ابراهیم علیه‌السلام در برابر بت‌پرستان استدلالی قاطع اقامه کرده بود. برای او چیزی باقی نمانده بود جز آنکه با کسانی استدلال کند که خود را خدا معرفی میکردند.
Abraham had established a definite reasoning against idolaters. Nothing was left for him except to reason against the people who proclaimed themselves gods.
هنگامی که پادشاه، نمرود، از رهایی ابراهیم از آتش آگاه شد، بسیار خشمگین گردید. او از این ترسید که جایگاه خدایی را که برای خود ادعا کرده بود، یک انسان عادی به چالش نکشد. او ابراهیم را به کاخ احضار کرد و با او گفتگویی انجام داد که خداوند متعال آن را حکایت کرده است:
When the king, Namrud, heard of Abraham's safe exit from the fire he became very angry. He feared that the status of godhead he had proclaimed for himself was not challenged by an ordinary human being. He summoned Abraham to the palace and held a dialogue with him which Allah Almighty recounted:
«آیا ندیدی کسی را که با ابراهیم درباره‌ی پروردگارش (الله) مجادله کرد، چون الله به او فرمانروایی داده بود؟ هنگامی که ابراهیم گفت: "پروردگار من (الله) کسی است که زنده میکند و می‌میراند." او گفت: "من زنده می‌کنم و می‌میرانم." ابراهیم گفت: "همانا الله خورشید را از مشرق برمی‌آورد؛ پس تو آن را از مغرب برآور." پس آن کافر مغلوب و درمانده شد. و الله گروه ستمکاران را هدایت نمی‌کند.»
"Have you not thought about him who disputed with Abraham about his Lord (Allah) because Allah had given him the kingdom? When Abraham said to him: "My Lord (Allah) is He Who gives life and causes death." He said: "I give life and cause death." Abraham said: "Verily, Allah causes the sun to rise from the east; then cause it you to rise from the west." So the disbeliever was utterly defeated. Allah guides not the people who are Zalimeen (wrongdoers etc).
(سورۃ البقرہ، آیت ۲۵۸)
(Ch 2:258 Quran)
شهرت ابراهیم در سراسر قلمرو پادشاهی پیچید. مردم درباره‌ی اینکه او از آتش شعله‌ور نجات یافته بود و اینکه با پادشاه مناظره کرده و او را بی‌پاسخ گذاشته بود، سخن می‌گفتند. در همین حال، ابراهیم به دعوت مردم به ایمان به الله ادامه داد و با تلاش فراوان کوشید تا قوم خود را به راه راست هدایت کند. او هر وسیله‌ای را برای قانع کردن آنان به کار گرفت. با این حال، با وجود محبت و دلسوزی‌اش نسبت به قومش، آنان خشمگین شدند و او را رها کردند. تنها یک زن و یک مرد از قوم او به الله ایمان آوردند. نام آن زن سارا بود و همسر او شد. نام آن مرد لوط بود و او پیامبر شد.
Abraham's fame spread throughout the entire kingdom. People talked about how he had been saved from the blazing fire and how he had debated with the king and left him speechless. In the meantime, Abraham continued calling people to believe in Allah, exerting a great effort to guide his people to the right path. He tried every means to convince them. However in spite of his love and care for his people, they felt angry and deserted him. Only one woman and one man of his people shared his belief in Allah. The woman's name was Sarah and she became his wife. The man's name was Lot and he became a prophet.
وقتی ابراهیم دریافت که هیچ کس دیگری دعوتش را باور نخواهد کرد، تصمیم گرفت مهاجرت کند.
When Abraham realized that no one else was going to believe in his call, he decided to emigrate.
او قومش را ترک کرد و همراه همسرش و لوط به شهری به نام اور سفر کرد، سپس به شهری دیگر به نام حَرّان، و پس از آن به فلسطین.
He left his people and traveled with his wife and Lot to a city called Ur, then another called Haran, and then to Palestine.
الله تعالی به ما فرمود:
Allah the Almighty told us:
پس لوط به او ایمان آورد (به پیام ابراهیم در یکتاپرستی اسلامی). و (ابراهیم) گفت: «من به خاطر پروردگارم هجرت می‌کنم. به راستی که او است شکست‌ناپذیرِ حکیم.» ([القرآن ۲۹:۲۶])
" So Lut believed in him (Abraham's message of Islamic Monotheism). He (Abraham) said: "I will emigrate for the sake of my Lord. Verily, He is the All Mighty, the All Wise." (Ch 29:26)
پس از فلسطین، ابراهیم به مصر سفر کرد و در هر جا که سفر میکرد، مردم را به ایمان به الله دعوت می‌نمود، میان مردم به عدالت داوری میکرد و آنان را به حق و نیکوکاری راهنمایی میکرد.
After Palestine, Abraham traveled to Egypt, calling people to believe in Allah wherever he traveled, judging fairly between people, and guiding them to truth and righteousness.
از ابوهریره روایت است که ابراهیم (صلی الله علیه وسلم) جز در سه مورد دروغ نگفت؛ دو مورد برای خاطر خدا (تعالی و تبارک). یکی هنگامی که گفت: «من بیمارم» (آن هنگام که قومش جشنی به افتخار خدایان خود برپا داشته بودند، ابراهیم با گفتن اینکه بیمار است خود را معذور کرد). (سوره صافات، آیه ۸۹) و دیگری آنجا که گفت: «(من این کار را نکرده‌ام) بلکه این بت بزرگ آن را کرده است.» و سومین مورد این بود که ابراهیم و ساره (همسرش) در سفری از سرزمین یک ستمگر گذشتند. کسی به آن ستمگر گفت: «این مرد (ابراهیم) با زنی بسیار زیبا همراه است.» پس او کسی فرستاد تا ابراهیم را بیاورد و از او درباره ساره پرسید: «این زن کیست؟» ابراهیم گفت: «او خواهر من است.» سپس ابراهیم نزد ساره رفت و گفت: «ای ساره! روی زمین جز من و تو هیچ مؤمنی نیست. این مرد درباره تو از من پرسید و من به او گفتم که تو خواهر منی، پس سخن مرا تکذیب نکن.» آن ستمگر سپس ساره را فراخواند و هنگامی که ساره نزد او رفت، او دستش را به سوی وی دراز کرد تا او را بگیرد، اما دستش خشک شد و سرگشته ماند. به ساره گفت: «برای من نزد خدا دعا کن تا به تو آسیبی نرسانم.» پس ساره از خدا خواست که او را شفا دهد و او شفا یافت. بار دوم نیز خواست او را بگیرد، اما دستش مانند پیش یا سخت‌تر از آن خشک شد و سرگشته‌تر گشت. بار دیگر به ساره التماس کرد:
Hadith about Abraham, Sarah and Hajar Abu Hurairah narrated that Abraham (pbuh) did not tell a lie except on three occasions, twice for the sake of Allah (Exalted and Almighty) when he said: "I am sick," (when his people were holding a festival in honor of their gods, Abraham excused himself by saying he was sick. (Ch 37:89 Quran) and when he said: "(I have not done this but) the big idol has done it." The (third was) that while Abraham and Sarah (his wife) were going (on a journey), they passed by (the territory of) a tyrant. Someone said to the tyrant: "This man (Abraham is accompanied by a very charming lady." SO, he sent for Abraham and asked him about Sarah saying "Who is this lady?" Abraham said: "She is my sister." Abraham went to Sarah said "O Sarah! There are no believers on the surface of the earth except you and me. This man asked me about you and I have told him that you are my sister do not contradict my statement." the tyrant then called Sarah, and when she went to him, he tried to take a hold of her with his hand, but his hand got stiff and he was confounded. He asked Sarah: "Pray to Allah for me and I shall not harm you." SO Sarah asked Allah to cure him and he got cured. He tried to take hold of her for the second time, but his hand got as stiff as or stiffer than before and he was more comfounded. He again requested Sarah:
«اللہ سے میرے لیے دعا کرو، میں تمہیں کوئی نقصان نہیں پہنچاؤں گا۔» سارہ نے اللہ سے پھر دعا کی اور وہ ٹھیک ہو گیا۔ پھر اس نے اپنے اُس محافظ کو بلایا جو اسے لے کر آیا تھا اور کہا: «تم میرے پاس کوئی انسان نہیں لائے، بلکہ ایک شیطان لے آئے ہو۔» پھر اس ظالم نے ہاجرہ کو سارہ کی خدمت کے لیے کنیز کے طور پر دے دیا۔ ابراہیم نے ہاتھ کے اشارے سے پوچھا: «کیا ہوا؟» سارہ نے جواب دیا: «اللہ نے کافر یا فاجر شخص کی بُری تدبیر کو ناکام بنا دیا اور مجھے خدمت کے لیے ہاجرہ عطا کر دی۔» پھر ابوہریرہ نے اپنے سامعین سے کہا: «وہ ہاجرہ تمہاری ماں تھیں، اے بنی ماء السماء (عرب، یعنی اسماعیل کی اولاد، ہاجرہ کے بیٹے)۔»
"Pray to Allah for me, and I will not harm you." Sarah asked Allah to again, and he became all right. He then called one of his guards who had brought her and said: "You have not brought me a human being but have brought me a devil." The tyrant then gave Hajar as a maid servant to Sarah. Abraham, gesturing with his hand, asked: "What has happened?" She replied: "Allah has spoiled the evil plot of the infidel or immoral person and gave me Hajar for service." Abu Hurairah then addressed his listeners saying: "That Hajar was your mother, O Bani Ma is Sama (Arab, the descendants of Ishmael, Hajar's son)."