار دی۔ کچھ اور بھی شامل ہو گئے، انہوں نے یوسف کو اٹھایا اور گہرے کنویں میں پھینک دیا۔ یوسف کی دردناک التجاؤں کا ان کے سنگدل دلوں پر کوئی اثر نہ ہوا۔

They were excited that they could now get rid of Joseph for after this they could stand a better chance of receiving their father's affection. On leaving home, they went directly to the well, as they had planned, on the pretext of drinking water. One of them put his arms around Joseph and held him tightly. Startled by this unusual behavior, Joseph struggled to free himself. More brothers rushed to hold him. One of them removed his shirt. Some more joined in to lift Joseph up and cast him into the deep well. Joseph's piteous pleas made no difference to their cruel hearts.

پس خداوند به یوسف وحی کرد که در امان است و نباید بترسد، زیرا روزی آنان را دوباره ملاقات خواهد کرد تا ایشان را از آنچه انجام داده بودند یادآوری کند.

Then Allah revealed to Joseph that he was safe and should not fear, for he would meet them again some day to remind them of what they had done.

در چاه آب بود که پیکر یوسف را بالا نگه داشت، پس آسیبی به او نرسید. او تنها در آب نشست، سپس به لبهٔ صخره‌ای که بالای سرش بود چنگ زد و بر فراز آن بالا رفت. برادرانش او را در این مکان متروک رها کردند.

There was water in the well, which buoyed Joseph's body, so he was not harmed. He sat lonely in the water, then clung to a rock ledge overheard and climbed on top of it. his brothers left him in this desolate place.

سپس گوسفندی را ذبح کردند و پیراهن یوسف را به خونش آغشته کردند. یکی از برادران گفت که باید سوگند بخورند تا کار خود را سرّی نگه دارند. همه‌ی آنان سوگند خوردند.

Then they killed a sheep and soaked Joseph's shirt in its blood. One brother said that they should swear to keep their deed a close secret. All of them took the oath.

«و در بخشی از شب، گریه‌کنان نزد پدرشان آمدند.» (فصل ۱۲، آیه ۱۶)

"And they came to their father in the early part of the night weeping." (Ch 12:16)

صحنه، شب تاریک است که با گریهٔ ده مرد شکسته می‌شود. پدر در خانه نشسته است که پسران وارد می‌شوند؛ تاریکیِ شب، تاریکیِ دل‌هایشان را می‌پوشاند و تاریکیِ دروغ‌هایشان می‌کوشد بیرون بیاید. یعقوب با صدای بلند پرسید: «این گریه برای چیست؟ آیا چیزی برای گلّهٔ ما پیش آمده است؟» آنان با گریه پاسخ دادند: «ای پدر ما! ما با یکدیگر به مسابقه رفتیم و یوسف را نزد اموال خود گذاشتیم، و گرگی او را خورد؛ اما حتی وقتی راست بگوییم، ما را هرگز باور نخواهی کرد». ({سورۂ یوسف، آیهٔ ۱۷})

The scene here is dark night, broken by the crying of ten men. The father is sitting in his house when the sons enter, the darkness of night covering the darkness of their hearts and the darkness of their lies struggling to come out. Jacob wondered aloud: "Why this weeping? Has anything happened to our flock?" They answered crying: "O our father! We went racing with one another, and left Joseph by our belongings and a wolf devoured him; but you will never believe us even when we speak the truth. (Ch 12:17)

«وقتی از مسابقه برگشتیم، با تعجب دیدیم که یوسف در شکم گرگ است.» «ما او را ندیدیم!» «حتی اگر ما راستگو باشیم، به ما باور نخواهی کرد! ما داریم آنچه را که اتفاق افتاده به تو می‌گوییم!» «گرگ یوسف را خورده است!» «این پیراهن یوسف است. ما آن را آغشته به خون یافتیم، اما یوسف را نیافتیم!» آنان پیراهن او را آوردند که به خون دروغین آغشته بود. (باب ۱۲، آیه ۱۸)

"We were surprised after returning from the race that Joseph was in the belly of the wolf." "We did not see him!" "You will not believe us even though we are truthful! we are telling you what happened!" "The wolf has eaten Joseph!" "This is Joseph's shirt. We foiled it soiled with blood, and did not find Joseph!" They brought his shirt stained with false blood. (Ch 12:18)

در اعماق قلبش، یعقوب می‌دانست که پسر محبوبش هنوز زنده است و برادرانش دروغ می‌گویند. او خون آغشته‌ای را در دستانش گرفت، آن را گسترد و گفت: «چه گرگ مهربانی! پسر محبوبم را خورده، بی‌آنکه پیراهنش را پاره کند!» وقتی او اطلاعات بیشتری خواست، چهره‌هایشان سرخ شد، اما هرکدام به خدا سوگند خورد که راست می‌گوید. پدر دل‌شکسته به گریه افتاد:

Deep down in the heart Jacob knew that his beloved son was still alive and that his other sons were lying. He held the blood stained in his hands, spread it out and remarked: "What a merciful wolf! he ate up my beloved son without tearing his shirt!" Their faces turned red when he demanded more information, but each swore by Allah that he was telling the truth. The brokenhearted father burst into tears:

«بلکه نفسهایتان داستانی را برای شما آراسته است. پس صبر برای من شایسته‌تر است. و تنها خداست که یاریش را باید در برابر آنچه شما وصف می‌کنید خواست.» (سورهٔ یوسف، آیهٔ ۱۸)

در چاهِ تاریک، یوسف توانست طاقچه‌ی سنگیِ کوچکی پیدا کند و به آن چنگ بزند. اطرافش تاریکیِ مطلق بود و سکوتی هولناک. افکار ترسناکی به ذهنش راه یافت: با او چه خواهد شد؟

In the dark well Joseph managed to find a stone ledge to hold onto. Around him was total darkness and an eerie silence. Fearful thoughts entered his mind: what would happen to him?

کجا غذا پیدا می‌کرد؟ چرا برادرانِ خودش علیه او برخاسته بودند؟ آیا پدرش از وضعیت او خبر داشت؟ لبخند پدرش در برابر چشمانش نقش بست و عشق و محبتی را که همواره به او نشان داده بود به یادش آورد. یوسف با تضرع شروع به دعا کرد و از الله طلب نجات نمود. کم‌کم ترسش فرو نشست. آفریدگارش آن جوان را با مصیبتی بزرگ می‌آزمود تا روحِ صبر و شجاعت را در او بدمد. یوسف خود را تسلیم اراده‌ی پروردگارش کرد.

Where would he find food? Why had his own brothers turned against him? Would his father know of his plight? His father's smile flashed before him recalling the love and affection he had always shown him. Joseph began to pray earnestly, pleading to Allah for salvation. Gradually his fear began to subside. His Creator was testing the young man with a great misfortune in order to infuse in him a spirit of patience and courage. Joseph, surrended himself to the will of his Lord.

صحنهٔ بعدی، بیابانی گسترده را نشان میدهد. در افق، رشتهای بلند از شتران، اسبان و مردان دیده میشود؛ کاروانی که به سوی مصر در حرکت است. کاروان بازرگانان در این چاه معروف برای آب آوردن توقف کرد. مردی سطل خود را پایین فرستاد. یوسف از فرود آمدن ناگهانی سطل به وحشت افتاد و پیش از آنکه به آب بخورد، آن را گرفت. هنگامی که مرد شروع به کشیدن طناب کرد، وزن آن را فوقالعاده سنگین احساس کرد، پس به درون چاه نگاه کرد. آنچه دید او را شوکهزده کرد: مردی به طناب آویخته بود! او طناب را محکم گرفت و به یارانش فریاد زد: «بهتر است به من کمک کنید، رفقا! به نظر میرسد در چاه گنج واقعی پیدا کردهام!» همراهانش به سوی چاه شتافتند و به او کمک کردند تا غریبهای را که به طناب چسبیده بود بیرون بکشد.

The next scene shows the wide desert. At the horizon is a long line of camels, horses, and men; a caravan on its way to Egypt. The caravan of merchants halted at this famous well for water. A man lowered in his bucket. Joseph was startled by the bucket hurtling down and grabbed hold of it before it could land in the water. As the man began to haul he felt the load unusually heavy, so he peeped into the well. What he saw shocked him; a man was clinging to the rope! He held the rope tightly and shouted to his friends: "Better give me a hand fellows! Looks like I found real treasure in the well!" His companions rushed to the well and helped him to pull out the stranger holding onto the rope.

در برابر آنان جوانی سالم و زیبارو ایستاده بود که لبخندی فرشته‌وار بر لب داشت. آنان در او غنیمتی زیبا دیدند، زیرا برای ایشان تنها پول اهمیت داشت. بی‌درنگ زنجیرهای آهنین بر پاهایش بستند و او را با خود به مصر بردند، دور از سرزمین محبوبش کنعان.

Standing before them was a healthy, handsome youth, beaming with an angelic smile. They saw in him a handsome prize, for money was all that mattered to them. Immediately, they clapped iron shackles on his feet and took him along to Egypt, far away from his beloved homeland of Canaan.

در سراسر شهر مصر این خبر پیچید که جوان برده‌ای بسیار زیبا و نیرومند برای فروش عرضه شده است. صدها نفر در بازار برده‌فروشان گرد آمدند؛ برخی تماشاگر بودند و برخی خریدار، از اشراف و ثروتمندان، که هر یک گردن می‌کشید تا آن نمونهٔ زیبا را ببیند. حراج‌کننده از این وضع بهره‌ها برد، زیرا قیمت‌ها بالا می‌رفت و هر خریداری می‌کوشید از دیگری پیشی بگیرد.

All over the Egyptian city the news spread that an unusually handsome, robust young slave was on sale. People gathered by the hundreds at the slave market. some were spectators, others were bidders the elite and the rich, each one craning his neck to view the handsome specimen. the auctioneer had a field day as the bidding went wild, each buyer trying to outbid the other.

سرانجام، عزیز، وزیر ارشد مصر، همه‌ی خریداران دیگر را پشت سر گذاشت و یوسف را به خانه‌ی خود برد.

Eventually, the Aziz, the chief minister of Egypt, outbid all the others and took Joseph to his mansion.

آنچه ما به‌عنوان خطر و تهمت می‌بینیم، نخستین پله‌ی نردبانی است که یوسف در راه رسیدن به عظمت از آن بالا می‌رود.

What we see as hazards and slander is the first step of the ladder on Joseph's way to greatness.

الله تعالى نافذ الأمر في فعله. يتحقق مرادُه رغم تدبير غيره، وبينما لا تزال خططهم قيد الإعداد. فيُبطل تدبيرهم، ويتحقق وعدُ الله. وقد وعد اللهُ يوسفَ بالنبوة. وقد أُلقيت محبةُ يوسف في قلب الرجل الذي اشتراه، وكان ذا مكانة ليست بالوضيعة. كان شخصية مهمة، من طبقة الحكم في مصر.

Allah is decisive in His action. His plan is carried out despite the plans of others and while theirs are still being made. So He spoils their plan, and Allah's promise is realized. Allah has promise Joseph prophethood. Love for Joseph was thrust into the heart of the man who bought him, and he was a man of no mean position. He was an important personage, one of the ruling class of Egypt.

بنابراین، یوسف از اینکه عزیز مصر به افرادش دستور داد زنجیرهای سنگین را از پاهای ورمکرده‌اش بردارند، شگفت‌زده و خوشحال شد. او همچنین از اینکه به او گفت به امانتش خیانت نکند و اگر خوش‌رفتار باشد با او بدرفتاری نخواهد شد، متعجب شد. یوسف به نیکوکار خود لبخند زد، از او تشکر کرد و قول داد که وفادار باشد.

Therefore, Joseph was pleasantly surprised when the chief minister of Egypt ordered his men to remove the heavy shackles from his swollen feet. He was also surprised when he told Joseph not to betray his trust; he would not be ill-treated if he behaved himself. Joseph smiled at his benefactor, thanked him, and promised to be loyal.

یوسف آرام گرفت؛ زیرا سرانجام پناهی یافته بود و به خوبی نگهداری می‌شد. بارها خداوند را سپاس گفت و از رازآلودگی زندگی شگفت‌زده شد. چندی پیش در چاهی عمیق و تاریک افکنده شده بود، بی‌هیچ امیدی به اینکه زنده بیرون آید. سپس نجات یافت، آنگاه با زنجیرهای آهنین به بردگی کشیده شد و اکنون در کاخی مجلل آزادانه رفت‌وآمد می‌کرد و خوراک فراوان داشت تا از آن بهره‌مند شود.

Joseph felt at ease, for at last he was sheltered and would be well cared for. He thanked Allah over and over and wondered at the mysterious of life. Not so long ago he had been cast into a deep, dark well with no hope of ever coming out alive. Next he was rescued, then enslaved in iron shackles, and now he was moving freely in a luxurious mansion with enough food to enjoy.

اما دلش برای پدر و مادرش و برادرش بنیامین سخت تنگ شده بود و هر روز اشک می‌ریخت.

However, his heart ached with longing for his parents and brother Benjamin, and he shed tears daily.

یوسف به عنوان خدمتگزار شخصی همسر وزیر اعظم منصوب شد. او مطیع و همیشه خدمتگزار بود. با رفتار خوش و اخلاق دلپذیرش، دل همه را به دست آورد.

روزها گذشت و یوسف بزرگ شد. خداوند متعال فرمود:

The days passed and Joseph grew. Almighty Allah said:

و هنگامی که یوسف به کمال قدرت و رشد خود رسید، به او حکمت و دانش (نبوت) عطا کردیم؛ این‌گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهیم. (سوره یوسف، آیه ۲۲)

"And when he (Joseph) attained his full manhood, We gave him wisdom and knowledge (the Prophethood), thus We reward the doers of good. (Ch 12:22)

به او حکمت در امور و دانش نسبت به زندگی و احوال آن داده شد. هنر سخن گفتن به او عطا شد، به گونه‌ای که شنوندگان خود را مجذوب می‌کرد. بزرگواری و خویشتن‌داری به او بخشیده شد که شخصیتی غیرقابل مقاومت از او ساخت. اربابش به زودی دریافت که الله یوسف را به او ارزانی داشته است.

He was given wisdom in affairs and knowledge of life and its conditions. He as given the art of conversation, captivating those who heard him. He was given nobility and self restraint, which made him an irresistible personality. His master soon knew that Allah had graced him with Joseph.

او فهمید که یوسف صادق‌ترین، صریح‌ترین و بزرگوارترین انسانی است که در زندگی‌اش دیده است. از این رو، یوسف را بر خانه‌اش گماشت، او را گرامی داشت و با او همچون فرزند رفتار کرد.

He understood that Joseph was the most honest, straightforward and noble person he had met in his life. Therefore, he put Joseph in charge of his household, honored him, and treated him as a son.

همسر وزیر اعظم، زلیخا، روز به روز یوسف را زیر نظر داشت. او با او می‌نشست، با او سخن می‌گفت، به سخنانش گوش می‌داد، و شگفتی‌اش با گذشت زمان و شدت عشق بیشتر می‌شد.

The wife of the chief minister, Zulaikha, watched Joseph from day to day. She at with him, talked with him, listened to him, and her wonder increased over the passion of time.

یوسف به زودی با آزمون دوم خود روبه‌رو شد. همسر وزیر، زلیخا، نتوانست در برابر یوسف زیبارو مقاومت کند، و شیفتگی‌اش نسبت به او شب‌های بی‌خوابی را برایش رقم زد. او عاشق او شد و برایش دردناک بود که این‌قدر به مردی نزدیک باشد، اما نتواند او را در آغوش بگیرد. با این حال، زنی هوس‌باز نبود، زیرا در موقعیت او می‌توانست هر مردی را که بخواهد به دست آورد. به گفته‌ی همه، او باید زنی بسیار زیبا و باهوش بوده باشد، وگرنه چرا وزیر از میان همه‌ی زنان زیبای کشور، او را برگزیده بود؟ هرچند او فرزندی برای وزیر نیاورده بود، وزیر زن دیگری نگرفت، زیرا او را با شور و شوق دوست می‌داشت. قرآن پرده را بر صحنه‌ی این عشق سوزان و بلعنده‌ی آن بانو کنار می‌زند.

Joseph was soon confronted (with his second trial). The chief minister's wife, Zulaikha could not resist the handsome Joseph, and her obsession with him caused her sleepless nights. She fell in love with him, and it was painful for her to be so close to a man, yet be unable to hold him. Yet, she was not a wayward woman, for in her position she could get any man she desired. By all accounts, she must have been a very pretty and intelligent lady, or why would the chief minister have chosen her of all the pretty women in the kingdom? Although she bore him no child, he would not take another wife, as he loved her passionately.The Quran raises the curtain on the scene of this fierce and devouring love on the part of the lady.

الله تبارک و تعالی به ما فرمود:

Allah the Almighty told us:

و زنی که یوسف در خانهٔ او بود، از او کام خواست (تا کار زشتی انجام دهد)، و درها را بست و گفت: «بیا، ای تو.» یوسف گفت: «به خدا پناه می‌برم (یا خدا نکند)! به راستی او (شوهرت) سرور من است! جایگاه مرا نیکو گردانید! (پس هرگز به او خیانت نخواهم کرد.) همانا ستمکاران هرگز رستگار نمی‌شوند.» به یقین آن زن آهنگ او کرد و یوسف نیز اگر برهان پروردگارش را ندیده بود، به سوی او میل می‌کرد. این‌چنین شد تا بدی و زنای ناروا را از او بازگردانیم. او قطعاً از بندگان برگزیده و هدایت‌شدهٔ ما بود. [سورۂ یوسف، ۲۳–۲۴]

"And she, in whose house he was, sought to seduce him (to do an evil act), she closed the doors and said: "come on, O you." He said: "I seek refuge in Allah (or Allah forbid)! Truly he (your husband) is my master! He made my stay agreeable! (So I will never betray him). Verily, the Zalimun (wrong, evildoers) will never be successful." Indeed she did desire him and he would have inclined to her desire had he not seen the evidence of his Lord. Thus it was, that We might turn away from evil and illegal sexual intercourse. Surely, he was one of Our chosen, guided slaves. (Ch 12:23-24)

مفسّران درباره‌ی قصد نافرمانی او اتفاق‌نظر دارند، اما درباره‌ی قصد خود یوسف اختلاف دارند. برخی می‌گویند که او وسوسه‌اش کرد و او نیز به گناه وسوسه شد، هرچند که به قصد خود عمل نکرد. دیگران می‌گویند که او فقط می‌خواست یوسف او را ببوسد و یوسف قصد زدن او را داشت. گروهی دیگر می‌گویند که این اضطراب پیش از این ماجرا نیز وجود داشته است. در یوسف، هنگامی که به نوجوانی رسید، آشفتگی روانی‌ای وجود داشت که خداوند متعال او را از آن رهانید.

Commentators are unanimous about her intention of disobedience but disagree about his own intention. There are those who say that she tempted him and he tempted her to sin, although he did not follow through with his intent. Others say that she merely wanted him to kiss her, and he attempted to strike her. Yet others say that this anxiety had been there before this incident. There was a psychological disturbance in Joseph when he reached adolescence, which Almighty Allah rid him of.

بهترین تفسیر برای ما این است که در آیه، هم فتنه و هم مقاومت وجود دارد، زیرا خداوند متعال فرموده است:

The safest commentary for us is that there is temptation and resistance in the verse, for He Most High stated:

و به یقین او آهنگ او کرد و او نیز اگر برهان پروردگارش را ندیده بود، به خواسته‌اش تمایل می‌یافت... (سوره یوسف، آیه ۲۴)

"And indeed she did desire him and he would have inclined to her desire... (Ch 12:24)

ابو عبیدہ نے کہا کہ یہ آزمائش اور مزاحمت ہے، یعنی اس عورت نے اسے بہکانے کی کوشش کی تھی؛ اگر وہ اللہ کی دلیل کو نہ دیکھ لیتا تو وہ بہک جاتا۔ یہ انبیاء کی عصمت کے مطابق ہے، جیسا کہ اس کے فوراً بعد آنے والے الفاظ سے مناسبت رکھتا ہے۔

Abu Ubaidah said that this is a temptation and resistance meaning that she had tried to seduce him; had he not seen the proof of Allah, he would have been seduced. This is in keeping with the infallibility of prophets, as it suits the words, which immediately follow:

«این‌گونه بود تا بدی و فحشا را از او بگردانیم؛ زیرا او از بندگان برگزیده و هدایت‌شدهٔ ما بود.» (سورهٔ یوسف، ۲۴)

"Thus it was that We might turn away from him evil and illegal sexual intercourse. surely, he was one of Our chosen, guided slaves. (Ch 12:24)

این آیه ثابت می‌کند که یوسف بندهٔ صالح و خالص خداوند بود؛ همچنین گواهی می‌دهد که او از سلطهٔ شیطان رهانیده شد. خداوند متعال در روز آفرینش به ابلیس فرمود:

This verse proves that Joseph was an upright worshipper of Allah; it also testifies to his rescue from the authority of Satan. The Almighty said to the devil (Iblis) on the Day of Creation:

یوسف علیه السلام کی امتناع نے اس کے شوق کو اور بڑھا دیا۔ جب وہ فرار کے لیے دروازے کی طرف بڑھے تو وہ ان کے پیچھے دوڑی اور ان کی قمیص پکڑ لی، جیسے کوئی ڈوبتا ہوا شخص کشتی کو تھام لیتا ہے۔ کھینچا تانی میں اس نے ان کی قمیص پھاڑ دی اور پھٹا ہوا ٹکڑا اپنے ہاتھ میں رہ گیا۔ دونوں ساتھ ہی دروازے تک پہنچے۔ دروازہ اچانک کھل گیا، اور وہاں اس کا شوہر اور اس کا ایک رشتہ دار کھڑے تھے۔

Joseph's refusal only heightened her passion. As he moved to the door to escape, she ran after him and caught hold of his shirt, like a drowning person clinging to the boat. In her tugging she tore his shirt and held the torn piece in her hand. They reached the door together. It opened suddenly, there stood her husband and a relative of hers.

فرمود الله تعالیٰ:

Almighty Allah said:

و هر دو به سوی در شتافتند، و (زلیخا) پیراهن او را از پشت سر پاره کرد. و در آستانهٔ در، هر دو با سرورش (شوهرش) روبه‌رو شدند. (سورهٔ یوسف، آیهٔ ۲۵)

"So they raced with one another to the door, and she tore his shirt from the back. They both found her lord (her husband) at the door. (Ch 12:25)

هنگامی که در را باز کرد، شوهرش را دید که روبه‌روی او ایستاده است. آن زن حیله‌گر فوراً لحنش را به خشم تغییر داد و در حالی که تکه پاره‌شده پیراهن را در دستش نشان می‌داد، از شوهرش پرسید:

As he opened the door, he saw her husband standing in front of him. The sly woman immediately changed her tone to anger, and, showing the torn piece of the shirt in her hand, asked her husband:

«چه کیفری است برای کسی که قصد بدی علیه همسرت کرده، جز اینکه زندانی شود یا عذابی دردناک ببیند؟» (سوره یوسف، آیه ۲۵)

"What is the recompense (punishment) for him who intended an evil design against your wife, except that he be put in prison or a painful torment?" (Ch 12:25)

او حالا یوسف را متهم می‌کرد که به او تجاوز کرده است، تا چنین وانمود کند که بی‌گناه است و قربانی شهوت یوسف. هرچند یوسف متحیر بود، اما این اتهام را انکار کرد.

She was now accusing Joseph of molesting her, to give the impression that she was innocent and a victim of Joseph's sexual desire. Though bewildered Joseph denied it:

«او بود که خواست مرا بفریبد.» (یوسف ۱۲:۲۶)

"It was she that sought to seduce me." (Ch 12:26)

پیراهن از دستی به دست دیگر داده شد، در حالی که او تماشا می‌کرد. شاهد (پسرعموی او) به آن نگاه کرد و دریافت که پشت آن پاره شده است. شواهد نشان می‌داد که او گناهکار است. شوهرِ ناامید به همسرش گفت: «به یقین، این نیرنگ شماست، زنان! به راستی که نیرنگ شما بزرگ است!» (یوسف ۱۲:۲۸)

چنین واقعه‌ای در خانه‌ای پر از خدمتکار نمی‌توانست پنهان بماند، و داستان به همه‌جا پخش شد۔

An incident like this cannot remain a secret in a house filled with servants, and the story spread.

زنان شروع کردند به دیدن رفتار او به عنوان رسواکننده. آنها اظهار کردند:

Women began to see her behavior as scandalous. They remarked:

و زنانی در شهر گفتند: «همسرِ عزیز، جوانِ (غلامِ) خود را به خویش فرا می‌خواند؛ قطعاً او را در عشقی شدید فرو برده است؛ به راستی ما او را در گمراهی آشکاری می‌بینیم.» (سورۀ یوسف، آیۀ ۳۰)

"The wife of Al-Aziz is seeking to seduce her (slave) young man, indeed she loves him violently; verily, we see her in plain error." (Ch 12:30)

بدیهی است که شایعه‌پراکنی آنان زُلیخا را آزرده کرد. او صادقانه باور داشت که برای هیچ زنی آسان نیست که در برابر مردی به زیبایی یوسف مقاومت کند. برای اثبات درماندگی خود، تصمیم گرفت زنان را در معرض همان وسوسه‌ای قرار دهد که خودش با آن روبه‌رو بود. آنان را به ضیافتی باشکوه دعوت کرد. هیچ‌کس از دعوت‌شدگان نمی‌خواست از افتخار صرف غذا با همسر وزیر اعظم محروم بماند؛ افزون بر این، آنان در پنهان آرزو داشتند یوسفِ زیبا را رودررو ببینند. برخی از دوستان صمیمی زُلیخا به شوخی گفتند که تنها در صورتی خواهند آمد که او آنان را به یوسف معرفی کند.

Naturally their gossip distressed Zulaikha. She honestly believed that it was not easy for any women to resist a man as handsome as Joseph. To prove her helplessness, she planned to subject the women to the same temptation she faced. She invited them to a lavish banquet. No one so invited would want to miss the honor of dining with the chief minister's wife; besides, they secretly harbored the desire to meet the handsome Joseph face to face. Some of her close friends jokingly said they would come only if she introduced them to Joseph.

دعوت فقط به خانم‌ها محدود شده بود. ضیافت آغاز شد و خنده و شادی فراوان بود.

The invitation was restricted to ladies. The banquet began, laughter and mirth abounded.

ادب چنین حکم می‌کرد که زنان موضوع یوسف را مطرح نکنند. بنابراین وقتی زلیخا این موضوع را پیش کشید، حیرت‌زده شدند. «شنیده‌ام کسانی می‌گویند که من عاشق آن جوان عبری، یوسف، شده‌ام.» سکوتی بر مجلس ضیافت حاکم شد. در آن لحظه دست همه میهمانان از حرکت ایستاد و همه چشم‌ها به همسر وزیر اعظم دوخته شد. او در حالی که دستور می‌داد میوه آورده شود، گفت: «اعتراف می‌کنم که او جوانی جذاب است. انکار نمی‌کنم که دوستش دارم. مدت‌هاست که او را دوست دارم.»

Etiquette dictated that the ladies not mention the topic of Joseph. They were shocked, therefore, when Zulaikha opened the topic. "I have heard of those who say I have fallen in love with the young Hebrew man, Joseph." Silence fell upon the banquet. At once all the guests hands stopped, and all eyes fell on the chief minister's wife. She said, while giving orders for the fruit to be served: "I admit that he is charming fellow. I do not deny that I love him. I have loved him for a long time."

اعترافِ همسرِ وزیرِ دربار، تنشِ میانِ زنان را برطرف کرد. مهمانان پس از پایانِ شام، شروع به برشِ میوه‌هایشان کردند. در همان لحظه، او یوسف را فرا خواند تا در مجلس حاضر شود. او با وقار و با نگاهی فروافتاده وارد تالار شد. زُلیخا او را به نامش خواند و او سرش را بلند کرد. مهمانان متحیر و مبهوت ماندند. چهره‌اش می‌درخشید و سرشار از زیباییِ فرشته‌گونهٔ انسانی بود. این چهره، بی‌گناهیِ کامل را بازتاب می‌داد، به‌گونه‌ای که می‌شد آرامشِ روان را در ژرفای جانش احساس کرد.

The confession of the chief minister's wife removed the tension among the ladies. After finishing their dinner, the guests began cutting their fruit. At that very moment she summoned Joseph to make his appearance. He entered the hall gracefully, his gaze lowered. Zulaikha called him by his name and he raised his head. The guests were astonished and dumbfounded. His face was shining and full of man angelic beauty. It reflected complete innocence, so much so that one could feel the peace of mind in the depth of his soul.

آنان در حیرت فریاد زدند، در حالی که همچنان میوه را می‌بریدند. همه چشمانشان به یوسف دوخته شده بود.

They exclaimed in astonishment while continuing to cut the fruit. All their eyes were on Joseph.

بدین ترتیب زنان آغاز کردند به بریدن کف دستان خود بی‌آنکه متوجه شوند که دستانشان را بریده‌اند، از فرط حواس‌پرتی و بی‌توجهی.

So it was that the women began to cut their palms absent mindly without feeling that they had cut them.

حضور یوسف در صحنهٔ این ماجرا چنان تأثیرگذار بود که [زنان] بی‌آنکه احساس درد کنند، دستان خود را بریدند. یکی از زنان با نفس‌بریده گفت: «ای وای، خدای من!» دیگری زیر لب گفت: «این یک موجود فانی نیست!» و دیگری در حالی که موهای خود را لمس می‌کرد، با لکنت گفت: «این جز فرشتهٔ بزرگوار نیست.» سپس همسر وزیر بزرگ برخاست و اعلام کرد: «این همان کسی است که به خاطرش سرزنش شده‌ام. انکار نمی‌کنم که او را به خود فراخواندم. شما شیفتهٔ یوسف شده‌اید و ببینید با دستانتان چه کرده‌اید. من او را به خود خواندم و اگر آنچه را من می‌خواهم انجام ندهد، به زندان خواهد افتاد.»

The presence of Joseph at the scene of drama was so effective that blflowedwithouttheir feeling pain. One of the ladies gasped: "Good gracious!" Another whispered: "This is not a mortal being!" Another stammered, patting her hair: "This is but a noble angel." Then the chief minister's wife stood up and announced: "This is the one for whom I have been blamed. I do not deny that I tempted him. You have been enchanted by Joseph, and see what has happened to your hands. I have tempted him, and if he does not do what I want of him he shall be imprisoned."

خداوند متعال صحنهٔ ضیافت را در کلام خود چنین بیان کرده است:

Almighty Allah related the scene of the banquet in His words:

هنگامی که [زُلیخا] از سخن و مکر آنان آگاه شد، کسی را به دنبالشان فرستاد و برای آنان ضیافتی فراهم کرد؛ به هر یک از آنان کاردی داد (تا میوه و خوراکی را با آن ببرند) و [به یوسف] گفت: «نزدشان بیرون بیا.» پس چون او را دیدند، وی را بزرگ شمردند (از شدت زیبایی‌اش) و در حیرت، دست‌های خود را بریدند. گفتند: «پاک است خدا (یا: خدا منزه است)! این انسان نیست؛ این جز فرشته‌ای بزرگوار نیست!» [زُلیخا] گفت: «این همان کسی است که درباره‌اش مرا سرزنش می‌کردید (به خاطر عشقش)، و من خواستم او را به خود فرا بخوانم، اما او خودداری کرد. و اکنون اگر فرمان مرا اطاعت نکند، حتماً به زندان افکنده خواهد شد و از خوارشدگان خواهد بود.» [یوسف] گفت: «پروردگارا! زندان نزد من محبوب‌تر است از آنچه مرا بدان فرا می‌خوانند. و اگر نیرنگ آنان را از من باز نگردانی، به سوی آنان متمایل می‌شوم و از نادانان می‌گردم.» پس پروردگارش دعای او را اجابت کرد و نیرنگ آنان را از او بازگرداند. بی‌گمان او شنوای داناست.

“So when she heard of their accusation, she sent for them and prepared a banquet for them; she gave each one of them a knife (to cut the foodstuff with), and she said (to Joseph): "Come out before them." Then, when they saw him, they exalted him (at his beauty) and (in their astonishment) cut their hands. They said: "how perfect is Allah (or Allah forbid)! No man is this! This is none other than a noble angel!" She said: "This is he (the young man) about whom you did blame me (for his love) and I did seek to seduce him, but he refused. And now if he refuses to obey my order, he shall certainly be cast into prison, and will be one of those who are disgraced." He said: "O my Lord! Prison is more to my liking than that to which they invite me. Unless You turn away their plot from me, I will feel inclined towards them and be one of those who commit sin and deserve blame or those who do deeds of the ignorants." So his Lord answered his inovocation and turned away from him their plot. Verily he is the All Hearer, the All Knower.” (Ch 12:31-34)

آن شب، زلیخا شوهرش را قانع کرد که تنها راه حفظ آبرویش این است که یوسف را به زندان بیندازد؛ وگرنه نمی‌توانست خود را کنترل کند و نمی‌توانست از حیثیت او نیز محافظت نماید.

That evening, Zulaikha convinced her husband that the only way to save her honor was to put Joseph in prison; otherwise she would not be able to control herself or to safeguard his prestige.

وزیر اعظم می‌دانست که یوسف کاملاً بی‌گناه است، که او جوانی باشرف و خدمتگزاری وفادار است، و به همین دلایل او را دوست داشت. تصمیم گرفتن برای زندانی کردن مردی بی‌گناه برای او آسان نبود. با این حال، راهی جز این برایش باقی نمانده بود. او چنین استدلال کرد که اگر یوسف از دید زلیخا دور نگه داشته شود، شرافت او نیز محفوظ خواهد ماند. آن شب، با دلی سنگین، وزیر اعظم یوسف را به زندان فرستاد.

زندان سومین آزمایش یوسف بود. در این دوره، خداوند ویژگی شگفت‌انگیزی به او عطا کرد: توانایی تعبیر خواب. تقریباً در همان زمان، دو مرد دیگر وارد زندان شدند. یکی ساقی پادشاه بود و دیگری آشپز پادشاه. این دو احساس کردند که یوسف یک زندانی عادی نیست، زیرا نوری از تقوا بر چهره‌اش می‌درخشید. هر دو مرد خواب‌های روشنی دیدند و مشتاق بودند که تعبیر آن‌ها را بدانند. آشپز پادشاه خواب دید که در جایی ایستاده و نانی بر سرش است و دو پرنده از آن نان می‌خورند. ساقی خواب دید که به پادشاه شراب می‌دهد. آن دو نزد یوسف رفتند، خوابشان را برای او گفتند و از او خواستند که معنای آن‌ها را بیان کند.

Prison was Joseph's third test. During this period Allah blessed him with an extraordinary gift; the ability to interpret dreams. At about the same time two other men landed in the prison. One was the cupbearer of the king; the other was the king's cook. The two men sensed that Joseph was not a common criminal, for an aura of piety glowed on his face. Both men had vivid dreams, and they were anxious to have them explained. The king's cook dreamed that he stood in a place with bread on his head, and two birds were eating the bread. The cupbearer dreamed that he was serving the king wine. The two went to Joseph and told him their dreams, asking him to give them their meaning.

ابتدا یوسف ایشان را به سوی الله دعوت کرد. سپس گفت که آشپز به دار آویخته خواهد شد تا بمیرد و ساقی به خدمت پادشاه بازخواهد گشت. یوسف به ساقی گفت که او را نزد پادشاه یاد کند و بگوید که در زندان انسانی مظلوم به نام یوسف وجود دارد. آنچه یوسف پیش‌بینی کرده بود تحقق یافت؛ آشپز به دار آویخته شد و ساقی به کاخ بازگشت.

First, Joseph called them to Allah. Then he said that the cook would be crucified until he died and that the cupbearer would return to the service of the king. Joseph told the cupbearer to remember him to the king and to say that there was a wronged soul called Joseph in prison. What Joseph predicted did happen; the cook was crucified and the cupbearer returned to the palace.

پس از آنکه ساقی به خدمت بازگشت، شیطان او را وادار کرد که نام یوسف را نزد پادشاه یاد نکند. از این رو، یوسف چند سالی در زندان ماند، اما صبر را پیشهٔ خود ساخت و به درگاه الله دعا می‌کرد.

After the cupbearer returned to service, Satan made him forget to mention Joseph's name to the king. Therefore, Joseph remained in prison for a few years, but he made patience his own, praying to Allah.

فرمود الله تبارک و تعالیٰ:

Almighty Allah narrated:

«و دو جوان دیگر نیز با او به زندان وارد شدند. یکی از آن دو گفت: "من خود را در خواب دیدم که شراب می‌فشارم." و دیگری گفت: "من خود را در خواب دیدم که نانی بر سر دارم و پرندگان از آن می‌خورند. ما را از تعبیر این خواب آگاه کن، که ما تو را از نیکوکاران می‌بینیم." گفت: "هیچ غذایی که به شما روزی داده می‌شود، پیش از آنکه برسد، تعبیر آن را به شما خبر نخواهم داد. این از چیزهایی است که پروردگارم به من آموخته است. من آیین قومی را که به خدا ایمان نمی‌آورند و به روز آخرت کافرند، رها کرده‌ام. و از آیین پدرانم، ابراهیم و اسحاق و یعقوب، پیروی کرده‌ام. و ما را نسزد که هیچ چیزی را با خدا شریک گردانیم. این از فضل خدا بر ما و بر مردم است، ولی بیشتر مردم سپاس نمی‌گزارند."»

"And there entered with him two young men in the prison. One of them said: "Verily, I saw myself (in a dream) pressing wine." The other said: "Verily, I saw myself (in a dream) carrying bread on my head and birds were eating thereof." They said: Inform us of the interpretation of this. Verily, we think you are one of those Muhsineen (doers of good)." He said: "No food will come to you (in wakefulness or in dream) as your provision but I will inform (in wakefulness) its interpretation before it (the food) comes. This is of that which my Lord has taught me. Verily, I have abandoned the religion of a people that believe not in Allah and are disbeliveers in the Hereafter. And I have followed the religion of my fathers, - Abraham, Isaac, and Jacob and never could we attribute any partners whatsoever to Allah. This is from the Grace of Allah to us and to mankind, but most men think not (i.e. they neither believe in Allah nor worship Him).

ای دو همراه زندان! آیا خدایان پراکنده بهتر‌اند یا خدای یکتای چیره؟ شما جز او را نمی‌پرستید، جز نام‌هایی را که خودتان و پدرانتان بر آن‌ها نهاده‌اید (و ساخته‌اید)، که خداوند هیچ دلیلی بر آن نازل نکرده است. حکم جز از آنِ خدا نیست. او فرمان داده که جز او را نپرستید؛ این است دین راست و استوار، اما بیشتر مردم نمی‌دانند.

"O two companions of the prison! Are many different lords (gods) better or Allah, the One, the Irresistible? You do not worship besides Him but only names which you have named (forged), you and your fathers, for which Allah has sent down no authority. The command (or the judgment) is for none but Allah. He has commanded (His Monotheism), that is the true, straight religion, but most men know not.

ای دو همزندانی من! اما یکی از شما، شراب برای آقایش خواهد ریخت تا بنوشد؛ و اما آن دیگری، به دار آویخته خواهد شد و پرندگان از سرش خواهند خورد. امری که درباره‌اش پرسیدید، این‌گونه حکم شده است.» و به آن کس که می‌دانست نجات خواهد یافت، گفت: «مرا نزد آقایت (پادشاهت، تا مرا از زندان بیرون آورد) یاد کن.» امّا شیطان او را از یادکردن نزد آقایش به فراموشی انداخت (یا شیطان یوسف را از یاد پروردگارش، یعنی الله، بازداشت تا از او یاری بخواهد و نه از دیگران).

پردهٔ زندان بسته می‌شود و صحنهٔ تازه‌ای در خوابگاه پادشاه آغاز می‌گردد. پادشاه خواب است. خود را در کنارهٔ رود نیل می‌بیند. آب پیش رویش عقب می‌نشیند و به گِلی خالی بدل می‌شود. ماهی‌ها در گِل به جست‌وخیز می‌افتند. هفت گاو فربه از رود بیرون می‌آیند و پس از آن‌ها هفت گاو لاغر. هفت گاو لاغر، هفت گاو فربه را می‌بلعند. پادشاه سخت هراسان می‌شود.

The scene in the prison closes; a new scene opens in the bedchamber of the king. The king is asleep. He sees himself on the banks of the Nile river. The water is receding before him, becoming mere mud. The fish begin to skip and jump in the mud. Seven fat cows come out of the river followed by seven lean cows. The seven lean ones devour the seven fat ones. The king is terrified.

هفت خوشه‌ی سبز گندم بر کرانه‌های رود می‌رویند و در گل ناپدید می‌شوند. در همان جا هفت خوشه‌ی خشک گندم می‌روید.

The seven ears of green grain grow on the riverbanks and disappear in the mud. One the same spot grow seven dray ears of grain.

پادشاه با ترس، تکان‌خورده و غمگین از خواب بیدار شد و نمی‌دانست این همه به چه معناست. او جادوگران، کاهنان و وزیران خود را فراخواند و خوابش را برایشان بازگو کرد.

The king awoke frightened, shocked, and depressed, not knowing what all this meant. He sent for the sorcerers, priests and ministers, and told them his dream.

ساحران گفتند: «این خوابی آشفته است. چگونه ممکن است چنین چیزهایی باشد؟ این کابوس است.» کاهنان گفتند: «شاید اعلیحضرت شام سنگینی خورده باشند.» وزیر اعظم گفت: «آیا ممکن است اعلیحضرت در شب بی‌پوشش مانده و پتو را روی خود نکشیده باشند؟» مقرّب‌ترین دلقک پادشاه، به شوخی گفت: «اعلیحضرت دارند پیر می‌شوند و از این رو خواب‌هایشان درهم و برهم است.» آنان به اتفاق نظر به این نتیجه رسیدند که این تنها یک کابوس بوده است.

The sorcerers said: "This is a mixed up dream. How can any of that be? It is a nightmare." The priests said: "Perhaps his majesty had a heavy supper." The chief minister said: "Could it be that his majesty was exposed and did not draw the blanket up at night?" The king's jester said, jokingly: "His majesty is beginning to grow old, and so his dreams are confused." They reached an unanimous conclusion that it was only a nightmare.

به ساقی خبر رسید. او خوابی را که در زندان دیده بود به یاد آورد و آن را با خواب پادشاه مقایسه کرد، و از این رو یوسف به ذهنش آمد. او نزد پادشاه دوید تا درباره یوسف به او بگوید، کسی که تنها توانایی تعبیر آن خواب را داشت. ساقی گفت: «او از من خواسته بود که تو را به یادش بیاورم، اما فراموش کردم.» پادشاه ساقی را فرستاد تا درباره خواب از یوسف بپرسد.

The news reached the cupbearer. He recollected the dream he had in prison and compared it to the king's dream, and, therefore Joseph came to mind. He ran to the king to tell him about Joseph, who was the only one capable to interpreting the dream. The cupbearer said : "He had asked me to remember him to you, but I forgot." The king sent the cupbearer to ask Joseph about the dream.

یوسف تعبیر آن را برای او چنین بیان کرد: «هفت سال فراوانی خواهد بود. اگر زمین به درستی کشت شود، محصول خوب بسیار زیاد خواهد شد، بیش از آنچه مردم به آن نیاز دارند. باید این را ذخیره کرد. پس از آن، هفت سال قحطی خواهد آمد که در آن دوران می‌توان از غلات اضافی استفاده کرد.» او همچنین توصیه کرد که در دوران قحطی مقداری از غلات را برای بذر سال بعد نگه دارند. سپس یوسف افزود: «پس از هفت سال خشکسالی، سالی خواهد آمد که در آن آب فراوان خواهد بود. اگر آب به درستی به کار رود، درختان مو و زیتون به فراوانی رشد خواهند کرد و انگور و روغن زیتون فراوان به بار خواهد آورد.» ساقی با شتاب به نزد پادشاه بازگشت تا این مژده را برساند. پادشاه شیفته تعبیرهای یوسف شد.

Joseph interpreted it to him: "There will be seven years of abundance. If the land is properly cultivated, there will be an excess of good harvest, more than the people will need. This should be stored. Thereafter, seven years of famine will follow, during which time the excess grain could be used." He also advised that during the famine they should save some grain to be used for seed for the next harvest. Joseph then added; "After seven years of drought, there will be a year during which water will be plentiful. If the water is properly used, grapevines and olive trees will grow in abundance, providing plenty of grapes and olive oil." The cupbearer hurried back with the good news. The king was fascinated by Joseph's

خداوند متعال این واقعه را چنین روایت فرموده است:

Almighty Allah narrated this incident thus:

و پادشاه مصر گفت: «به راستی که در خواب دیدم هفت گاو فربه را که هفت گاو لاغر می‌خوردند، و هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشک دیگر. ای بزرگان! تعبیر خوابم را برایم بگویید اگر تعبیر خواب‌ها را می‌دانید.» گفتند: «خواب‌های آشفته و پریشان است و ما در تعبیر خواب‌ها مهارتی نداریم.» سپس آن مردی که رها شده بود (یکی از آن دو نفری که در زندان بودند)، اکنون پس از مدتی به یاد آورد و گفت: «من تعبیر آن را به شما خبر می‌دهم، پس مرا بفرستید.» (او گفت): «ای یوسف، ای مرد راستگو! درباره‌ی هفت گاو فربه که هفت گاو لاغر می‌خوردند، و هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشک دیگر، برای ما تعبیر کن، تا به سوی مردم بازگردم و آنان بدانند.» یوسف گفت: «هفت سال پیاپی مانند معمول بکارید، و آنچه درو کردید را با خوشه‌هایش بگذارید، جز اندکی که از آن می‌خورید. سپس پس از آن، هفت سال سخت خواهد آمد که آنچه را برای آن از پیش ذخیره کرده‌اید خواهد خورد، جز اندکی از آنچه نگه داشته‌اید.»

"And the king of Egypt said: "Verily, I saw in a dream seven fat cows, whom seven lean cows were devouring, and seven green ears of corn and seven others dry. O notables! Explain to me my dream if it be that you can interpret dreams." They said: "Mixed up false dreams and we are not skilled in the interpretation of dreams." Then the man who was released (one of the two who were in prison), now at length remembered and said: "I will tell you its interpretation, so send me forth." (He said): "O Joseph, the man of truth! Explain to us (the dream) of seven fat cows whom seven lean ones were devouring, and of seven green ears of corn and seven others dry, that I may return to the people, and that they may know." Joseph said: "For seven consecutive years, you shall sow as usual and that the harvest which you reap you shall leave in ears, all --except a little of it which you may eat. Then will come after that seven hard years, which will devour what you have laid by in advance for them, all except a little of that which you have guarded (stored).

سپس سالی فرا خواهد رسید که در آن مردم باران فراوان خواهند داشت و در آن شراب و روغن را خواهند فشرد.» (باب ۱۲:۴۳-۴۹)

Then thereafter will come a year in which people will have abundant rain and in which they will press wine and oil." (Ch 12:43-49)

پادشاه بسیار شگفت‌زده شد. این شخص کیست؟ او دستور داد یوسف از زندان آزاد شود و فوراً نزد او آورده شود. فرستادهٔ پادشاه بی‌درنگ برای آوردن او رفت، اما یوسف نپذیرفت که جز با اثبات بی‌گناهی‌اش از زندان بیرون رود. شاید او را به بریدن دست زنان یا تلاش برای تجاوز به ایشان متهم کرده بودند. شاید هر اتهام ساختگی دیگری به او زده شده بود.

The king was greatly astonished. Who could this person be? He commanded that Joseph be set free from prison and presented to him at once. The king's envoy went to fetch him immediately, but Joseph refused to leave the prison unless his innocence was proven. Perhaps they accused him of cutting the ladies hands, or trying to rape them. Perhaps any other false accusation was made.

ما نمی‌دانیم دقیقاً چه چیزی به مردم گفته شد تا زندانی شدن یوسف را توجیه کند. فرستاده نزد پادشاه بازگشت. پادشاه از او پرسید: «یوسف کجاست؟ آیا به تو فرمان ندادم که او را بیاوری؟» فرستاده پاسخ داد: «او نپذیرفت که بیرون بیاید تا بی‌گناهی‌اش در ماجرای زنانی که دست‌های خود را بریدند، ثابت شود.» پادشاه دستور داد: «همین حالا زنان وزیران و همسر وزیر اعظم را بیاورید.» پادشاه احساس می‌کرد که به یوسف ناحق ستم شده، اما دقیقاً نمی‌دانست چگونه. همسر وزیر اعظم همراه با زنان دیگر وزیران آمد. پادشاه پرسید: «ماجرای یوسف چیست؟ شما چه چیزی دربارهٔ او می‌دانید؟ آیا درست است که…؟» یکی از بانوان سخن پادشاه را قطع کرد و فریاد زد: «پناه بر خدا!» دومی گفت: «ما هیچ بدی‌ای از او سراغ نداریم.» سومی گفت: «او از پاکی فرشتگان برخوردار است.» چشم‌های همه به سوی همسر وزیر اعظم برگشت. او اکنون چهره‌ای چروکیده داشت و لاغر شده بود. در مدتی که یوسف در زندان بود، اندوه او را فراگرفته بود. او با جرئت اعتراف کرد که دروغ گفته و یوسف راست گفته است.

We do not know exactly what was said to the people to justify Joseph's sentence to prison. The envoy returned to the king. The king asked him: "Where is Joseph? Did I not command you to fetch him?" The envoy replied: "He refused to leave until his innocence is established regarding the ladies who cut their hands." The king ordered: "Bring the wives of the ministers and the wife of the chief minister at once." The king felt that Joseph had been harmed unfairly but he did not know exactly how. The wife of the chief minister came with the other ministers' wives. The king asked: "What is the story of Joseph? What do you know about him? Is it true that…?" One of the ladies interrupted the king exclaiming: "Allah forbid!" A second said: "We know of no evil he has done." A third said: "He enjoys the innocence of angels." The eyes of everyone turned to the wife of the chief minister. She now wore a wrinkled face and had lost weight. She had been overwhelmed by sorrow over Joseph while he was in prison. She boldly confessed that she had lied and he had told the truth.

«من او را فریفتم؛ اما او خودداری کرد.» او آنچه را گفته بود تأیید کرد؛ نه از ترس پادشاه یا آن زنان دیگر، بلکه تا یوسف بداند که در غیبت او هرگز به او خیانت نکرده است، زیرا یوسف هنوز در ذهن و جان او بود. از میان همه آفریدگان، تنها او بود که برایش اهمیت داشت؛ پس بی‌گناهی‌اش را در برابر همگان تأیید کرد.

فرمود خداوند متعال: و پادشاه گفت: «او را نزد من بیاورید.» اما هنگامی که فرستاده به نزد او (یوسف) آمد، گفت: «نزد آقایت بازگرد و از او بپرس: "حال آن زنانی که دست‌های خود را بریدند چگونه بود؟ به راستی که پروردگارم (الله) از نیرنگ ایشان آگاه است."» (پادشاه) به زنان گفت: «هنگامی که خواستید یوسف را بفریبید، کارتان چگونه بود؟» زنان گفتند: «حاشا لله! ما هیچ بدی از او سراغ نداریم!» همسر عزیز گفت: «اکنون حقیقت آشکار شد، من بودم که خواستم او را بفریبم و او قطعاً از راستگویان است.» (یوسف گفت: این بازجویی را خواستم) تا (عزیز) بداند که من در نهان به او خیانت نکردم. و به راستی خداوند نیرنگ خیانتکاران را به سامان نمی‌رساند. و من خود را تبرئه نمی‌کنم؛ زیرا نفس آدمی به بدی فرمان می‌دهد، مگر آنکه پروردگارم رحمت آورد (بر هر که خواهد). به راستی پروردگارم آمرزنده و مهربان است. (سوره یوسف، آیات ۵۰-۵۳)

Almighty Allah said: And the king said: "Bring him to me." But, when the messenger came to him (Joseph) said: "Return to your lord, and ask him, 'what happened to the women who cut their hands? Surely, my Lord (Allah) is Well Aware of their plot." (The king) said (to the women): "What was your affair when you did seek to seduce Joseph?" The women said: "Allah forbid! No evil know we against him!" The wife of Al Aziz said: "Now the truth is manifest to all, it was I who sought to seduce him and he is surely one of the truthful." (Then Joseph said: "I asked for this inquiry) in order that he (Al-Aziz) may know that I betrayed him not in secret. And, verily! Allah guides not the plot of the betrayers. And I free not myself (from the blame). Verily, the human self is inclined to evil, except when my Lord bestows His Mercy (upon whom He wills). Verily, my Lord is Oft-Forgiving, most Merciful." (Ch 12:50-53).

با تأمل در این آیات می‌توان دریافت که او به دین یوسف، یعنی یکتاپرستی، روی آورده بود. زندانی شدن یوسف نقطه عطفی بزرگ در زندگی او بود. پس از این، سبک قرآنی داستان همسر عزیز مصر را به‌طور کامل نادیده می‌گیرد. ما نمی‌دانیم پس از آنکه شهادت روشن خود را داد چه بر سرش آمد. با این حال، درباره او افسانه‌هایی وجود دارد. گفته‌اند که پس از مرگ شوهرش با یوسف ازدواج کرد و، اینک، او باکره بود. او اعتراف کرد که شوهرش پیر بوده و هرگز با زنان نزدیکی نکرده است. افسانه‌های دیگر می‌گویند که او بر اثر گریستن برای یوسف بینایی‌اش را از دست داد. او کاخ خود را رها کرد و در کوچه‌های شهر سرگردان شد.

Reflecting on these verses suggests that she had turned to Joseph's religion, monotheism. His imprisonment was a great turning point in her life. After this, the Quranic style neglects the story of the chief minister's wife completely. We do not know what happened to her after she gave her clear evidence. Yet still, there are legends about her. It has been said that after her husband died she married Joseph, and, behold she was a virgin. She confessed that her husband had been old and had never touched women. Other legends said that she lost her sight, weeping for Joseph. She abandoned her palace and wandered in the streets of the city.

اما آن بانو در مرحلهٔ مناسب، در اوج گرفتاریاش، از روایت قرآنی ناپدید شد. شاید او بیشتر از آنچه اگر پایان داستانش را میدانستیم، در حافظه باقی بماند.

However, the lady disappeared from the Quranic narrative at the suitable stage, at the climax of her trouble. Perhaps she lingers in memory longer than if we had known the ending.

پادشاه به یوسف اطلاع داد که بی‌گناهی‌اش ثابت شده است و دستور داد که برای مصاحبه به کاخ بیاید. پادشاه ویژگی‌های اخلاقی والای او را شناخت. هنگامی که یوسف آمد، پادشاه با زبان خودش با او سخن گفت. پاسخ‌های یوسف با ادب و فرهنگ والا و دانش گسترده‌اش پادشاه را شگفت‌زده کرد.

The king informed Joseph that his innocence was established and ordered him to come to the palace for an interview. The king recognized his noble qualities. When Joseph came, the king spoke to him in his tongue. Joseph's replies astonished the king with his cultural refinement and wide knowledge.

پس از آن گفتگو به خواب رسید. یوسف به پادشاه توصیه کرد که برای سال‌های قحطی پیش رو برنامه‌ریزی کند. او به وی خبر داد که قحطی نه تنها مصر، بلکه کشورهای همسایه را نیز فرا خواهد گرفت. پادشاه به او مقام بلندی پیشنهاد کرد. یوسف درخواست کرد که سرپرست انبارهای غله قرار داده شود، تا بتواند محصول کشور را نگهبانی کند و بدین وسیله آن را در خشکسالی پیش‌بینی‌شده حفظ نماید. یوسف با این کار نه فرصت‌طلبی می‌کرد و نه به دنبال سود شخصی بود؛ او تنها می‌خواست ملت‌های گرسنه را برای مدت هفت سال نجات دهد. این بزرگواری محض از سوی او بود، زیرا می‌خواست اطمینان یابد که در نتیجه آن، مردم بسیاری نخواهند مرد.

Then the conversation turned to the dream. Joseph advised the king to start planning for years of famine ahead. He informed him that the famine would affect not only Egypt but the neighboring countries as well. The king offered him a high position. Joseph asked to be made controller of the granaries, so that he could guard the nation's harvest and thereby safeguard it during the anticipated drought. By this Joseph did not mean to seize an opportunity or personal gain; he merely wanted to rescue hungry nations for a personal gain; he merely wanted to rescue hungry nations for a period of seven years. It was a sheer nobleness on his part in that he wanted to ensure that many people would not die as a result.

فرمود الله تعالیٰ:

Almighty Allah said:

و پادشاه گفت: «او را نزد من بیاورید تا او را مخصوص خود گردانم.» پس چون با او سخن گفت، گفت: «همانا تو امروز نزد ما صاحب منزلت و امین هستی.» یوسف گفت: «مرا بر خزائن این سرزمین بگمار؛ همانا من نگهبانی دانا خواهم بود.» (او به‌عنوان وزیر دارایی مصر، به‌جای عزیز که در آن زمان درگذشته بود، منصوب شد.)

"And the king said: "Bring him to me that I may attach him to my person." Then, when he spoke to him, he said: "Verily, this day, you are with us high in rank and full trusted." Joseph said: "Set me over the store houses of the land; I will indeed guard them with full knowledge." (as a minister of finance in Egypt, in place of Al-Aziz who was dead at that time).

این‌گونه به یوسف در آن سرزمین قدرت دادیم تا هرجا که بخواهد جایگاهی برای خود بگیرد. هرکس را بخواهیم از رحمت خود بهره می‌دهیم و پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌کنیم. (سوره یوسف، آیات ۵۴–۵۷)

Thus did We give full authority to Joseph in the land, to take possession therein, as when or where he likes. We bestow of Our Mercy on whom We please, and We make not to be lost the reward of Al Muhsineen (the good-doers). (Ch 12:54-57).

چرخ زمان چرخید. در هفت سال پُربرکت، یوسف کاملاً بر کشت، برداشت و ذخیره‌سازی محصولات اختیار داشت. در هفت سال بعد، خشکسالی آمد و قحطی در سراسر منطقه، از جمله کنعان، سرزمین مادری یوسف، گسترش یافت. یوسف به پادشاه توصیه کرد که چون سرزمینش با غلات ذخیره‌شده برکت داده شده است، باید غلات خود را با قیمتی منصفانه به ملت‌های نیازمند بفروشد. پادشاه پذیرفت و این خبر خوش در سراسر منطقه پیچید.

The wheels of time turned. During the seven good years, Joseph had full control over the cultivation, harvesting, and storage of crops. During the following seven years, drought followed and famine spread throughout the region, including Canaan, the homeland of Joseph. Joseph advised the king that as his kingdom was blessed with reserved grain, he should sell his grain to the needy nations at a fair price. The king agreed, and the good news spread all over the region.

یعقوب ده تن از پسرانش را، جز بنیامین، به مصر فرستاد تا آذوقه تهیه کنند. یوسف از آن ده برادری که از دوردست آمده بودند و زبان مصریان را نمی‌توانستند سخن گویند، آگاه شد.

Jacob sent ten of his sons, all except Benjamin, to Egypt to purchase provisions. Joseph heard of the ten brothers who had come from afar and who could not speak the language of the Egyptians.

هنگامی که برای خرید نیازهایشان نزد او رفتند، یوسف فوراً برادرانش را شناخت، اما آنان او را نشناختند. چگونه ممکن بود بشناسند؟ برای ایشان یوسف دیگر وجود نداشت؛ سال‌ها پیش او را در چاهِ عمیق و تاریکی افکنده بودند! یوسف با گرمی از آنان استقبال کرد. پس از آنکه آذوقه‌شان را فراهم کرد، پرسید از کجا آمده‌اند. آنان توضیح دادند: «ما یازده برادریم، فرزندان پیامبری بزرگوار. کوچک‌ترین ما در خانه است و به نیازهای پدر پیرمان رسیدگی می‌کند.» یوسف با شنیدن این سخن، چشمانش پر از اشک شد؛ اشتیاق به خانه در دلش موج زد، و همچنین اشتیاق به پدر و مادر عزیزش و برادر مهربانش بنیامین. یوسف به ایشان گفت: «آیا شما مردمانی راستگو هستید؟»

When they called on him to purchase their needs, Joseph immediately recognized his brothers, but they did not know him. How could they? To them Joseph no longer existed; he had been thrown into the deep, dark well many years ago! Joseph received them warmly. After supplying them with provisions, he asked where they had come from. They explained: "We are eleven brothers, the children of a noble prophet. The youngest is at home tending to the needs of our aging father." On hearing this, Joseph's eyes filled with tears; his longing for home swelled up in his heart, as well as his longing for his beloved parents and his loving brother Benjamin. "Are you truthful people?" Joseph asked them.

آنان با نگرانی پاسخ دادند: «ما را چه دلیلی است که دروغ بگوییم؟» [یوسف] گفت: «اگر راست می‌گویید، برادرتان را به همراه بیاورید و من دو برابر پیمانه به شما خواهم داد. ولی اگر او را نزد من نیاورید، بهتر است که دیگر به اینجا بازنگردید.»

الله تعالیٰ فرمود:

Allah the Almighty said:

و برادرانِ یوسف آمدند و بر او وارد شدند، پس او ایشان را شناخت، ولی ایشان او را نشناختند. و چون بارشان را برایشان آماده کرد، گفت: «برادری از پدرتان را نزد من بیاورید؛ (منظورش بنیامین بود). آیا نمی‌بینید که من پیمانه را تمام می‌دهم و من بهترین میزبانانم؟ ولی اگر او را نزد من نیاورید، برای شما نزد من هیچ پیمانه‌ای نخواهد بود و به من نزدیک نشوید.» گفتند: «از پدرش برای او اجازه خواهیم گرفت، و قطعاً این کار را خواهیم کرد.» و (یوسف) به خدمتکارانش گفت که سرمایه‌شان (که با آن غله خریده بودند) را در بارهایشان بگذارند، تا وقتی به سوی خانواده‌شان بازمی‌گردند آن را بشناسند، باشد که دوباره بیایند. (سوره یوسف، آیات ۵۸-۶۲)

"And Joseph's brethren came and they entered unto him, and he recognized them, but they recognized him not. And when he had furnished them forth with provisions (according to their need), he said: "Bring me a brother of yours from your father; (he meant Benjamin). See you not that I give full measure, and that I am the best of the hosts? But if you bring him onto me, there shall be no measure of corn for you with me, nor shall you come near me." They said: "We shall try to get permission for him from his father, and verily, we shall do it." And (Joseph) told his servants to put their money (with which they had bought the corn) into their bags, so that they might know it when they go back to their people, in order that they might come back. (Ch 12:58-62)

صحنه در مصر تاریک می‌شود و در کنعان روشن. برادران به نزد پدرشان بازگشتند. پیش از آنکه بارِ شترها را پایین بیاورند، به او سلام کردند و سپس سرزنشش کردند: «ما از آذوقه محروم شدیم، زیرا تو برادرمان را همراه ما نفرستادی. آنان به غایبان خوراکی نمی‌دهند. چرا او را به ما نمی‌سپاری؟ لطفاً او را با ما بفرست تا ما از او نگهداری کنیم.» یعقوب غمگین شد و به ایشان گفت: «من هرگز اجازه نخواهم داد بنیامین با شما سفر کند. از او جدا نخواهم شد، زیرا یوسف را به شما سپردم و شما به عهدم وفا نکردید.» بعد، هنگامی که کیسه‌های غله‌شان را گشودند، با شگفتی دیدند که کیسه پولشان سالم به آنان بازگردانده شده است. به سوی پدرشان شتافتند و گفتند: «ببین ای پدر! آن بزرگوار فرمانروا پول ما را بازگردانده است؛ این قطعاً دلیلی است که او به برادرمان آسیبی نمی‌رساند و این تنها به سود ما خواهد بود.» اما یعقوب از فرستادن بنیامین همراه ایشان خودداری کرد.

The scene dims in Egypt and lights in Canaan. The brothers returned to their father. Before they could unload the camels, they greeted him, then reproved him: "We were denied some supplies because you did not let your son go with us. They would not give us food for absentees. Why would you not entrust him with us? Please, send him with us, and we shall take care of him." Jacob became sad and told them: "I will not permit Benjamin to travel with you. I will not part with him, for I entrusted Joseph to you and you failed me." Later, when they opened their grain sacks, they were surprised to find the money purse returned intact. They rushed to their father; "Look, father! The noble official has returned our money; this is surely proof that he would not harm our brother and it can only benefit us." But Jacob refused to send Benjamin with them.

پس از مدتی، هنگامی که دیگر گندمی نداشتند، یعقوب از ایشان خواست که برای تهیه غذای بیشتر به مصر سفر کنند.

After some time, when they had no more grain, Jacob asked them to travel to Egypt for more.

آنان او را به هشداری که آن مقام مصری به ایشان داده بود یادآور شدند. ایشان نمی‌توانستند بدون بنیامین بازگردند. یعقوب موافقت کرد، اما نه پیش از آنکه از ایشان پیمانی بستاند. گفت: «هرگز او را با شما نخواهم فرستاد، مگر اینکه به نام خدا با من پیمان ببندید که او را همان‌گونه سالم به من بازگردانید که او را با خود می‌برید.» ایشان پیمان مؤکد خود را دادند. او یادآور شد: «خداوند گواه پیمان شماست.» سپس به ایشان توصیه کرد که از چند دروازه متفاوت وارد شهر شوند.

They reminded him of the warning the Egyptian official had given them. They could not return without Benjamin. Jacob agreed, but not before he extracted a pledge from them. "I will not send him with you unless you give me a pledge in Allah's name that you shall bring him back to me as safely as you take him." They gave their solemn pledge. He reminded them: "Allah is witness to your pledge." He then advised them to enter the city through several different gates.

فرمود الله تبارک و تعالیٰ:

Almighty Allah narrated:

پس چون نزد پدرشان بازگشتند، گفتند: «ای پدر ما! دیگر پیمانهٔ غله به ما داده نخواهد شد (مگر آنکه برادرمان را با خود ببریم). پس برادرمان را با ما بفرست تا پیمانه‌ای بگیریم و بی‌گمان ما نگهبان او خواهیم بود.» گفت: «آیا من او را به شما بسپارم جز آنچه پیش‌تر برادرش یوسف را به شما سپردم؟ اما خداوند بهترین نگهبان است و او مهربان‌ترین مهربانان است.» و چون بارهای خود را گشودند، دیدند کالای‌شان به ایشان بازگردانده شده است. گفتند: «ای پدر ما! دیگر چه می‌خواهیم؟ این کالای ماست که به ما بازگردانده شده؛ پس برای خانواده‌مان غذا خواهیم آورد و برادرمان را نگه خواهیم داشت و یک بار شتر دیگر خواهیم گرفت. این مقدار (که پادشاه می‌دهد) آسان است.» (یعقوب) گفت: «او را با شما نخواهم فرستاد تا آنکه به نام خداوند با من پیمانی استوار ببندید که او را نزد من بازآورید، مگر آنکه خودتان در محاصره (دشمن یا مانند آن) گرفتار شوید.» و چون پیمان استوار خود را بستند، گفت: «خداوند بر آنچه می‌گوییم گواه است.» و گفت: «ای پسرانم! از یک دروازه وارد نشوید، بلکه از دروازه‌های گوناگون درآیید، و من نمی‌توانم چیزی را در برابر خداوند از شما دفع کنم. فرمان جز از آن خداوند نیست. بر او توکل کردم و همهٔ توکل‌کنندگان باید تنها بر او توکل کنند.» ([قرآن، سورۀ یوسف، آیات ۶۳–۶۷])

"So when they returned to their father, they said: "O our father! No more measure of grain shall we get (unless we take our brother). So send our brother with us, and we shall get our measure and truly we will guard him." He said: "Can I entrust him to you except as I entrust his brother (Joseph) to you aforetime? But Allah is the best to guard, and He is the Most Merciful of those Who show mercy." And when thopened their bags, they found their money had been returned to them. They said: "O our father! What more can we desire? This, our money has been returned to us, so we shall get more food for our family, and we shall guard our brother and add one more measure of a camel's load. This quantity is easy (for the king to give)." He (Jacob) said: "I will not send him with you until you swear a solemn oath to me in Allah's Name, that you will bring him back to me unless you are yourselves surrounded (by enemies, etc). And when they had sworn their solemn oath, he said: "Allah is the Witness over what we have said." And he said: "O my sons! Do not enter by one gate, but by different gates, and I cannot avail you against Allah at all. Verily! The decision rests only with Allah. In Him, I put my trust and let all those that trust, put their trust in Him." (Ch 12:63-67 Quran).

یعقوب هنگام رفتن آنان را برکت داد و از الله برای حفظ ایشان دعا کرد. برادران سفر طولانی به مصر را آغاز کردند و مراقبت خوبی از بنیامین داشتند.

Jacob blessed them on their departure and prayed to Allah for their protection. The brothers undertook the long journey to Egypt, taking good care of Benjamin.

روز بعد، در حالی که کیسه‌هایشان برای بار کردن بر شترها از غلات پر می‌شد، یوسف به یکی از خدمتکارانش دستور داد که جام طلایی پادشاه را که برای پیمودن غلات به کار می‌رفت، در خورجین بنیامین قرار دهد. هنگامی که برادران آماده حرکت شدند، دروازه‌ها بسته شد و جارچی دربار بانگ زد: «ای کاروانیان، شما دزدید!» این اتهام بسیار غیرمعمول بود و مردم گرداگرد برادران یوسف جمع شدند.

The next day, while their bags were being filled with grains to load onto the camels, Joseph ordered one of his attendants to place the king's gold cup which was used for measuring the grain into Benjamin's saddlebag. When the brothers were ready to set out, the gates were locked, and the court crier shouted: "O you travelers, you are thieves!" The accusation was most unusual, and the people gathered around Joseph's brothers.

«چه چیزی را گم کرده‌ای؟» برادرانش پرسیدند.

"What have you lost?" his brothers inquired.

یکی از سربازان گفت: «جام طلایی پادشاه. هر کس بتواند آن را پیدا کند، یک بار غله به او خواهیم داد.» برادران یوسف با کمال بی‌گناهی گفتند: «ما نیامده‌ایم که در این سرزمین فساد کنیم و دزدی کنیم.» مأموران یوسف، همان‌گونه که او به ایشان دستور داده بود، گفتند: «برای دزد چه مجازاتی را انتخاب می‌کنید؟» برادران پاسخ دادند: «بر اساس قانون ما، هر کس دزدی کند، برده‌ی صاحب آن مال می‌شود.» مأموران پذیرفتند: «ما به جای قانون مصر، که زندان را مقرر کرده است، قانون شما را اجرا خواهیم کرد.» رئیس مأموران به سربازانش دستور داد تا تفتیش کاروان را آغاز کنند. یوسف از بالای تخت خود این صحنه را تماشا می‌کرد. او دستور داده بود که کیسه‌ی بنیامین آخرین کیسه‌ای باشد که بازرسی می‌شود. وقتی جام را در کیسه‌های ده برادر بزرگ‌تر پیدا نکردند، برادران با آسودگی خاطر آه کشیدند.

A soldier said: "The king's golden cup. Whoever can trace it we will give a beast load of grain." Joseph's brothers said with all innocence: "We have not come here to corrupt the land and steal." Joseph's officers said (as he had instructed them): What punishment should you choose for the thief?" The brothers answered: "According to our law, whoever steals becomes a slave to the owner of the property." The officers agreed: "We shall apply your law instead of the Egyptian law, which provides for imprisonment." The chief officer ordered his soldiers to start searching the caravan. Joseph was watching the incident from high upon his throne. He had given instructions for Benjamin's bag to be the last to be searched. When they did not find the cup in the bags of the ten older brothers, the brothers sighed in relief.

تنها کیسه برادر کوچکترشان باقی مانده بود. یوسف که برای نخستین بار مداخله می‌کرد گفت که نیازی به جستجوی زین او نیست، زیرا او شبیه دزد نیست.

There remained only the bag of their youngest brother. Joseph said, intervening for the first time, that there was no need to search his saddle as he did not look like a thief.

برادرانش تأکید کردند: «ما یک وجب هم تکان نخواهیم خورد مگر اینکه زین او نیز بازرسی شود. ما پسران مردی بزرگوار هستیم، نه دزد.» سربازان دست در آن کردند و جام پادشاه را بیرون آوردند. برادران فریاد زدند: «اگر او اکنون دزدی کرده است، پیش‌تر برادری از او دزدی کرده بود.» آنان برای سرزنش گروه خاصی از فرزندان یعقوب، از موضوع کنونی منحرف شدند.

His brothers affirmed: "We will not move an inch unless his saddle is searched as well. We are the sons of a noble man, not thieves." The soldiers reached in their hands and pulled out the king's cup. The brothers exclaimed: "If he steals now, a brother of his has stolen before." They strayed from the present issue in order to blame a particular group of the children of Jacob.

یوسف با گوش‌های خود کینه‌ی ایشان را شنید و پر از پشیمانی شد. با این حال، کینه‌ی خود را فرو خورد و در دل نگه داشت. با خود گفت: «شما بدتر از این کار کردید؛ پس وای بر شما، و در آخرت نیز بدتر خواهد بود، و خداوند از نیت شما آگاه است.» پس از این سخنان، برادران سکوت کردند. آنگاه خوشحالی پنهانی‌شان را فراموش کردند و به یعقوب اندیشیدند؛ با او پیمان بسته بودند که به پسرش خیانت نکنند. پس به یوسف التماس کردند که بر آنان ببخشاید. «ای یوسف، ای عزیز! یکی از ما را به جای او بگیر. او پسر مرد نیکی است، و ما می‌بینیم که تو مرد نیکی هستی.» یوسف با آرامش پاسخ داد: «چگونه می‌خواهید کسی را که جام پادشاه را دزدیده آزاد کنید؟ این کار گناه خواهد بود.» برادران همچنان برای بخشش التماس می‌کردند. اما نگهبانان گفتند که پادشاه فرمان داده و فرمان او قانون است. یهودا، که بزرگ‌تر بود، سخت نگران شد و به دیگران گفت: «ما به نام خداوند به پدرمان قول دادیم که او را ناامید نکنیم. بنابراین من اینجا می‌مانم و تنها در صورتی بازمی‌گردم که پدرم به من اجازه دهد.»

Joseph heard their resentment with his own ears and was filled with regret. Yet, he swallowed his own resentment, keeping it within. He said to himself, "you went further and fared worse; it shall go bad with you and worse hereafter, and Allah knows your intention." Silence fell upon them after these remarks by the brothers. Then they forgot their secret satisfaction and thought of Jacob; they had taken an oath with him that they would not betray his son. They began to beg Joseph for mercy. "Joseph, O minister! Take one of us instead. He is the son of a good man, and we can see you are a good man." Joseph answered calmly: "How can you want to set free the man who has stolen the king's cup? It would be sinful." The brothers went on pleading for mercy. However, the guards said that the king had spoke and his word was law. Judah, the eldest, was much worried and told the others: "We promised our father in the name of Allah not to fail him. I will, therefore, stay behind and will only return if my father permits me to do so."

دربارهٔ این صحنه، الله سبحانه و تعالی فرمود:

Regarding this scene, Almighty Allah said:

و هنگامی که آنان بر طبق توصیه پدرشان وارد شدند، این کار هیچ سودی به حال آنها نداشت؛ جز اینکه (بیان) نیازی در دل یعقوب بود که آن را برآورده کرد. و به یقین او دارای دانشی بود، زیرا ما به او تعلیم داده بودیم، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند. و هنگامی که بر یوسف وارد شدند، برادرش (بنیامین) را نزد خود جای داد و گفت: «به یقین من برادر تو هستم، پس از آنچه می‌کردند غمگین مباش.» پس چون بارهای آنان را بست، جام طلا را در بار برادرش نهاد. سپس جارچی ندا داد: «ای کاروانیان! به یقین شما دزد هستید!» آنان رو به ایشان کردند و گفتند: «چه چیزی را گم کرده‌اید؟» گفتند: «جام طلای پادشاه را گم کرده‌ایم، و برای کسی که آن را بیاورد، بار یک شتر (پاداش) است، و من ضامن آن هستم.» گفتند: «به خدا سوگند! شما خود می‌دانید که ما نیامده‌ایم تا در این سرزمین فساد کنیم، و ما دزد نیستیم!» گفتند: «کیفر آن چیست، اگر دروغگو باشید؟» گفتند: «کیفرش آن است که هر کس جام در بارش یافت شود، خود او در برابر جرمش نگه داشته شود؛ ما ستمکاران را این‌گونه کیفر می‌دهیم.» پس (یوسف) پیش از بار برادرش، بارهای آنان را جستجو کرد. سپس آن را از بار برادرش بیرون آورد. این‌گونه برای یوسف چاره‌اندیشی کردیم؛ او نمی‌توانست برادرش را بر طبق قانون پادشاه (به بردگی) بگیرد، مگر آنکه خدا می‌خواست. پس خدا هر که را بخواهد به درجاتی برمی‌کشد، و برتر از هر دانشمندی، دانایی است.

"And when they entered according to their father's advice, it did not avail them in the least against (the Will of ) Allah, it was but a need of Jacob's inner self which he discharged. And verily, he was endowed with knowledge because We had taught him, but most men know not. And when they went in before Joseph, he betook his brother (Benjamin) to himself and said: "Verily! I am your brother, so grieve not for what they used to do." So when he had furnished them forth with their provisions, he put the golden bowl in his brother's bag. Then a crier cried: "O you in the caravan! Surely, you are thieves!" They, turning towards them said: "What is that you have missed?" They said: "We have missed the golden bowl of the king and for him who produces it is the reward of a camel load; I will be bound by it." They said: "By Allah! Indeed you know that we came not to make mischief in the land, and we are no thieves!" They (Joseph's brothers) said: "The penalty should be that he, in whose bag it is found, should be held for the punishment of the crime. Thus we punish the Zalimeen (wrongdoers, etc)!" So he (Joseph) began the search in their bags before the bag of his brother. Then he brought it out of his brother's bag. Thus did We plan for Joseph. He could not take his brother by the law of the king (as a slave), except that Allah willed it. So Allah made the brothers to bind themselves with their way of 'punishment, i.e. enslaving of a thief.' We raise to degrees whom We please, but over all those endowed with knowledge is the All-Knowing (Allah).

برادران برای یهودا آذوقهٔ کافی باقی گذاشتند؛ او در یک مسافرخانه ماند و منتظر سرنوشت بنیامین بود. در این میان، یوسف بنیامین را به‌عنوان مهمان ویژهٔ خود در خانه نگه داشت و برای او بازگفت که چگونه نقشه کشیده بود تا جام پادشاه را در بارِ او بگذارد، تا بدین‌وسیله او را پیش خود نگه دارد و از او محافظت کند. او همچنین از اینکه یهودا پشت سر مانده بود خوشحال بود، زیرا او برادری مهربان و نیک‌دل بود.

The brothers left enough provisions behind for Judah, who stayed at a tavern awaiting the fate of Benjamin. In the meantime, Joseph kept Benjamin in his house as his personal guest and told him how he had devised the plot to put the king's cup in his bag, in order to keep him behind, so as to protect him. He was also glad that Judah had stayed behind, as he was a good hearted brother.

یوسف پنهانی ترتیبی داد تا مراقب سلامتی یهودا باشد.

Joseph secretly arranged to watch over Judah's well being.

هدفِ یوسف از بازگرداندنِ دیگران این بود که صداقتشان را بیازماید و ببیند آیا برای دو برادری که پشت سر گذاشته بودند بازخواهند گشت.

Joseph's plan in sending the others back was to test their sincerity, to see if they would come back for the two brothers they had left behind.

هنگامی که به خانه بازگشتند، بر پدرشان وارد شدند و گفتند: «ای پدر ما! پسرت دزدی کرده است!» او حیران ماند و به سختی این خبر را باور می‌کرد. اندوه بر او چیره شد و چشمانش اشک ریخت. «صبر برای من بهتر است؛ شاید الله همه‌ی ایشان را به من بازگرداند. او خود دانای فرزانه است.» همدم تنهایی بر او سایه افکند، با این حال در صبر آرامش یافت و بر الله توکل کرد.

When they arrived home, they entered upon their father calling: "O our father! Your son has stolen!" He was puzzled, scarcely believing the news. He was overwhelmed with sorrow and his eyes wept tears. "Patience be with me; perhaps Allah will return all of them to me. He is Most Knowing, Most Wise." A pal of lonesomeness closed over him, yet he found consolation in patience and trusted in Allah.

به ما وحی شد آنچه میان آن دو و پدرشان در دیدارشان رخ داد.

Allah revealed to us what happened at their meeting with their father:

«به نزد پدرمان بازگرد و بگو: "ای پدر ما! به یقین پسرت (بنیامین) دزدی کرده است، و ما جز به آنچه می‌دانیم گواهی نمی‌دهیم، و ما نمی‌توانستیم از غیب آگاه باشیم! و از مردم شهری که در آن بودیم و از کاروانی که با آن بازگشتیم بپرس، و به راستی ما راستگو هستیم."» (یعقوب) گفت: «نه، بلکه نفس‌هایتان کاری را برایتان آراسته‌اند. پس صبر برای من سزاوارتر است. امید است که الله همه آنان را به سوی من بازآورد. به راستی که او خود داناى فرزانه است.» و از آنان روی گرداند و گفت: «ای دریغ بر یوسف!» و از اندوهی که در دل فرو می‌خورد، چشمانش سپید شد.

"Return to your father and say: 'O our father! Verily, your son (Benjamin) has stolen, and we testify not except according to what we know, and we could not known the unseen! And ask the people of the town where we have been, and the caravan in which we returned and indeed we are telling the truth."" He (Jacob) said: "Nay, but your ownselves have beguiled you into something. So patience is most fitting for me. Maybe Allah will bring them back all to me. Truly He! Only He is All-Knowing, All-Wise." And he turned away from them and said: "Alas, my grief for Joseph!" And he lost his sight because of the sorrow that he was suppressing. (Ch 12:81-84)

پدر سخت آزرده شده بود. تنها نماز می‌توانست او را آرام کند و ایمان و صبرش را تقویت نماید.

The father was deeply hurt. Only prayer could comfort him and strengthen his faith and patience.

سالیان دراز برای فرزند محبوبش یوسف گریست، و اکنون یکی دیگر از بهترین پسرانش نیز از او ربوده شده بود؛ یعقوب نزدیک بود بینایی‌اش را از دست بدهد.

Weeping all those years for his beloved son Joseph - and now one more of his best sons had been snatched from him - Jacob almost lost his sight.

دیگر پسران به او التماس کردند: «ای پدر، تو پیامبری بزرگوار و فرستادهٔ بزرگ خدا هستی. وحی بر تو نازل شده و مردم به واسطهٔ تو هدایت و ایمان یافته‌اند. چرا این‌گونه خود را نابود می‌کنی؟» یعقوب پاسخ داد: «سرزنش من از اندوهم نخواهد کاست. تنها بازگشت پسرانم است که مرا تسلی خواهد داد.

The other sons pleaded with him: "O father, you are a noble prophet and a great messenger of Allah. Unto you descended revelation and people received guidance and faith from you. Why are you destroying yourself in this way?" Jacob replied: "Rebuking me will not lessen my grief. Only the return of my sons will comfort me.

«ای پسرانم، بروید و در جستجوی یوسف و برادرش باشید، و از رحمت الهی ناامید مشوید.»

My sons, go in search of Joseph and his brother; do not despair of Allah's mercy."

الله تبارک و تعالی به ما فرمود:

Allah, the Almighty told us:

گفتند: «به خدا سوگند! آنقدر یوسف را یاد خواهی کرد تا آنکه بیمار شوی یا از هلاکشدگان گردی.» گفت: «من اندوه و غم خود را تنها به خدا شکایت می‌کنم و از خدا چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید. ای پسرانم! بروید و درباره یوسف و برادرش جستجو کنید و هرگز از رحمت خدا ناامید مشوید؛ زیرا جز گروه کافران، هیچ‌کس از رحمت خدا ناامید نمی‌شود.» (سوره یوسف، آیات ۸۵ تا ۸۷)

"They said: "By Allah! You will never cease remembering Joseph until you become weak with old age, or until you be of the dead." He said: "I only complain of my grief and sorrow to Allah, and I know from Allah that which you know not. O my sons! Go you and inquire about Joseph and his brother and never give up hope of Allah's Mercy. Certainly no one despairs of Allah's Mercy, except the people who disbelieve." (Ch 12:85-87 Quran).

کاروان به سوی مصر حرکت کرد. برادران - در راه دیدار با وزیر اعظم (یوسف) - فقیر و غمگین بودند.

The caravan set out for Egypt. The brothers - on their way to see the chief minister (Joseph) - were poor and depressed.

هنگامی که به مصر رسیدند، یهودا را گرد آوردند و نزد یوسف رفتند و به او التماس کردند،

On reaching Egypt they collected Judah and called on Joseph, to whom they pleaded:

ای عزیز! ما و خانواده‌مان به سختی دچار شده‌ایم و سرمایهٔ ناچیزی آورده‌ایم، پس پیمانه را کامل به ما بده و بر ما صدقه کن. هرآینه خداوند صدقه‌دهندگان را پاداش می‌دهد.

"O ruler of the land! A hard time has hit us and our family, and we have brought but poor capital, so pay us full measure and be charitable to us. Truly, Allah does reward the charitable." (Ch 12:88).

در پایان، آنان از یوسف التماس کردند. از او درخواست صدقه کردند و با دل‌سوزی‌اش را برانگیختند و به او یادآوری کردند که خداوند به صدقه‌دهندگان پاداش می‌دهد. در این لحظه، در میان آن سختی و بیچارگی‌شان، یوسف به زبان خودشان با آنان سخن گفت و فرمود:

At the end, they begged Joseph. They asked alms of him, appealing to his heart, reminding him that Allah rewards alms givers. At this moment, in the midst of their plight, Joseph spoke to them in their native tongue saying:

«آیا می‌دانید با یوسف و برادرش چه کردید، هنگامی که نادان بودید؟» گفتند: «آیا واقعاً تو یوسفی؟» گفت: «من یوسفم و این برادرم (بنیامین) است. به راستی خداوند بر ما منت نهاده است.

"Do you know what you did with Joseph and his brother when you were ignorant?" They said: "Are you indeed Joseph?" He said: "I am Joseph, and his is my brother (Benjamin). Allah has indeed been Gracious to us.

همانا هر که تقوا پیشه کند (با پرهیز از گناهان و کارهای زشت، و با انجام نیکی‌ها) و صبر ورزد، پس یقیناً خداوند پاداش نیکوکاران را ضایع نمی‌گرداند.» گفتند: «به خدا سوگند! همانا خداوند تو را بر ما برتری داده است و ما قطعاً خطاکار بوده‌ایم.» (سورۃ یوسف، ۸۹-۹۱)

Verily, he who fears Allah with obedience to Him (by abstaining from sins and evil deeds, and by performing righteous good deeds), and is patient, then surely, Allah makes not the reward of the good doers to be lost." They said: "By Allah! Indeed Allah has preferred you above us, and we certainly have been sinners." (Ch 12:89-91)

برادران از ترس به لرزه افتادند، اما یوسف به آنان دلداری داد:

The brothers began to tremble with fear, but Joseph comforted them:

یوسف آنان را در آغوش گرفت و همگی از شادی گریستند. یوسف نمی‌توانست بدون جانشینی شایسته، مسئولیت خود را رها کند، پس به برادرانش سفارش کرد:

Joseph embraced them, and together they wept with joy. It was not possible for Joseph to leave his responsible office without proper replacement, so he advised his brothers:

«این پیراهن مرا ببرید و آن را بر چهره پدرم بیندازید، بینا خواهد شد، و همه خانواده‌تان را نزد من آورید.» (سوره یوسف، آیه ۹۳)

"Go with this shirt of mine, and cast it over the face of my father, he will become clear-sighted, and bring to me all your family." (ch 12:93)

و اینگونه کاروان به سوی فلسطین بازگشت. صحنه را در مصر رها می‌کنیم و به فلسطین و خانهٔ یعقوب بازمی‌گردیم. پیرمرد در اتاقش نشسته است؛ اشک‌ها بر گونه‌هایش جاری بوده است. ناگهان برمی‌خیزد، لباس می‌پوشد و به سوی همسران پسرانش بیرون می‌رود. سپس چهره‌اش را به سوی آسمان بلند می‌کند و بوی هوا را استشمام می‌کند.

And so the caravan headed back for Palestine. We lave the scene in Egypt and return to Palestine and the house of Jacob. The old man is sitting in his room; tears have been flowing down his cheeks. He stands up all of a sudden, dresses and goes out to his son's wives. Then he lifts up his face to Heaven and sniffs the air.

همسر پسر بزرگ‌تر گفت: «یعقوب امروز از اتاقش بیرون آمده است.» زنان پرسیدند چه چیزی مشکل داشته است. لبخند کمرنگی بر لبانش بود. دیگران از او پرسیدند:

The wife of the eldest son remarked: "Jacob has come out of his room today." The women inquired about what was amiss. There was a hint of a smile on his face. The others asked him:

«امروز حالت چطور است؟» او پاسخ داد: «بوی یوسف را در هوا احساس می‌کنم.» همسرانش او را تنها گذاشتند و به یکدیگر می‌گفتند که امیدی به این پیرمرد نیست. «او از شدت گریه بر یوسف خواهد مرد.» «آیا او دربارهٔ پیراهن یوسف سخنی گفت؟» «نمی‌دانم. گفت که بوی او را می‌شنود؛ شاید دیوانه شده است.» آن روز پیرمرد می‌خواست یک فنجان شیر بنوشد تا روزه‌اش را بگشاید، زیرا روزه گرفته بود. شب، لباسش را عوض کرد. کاروان در بیابان می‌رفت و پیراهن یوسف میان غله‌ها پنهان بود. به نزدیکی ملک پیرمرد رسید. او در اتاقش به این سو و آن سو می‌رفت و سپس مدت درازی دعا کرد، دست‌هایش را به سوی آسمان بلند کرد و بوی هوا را استشمام می‌کرد. هنگامی که پیراهن به او نزدیک می‌شد، گریه می‌کرد.

"How do you feel today?" He answered: "I can smell Joseph in the air." The wives left him alone, saying to one another that there was no hope for the old man. 'he will die of weeping over Joseph.' "Did he talk about Joseph's shirt?" "I do not know. He said he could smell him; perhaps he has gone mad." That day the old man wanted a cup of milk to break his fast, for he had been fasting. At night he changed his clothes. The caravan was traveling in the desert with Joseph's shirt hidden among the grain. It neared the old man's estate. He gesticulated in his room, and then he prayed a long time, lifting his hands to heaven and sniffing the air. He was weeping as the shirt was nearing him.

این داستان با یک خواب آغاز می‌شود و با تعبیر آن خواب به پایان می‌رسد. خداوند متعال فرمود:

The story began with a dream and it ends with the interpretation of the dream. Almighty Allah narrated:

ایشان گفت: «به زودی برای شما از پروردگارم آمرزش می‌خواهم؛ زیرا او همان آمرزندهٔ مهربان است.» و چون بر یوسف وارد شدند، پدر و مادر خود را در آغوش کشید و گفت: «ان‌شاءالله در امنیت وارد مصر شوید.» و پدر و مادرش را بر تخت نشاند و همگی در برابر او به سجده افتادند. و یوسف گفت: «ای پدر! این است تعبیر خوابم از پیش؛ پروردگارم آن را راست گردانید. و به‌راستی به من نیکی کرد، آنگاه که مرا از زندان بیرون آورد و شما را پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم را برهم زده بود، از بادیه‌نشینی به اینجا آورد. بی‌گمان پروردگارم نسبت به آنچه بخواهد لطیف است؛ زیرا او همان داناي حکیم است.»

He said: "I will ask my Lord for forgiveness for you, verily, He! Only He is the Oft-Forgiving, the Most Merciful." Then, when they entered unto Joseph, he betook his parents to himself and said: "Enter Egypt, if Allah will, in security." And he raised his parents to the throne and they fell down before him prostrate. And he said: "O my father! This is the interpretation of my dream of old! My Lord has made it come true! He was indeed good to me, when He took me out of prison, and brought you all here out of the Bedouin life, after Satan had sown enmity between me and my brothers. Certainly, my Lord is the Most Courteous and Kind unto whom He will. Truly He! Only He is the All Knowing, the All-Wise." (Ch 12:98-100)

حالا که رؤیایش تحقق یافته، احساساتش را در نظر بگیرید. او به درگاه الله دعا می‌کند:

Consider his feelings now that his dream has come true. He prays to Allah:

«پروردگارا! بی‌گمان مرا از فرمانروایی بهره‌مند ساختی و از تعبیر خواب‌ها به من آموختی. ای آفریننده آسمان‌ها و زمین! تو در این جهان و در جهان آخرت، سرپرست و یاور و نگهبان منی. مرا مسلمان (کسی که تسلیم اراده تو است) بمیران و به شایستگان ملحق فرما.» (سورۀ یوسف، آیۀ ۱۰۱)

"My Lord! You have indeed bestowed on me of the sovereignty, and taught me the interpretation of my dreams; The only Creator of the heavens and the earth! You are my Wali (Protector, Helper, Supporter, Guardian etc). in this world and in the Hereafter, cause me to die as a Muslim (the one submitting to Your Will), and join me with the righteous." (Ch 12:101)

یوسف علیہ السلام نے اپنے لیے اور اپنے خاندان کے لیے بادشاہ سے ملاقات کا انتظام کیا تاکہ بادشاہ سے مصر میں بسنے کی اجازت مانگ سکیں۔ یوسف سلطنت کے لیے ایک قیمتی اثاثہ تھے، اور بادشاہ اس بات پر خوش تھا کہ وہ اس کے دربار میں ان کے ساتھ رہیں۔ یوسف نے شکرگزاری کے طور پر اللہ کے لیے سجدہ کیا۔ Note: the original's "assert" is a typo for "asset" and I translated it as such; the "علیہ السلام" honorific here is written in words, so it stays as a word, and I've used Urdu rather than Persian because the instruction was to translate into Persian, which I must correct below. Correction — here is the translation in Persian, as required: یوسف با بادشاه دیدار ترتیب داد تا برای خود و خانواده‌اش از پادشاه اجازه بخواهد که در مصر سکونت کنند. یوسف برای پادشاهی ارزشمند بود و پادشاه خوشحال بود که او با خانواده‌اش در دربار بماند. یوسف از سر شکرگزاری برای خداوند سجده کرد.

Joseph arranged an audience with the king for himself and his family, to ask the king's permission for them to settle in Egypt. Joseph was an assert to the kingdom, and the king was happy to have him remain with his household. Joseph prostrated to Allah in gratitude.

پیش از مرگش، یعقوب (علیه السلام) فرزندانش را به پایبندی به آموزه‌های اسلام، دینِ همه پیامبرانِ خداوند، سفارش کرد. خداوند متعال فرمود:

Before he died, Jacob (pbuh) advised his children to adhere to the teachings of Islam, the religion of all of Allah's prophets. Allah the Almighty revealed:

یا آیا شما شاهد بودید هنگامی که مرگ به یعقوب نزدیک شد؟ آنگاه که به پسرانش گفت: «پس از من چه چیزی را پرستش خواهید کرد؟» گفتند: «معبودِ تو و معبودِ پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق را پرستش خواهیم کرد؛ معبودی یگانه، و ما در برابر او تسلیم هستیم.» (سورهٔ البقره، ۱۳۳ / ترجمهٔ قرآن: سورهٔ ۱۲ آیهٔ ۱۳۳)

"Or were you witnesses when death approached Jacob? When he said unto his sons: "What will you worship after me?" they said: "We shall worship your Ilah (God-Allah) the Ilah (God) of your father. Abraham, Ishmael, Isaac, One Ilah (God), and to Him we submit in Islam." (Ch 12:133 Quran).

هنگامی که یوسف (علیه السلام) در لحظهٔ مرگ بود، از برادرانش خواست که اگر قصد خروج از مصر داشتند، او را کنار پدرانش دفن کنند. پس چون یوسف (علیه السلام) درگذشت، جسدش مومیایی شد و در تابوتی گذاشته شد تا زمانی که بتوانند او را از مصر بیرون برده و آن‌گونه که خواسته بود، کنار پدرانش به خاک بسپارند. گفته شده است که او در سن صد و ده سالگی درگذشت.

Joseph (pbuh), at the moment of his death, asked his brothers to bury him beside his forefathers if they were to leave Egypt. So when Joseph (pbuh) passed away, he was mummified and placed in a coffin until such a time as he could be taken out of Egypt and buried beside his forefathers, as he had requested. It was said that he died at the age of one hundred ten.