فرعونی که بر مصر حکومت می‌کرد، ستمگری بود که فرزندان یعقوب (علیه السلام) را که به بنی‌اسرائیل معروف بودند، تحت ستم قرار می‌داد. او از هر وسیله‌ای برای خوار و ذلیل ساختن ایشان استفاده می‌کرد.

The pharaoh who ruled Egypt was a tyrant who oppressed the descendants of Jacob (pbuh), known as the children of Israel (Bani Israel). He used every means to demean and disgrace them.

آنان در بردگی نگه داشته می‌شدند و مجبور بودند برای او با دستمزدی اندک یا بدون هیچ دستمزدی کار کنند. در این نظام، مردم از فرعون اطاعت کرده و او را می‌پرستیدند، و طبقه حاکم فرمان‌های او را اجرا می‌کرد و بدین‌ترتیب استبداد و هوس‌های دیوانه‌وار او را مشروعیت می‌بخشید.

They were kept in bondage and forced to work for him for small wages or nothing. Under this system the people obeyed and worshipped the pharaoh, and the ruling class carried out his orders, thereby authorizing his tyranny and crazy whims.

فرعون می‌خواست که مردم تنها از او اطاعت کنند و به خدایانی که خودش ساخته بود ایمان بیاورند۔

The pharaoh wanted the people to obey him only, and to believe in the gods of his invention.

شاید در آن زمان، گروه‌های بسیاری از مردم بودند که به شرک باور نداشتند و آن را انجام نمی‌دادند؛ با این حال، آنان این موضوع را در درون خود نگه می‌داشتند و در ظاهر همان کارهایی را انجام می‌دادند که از آنان انتظار می‌رفت، بی‌آنکه قیام کنند یا خود را بر کسی آشکار سازند.

Perhaps, during that time, there were many classes of people who did not believe in or practice polytheism; however, they kept this to themselves and outwardly did as they were expected to do, without revolting or revealing themselves to anyone.

بر این اساس، سلسله‌های پیاپی‌ای به مصر آمدند و خود را خدایان، یا نماینده یا سخنگوی خدایان پنداشتند.

Thus, successive dynasties came to Egypt and assumed that they were gods or their representative or spokesmen.

سال‌ها گذشت و پادشاهی ستمگر که مصریان او را می‌پرستیدند، بر مصر حکومت می‌کرد. این پادشاه دید که بنی‌اسرائیل زیاد می‌شوند و رونق می‌یابند. شنید که آنان دربارهٔ رؤیایی مبهم سخن می‌گویند: این‌که یکی از پسران اسرائیل، فرعون مصر را از تخت فرو خواهد کشید. شاید این رؤیا تنها خیال‌پردازی‌ای بود که در دل اقلیت ستم‌دیده باقی مانده بود، و شاید پیش‌گویی‌ای بود برخاسته از کتاب‌های آنان.

Years passed, and a despotic king, who was adored by the Egyptians, ruled Egypt. His king saw the children of Israel multiplying and prospering. He heard them talking about a vague vision that one of Israel' s sons would dethrone the pharaoh of Egypt. Perhaps this vision was only a daydream that persisted within the hearts of the persecuted minority, or perhaps it was a prophecy from their books.

روایت دیگری بیان می‌کند که خود فرعون بود که آن رؤیا را دید. ابن عباس روایت کرد:

Another tradition states that it was Pharaoh himself who had the vision. Ibn 'Abbas narrated:

فرعون در خوابش آتشی دید که از بیت‌المقدس آمد و خانه‌های مصریان و همه قبطیان را سوزاند، و به بنی‌اسرائیل آسیبی نرساند. چون بیدار شد، وحشت‌زده شد. سپس کاهنان و جادوگرانش را گرد آورد و از آنان درباره این خواب پرسید. ایشان گفتند:

"Pharaoh saw in his vision a fire, which came from Jerusalem and burned the houses of the Egyptians, and all Copts, and did not do harm to the children of Israel. When he woke up, he was horrified. He then gathered his priests and magicians and asked them about this vision. They said:

«این یعنی پسری از ایشان به دنیا خواهد آمد و مردم مصر به دست او هلاک خواهند شد.» به همین سبب فرعون فرمان داد که همه پسران فرزندان اسرائیل کشته شوند. به هر روی، این خواب به گوش فرعون رسید. پس او فرمانی صادر کرد که هر پسری که از فرزندان اسرائیل متولد شود، کشته شود.

"This means a boy will be born of them and the Egyptian people will perish at his hands.' That is why Pharaoh commanded that all male children of the children of Israel be killed." Either way, this vision reached the ears of the Pharaoh. He then issued a decree to slay any male child that would be born to the children of Israel.

ادامه کشتار فرزندان بنی‌اسرائیل تا جایی ادامه یافت که کارشناسان اقتصادی به فرعون گفتند:

The killing of the children of Israel was carried out until the experts of economics said to Pharaoh:

پیرمردان بنی‌اسرائیل می‌مردند و جوانانشان سر بریده می‌شدند. این کار به نابودی آنان می‌انجامید. در نتیجه، فرعون نیروی کار کسانی را از دست می‌داد که برای او کار می‌کردند، کسانی که به بردگی می‌گرفت، و زنانشان را که استثمار می‌کرد. بهتر است این روند را با اجرای سیاست زیر تنظیم کرد: پسران در یک سال کشته شوند، اما در سال بعد زنده نگه داشته شوند. فرعون آن راه‌حل را از نظر اقتصادی امن‌تر یافت.

"The aged of the children of Israel die and the young are slaughtered. This will lead to their annihilation. As a result, Pharaoh will lose the manpower of those who work for him, those whom he enslaves, and their women whom he exploits. It is better to regulate this procedure by initiating the following policy: males should be slaughtered in one year but spared to live the next year." Pharaoh found that solution to be safer economically.

مادرِ موسی در سالی باردار شد که پسران زنده گذاشته می‌شدند؛ از این رو فرزند را آشکارا و با امنیت به دنیا آورد. در سالی که قرار بود پسران کشته شوند، موسی (علیه السلام) را به دنیا آورد؛ از این رو تولد او برای او بسیار هراس‌انگیز بود. او می‌ترسید که پسرش کشته شود، پس او را پنهانی شیر می‌داد.

Moses's mother was pregnant with Aaron (pbuh) in a year that boys were spared; thus she gave birth to the child publicly and safely. During a year in which boys were to be slain, she gave birth to Moses (pbuh); thus his birth caused her much terror. She was afraid he would be slain, so she nursed him secretly.

فرمود الله تعالی:

Allah the Almighty revealed:

این‌ها آیات کتاب روشنگر است (که حق را از باطل، و خوب را از بد جدا می‌کند و...). ما بخشی از خبر موسی و فرعون را به حق بر تو می‌خوانیم، برای قومی که ایمان می‌آورند (آنان که به این قرآن و به یگانگی الله ایمان دارند). راستی که فرعون در آن سرزمین برتری‌جویی کرد و مردم آن را به گروه‌هایی پراکنده ساخت، و گروهی از ایشان (بنی‌اسرائیل) را ناتوان می‌کرد (و به ستم زیر فشار می‌گذاشت).

"These are Verses of the manifest Book (that makes clear truth from falsehood, good from evil, etc.). We recite to you some of the news of Moses and Pharaoh in truth, for a people who believe (those who believe in this Quran, and in the Oneness of Allah). Verily, Pharaoh exalted himself in the land and made its people sects, weakening (oppressing) a group (children of Israel)

از میان ایشان، پسرانشان را می‌کشت و زنانشان را زنده نگه می‌داشت. به یقین او از مفسدان (کسانی که گناهان و جنایات بزرگ مرتکب می‌شوند، ستمگران، و ظالمان و امثال آن) بود.

among them, killing their sons, and letting their females live. Verily, he was of the Mufsideen (those who commit great sins and crimes, oppressors, tyrants, etc.).

و ما خواستیم که بر کسانی که در آن سرزمین ناتوان و تحت ستم بودند، نیکی کنیم، و ایشان را پیشوایان گردانیم، و ایشان را وارثان قرار دهیم، و ایشان را در آن سرزمین استوار سازیم، و به فرعون و هامان و لشکرهایشان آنچه را که از آنان می‌ترسیدند نشان دهیم. و به مادر موسی وحی کردیم: «او را شیر ده، و چون بر او بیمناک شدی، او را در رود افکن، و نه ترس داشته باش و نه اندوهگین شو. بی‌گمان ما او را به سوی تو بازمی‌گردانیم و او را از فرستادگان قرار می‌دهیم.» (سوره القصص، آیات ۲ تا ۷ قرآن)

And we wished to do a favor to those who were weak (and oppressed) in the land, and to make them rulers and to make them the inheritors, and to establish them in the land, and We let Pharaoh and Haman and their hosts receive from them that which they feared. And We inspired the mother of Moses, saying: "Suckle him (Moses), but when you fear for him, then cast him into the river and fear not, nor grieve. Verily! We shall bring him back to you, and shall make him one of (Our) Messengers." (Ch 28: 2-7 Quran).

هنوز وحی الهی پایان نیافته بود که او به دعوت مقدس و سرشار از رحمت پاسخ داد. به او فرمان داده شد که برای موسی سبدی بسازد. او موسی را شیر داد، او را در سبد نهاد، سپس به ساحل نیل رفت و سبد را در آب انداخت. دل مادر او، که مهربان‌ترین دل جهان بود، هنگامی که پسرش را در نیل می‌افکند، اندوهگین شد. با این حال، او آگاه بود که خداوند نسبت به موسی مهربان‌تر از او است و او را بیشتر از او دوست می‌دارد. الله پروردگار او و پروردگار نیل بود.

No sooner had the divine revelation finished that she obeyed the sacred and merciful call. She was commanded to make a basket for Moses. She nursed him, put him into the basket, then went to the shore of the Nile and threw it into the water. Her mother's heart, the most merciful one in the world, grieved as she threw her son into the Nile. However, she was aware that Allah was much more merciful to Moses than to her, that He loved him more than her. Allah was his Lord and the Lord of the Nile.

به محض اینکه سبد به آب نیل رسید، خداوند به امواج فرمان داد که آرام و ملایم باشند، زیرا کودکی که آن را حمل می‌کرد روزی پیامبر خواهد شد. مادرش به دخترش دستور داد که سبد شناور را دنبال کند و خبر آن را برایش بیاورد. هنگامی که دختر سبد شناور را در امتداد کناره رودخانه دنبال می‌کرد، خود را درست در محوطه کاخ یافت و آنچه را که در برابر چشمانش رخ می‌داد دید.

Hardly had the basket touched the water of the Nile than Allah issued His command to the waves to be calm and gentle while carrying the child would one day be a prophet. She instructed her daughter to follow the course of the basket and to report back to her. As the daughter followed the floating basket along the riverbank, she found herself right in the palace grounds and saw what was unfolding before her eyes.

سبد در کنار رودخانه‌ای که از کنار کاخ پادشاه می‌گذشت، ساکن شد. خدمتکاران کاخ سبد حاوی نوزاد را یافتند و آن را نزد فرعون و ملکه‌اش بردند. هنگامی که ملکه آن نوزاد زیبا را دید، خداوند عشقی شدید به این کودک را در دل او قرار داد. همسر فرعون با فرعون بسیار متفاوت بود. او کافر بود؛ اما همسرش مؤمن بود. او ستمگر بود؛ اما همسرش مهربان بود.

The basket came to rest at the riverbank, which skirted the king's palace. The palace servants found the basket with the baby and took it to the Pharaoh and his queen. When the queen beheld the lovely infant, Allah instilled in her a strong love for this baby. Pharaoh's wife was very different from Pharaoh. He was a disbeliever; she was a believer. He was cruel; she was merciful.

او ظالمی بود؛ و او نازک‌دل و نیک‌نفس بود. او غمگین بود چون نازا بود و امید داشت پسری داشته باشد. به‌محض آنکه نوزاد را در آغوش گرفت، او را بوسید.

He was a tyrant; she was delicate and goodhearted. She was sad because she was infertile and had hoped to have a son. Hardly had she held the baby than she kissed him.

الله تعالیٰ فرمود:

Almighty Allah said:

«سپس خاندان فرعون او را برداشتند تا برای ایشان دشمن و مایۀ اندوه شود. همانا فرعون و هامان و لشکریانشان خطاکار بودند. و همسر فرعون گفت: "برای من و برای تو روشنی چشم است. او را نکشید، شاید ما را سودمند افتد یا او را به فرزندی برگیریم." و ایشان نمی‌دانستند (عاقبت آن کار چه خواهد بود). [سوره القصص، آیه ۹]

"Then the household of Pharaoh picked him up, that he might become for them an enemy and a cause of grief. Verily! Pharaoh, Haman, and their hosts were sinners. And the wife of Pharaoh said; "A comfort of the eye for me and for you. Kill him not, perhaps he maybe of a benefit to us, or we may adopt him as a son." And they perceived not (the result of that). (Ch 28:9 Quran)

ملکه چند دایه را فراخواند تا به موسی کودک شیر دهند، اما او سینهٔ هیچ‌یک از آنان را نپذیرفت. ملکه ناراحت شد و برای دایه‌های بیشتری فرستاد. خواهر موسی نیز نگران بود، زیرا برادر کوچکش مدت زیادی بی‌شیر مانده بود. او با دیدن اضطراب ملکه، ناگهان گفت که مادری را می‌شناسد که کودک را با مهربانی شیر خواهد داد.

The queen summoned a few wet nurses to suckle the baby Moses, but he would not take any of their breasts. The queen was distressed and sent for more wet nurses. Moses's sister was also worried, as her baby brother was without milk for a long time. Seeing the queen's anxiety, she blurted that she knew jut the mother who would suckle the child affectionately.

از او پرسیدند که چرا سبد شناور را دنبال می‌کند. او گفت که این کار را از روی کنجکاوی انجام می‌دهد.

They asked her why she was following the floating basket. She said she did so out of curiosity.

آنها عذر او را معقول یافتند و باورش کردند. به او دستور دادند که شتابان برود و آن زنی را که از او سخن گفته بود بیاورد. مادرش نیز با دلی سنگین منتظر بود و نگران سرنوشت نوزادش. در همان لحظه دخترش با خبر خوش شتابان وارد شد. دلش شاد شد و بی‌درنگ به کاخ رسید. هنگامی که کودک را به سینه‌اش نهادند، او بی‌درنگ شروع به مکیدن کرد.

Her excuse sounded reasonable, so they believed her. They ordered her to rush and fetch the woman she was talking about. Her mother also was waiting with a heavy heart, worried about the fate of her baby. Just then her daughter rushed in with the good news. Her heart lifted and she lost no time in reaching the palace. As the child was put to her breast, he immediately started suckling.

فرعون متعجب شد و پرسید: «تو کیستی؟ این کودک جز پستان تو هیچ پستان دیگری را نمی‌پذیرد.» اگر او راست می‌گفت، فرعون می‌دانست که کودک از بنی‌اسرائیل است و موسی را فوراً می‌کشت. اما الله به او قدرت درونی بخشید و پاسخ داد: «من زنی با شیر گوارا و بوی خوش هستم و هیچ کودکی مرا رد نمی‌کند.» این پاسخ فرعون را قانع کرد.

Pharaoh was astonished and asked: "Who are you? This child has refused to take any other breast but yours." Had she told the truth, Pharaoh would have known that the child was an Israelite and would have killed Moses instantly. However, Allah gave her inner strength and she replied: "I am a woman of sweet milk and sweet smell,and no child refuses me." This answer satisfied Pharaoh.

از آن روز به بعد، او به عنوان دایهٔ موسی گماشته شد. او مدت درازی به موسی شیر داد. وقتی موسی بزرگ‌تر شد و از شیر گرفته شد، به او اجازه داده شد که به دیدار وی برود. موسی در کاخ به عنوان یک شاهزاده بزرگ شد.

From that day onward, she was appointed as Moses's wet nurse. She continued to breast-feed him for a long time. When he was bigger and was weaned, she was allowed the privilege of visiting him. Moses was raised in the palace as a prince.

و دلِ مادرِ موسیٰ تهی شد [از هر اندیشه‌ای، جز اندیشهٔ موسیٰ]. نزدیک بود که راز او را آشکار کند، اگر دلش را استوار نمی‌کردیم (با ایمان)، تا از مؤمنان باشد.

"And the heart of the mother of Mûsa (Moses) became empty [from every thought, except the thought of Mûsa (Moses)]. She was very near to disclose his (case, i.e. the child is her son), had We not strengthened her heart (with Faith), so that she might remain as one of the believers.

و [مادرش] به خواهرش گفت: «از پی او برو.» پس او [خواهرش] از دور و پنهانی او را زیر نظر گرفت، در حالی که آنان متوجه نبودند.

And she said to his [Musa's (Moses)] sister: "Follow him." So she (his sister) watched him from a far place secretly, while they perceived not.

و پیش از آن، زنان شیرده‌ی دیگر را بر او حرام کرده بودیم، تا آنکه (خواهرش) آمد و گفت: «آیا شما را به خانواده‌ای راهنمایی کنم که او را برای شما سرپرستی کنند و با خیرخواهی به خوبی از او نگهداری نمایند؟» بدین‌گونه او را به مادرش بازگردانیدیم، تا چشمش روشن شود و اندوهگین نگردد و بداند که وعدهٔ الهی حق است؛ ولی بیشترشان نمی‌دانند. [سورهٔ القصص، آیات ۱۲–۱۳]

And We had already forbidden (other) foster suckling mothers for him, until she (his sister came up and) said: "Shall I direct you to a household who will rear him for you, and sincerely they will look after him in a good manner?" So did We restore him to his mother, that she might be delighted, and that she might not grieve, and that she might know that the Promise of Allâh is true. But most of them know not." (Ch. 28:

10-13)

10-13)

و آنگاه که به کمال قوت خود رسید و به حد رشد رسید، به او حُکم (نبوت، داوری درست در امور) و علم دین (دین نیاکانش، توحید اسلامی) عطا کردیم. و این چنین نیکوکاران را پاداش می‌دهیم.

And when he attained his full strength, and was perfect (in manhood), We bestowed on him Hukman (Prophethood, right judgment of the affairs) and religious knowledge (of the religion of his forefathers, Islamic Monotheism). And thus do We reward the Muhsineen (good-doers)." (Ch 28:14 Quran)

خداوند به موسی (علیه السلام) سلامتی، نیرو، دانش و حکمت عطا کرده بود. ضعیفان و ستمدیدگان برای پناه و دادخواهی به او روی می‌آوردند.

Allah had granted Moses (pbuh) good health, strength, knowledge, and wisdom. The weak and oppressed turned to him for protection and justice.

روزی در شهر اصلی، او دید که دو مرد با هم می‌جنگند. یکی از آنان یک اسرائیلی بود که توسط دیگری، یک مصری، کتک می‌خورد. با دیدن موسی، آن اسرائیلی از او درخواست کمک کرد. موسی در این نزاع وارد شد و در حالتی خشمگین، ضربه‌ای سنگین بر مصری زد و او در همان لحظه جان داد. موسی پس از آنکه دریافت که یک انسان را کشته است، قلبش از اندوه عمیق پر شد و بی‌درنگ از الله طلب آمرزش کرد.

One day in the main city, he saw two men fighting. One was an Israelite, who was being beaten by the other, an Egyptian. On seeing Moses, the Israelite begged him for help. Moses became involved in the dispute and, in a state of anger, struck a heavy blow on the Egyptian, who died on the spot. Upon realizing that he had killed a human being, Moses's heart was filled with deep sorrow, and immediately he begged Allah for forgiveness.

او قصد کشتن آن مرد را نداشت. از خداوند متعال درخواست بخشش کرد و احساس آرامشی را در تمام وجودش احساس کرد. پس از آن، موسی علیه‌السلام شکیبایی و همدردی بیشتری نسبت به مردم از خود نشان داد.

He had not intended to kill the man. He pleaded with Almighty Allah to forgive him, and he felt a sense of peace filling his whole being. Thereafter Moses began to show more patience and sympathy towards people.

روز بعد، موسی دوباره همان اسرائیلی را دید که درگیر دعوای دیگری بود. موسی نزد او رفت و گفت:

The next day he saw the same Israelite involved in another fight. Moses went to him and said:

«تو ایک جھگڑالو آدمی معلوم ہوتے ہو۔ روزانہ کسی نہ کسی سے تمہارا نیا جھگڑا ہوتا ہے۔» موسیٰ کے مارے جانے کے ڈر سے، اسرائیلی نے موسیٰ کو خبردار کیا: «کیا تم مجھے بھی اسی طرح قتل کرنا چاہتے ہو جیسے تم نے کل اس شخص کو قتل کیا تھا؟» جس مصری سے اسرائیلی جھگڑ رہا تھا اس نے یہ بات سن لی اور حکام کو موسیٰ کی خبر دے دی۔ اس کے بعد جلد ہی، جب موسیٰ شہر سے گزر رہے تھے، ایک شخص نے آ کر انہیں آگاہ کیا: «اے موسیٰ! سرداروں نے آپ کے خلاف مشورہ کیا ہے۔ آپ پر مقدمہ چلایا جائے گا اور آپ کو قتل کر دیا جائے گا۔ میری نصیحت ہے کہ آپ یہاں سے نکل جائیں۔»

"You seem to be a quarrelsome fellow. You have a new quarrel with one person or another each day." Fearing that Moses might strike him, the Israelite warned Moses: "Would you kill me as you killed the wretch yesterday?" The Egyptian with whom the Israelite was fighting overheard this remark and reported Moses to the authorities. Soon thereafter, as Moses was passing through the city, a man approached and alerted him: "O Moses, the chiefs have taken counsel against you. You are to be tried and killed. I would advise you to escape."

موسی می‌دانست که کیفر کشتنِ یک مصری مرگ است. خداوند متعال حکایت کرده است:

Moses knew that the penalty for killing an Egyptian was death. Allah the Exalted recounted:

و او در وقتی که مردمِ شهر در غفلت بودند وارد شهر شد و در آنجا دو مرد را دید که با هم می‌جنگیدند؛ یکی از پیروانِ خودش (از بنی‌اسرائیل) و دیگری از دشمنانش بود. آن‌که از پیروانِ خودش بود، از او در برابرِ دشمنش یاری خواست، پس موسی با مشتِ خود به او زد و او را کشت. گفت: «این از کارِ شیطان است، زیرا او دشمنی آشکار و گمراه‌کننده است.» گفت: «پروردگارا! همانا من به خود ستم کردم، پس مرا ببخش.» پس او را بخشید. همانا او آمرزنده‌ی مهربان است.

"And he entered the city at a time of unawareness of its people, and he found there two men fighting, one of his party (his religion, from the children of Israel), and the other of his foes. The man of his own party asked him for help against his foe, so Moses struck him with his fist and killed him. He said, "This is of Satan's doing, verily, he is a plain misleading enemy." He said: "My Lord! Verily, I have wronged myself, so forgive me." Then He forgave him. Verily, He is the Oft-Forgiving, the Most Merciful.

گفت: «پروردگارا! به سبب آنچه بر من نعمت دادی، هرگز پشتیبان مجرمان نخواهم بود!» پس ترسان و نگران در شهر به سر می‌برد (و منتظر بود ببیند عاقبت جنایتش چه خواهد شد)، که ناگاه همان مردی که روز پیش از او یاری خواسته بود، دوباره به یاری طلبیدنش برخاست. موسی به او گفت: «بی‌تردید تو آشکارا گمراه‌کننده‌ای!» پس وقتی خواست کسی را که دشمن هر دوی آنان بود بگیرد، آن مرد گفت: «ای موسی! آیا می‌خواهی مرا بکشی همان‌گونه که دیروز مردی را کشتی؟ جز این نیست که می‌خواهی در این سرزمین ستمگری کنی و از شایستگان نباشی.» و مردی از دورترین نقطه شهر شتابان آمد. گفت: «ای موسی! بزرگان درباره تو مشورت می‌کنند تا تو را بکشند، پس بیرون رو که من از خیرخواهان تو هستم.» پس او با ترس و نگرانی از آنجا بیرون رفت و گفت: «پروردگارا! مرا از گروه ستمکاران نجات ده!»

He said: "My Lord! For that with which You have favored me, I will never more be a helper for the Mujrimeen (criminals, disobedient to Allah, polytheists, sinners, etc.)!" So he became afraid, looking about in the city (waiting as to what will be the result of his crime of killing), when behold, the man who had sought his help the day before, called for his help again. Moses said to him: "Verily, you are a plain misleader!" Then when he decided to seize the man who was an enemy to both of them, the man said: "O Moses! Is it your intention to kill me as you killed a man yesterday? Your aim is nothing but to become a tyrant in the land, and not to be one of those who do right." And there came a man running, from the farthest end of the city. He said: "O Moses! Verily, the chiefs are taking counsel together about you, to kill you, so escape. Truly, I am to you of those who give sincere advice." So he escaped from there, looking about in a state of fear. He said: "My Lord! Save me from the people who are Zalimeen (polytheists, and wrong-doers)!" (Ch 28:15-21 Quran)

موسیٰ بدون اینکه به کاخ فرعون برود یا لباسش را عوض کند، با عجله از مصر خارج شد. او برای سفر هم آمادگی نداشت. مرکبی برای سواری نداشت و همراه کاروانی نبود. در عوض، به محض آنکه آن مرد مؤمن آمد و او را از نقشه‌های فرعون آگاه کرد، بیرون رفت.

Moses left Egypt in a hurry without going to Pharaoh's palace or changing his clothes. Nor was he prepared for traveling. He did not have a beast of burden upon which to ride, and he was not in a caravan. Instead, he left as soon as the believer came and warned him of Pharaoh's plans.

او به سوی سرزمین مدین روانه شد که نزدیکترین سرزمین آباد میان شام و مصر بود. تنها همراه او در این بیابان گرم خدا بود و تنها توشهٔ او تقوا. حتی یک ریشهٔ گیاه هم نبود که با آن گرسنگی‌اش را کم کند. شن‌های داغ کف پاهایش را می‌سوزاند. با این همه، از ترس تعقیب مأموران فرعون، خود را وادار کرد که به راهش ادامه دهد.

He traveled in the direction of the country of Midian, which was the nearest inhabited land between Syria and Egypt. His only companion in this hot desert was Allah, and his only provision was piety. There was not a single root to pick to lessen his hunger. The hot sand burned the soles of his feet. However, fearing pursuit by Pharaoh's men, he forced himself to continue on.

او هشت شب سفر کرد و روزها پنهان می‌ماند. پس از عبور از بیابان اصلی، به آبشخوری در بیرون مدین رسید که چوپانان در آن گله‌های خود را آب می‌دادند.

He traveled for eight nights, hiding during the day. After crossing the main desert, he reached a watering hole outside Midian where shepherds were watering their flocks.

هنوز به مدین نرسیده بود که موسی زیر درختی افتاد تا استراحت کند. از گرسنگی و خستگی رنج می‌برد. زیر کف پاهایش چنان بود که گویی از راه رفتن سخت بر ماسه و سنگ‌ها و در میان گرد و غبار فرسوده شده است. نه پولی داشت تا جفت کفش تازه‌ای بخرد، و نه توانایی خرید غذا یا نوشیدنی را. موسی گروهی از چوپانان را دید که گوسفندان خود را آب می‌دادند. به سوی چشمه رفت و در آنجا دو دختر جوان را دید که گوسفندانشان را از آمیخته شدن با دیگران بازمی‌داشتند.

No sooner had Moses reached the Midian than he threw himself under a tree to rest. He suffered from hunger and fatigue. The soles of his feet felt as if they were worn out from hard walking on sand and rocks and from the dust. He did not have any money to buy a new pair of sandals, nor to buy food or drink. Moses noticed a band of shepherds watering their sheep. He went to the spring, where he saw two young women preventing their sheep from mixing with the others.

موسیٰ احساس کرد که آن زنان به کمک نیاز دارند۔ تشنگی‌اش را فراموش کرد، به آنان نزدیک شد و پرسید که آیا می‌تواند به هر شکلی به آنان کمک کند۔

Moses sensed that the women were in need of help. Forgetting his thirst, he drew nearer to them and asked if he could help them in any way.

بزرگ‌تر خواهر گفت: «ما منتظر می‌مانیم تا چوپان‌ها گوسفندان‌شان را آب بدهند، سپس ما گوسفندان‌مان را آب می‌دهیم.» موسی دوباره پرسید: «چرا منتظر می‌مانید؟» خواهر کوچک‌تر گفت: «ما نمی‌توانیم با مردان هل بدهیم.» موسی از این‌که زنان چوپانی می‌کنند، شگفت‌زده شد، زیرا تصور می‌شد که این کار تنها بر عهدهٔ مردان است. این کار سخت و طاقت‌فرسا است و انسان باید هوشیار باشد. موسی پرسید: «چرا شما چوپانی می‌کنید؟» خواهر کوچک‌تر گفت: «پدرمان پیرمردی است؛ سلامتی‌اش آن‌قدر ضعیف است که نمی‌تواند برای چرانیدن گوسفندان به بیرون برود.» موسی (ع) گفت: «من برای شما گوسفندان‌تان را آب می‌دهم.» وقتی موسی به آب نزدیک شد، دید که چوپانان سنگ بزرگ و عظیمی را بر دهانهٔ چشمه نهاده‌اند که تنها ده مرد می‌توانستند آن را جابه‌جا کنند. موسی سنگ را در آغوش گرفت و آن را از دهانهٔ چشمه برداشت، در حالی که رگ‌های گردن و دست‌هایش در این کار برجسته شده بود. موسی قطعاً نیرومند بود. او گوسفندان آن دو را آب داد و سنگ را دوباره سر جایش گذاشت.

The older sister said: "We are waiting until the shepherds finish watering their sheep, then we will water ours." Moses asked again: "Why are you waiting?" The younger one: "We cannot push men." Moses was surprised that women were shepherding, as only men were supposed to do it. It is hard and tiresome work, and one needs to be on the alert. Moses asked: "Why are you shepherding?" The younger sister said: "Our father is an old man; his health is too poor for him to go outdoors for pasturing sheep." Moses (pbuh) said: "I will water the sheep for you." When Moses approached the water, he saw that the shepherds had put over the mouth of the spring an immense rock that could only be moved by ten men. Moses embraced the rock and lifted it out of the spring's mouth, the veins of his neck and hands standing out as he did so. Moses was certainly strong. He watered their sheep and put the rock back in its place.

خداوند متعال این واقعه را چنین توصیف کرده است:

Almighty Allah described this event:

هنگامی که او به آب مَدیَن رسید، گروهی از مردم را دید که گله‌هایشان را آب می‌دادند، و در کنار آنان دو زن را یافت که گله‌هایشان را نگه داشته بودند. او گفت:

"And when he arrived at the water of Midian (Midyan) he found there a group of men watering their flocks, and besides them he found two women who were keeping back their flocks. He said:

«چه شده است شما را؟» گفتند: «ما نمی‌توانیم (به گله‌هایمان آب دهیم) تا آنکه چوپانان گله‌های خود را ببرند، و پدر ما پیرمردی بسیار سالخورده است.» پس او برای آنان آب داد، سپس به سوی سایه بازگشت و گفت: «پروردگارا! به راستی که من به هر خیری که به من عطا کنی نیازمندم!»

"What is the matter with you?" They said: "We cannot water (our flocks) until the shepherds take their flocks. And our father is a very old man." So he watered their flocks for them, then he turned back to shade, and said: "My Lord! Truly, I am in need of whatever good that You bestow on me!" (Ch 28:22-24 Quran)

دختران جوان زودتر از همیشه به خانه بازگشتند، و این موضوع پدرشان را شگفت‌زده کرد. آنان ماجرای چشمه را بازگو کردند؛ همان چیزی که سبب بازگشت زودهنگامشان شده بود. پدرشان یکی از دخترانش را فرستاد تا آن غریبه را به خانه‌اش دعوت کند. آن دختر با شرم‌ساری به نزد موسی آمد و پیام را رساند: «پدرم از آنچه برای ما انجام داده‌ای سپاسگزار است. او تو را به خانه‌مان دعوت می‌کند تا شخصاً از تو تشکر کند.» موسی این دعوت را پذیرفت و همراه آن دختر نزد پدرش رفت. موسی می‌دید که آنان در آسایش زندگی می‌کنند و خانواده‌ای شاد و آرام دارند. خود را معرفی کرد و آنچه را که بر سرش آمده بود و او را ناچار به گریز از مصر کرده بود، برای آن پیرمرد بازگو کرد. پیرمرد به او دلداری داد: «نترس، که از گروه ستمکاران رهایی یافته‌ای.» رفتار نرم و مهربان موسی از چشم پدر و دخترانش پنهان نماند. آن مرد نیکوکار او را به ماندن نزد خود دعوت کرد. موسی با این خانواده شاد احساس آرامش و خانگی بودن کرد، زیرا آنان مهربان بودند و از خداوند می‌ترسیدند.

The young ladies returned home earlier than usual, which surprised their father. They related the incident at the spring which was the reason that they were back early. Their father sent one of his daughters to invite the stranger to his home. Bashfully, the woman approached Moses and delivered the message. "My father is grateful for what you have done for us. He invites you to our home so that he may thank you personally." Moses welcomed this invitation and accompanied the maiden to her father. Moses could see that they lived comfortably as a happy and peaceful household. He introduced himself and told the old man about the misfortune that he had befallen him and had compelled him to flee from Egypt. The old man comforted him: "Fear not, you have escaped from the wrong-doers." Moses's gentle behavior was noticed by the father and his daughters. The kind man invited him to stay with them. Moses felt at home with this happy household, for they were friendly and feared Allah.

یکی از دختران به پدرش پیشنهاد کرد که موسی را به کار بگیرد، زیرا او نیرومند و امین است. آنان به کسی مانند او نیاز داشتند، به ویژه در چاه آب که اوباش به آنجا رفت‌وآمد می‌کردند.

One of the daughters suggested to her father that he employ Moses, as he was strong and trustworthy. They needed someone like him, especially at the water hole, which was visited by ruffians.

پدر از دختر پرسید که چگونه در این مدت کوتاه می‌تواند به امانت‌داری او اطمینان داشته باشد. دختر پاسخ داد: «وقتی به او گفتم که به دنبال من به خانه‌مان بیاید، او اصرار داشت که من جلوتر از او راه بروم تا اندام من را نبیند (برای پرهیز از جاذبه جنسی).» پیرمرد از شنیدن این سخن خشنود شد. او نزد موسی ﷺ آمد و گفت: «می‌خواهم یکی از دخترانم را به همسری تو درآورم، به این شرط که بپذیری هشت سال برای من کار کنی.» این پیشنهاد به موسی ﷺ خوش آمد، زیرا او در این سرزمین غریب بود و به زودی ناچار بود به دنبال سرپناه و کار باشد. موسی ﷺ با دختر مردِ مَدیَنی ازدواج کرد و ده سال طولانی از گله‌های آن پیرمرد نگهداری کرد.

The father asked her how she could be sure of his trustworthiness in such a short time. She replied: "When I bade him to follow me to our home, he insisted that I walk behind him so he would not observe my form (to avoid sexual attraction)." The old man was pleased to hear this. He approached Moses and said: "I wish to marry you to one of my daughters on condition that you agree to work for me for a period of eight years." This offer suited Moses well, for being a stranger in this country, he would soon have to search for shelter, and work. Moses married the Midianite's daughter and looked after the old man's animals for ten long years.

خداوند متعال فرمود:

Almighty Allah recounted:

پس یکی از آن دو زن، با حیا و شرم‌ساری، نزد او آمد. گفت: «همانا پدرم تو را می‌خواند تا به پاس آنکه برای ما گله‌ها را آب داده‌ای، پاداشت دهد.» پس چون نزد او آمد و داستان را بازگفت، گفت: «نترس. از گروه ستمگران (مشرکان، کافران و ستم‌کاران) رهایی یافته‌ای.» و یکی از آن دو [زن] گفت: «ای پدر! او را اجیر کن. همانا بهترین کسی که برای اجیر کردن شایسته‌ای، کسی است که توانمند و امین باشد.» او گفت:

"Then there came to him one of the two women, walking shyly. She said: "Verily, my father calls you that he may reward you for having watered our flocks for us." So when he came to him and narrated the story, he said; "Fear you not. You have escaped from the people who are Zalimeen (polytheists, disbeliveers, and wrong-doers)." And said one of them (the two women): "O my father! Hire him! Verily, the best of men for you to hire is the strong, the trustworthy." He said:

او گفت: «من می‌خواهم یکی از این دو دخترم را به همسری تو درآورم، به این شرط که هشت سال برای من کار کنی؛ و اگر ده سال را تمام کنی، آن از جانب توست. و نمی‌خواهم تو را در سختی بیندازم. اگر خدا بخواهد، مرا از شایستگان خواهی یافت.» موسی گفت:

"I intend to wed one of these two daughters of mine to you, on condition that you serve me for eight years, but if you complete ten years, it will be a favor from you. But I intend not to place you under a difficulty. If Allah wills, you will find me one of the righteous." He (Moses) said:

«آنچه میان من و تو است قرار گرفته؛ هر کدام از این دو مدت را که به جا آورم، بر من ستمی نخواهد بود، و خداوند بر آنچه می‌گوییم وکیل است.» (سوره القصص، آیات ۲۸–۲۵)

"That is settled between me and you whichever of the two terms I fulfill, there will be no injustice to me, and Allah is Surety over what we say." ( Ch 28:25-28 Quran)

مدتی گذشت و او دور از خانواده و قومش در خلوت زندگی کرد. این دورهٔ ده ساله در زندگی او اهمیت داشت. این دوره، دورهٔ آمادگی بزرگی بود. قطعاً ذهن موسی هر شب در ستارگان غرق بود. هر روز طلوع و غروب خورشید را دنبال می‌کرد. دربارهٔ گیاه و چگونگی شکافته شدن دانه و خاک، و سپس روییدنش، می‌اندیشید. دربارهٔ آب و اینکه زمین با آن زنده می‌شود و پس از مرگش شکوفا می‌گردد، تأمل می‌کرد.

Time passed, and he lived in seclusion far from his family and his people. This period of ten years was of importance in his life. It was a period of major preparation. Certainly Moses's mind was absorbed in the stars every night. He followed the sunrise and the sunset every day. He pondered on the plant and how it splits and soil and appears thereafter. He contemplated water and how the earth is revived by it and flourishes after its death.

البته، او غرق در کتاب باشکوه خداوند بود، با بصیرت و دلی گشوده. غرق در هستی خداوند بود. همه‌ی اینها در وجودش نهفته شد. دین موسی (علیه‌السلام) همان دین یعقوب (علیه‌السلام) بود که توحید اسلامی بود. پدر بزرگش یعقوب (علیه‌السلام)، نوه‌ی ابراهیم (علیه‌السلام) بود. بنابراین موسی (علیه‌السلام) از نسل ابراهیم (علیه‌السلام) بود و هر پیامبری که پس از ابراهیم آمد، از جانشینان ابراهیم بود. افزون بر آمادگی جسمانی، آمادگی روحانی مشابهی نیز وجود داشت. این آمادگی در کمال خلوت، در میان بیابان و در چراگاه‌ها صورت گرفت. سکوت شیوه‌ی زندگی او بود و خلوت، مرکب او. خداوند متعال ابزارهایی را که بعدها برای ادای درست فرمان‌های خداوند بلندمرتبه به آنها نیاز داشت، برای پیامبرش آماده کرد.

Of course, he was immersed in the Glorious Book of Allah, open to the insight and heart. He was immersed in the existence of Allah. All these became latent within him. The religion of Moses (pbuh) was the same as that of Jacob (pbuh), which was Islamic monotheism. His forefather was Jacob (pbuh) the grandson of Abraham (pbuh). Moses (pbuh), therefore, was one of the descendants of Abraham (pbuh) and every prophet who came after Abraham was one of Abraham's successors. In addition to physical preparation, there was a similar spiritual preparation. It was made in complete seclusion, in the middle of the desert, and in the places of pasture. Silence was his way of life, and seclusion was his vehicle. Allah the Almighty prepared for His prophet the tools he would need later on to righteously bear the commands of Allah the Exalted.

یک روز پس از پایان این دوره، دلتنگیِ مبهمی برای وطن در دل موسی برخاست. او می‌خواست به مصر بازگردد. در گرفتن تصمیمش تند و استوار بود و به همسرش گفت: «فردا به سوی مصر حرکت خواهیم کرد.» همسرش با خود گفت: «در این سفر هزاران خطر نهفته است که هنوز آشکار نشده‌اند.» با این حال، از شوهرش فرمان برد.

One day after the end of this period, a vague homesickness arose in Moses's heart. He wanted to return to Egypt. He was fast and firm in making his decision, telling his wife: "Tomorrow we shall leave for Egypt." His wife said to herself. "There are a thousand dangers in departing that have not yet been revealed." However, she obeyed her husband.

موسی خودش راز این تصمیم سریع و ناگهانی برای بازگشت به مصر را نمی‌دانست. بالاخره، ده سال پیش با قیمتی بر سرش از آنجا گریخته بود. پس چرا اکنون باید بازگردد؟

Moses himself did not know the secret of the quick and sudden decision to return to Egypt. After all, he had fled from their ten years ago with a price on his head. Why should he go back now?

آیا او مشتاق دیدار مادر و برادرش بود؟ آیا به فکر دیدار همسر فرعون افتاد، همان زنی که او را بزرگ کرده بود و او را همچون مادر خود دوست می‌داشت؟

Did he look forward to seeing his mother and brother? Did he think of visiting Pharaoh's wife who had raised him and who loved him as if she were his mother?

هیچ کس نمی‌داند در ذهن موسی هنگام بازگشت به مصر چه می‌گذشت. تنها چیزی که می‌دانیم این است که اطاعت خاموش از تقدیرهای الهی او را به تصمیم‌گیری واداشت و او تصمیم گرفت. این تقدیرهای والا گام‌های او را به سوی امری بسیار مهم هدایت کردند.

No one knows what went through Moses's mind when he returned to Egypt. All we know is that a mute obedience to Allah's destinies impelled him to make a decision and he did. These supreme destinies steered his steps towards a matter of great importance.

موسی علیه‌السلام با خانواده‌اش از مدین خارج شد و در بیابان سفر کرد تا اینکه به کوه سینا رسید.

Moses left Midian with his family and traveled through the desert until he reached Mount Sinai.

آنجا موسی دریافت که راهش را گم کرده است. او از خداوند راهنمایی خواست و راه درست به او نشان داده شد. هنگام شب به کوه طور رسیدند. موسی در دوردست آتشی دید. «من شعله‌ای می‌آورم تا خود را گرم کنیم.» وقتی به آتش نزدیک شد، صدای رسایی را شنید که او را صدا می‌زد: «ای موسی، من الله، پروردگار جهانیانم.» موسی حیران شد و به اطراف نگریست. بار دیگر آن صدای عجیب را شنید: «و در دست راستت چیست، ای موسی؟» موسی با لرزش پاسخ داد: «این عصای من است که بر آن تکیه می‌کنم و با آن شاخه‌ها را برای گوسفندانم می‌شکنم و کاربردهای دیگری هم برای آن دارم.» (این پرسش از آن رو مطرح شد که توجه موسی به عصا معطوف شود و او برای معجزه‌ای که قرار بود رخ دهد آماده شود. این آغاز رسالت موسی به عنوان پیامبر بود - علیه السلام.)

There Moses discovered that he had lost his way. He sought Allah's direction and was shown the right course. At nightfall they reached Mount Tur. Moses noticed a fire in the distance. "I shall fetch a firebrand to warm us." As he neared the fire, he heard a sonorous voice calling him: "O Moses, I am Allah, the Lord of the Universe." Moses was bewildered and looked around. He again heard the strange voice. "And what is in you right hand, O Moses?" Shivering, Moses answered: "This is my staff on which I lean, and with which I beat down branches for my sheep, and for which I find other uses." (This question was asked so that Moses' attention would focus on the staff and to prepare him for the miracle which was to happen. This was the beginning of Moses's mission as a prophet -pbuh).

همان صدا به او فرمان داد: «عصایت را بینداز!» او چنین کرد و در دم عصا به ماری لرزان و در حال جنبش تبدیل شد. موسی پشت کرد تا بگریزد، اما باز همان صدا خطاب به او فرمود: «نترس و آن را بگیر؛ ما آن را به حالت نخستینش بازخواهیم گرداند.» مار دوباره به عصای او بازگشت. ترس موسی فروکش کرد و آرامش جای آن را گرفت، زیرا دریافت که حقیقت را مشاهده می‌کند.

The same voice commanded him: "Throw down your staff!" He did so, and at once the staff became a wriggling snake. Moses turned to run, but the voice again addressed him: "Fear not and grasp it; We shall return it to its former state." The snake changed back into his staff. Moses's fear subsided and was replaced by peace, for he realized that he was witnessing the Truth.

سپس خداوند به او فرمان داد که دست خود را در گریبان جامهاش، زیر بغل فرو برد. چون آن را بیرون آورد، دست او درخشانی خیرهکننده داشت. آنگاه خداوند به موسی فرمود: «این دو نشانه از جانب پروردگارت است؛ نزد فرعون و سران قومش برو، زیرا آنان گروهی تبهکارند و از حد درگذشتهاند.» اما موسی ترسید که فرعون او را دستگیر کند، پس به خداوند روی آورد و گفت: «پروردگارا! من مردی از ایشان را کشتهام و میترسم که مرا بکشند.» خداوند او را از امنیت خویش مطمئن ساخت و دلش را آرام کرد.

فرمود خداوند متعال این ماجرا را روایت کرد:

Almighty Allah narrated this event:

آیا خبر موسی به تو رسیده است؟ هنگامی که آتشی دید به خانواده‌اش گفت: «درنگ کنید! من آتشی دیده‌ام، شاید برایتان شعله‌ای از آن بیاورم یا در آتش راهنمایی بیابم.» و چون به آن رسید، از آن آتش او را به نام ندا دادند: «ای موسی! بی‌گمان من پروردگار تو هستم! پس کفش‌هایت را بیرون بیاور، که تو در وادی مقدس طُوی هستی. و من تو را برگزیده‌ام، پس به آنچه به تو وحی می‌شود گوش فرا ده. بی‌گمان من اللہ هستم! لا إلٰه إلّا أنا (هیچ معبودی جز من سزاوار پرستش نیست)، پس مرا بپرست و نماز را برای یادِ من به‌پا دار. بی‌گمان قیامت خواهد آمد - و خواست من این است که آن را پنهان دارم - تا هر کسی به آنچه می‌کوشد پاداش داده شود. پس کسی که به آن (روز قیامت، حساب، بهشت و دوزخ و جز اینها) ایمان ندارد و از هوای نفس خویش پیروی می‌کند، تو را از آن بازندارد که هلاک خواهی شد. و در دست راست تو چیست، ای موسی؟» گفت: «این عصای من است، که بر آن تکیه می‌کنم و با آن برای گوسفندانم برگ از درختان فرو می‌ریزم و کارهای دیگری نیز با آن انجام می‌دهم.» فرمود: «آن را بیفکن، ای موسی!» آن را انداخت، و ناگاه مارى شد که به سرعت حرکت می‌کرد.

"And has there come to you the story of Moses? When he saw a fire, he said to his family: "Wait! Verily, I have seen a fire, perhaps I can bring you some burning brand therefrom, or find some guidance at the fire." And when he came to it the fire, he was called by name: "O Moses! Verily! I am your Lord! So take off your shoes, you are in the sacred valley, Tuwa. And I have chosen you. So listen to that which is inspired to you. Verily! I am Allah! La ilaha illa Ana (none has the right to be worshipped but I), so worship Me, and offer prayers perfectly, for My Remembrance. Verily, the Hour is coming - and My Will is to keep it hidden - that every person may be rewarded for that which he strives. Therefore, let the one who believes not therein (in the Day of Resurrection, Reckoning, Paradise and Hell etc) but follows his own lusts, divert your therefrom lest you perish. And what is that in your right hand, O Moses?" He said: "This is my stick, whereon I lean, and wherewith I beat down branches for my sheep and wherein I find other uses." Allah said: "Cast it down, O Moses!" He cast it down, and behold! It was a snake, moving quickly.

فرمود: «آن را بگیر و نترس، ما آن را به حالت نخستینش بازمی‌گردانیم، و دست راستت را به پهلوی چپت بفشار، سفید و درخشان بیرون خواهد آمد، بی‌هیچ بیماری، به عنوان نشانه‌ای دیگر، تا بعضی از آیات بزرگ‌تر خود را به تو نشان دهیم.

Allah said: "Grasp it, and fear not, We shall return it to its former state, and press your right hand to your left side, it will come forth white and shining, and without any disease as another sign, that We may show you some of Our Greater Signs.

«برو به سوی فرعون، که او سرکشی کرده است» (سوره طه: ۹-۲۴)

موسی گفت: «پروردگارا! سینه‌ام را برایم گشاده گردان (به من اعتماد‌به‌نفس، قناعت و جسارت عطا فرما). و کارم را برایم آسان کن؛ و گرهِ (نقص) را از زبانم بگشا (نادرستیِ سخنم را برطرف کن) تا سخنم را بفهمند، و از خاندانم، هارون، برادرم را یاوری برایم قرار ده؛ نیرویم را با او افزون کن، و او را در کارم شریک گردان (در رساندن پیام الهی و نبوت)، تا تو را بسیار تسبیح گوییم و بسیار به یاد تو باشیم، که تو همواره به ما بینایی.» (خداوند) فرمود: «درخواستت پذیرفته شد، ای موسی! و در گذشته نیز بار دیگر بر تو نعمت دادیم، آنگاه که به مادرت آنچه را وحی کردیم وحی کردیم: "او را در صندوقی (تابوت) بگذار و آن را به دریا (نیل) بسپار، و دریا او را به کرانه‌ای می‌افکند، و دشمنِ من و دشمنِ او او را خواهد گرفت." و محبتی از جانب خود بر تو نهادم تا زیر چشم من پرورش یابی، آنگاه که خواهرت رفت و گفت: "آیا شما را به کسی راهنمایی کنم که او را شیر دهد؟" پس تو را به مادرت بازگرداندیم تا چشمش روشن شود و غمگین نگردد. سپس مردی را کشتی، اما تو را از اندوهی بزرگ رهانیدیم و به آزمایشی سخت آزمودیم. آنگاه سال‌های چندی در میان مردم مَدْیَن ماندی. سپس بنا بر تقدیری که مقرر کردم به اینجا آمدی، ای موسی! و من تو را برای خود برگزیدم. تو و برادرت با آیات من بروید، و در یاد من سستی و ناتوانی نورزید.»

Moses said: "O my Lord! Open for me my chest (grant me self-confidence, contentment, and boldness). And ease my task for me; and make loose the knot (the defect) from my tongue, (remove the incorrectness of my speech) that they understand my speech, and appoint for me a helper from my family, Aaron, my brother; increase my strength with him, and let him share my task (of conveying Allah's Message and Prophethood), and we may glorify You much, and remember You much, Verily! You are of us Ever a Well-Seer." Allah said: "You are granted your request, O Moses! And indeed We conferred a favor on you another time before. When We inspired your mother with that which We inspired, saying: "Put him (the child) into the Tabut (a box or a case or a chest) and put him into the river (Nile), and then the river shall cast it up on the bank, and there, an enemy of Mine and an enemy of his shall take him.' And I endured you with love from Me, in order that you maybe brought up under My Eye, when your sister went and said; "Shall I show you one who will nurse him?' So We restored you to your mother, that she might cool her eyes and she should not grieve. Then you did kill a man, but We saved you from a great distress and tried you with a heavy trial. Then you stayed a number of years witthe people of Midian. Then you came here according to the term which I ordained (for you), O Moses! "And I have Istana'tuka (chosen you for My Inspiration and My Message) for Myself. Go you and your brother with My Ayat (proofs, lessons, verses, evidences, signs, revelations, etc), and do not, you both, slacken and become weak in My Remembrance.

«بروید، شما دو نفر، نزد فرعون؛ زیرا او در کفر و نافرمانی از همه حدود گذشته و چون متکبری و ستمگری رفتار کرده است. و با او به نرمی سخن بگویید، شاید پند بپذیرد یا از خدا بترسد.» گفتند: «پروردگارا! ما می‌ترسیم که او بر ما شتاب کند و مجازاتمان دهد، یا اینکه از حد خود در برابر ما بگذرد.» فرمود: «مترسید، همانا من با شما دو تن هستم، می‌شنوم و می‌بینم. پس شما دو نفر نزد او بروید و بگویید: همانا ما فرستادگان پروردگار تو هستیم، پس بنی‌اسرائیل را همراه ما بفرست و آنان را عذاب مده؛ همانا ما با نشانه‌ای از جانب پروردگارت آمده‌ایم! و سلام بر کسی باد که از هدایت پیروی کند! بی‌گمان به ما وحی شده است که عذاب برای کسی است که تکذیب کند (به یگانگی خدا و فرستادگانش و غیره ایمان نیاورد) و روی گرداند» (از حق و فرمانبرداری خدا). ([قرآن کریم، سوره طه، آیات ۹ تا ۴۸])

موسیٰ (علیہ السلام) و هارون (علیہ السلام) با هم نزد فرعون رفتند و پیام خود را رساندند. موسیٰ با او دربارهٔ الله، رحمت او و بهشتش سخن گفت و دربارهٔ واجبات توحید و عبادت او.

Moses (pbuh) and Aaron (pbuh) went together to Pharaoh and delivered their message. Moses spoke to him about Allah, His mercy and His Paradise and about the obligations of monotheism and His worship.

فرعون سخنان موسی را با تحقیر گوش داد. او گمان کرد که موسی دیوانه شده، زیرا جرئت داشت جایگاه برتر او را زیر سؤال ببرد. سپس دستش را بالا برد و پرسید: «چه می‌خواهی؟» موسی پاسخ داد: «می‌خواهم که بنی‌اسرائیل را با ما بفرستی.» فرعون پرسید: «چرا باید آنان را بفرستم، در حالی که بردگان من هستند؟» موسی پاسخ داد: «آنان بردگان خداوند، پروردگار جهانیان‌اند.» آنگاه فرعون با طعنه پرسید که آیا نامش موسی است. موسی گفت: «بله.» [فرعون گفت:] «آیا تو همان موسایی نیستی که ما او را، به عنوان نوزادی درمانده، از نیل برداشتیم؟ آیا تو همان موسی نیستی که در این کاخ پرورش یافتی، از آذوقه ما خوردی و نوشیدی و ثروت ما به تو عطای خیرات بارید؟ آیا تو همان موسی نیستی که اگر حافظه‌ام خیانت نکند، فراری است و مردی مصری را کشته است؟ گفته می‌شود که کشتن عمل کفر است. پس وقتی کشتی، کافر بودی. تو از عدالت گریخته‌ای و اکنون نزد من آمده‌ای تا سخن بگویی! درباره چه سخن می‌گفتی، موسی؟ فراموش کردم.» موسی می‌دانست که یادآوری گذشته‌اش، پرورش یافتنش و بهره‌مند شدنش از بخشش فرعون، شیوه تهدید او بود. موسی به طعنه او بی‌اعتنایی کرد و توضیح داد که هنگام کشتن آن مصری کافر نبود، بلکه گمراه شده بود و خداوند متعال در آن زمان هنوز وحی را بر او نازل نکرده بود. او به فرعون فهماند که از مصر گریخته، زیرا از انتقام آنان بر خود بیمناک بود، هرچند که کشتن آن مرد از روی تصادف بود. به او خبر داد که خداوند بخشایش را به او ارزانی داشته و او را از جمله فرستادگان قرار داده است.

Pharaoh listened to Moses' speech with disdain. He thought that Moses was crazy because he dared to question his supreme position. Then he raised his hand and asked: "What do you want?" Moses answered: "I want you to send the children of Israel with us." Pharaoh asked: "Why should I send them, as they are my slaves?" Moses replied: "They are the slaves of Allah, Lord of the Worlds." Pharaoh then inquired sarcastically if his name was Moses. Moses said "Yes." "Are you not the Moses whom we picked up from the Nile as a helpless baby? Are you not the Moses whom we reared in this palace, who ate and drank from our provisions and whom our wealth showered with charity? Are you not the Moses who is a fugitive, the killer of an Egyptian man, if my memory does not betray me? It is said that killing is an act of disbelief. Therefore, you were a disbeliever when you killed. You are a fugitive from justice and you come to speak to me! What were you talking about Moses, I forgot?" Moses knew that Pharaoh's mentioning his past, his upbringing, and his receiving Pharaoh's charity was Pharaoh's way of threatening him. Moses ignored his sarcasm and explained that he was not a disbeliever when he killed the Egyptian, he only went astray and Allah the Almighty had not yet given him the revelation at that time. He made Pharaoh understand that he fled from Egypt because he was afraid of their revenge upon him, even though the killing was an accident. He informed him that Allah had granted him forgiveness and made him one of the messengers.

الله تعالی، که بزرگ و توانا است، بخشی از گفتگوی موسی (علیه السلام) و فرعون را برای ما نازل کرد:

Allah the Almighty revealed to us part of the dialogue between Moses (pbuh) and Pharaoh:

خدا فرمود: «هرگز چنین نیست! شما هر دو با نشانه‌های ما بروید، که همانا ما با شما هستیم و می‌شنویم. پس هنگامی که نزد فرعون آمدید، بگویید: ما فرستادگان پروردگار جهانیان (انسان‌ها، جن‌ها و هر آنچه وجود دارد) هستیم، پس اجازه بده فرزندان اسرائیل همراه ما بروند.» فرعون به موسی گفت: «آیا ما تو را در میان خود، در کودکی، پرورش ندادیم؟ و تو سال‌های زیادی از عمرت را در میان ما گذراندی. و آن کار را که کردی (کشتن یک انسان) انجام دادی، و تو از ناسپاسانی.» موسی گفت: «آن را آن‌گاه کردم که نادان بودم (نسبت به پروردگارم و پیامش). پس وقتی از شما ترسیدم، از شما گریختم. اما پروردگارم به من حُکم (دانش دینی، داوری درست در امور و نبوت) عطا کرد و مرا از جمله فرستادگان قرار داد.

"Allah said: "Nay! Go you both with Our Signs, Verily! We shall be with you, listening. And when you both come to Pharaoh, say: "We are the Messengers of the Lord of the Alamin (mankind, jinn and all that exists), and So allow the children of Israel to go with us."" Pharaoh said to Moses: "Did we not bring you up among us as a child ? And you did dwell many years of your life with us. And you did your deed which you did (the crime of killing a man) and you are one of the ingrates." Moses said: "I did it then, when I was an ignorant (as regards my Lord and His Message). So I fled from you when I feared you. But my Lord has granted me Hukman (religious knowledge, right judgments of the affairs and Prophethood), and appointed me as one of the Messengers.

و این همان نعمتی است که بر من منت می‌نهی، در حالی که بنی‌اسرائیل را به بندگی گرفته‌ای.» فرعون گفت: «پروردگار جهانیان چیست؟» موسی گفت: «پروردگار آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن‌هاست، اگر اهل یقین باشید.» فرعون به اطرافیان خود گفت: «آیا نمی‌شنوید؟» موسی گفت: «پروردگار شما و پروردگار پدران نخستین شما.» فرعون گفت: «این فرستاده‌ای که به سوی شما فرستاده شده، قطعاً دیوانه است!» موسی گفت: «پروردگار مشرق و مغرب و آنچه میان آن‌هاست، اگر تعقل کنید.» فرعون گفت: «اگر خدایی جز من برگزینی، قطعاً تو را از زندانیان قرار خواهم داد.» موسی گفت: «حتی اگر چیزی روشن (و قانع‌کننده) برای تو بیاورم؟» فرعون گفت: «پس آن را بیاور، اگر از راستگویانی!»

And this is the past favor with which you reproach me, and that you have enslaved the children of Israel." Pharaoh said: "And what is the Lord of the Alamin (mankind, jinn and all that exists)?" Moses replied: "Lord of the heavens, and the earth, and all that is between them, if you seek to be convinced with certainty." Pharaoh said to those around: "Do you not hear what he says?" Moses said: "Your Lord and the Lord of your ancient fathers!" Pharaoh said: "Verily, your Messenger who has been sent to you is a madman!" Moses said: "Lord of the east, and the west, and all that is between them, if you did but understand!" Pharaoh said: "If you choose an ilah (a god) other than me, I will certainly put you among the prisoners." Moses said: "Even if I bring you something manifest (and convincing)." Pharaoh said: "Bring it forth then, if you are of the truthful!" (Ch 26:16-31 Quran)

میزان درگیری در این گفتگو به اوج خود رسید؛ از این رو لحن گفتگو تغییر کرد. موسی در برابر فرعون استدلالی عقلانی و قانع‌کننده به کار برد. اما فرعون از دایره‌ی گفتگوی مبتنی بر منطق بیرون جست و گفتگویی از نوعی دیگر را آغاز کرد؛ نوعی که موسی تاب پیگیری آن را نداشت: گفتگوی تهدید و ارعاب. فرعون آگاهانه شیوه‌ی فرمانروای مطلق را برگزید. از موسی پرسید چگونه جرئت می‌کند الله را بپرستد! آیا نمی‌دانست که فرعون خداست؟

The degree of the conflict expressed in this dialogue reached its apex; thus, the tone of dialogue changed. Moses used a convincing intellectual argument against Pharaoh. However, Pharaoh escaped from the circle of dialogue based on the logic and began a dialogue of another type, a type which Moses could not bear to follow; a dialogue of menacing and threatening. Pharaoh deliberately adopted the style of the absolute ruler. He asked Moses how he dared to worship Allah! Did he not know that Pharaoh was a god?

پس از آنکه فرعون خدایی خود را اعلام کرد، از موسی پرسید که چگونه جرأت کرده است جز او خدای دیگری را بپرستد. کیفر این جرم زندان بود. هیچ کس را جز فرعون اجازه پرستش نبود. موسی دریافت که استدلال‌های عقلی سودی نمی‌بخشد. گفتگوی آرام از طعنه به یادکرد احسان، سپس به تحقیر، و سرانجام به تهدید به زندان تبدیل شد.

After declaring his divinity, Pharaoh asked Moses how he dared to worship another god. The punishment for this crime was imprisonment. It was not permitted for anyone to worship anyone other than the Pharaoh. Moses understood that the intellectual arguments did not succeed. The calm dialogue was converted from sarcasm to mentioning charity, then to scorn, then to the threat of imprisonment.

موسی گفت: «حتی اگر چیزی آشکار و قانع‌کننده برایتان بیاورم». فرعون گفت: «پس اگر از راستگویان هستی، آن را بیاور!» پس موسی عصای خود را انداخت و ناگهان آن، ماری آشکار شد. و دست خود را بیرون آورد و ناگهان برای همهٔ بینندگان سپید بود! (شعراء، ۳۰–۳۳)

Moses said: "Even if I bring you something manifest and convincing." Pharaoh said; "Bring it forth, then, if you are of the truthful!" So Moses threw his stick, and behold, it was a serpent, manifest. And he drew out his hand, and behold, it was white to all beholders! (Ch 26:30-33

قرآن)

Quran)

فرعون کا تعجب وحشت میں بدل گیا۔ اسے ڈر ہوا کہ اس کی حکومت خطرے میں ہے، اس نے اپنے مشیروں سے کہا: "یہ دو جادوگر ہیں جو تمہاری بہترین روایات کو تم سے چھین لیں گے اور اپنے جادو سے تمہیں ملک سے نکال دیں گے۔ تم کیا مشورہ دیتے ہو؟" انہوں نے فرعون کو مشورہ دیا کہ موسیٰ اور ان کے بھائی کو روک لیا جائے، جبکہ ملک کے سب سے ماہر جادوگروں کو بلایا جائے۔ پھر وہ بھی اپنے جادو کے فن کا مظاہرہ کر سکیں گے اور لاٹھیوں کو سانپ بنا سکیں گے۔ اس طرح وہ عوام پر موسیٰ کے معجزات کے اثر کو کم کرنا چاہتے تھے۔

Pharaoh's amazement turned to terror. Fearing that his rule was in danger, he addressed his advisors: "These are two wizards who will strip you of your best traditions and drive you of the country with their magic. What do you advise?" they counseled Pharaoh to detain Moses and his brother while they summoned the cleverest magicians in the country. Then they too, could show their skills of magic and change sticks into serpents. In this way they sought to reduce the influence of Moses's miracles on the masses.

فرعون موسی و هارون را بازداشت کرد. او قاصدانی به سراسر سرزمین فرستاد تا بهترین جادوگران را گرد آورند. به هر جادوگری که موفق می‌شد، پاداش بزرگی وعده داد، از جمله مقام درباری در دربار سلطنتی. در روز جشن معمول، که شهروندان را از سراسر امپراتوری مصر به خود جذب می‌کرد، فرعون ترتیبی داد تا مسابقه‌ای عمومی میان موسی و جادوگران برگزار شود. مردم دسته‌دسته آمدند، همان‌گونه که پیش‌تر نیز آمده بودند، هنگامی که شنیدند بزرگ‌ترین مسابقه‌ای که تاکنون رخ داده، میان جادوگران بسیار فرعون و یک مرد تنها که ادعای پیامبری می‌کرد، برگزار خواهد شد. آنان همچنین شنیده بودند که نوزادی روزی در سبدی بر روی رود نیل شناور شد، در محوطه کاخ فرعون به ساحل رسید، همچون شاهزاده‌ای بزرگ شد، و سپس به سبب آنکه مصری‌ای را با یک ضربه کشته بود، گریخت.

Pharaoh detained Moses and Aaron. He dispatched couriers all o ver the land to enlist the best magicians. He offered each successful magician a big reward, including appointment as a royal courtier. On the customary festival day, which attracted citizens from all over the Egyptian empire, Pharaoh arranged for a public contest between Moses and the magicians. The people came in droves as near before when they heard of the greatest contest ever between Pharaoh's many magicians and a single man who claimed to be a prophet. They had also heard of a baby who had once floated down the river Nile in a basket, landed on Pharaoh's palace grounds, been reared as a prince, and who later had fled for killing an Egyptian with a single blow.

همه با اشتیاق و هیجان منتظر تماشای این مسابقه بزرگ بودند. پیش از آغاز آن، موسی برخاست. در میان جمعیت عظیم سکوتی برقرار شد. موسی خطاب به جادوگران گفت: «وای بر شما، اگر بر خدا دروغ ببندید، با نامیدن معجزات او به جادو، و اگر با فرعون صادق نباشید. وای بر شما، اگر میان حق و باطل فرق نگذارید. خداوند شما را با عذاب خود نابود خواهد کرد، زیرا هر که بر خدا دروغ ببندد، به شکست مفتضحانه‌ای دچار خواهد شد.» موسی با صداقت سخن گفته بود و جادوگران را به تفکر واداشته بود. اما آنان در برابر طمع به پول و شهرت مغلوب شده بودند. آنان امید داشتند با جادوی خود مردم را تحت تأثیر قرار دهند و موسی را فریبکار و حیله‌گر نشان دهند.

خداوند متعال این واقعه را بازگو فرموده است:

Almighty Allah recounted this event:

«فرعون گفت: "ای موسی، آیا آمده‌ای تا با جادوی خود ما را از سرزمینمان بیرون کنی؟"

"He (Pharaoh) said: "Have you come to drive us out of our land with your magic, O Moses?

فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مَوْعِدًا لَا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ مَكَانًا سُوًى — پس قطعاً ما هم سحری مانند آن را برایت خواهیم آورد؛ پس میان ما و خودت وعده‌گاهی قرار ده که نه ما آن را خلاف کنیم و نه تو، در جایی هموار و آشکار. قَالَ مَوْعِدُكُمْ يَوْمُ الزِّينَةِ وَأَن يُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى — موسی گفت: وعده‌گاه شما روز جشن است، و باید مردم هنگام برآمدن آفتاب گرد آورده شوند. فَتَوَلَّىٰ فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ كَيْدَهُ ثُمَّ أَتَىٰ — پس فرعون بازگشت، نیرنگ خود را جمع کرد و سپس آمد. قَالَ لَهُم مُّوسَىٰ وَيْلَكُمْ لَا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَيُسْحِتَكُم بِعَذَابٍ ۖ وَقَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَىٰ — موسی به ایشان گفت: وای بر شما! بر خدا دروغ نبندید که شما را با عذابی ریشه‌کن کند، و قطعاً هر که دروغ بندد زیان‌کار شود. فَتَنَازَعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ وَأَسَرُّوا النَّجْوَىٰ — پس آنان در کار خود با یکدیگر به نزاع پرداختند و سخن خود را پنهان داشتند. قَالُوا — گفتند:

Then verily, we can produce magic the like thereof; so appoint a meeting between us and you, which neither we, nor you shall fail to keep, in an open wide place where both shall have a just and equal chance (and beholders could witness the competition)." Moses said: "your appointed meeting is the day of the festival, and let the people assemble when the sun has risen (forenoon)." So Pharaoh withdrew, devised his plot and then came back. Moses said to them: "Woe unto you! Invent not a lie against Allah, lest He should destroy you completely by a torment. And surely, he who invents a lie (against Allah) will fail miserably." Then they debated with one another what they must do, and they kept their talk secret. They said:

إِنَّ هَٰذَانِ لَسَاحِرَانِ يُرِيدَانِ أَن يُخْرِجَاكُم مِّنْ أَرْضِكُم بِسِحْرِهِمَا وَيَذْهَبَا بِطَرِيقَتِكُمُ الْمُثْلَىٰ ۖ فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا ۚ وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَىٰ. قَالُوا يَا مُوسَىٰ إِمَّا أَن تُلْقِيَ وَإِمَّا أَن نَّكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقَىٰ. قَالَ بَلْ أَلْقُوا ۖ فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِن سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَىٰ. فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُّوسَىٰ.

"Verily! There are two magicians. Their object is to drive you out from your land with magic and overcome your chiefs and nobles. So devise your plot, and then assemble in line. And whoever overcomes this day will be indeed successful." They said: "O Moses! Either you throw first or we be the first to throw?" Moses said: "nay, throw you (first)!" Then behold, their ropes and their sticks, by their magic, appeared to him as though they moved fast. So Moses conceived a fear in himself.

بی‌گمان، هر که با حالت مُجرم (یعنی تبهکار، مشرک، کافر به یگانگی خداوند و فرستادگانش، گناهکار و جز آن) نزد پروردگارش آید، برای او جهنم است؛ در آن نه می‌میرد و نه زندگی‌ای (شایسته) دارد.

Verily! Whoever comes to his Lord as a Mujrim (criminal, polytheist, disbeliever, in the Oneness of Allah and His Messengers, sinner, etc.), then surely, for him is Hell, therein he will neither die nor live.

و کسی که به نزد او (الله) بیاید در حالی که مؤمن باشد (به یگانگی الله و غیره ایمان داشته باشد)، و کارهای نیک و شایسته انجام داده باشد، برای چنین کسانی درجات بلند (در آخرت) است؛ باغ‌های جاودانی (و بهشت) که از زیر آن‌ها نهرها جاری است، و در آن‌ها برای همیشه خواهند ماند؛ این است پاداش کسانی که خود را پاک کرده‌اند (با پرهیز از هر گونه گناه و کار زشتی که الله حرام کرده و با انجام آنچه الله واجب گردانیده است). (سورۃ طه، آیات ۷۵-۷۶ قرآن)

But whoever comes to Him (Allah) as a believer (in the Oneness of Allah, etc.), and has done righteous good deeds, for such are the high ranks (in the Hereafter), - Everlasting Gardens (And Paradise), under which rivers flow, wherein they will abide forever; such is the reward of those who purify themselves (by abstaining from all kinds of sins and evil deeds which Allah has forbidden and by doing all that which Allah has ordained). (Ch 20:58-76 Quran).

ساحران نمایندهٔ نخبگان جامعهٔ مصری بودند؛ آنان دانشمندان آن جامعه بودند. آنان در برابر حق سجده کردند، اما مردم ایشان را رها کردند و به سرنوشت خودشان واگذاشتند. راه حق روشن بود، با این حال مردم جز ایستادن و تماشا کردن کاری نکردند.

The magicians represented the elite of the Egyptian society. They were its scholars. They prostrated before righteousness, but the people abandoned them and left them to their fate. The path of righteousness was plain, but in spite of this, the people did nothing but stand by and watch.

اگر هر یک از مصریان توقف می‌کرد و تکه‌ای از آجر برمی‌داشت و آن را به سوی فرعون پرتاب می‌کرد، او مرده بر زمین می‌افتاد و تاریخ مصر دگرگون می‌شد.

If every one of the Egyptians had stopped to pick up a piece of brick and had thrown it at Pharaoh, he would have fallen dead and the history of Egypt would have been changed.

این قطعاً رخ نداد. هیچ‌یک از مردم حرکت نکرد. هر کس بی‌حرکت در جای خود ایستاده بود. مردم جز تماشا کاری نکردند و بهای این بی‌عملی را پرداختند: بعدها به‌خاطر ترسوییِ یک روز غرق شدند.

This obviously did not happen. None of the people moved. Each one stood motionless in his place. The people did nothing but watch, and they paid the price of this inactivity: they were drowned later as the price for the cowardice of one day.

موسیٰ و هارون رفتند و فرعون به کاخ خود بازگشت. فرعون وارد کاخ خود شد. فرعون هنگامی که با دو معجزه روبه‌رو شد، کاملاً مبهوت ماند. وقتی موسیٰ از حضور او بیرون رفت، احساساتش از حیرت و ترس به خشم شدید تبدیل شد. او با وزیران و افرادش به مشاجره پرداخت، بی‌دلیل به شدت به آنان ناسزا گفت و به آنان فرمان داد که از حضورش بیرون بروند.

Moses and Aaron left, and Pharaoh returned to his palace. Pharaoh entered to his palace. Pharaoh was completely stupefied when he faced the two miracles. When Moses went out of his presence, his emotions changed from amazement and fear to violent rage. He quarreled with his ministers and men, reviled them bitterly for no reason, and commanded them to get out of his presence.

وقتی تنها ماند، کوشید با آرامش بیشتری فکر کند. چند پیاله شراب نوشید، اما خشمش فروکش نکرد.

When he was left alone, he tried to think more calmly. He drank several cups of wine, but his anger did not abate.

سپس او همه وزیران، بزرگان و مردان مسئول را برای یک جلسهٔ جدی فراخواند. فرعون با چهرهای خشک وارد جلسه شد. آشکار بود که او هرگز به آسانی تسلیم نخواهد شد. او حکومتی را بر پایهٔ این ساخته بود که خدایی است که مردم مصر او را میپرستند. اکنون موسی آمده بود تا آنچه را او بنا کرده بود ویران کند. موسی گفته بود که در هستی هیچ پروردگاری جز الله وجود ندارد. این بدان معنا بود که فرعون دروغگوست.

Then he summoned all the ministers, leaders, and responsible men for a serious meeting. Pharaoh entered the meeting with a rigid face. It was obvious that he would never surrender easily. He had established a kingdom on the basis of his being a god worshipped by the Egyptian people. Now Moses came to destroy what he had built. Moses said that there was no Lord other than Allah in existence. This meant that Pharaoh was a liar.

فرعون جلسه را با پرسشی ناگهانی به هامان آغاز کرد: «ای هامان، آیا من دروغگو هستم؟» هامان از شگفتی به زانو درافتاد و پرسید: «چه کسی جرأت کرده است فرعون را به دروغگویی متهم کند؟» فرعون گفت: «آیا او (موسی) نگفته است که در آسمان خدایی هست؟» هامان پاسخ داد: «موسی دروغ می‌گوید.» فرعون با بی‌حوصلگی رو به سوی دیگر گرداند و تأکید کرد: «می‌دانم که او دروغگو است.» سپس به هامان نگاه کرد و فریاد زد:

Pharaoh opened the session by throwing a sudden question at Haman: "Am I a liar, O Haman?" Haman fell to his knees in amazement and asked: "Who dared to accuse Pharaoh of lying?" Pharaoh said: "Has he (Moses) not said that there is a Lord in the heaven?" Haman answered: "Moses is lying." Turning his face to the other side, Pharaoh asserted impatiently: "I know he is a liar." Then he looked towards Haman (and cried):

«و فرعون گفت: ای هامان! برایم برجی بساز، تا به راه‌ها برسم؛ راه‌های آسمان‌ها، و به خدای موسی بنگرم، ولی بی‌گمان من او را دروغگو می‌پندارم.» بدین‌سان، کردار زشتش در چشم فرعون آراسته جلوه داده شد و از راه راست بازداشته شد، و نیرنگ فرعون جز زیان و تباهی برای او نینجامید. (سورۀ غافر، آیات ۳۶ و ۳۷)

فرعون در مشکل تازهٔ خود غرق شده بود. در کاخ او سلسله‌ای از جلسات جدی آغاز شد. او کسانی را که مسئول ارتش، پلیس و آنچه امروز مدیر اطلاعاتش می‌نامیم، احضار کرد. او همچنین وزیران، شاهزادگان و کاهنان را فراخواند. او هر کسی را که تأثیر قدرتمندی بر مسیر رویدادها داشت، احضار کرد.

Pharaoh was absorbed in his new problem. A series of serious meetings began in his palace. He summoned those responsible for the army, the police and, what we call today his director of intelligence. He also summoned the ministers, princes, and priests. He called whoever had a powerful effect on the direction of events.

فرعون از رئیس اطلاعاتش پرسید: «مردم چه می‌گویند؟» او گفت: «مأموران من در میان مردم پخش کرده‌اند که موسی به‌خاطر یک توطئه در این مسابقه پیروز شد و یک جادوگر بزرگ با او در این نقشه همدست بوده است. این توطئه برملا شده، و ما معتقدیم که یک مرجع ناشناس آن را تأمین مالی کرده است.» فرعون از رئیس پلیسش پرسید: «درباره اجساد جادوگران چه؟» او گفت: «مأموران من آن‌ها را در میدان‌ها و بازارهای عمومی به دار آویخته‌اند تا مردم را بترسانند. ما شایعه‌ای پخش خواهیم کرد که فرعون هرکس را که با این توطئه ارتباطی داشته باشد خواهد کشت.» سپس فرعون از فرمانده ارتش پرسید: «ارتش چه می‌گوید؟» او گفت: «ارتش امیدوار است که به هر سمتی که فرعون بخواهد، فرمان حرکت صادر شود.» فرعون گفت: «نقش ارتش هنوز نرسیده است. نقشش خواهد آمد.»

Pharaoh asked his director of intelligence: "What do people say?" He said: "My men have spread among them that Moses won the contest because of a plot and that a major magician had joined with him in this plan. The plot had been disclosed, and we believe an unknown authority financed it." Pharaoh asked his director of police: "What about the magicians' corpses?" He said: "My men hung them in public squares and markets to terrify the people. We will spread a rumor that Pharaoh will kill whoever had anything to do with the plot." Then Pharaoh asked the commander of the army: "What does the army say?" He said: "The army hopes that commands will be issued to move in whatever direction Pharaoh desires." Pharaoh said: "The role of the army has not come yet. Its role will come."

فرعون خاموش شد. هامان، وزیر اعظم، جنبید و دستش را بلند کرد تا سخن بگوید. فرعون به او اجازه داد و هامان پرسید: «آیا موسی و قومش را رها کنیم تا مردم دیگر روی زمین را فاسد کنند، تا شما را رها کنند و از پرستش شما دست بردارند؟» فرعون گفت: «ای هامان، تو افکار مرا خواندی. پسرانشان را خواهیم کشت، زنانشان را به بردگی و تجاوز خواهیم گرفت و بر آنان چیره خواهیم شد.» او فرمان داد و مأموران فرعون شتابان رفتند تا پسران را بکشند، زنان را مورد تجاوز قرار دهند و هر کس را که با این کارها مخالفت کند، زندانی کنند.

Pharaoh fell silent. Haman, the Prime Minister, moved and raised his hand to speak. Pharaoh permitted him and Haman asked: "Will we leave Moses and his people to corrupt the rest of the people on the earth so that they leave your worship?" Pharaoh said: "You read my thoughts, O Haman. We will kill their sons, rape their women, and conquer them." He issued commands, and Pharaoh's men rushed to slay the sons, rape the women, and imprison whomever objected to these acts.

موسی ایستاده بود و آنچه را که اتفاق می‌افتاد تماشا می‌کرد. او نمی‌توانست دخالت کند و نه قدرت آن را داشت که این کارها را منع کند. تنها کاری که می‌توانست انجام دهد این بود که به قومش توصیه کند صبور باشند. او به آنان دستور داد که از الله سبحانه و تعالی بلایی بر مصریان بخواهند. الگوی جادوگران مصری را برای آنان بیان کرد که به خاطر الله بدون شکایت صبر کردند. به آنان کمک کرد تا بفهمند که سربازان فرعون بر روی زمین چنان رفتار می‌کردند که گویی مالکان خصوصی آن هستند.

Moses stood watching what was happening. He could not interfere, nor did he have the power to forbid these acts. All he could do was to advise his people to be patient. He ordered them to ask Allah the Almighty for a calamity on the Egyptians. He pointed out to them the model of the Egyptian magicians who endured for Allah's sake without complaint. He helped them to understand that Pharaoh's soldiers behaved on earth as if they were its private owners.

ترور و ستم فرعون، روحیهٔ شکست را در بنی‌اسرائیل دمید. آنان به موسی شکایت کردند:

Pharaoh's terrorism infused the children of Israel with a spirit of defeat. They complained to Moses:

«ما نزدیک بودیم که از سوی بنی‌اسرائیل پیش از آمدن تو و پس از آمدن تو آزار ببینیم.» (موسی) گفت: «امید است که پروردگارتان دشمنتان را نابود کند و شما را در زمین جانشین قرار دهد تا ببیند چگونه عمل می‌کنید.»

"We (children of Israel) had suffered troubles before you came to us, and since you have come to us." He said: "It maybe that your Lord will destroy your enemy and make you successors on the earth, so that He may see how you act." (Ch 7:129 Quran).

موسی علیه‌السلام با وضعیتی دشوار روبه‌رو شد. او باید با خشم فرعون و نیرنگ‌های او مقابله می‌کرد، و در همان حال با شورش قومش نیز سروکار داشت. در میانهٔ این همه، قارون به حرکت درآمد.

Moses began to face a difficult situation. He had to confront Pharaoh's anger and his plots, while at the same time he had to deal with the mutiny of his people. In the midst of all this, Korah (Qaroun) moved.

قارون از قوم موسی بود. او بسیار ثروتمند بود و در خانه‌ای باشکوه زندگی می‌کرد. او فقط گران‌بهاترین لباس‌ها را می‌پوشید. بردگان بی‌شماری به او خدمت می‌کردند و او در هر تجمل شناخته‌شده‌ای غرق بود. ثروت هنگفتش او را مغرور کرده بود. قارون با فقیران با تحقیر رفتار می‌کرد و به آنان می‌گفت که فقرشان به سبب کم‌عقلی ایشان است. او بر این باور بود که آنچه دارد به زیرکی و توانایی تجاری خودش است.

Korah was one of Moses' s people. He was very rich and lived in a magnificent mansion. He wore only the most expensive clothes. Numerous slaves waited on him and he indulged in every known luxury. His enormous wealth made him arrogant. Korah treated the poor with contempt and told them that their poverty was due to their lack of intelligence. He believed that what he owned was due to his own cleverness and business ability.

موسیٰ قارون را یادآور شد که از ثروتش زکات بپردازد، بخشی از آن که حق فقیران بود. زکات بر همه مؤمنان واجب است. قارون از این اندرز ناخشنود شد و به موسیٰ گفت که ثروتمند بودنش نشانهٔ آن است که مورد لطف خداوند قرار گرفته است؛ خداوندی که شیوهٔ زندگی او را پسندیده و ثروتش را هر روز افزونتر می‌کند. موسیٰ با او بحث کرد و او را از پیامد اندیشه‌های شومش بر حذر داشت.

Moses reminded Korah to pay alms (zakat) on his wealth, a portion of which was rightfully due to the poor. Alms are compulsory upon all the believers. Korah was annoyed by this advice and told Moses that his being wealthy was proof that he was favored by Allah, Who approved of his life-style and increased his wealth daily. Moses argued with him and warned him of the result of his wicked thoughts.

وقتی قارون زکات مالش را حساب کرد، از مقدار زیادی که باید از اموالش جدا می‌کرد وحشت‌زده شد. او نه‌تنها از دادن زکات خودداری کرد، بلکه این شایعه را پخش کرد که موسی قانون زکات را برای منفعت شخصی خود ابداع کرده است. او حتی مردم را رشوه داد تا با موسی مخالفت کنند و شایعات زشتی را درباره او پخش نمایند. خداوند موسی را از نقشه قارون آگاه کرد. موسی از خداوند خواست که او را به سبب بخل و سرپیچی‌اش از قوانین الهی مجازات کند. خشم خداوند بر قارون فرود آمد. زمین شکافته شد و او، خانه‌اش و تمام ثروتش را در خود فرو برد، چنان‌که گویی هرگز وجود نداشته است.

When Korah did calculate the alms due on his wealth, he was shocked at the large amount he had to part with. He not only refused to give alms, but spread a rumor that Moses had invented the law of zakat for his own gain. He even bribed the people to oppose Moses and to spread wicked rumors about him.Allah warned Moses of Korah's plot. Moses appealed to Allah to punish him for his stinginess and for defying His laws. Allah's anger fell on Korah. The earth opened up and swallowed him, his mansion and all his wealth, as if he had never existed.

خداوند متعال فرمود:

Almighty Allah revealed:

قطعاً قارون از قوم موسی بود، اما بر ایشان ستم و سرکشی کرد. و ما از گنجینه‌ها به او آن‌قدر داده بودیم که کلیدهای آن‌ها برای گروهی از مردان نیرومند سنگین بود.

"Verily, Korah was of Moses's people, but he behaved arrogantly towards them. And We gave him of the treasures, that of which the keys would have been a burden to a body of strong men.

هنگامی که قومش به او گفتند: «شادمان مباش و به نعمت‌های الهی ناسپاسی مکن. هرآینه خداوند شادمانان را دوست ندارد. آنچه را که خداوند به تو داده، سرای آخرت را با آن بجوی، و بهرهٔ خود از دنیا را فراموش مکن، و همان‌گونه که خداوند به تو نیکی کرده، تو هم نیکی کن، و در زمین فساد مجوی؛ همانا خداوند مفسدان را دوست ندارد.» (قارون) گفت: «این [ثروت] را تنها به سبب دانشی که دارم به من داده‌اند.» آیا نمی‌دانست که خداوند پیش از او نسل‌هایی را نابود کرده که از او نیرومندتر و در گردآوری مال، بیشتر بوده‌اند؟ و گناهکاران را از گناهانشان پرسش نمی‌شود (زیرا خداوند آنان را به‌خوبی می‌شناسد، پس بی‌حساب عذاب خواهند شد). پس [قارون] با آرایش و زینت خود میان قومش بیرون آمد. کسانی که خواهان زندگی دنیا بودند گفتند: «ای کاش ما نیز مانند آنچه به قارون داده شده داشتیم! هرآینه او بهرهٔ بزرگی [از ثروت] دارد.» اما کسانی که به آنان دانش داده شده بود گفتند: «وای بر شما! پاداش خداوند برای کسانی که ایمان آورده و کارهای شایستهٔ نیک کرده‌اند بهتر است، و آن را جز صابران [در راه حق] به دست نمی‌آورند.» پس زمین را به او و خانه‌اش فروبردیم. آنگاه برای او گروهی نبود که در برابر خداوند یاریش دهند، و خود نیز از یاری‌یافتگان نبود. و کسانی که دیروز آرزوی جایگاه او را داشتند، صبح‌گاه گفتند: «آیا ندانسته‌اید که خداوند روزی را برای هر که از بندگانش بخواهد گسترده یا تنگ می‌گرداند؟ اگر خداوند بر ما منت نمی‌نهاد، زمین ما را نیز فرو می‌برد! آیا ندانسته‌اید که کافران هرگز رستگار نمی‌شوند؟» (قرآن کریم، سورهٔ القصص، آیات ۷۶ تا ۸۲)

When his people said to him: "Do not be glad with ungratefulness to Allah's Favors). Verily! Allah likes not those who are glad (with wealth) which Allah has bestowed on you, the home of the Hereafter, and forget nor your portion of legal enjoyment in this world, and do good as Allah has been good to you, and seek not mischief in the land. Verily, Allah likes not the Mufsideen (those who commit great crimes and sins, oppressors, tyrants, and mischief-makers, corrupts)." He said: "This has been given to me only because of knowledge I possess." Did he not know that Allah had destroyed before him generations, men who were stronger than him in might and greater in the amount of riches, they had collected. But the Murimun (criminals, disbeliveers, polytheists, sinners, etc.) will not be questioned of their sins (because Allah knows them well, so they will be punished without account). So he went forth before his people in his pomp. Those who were desirous of the life of the world said: "Ah, would that we had the like of what Korah has been given! Verily! He is the owner of a great fortune." But those who had been given religious knowledge said: "Woe to you! The Reward of Allah (in the Hereafter) is better for those who believe and do righteous good deeds, and this none shall attain except those who are patient (in following the truth)." So We caused the earth to swallow him and his dwelling place. Then he had no group or party to help him against Allah, nor was he one of those who could save themselves. And those who had desired (for a position like) his position, the day before, began to say; "Know you not that it is Allah Who enlarges the provision or restricts it to whomsoever He please of His slaves? Had it not been that Allah was Gracious to us, He could have caused the earth to swallow us up also!" Know you not that the disbeliveers will never be successful? (Ch 28:76-82 Quran).

هنگامی که مصریان و بنی‌اسرائیل آن معجزه را بررسی کردند، درگیری میان موسی و فرعون بار دیگر به نقطه بحرانی رسید، زیرا فرعون بر این باور بود که موسی پادشاهی او را تهدید می‌کند.

When the Egyptians and children of Israel examined the miracle, the conflict between Moses and Pharaoh again reached a crisis because Pharaoh believed that Moses was threatening his kingdom.

فرعون از این می‌ترسید که مردم به دست موسی گمراه شوند. او به وزیران و بزرگان قوم خود پیشنهاد کرد که موسی کشته شود. ما بر این باوریم که هامان همراه با جبهه‌ای از کافران از این پیشنهاد حمایت کرد. نزدیک بود این پیشنهاد تصویب شود، جز با رأی یکی از بزرگان کشور که نام او در قرآن ذکر نشده است. قرآن تنها می‌گوید که این مرد مؤمن بود.

Pharaoh was afraid that the people would be misled by Moses. He suggested to his ministers and notable men that Moses be killed. We believe that Haman supported the idea along with a front of disbeliveers. It was on the verge of approval, except for the vote of one of the notable men of the state, whose name is not mentioned in the Quran. The Quran says only that this man was a believer.

این مرد مؤمن در مجلسی سخن گفت که در آن اندیشه کشتن موسی مطرح شده بود. او نشان داد که این کار ایده خوبی نیست: «موسی جز این نگفته است که پروردگار من الله است. سپس با دلایل روشن آمده تا ثابت کند که فرستاده است. دو احتمال وجود دارد: یا موسی راستگو است یا دروغگو. اگر دروغ بگوید، خودش مسئول دروغ خویش خواهد بود. و اگر راستگو باشد و ما او را بکشیم، چه تضمینی هست که از عذاب الله نجات یابیم؟ در هر صورت، او نه چیزی می‌گوید و نه کاری می‌کند که سزاوار کشتنش باشد.» این سخن فرعون و مشاورانش را خشمگین کرد و آنان تهدید کردند که به آن مرد آسیب خواهند زد، اما او از موضع خود کوتاه نیامد. سپس کوشیدند او را با نرمی به سوی خود بازگردانند، اما او همچنان به آنان هشدار داد که دارند خود را به نابودی فرا می‌خوانند. این امر فرعون را بیشتر خشمگین ساخت و اکنون تهدید کرد که آن مرد را خواهد کشت. با این حال، الله مؤمن خویش را حفظ کرد.

This believer spoke in the assembly where the idea of killing Moses had been introduced. He proved that it was not a good idea: "Moses did not say more than that Allah is his Lord. Later, he came with clear evidence that he is a messenger. There are two possibilities; either Moses is righteous or a liar. If he lies, he will be responsible for his lie. If he is righteous and we slay him, where is the guarantee that we will be rescued from the torment of Allah? Either way, he neither says nor does anything that merits our killing him." This angered Pharaoh and his counselors and they threatened to harm the man, but he refused to budge from his stance. Then they tried to woo him back, but he still warned them that they were inviting their doom. This angered Pharaoh more, and he now threatened to kill the man. However, Allah protected His believer.

خداوند متعال گفتگوی آنان را نازل فرمود:

Almighty Allah revealed their dialogue:

فرعون گفت: «مرا رها کنید تا موسی را بکشم، و بگذارید او پروردگارش را بخواند (تا مانع کشتن او شود)! می‌ترسم که دین شما را تغییر دهد، یا در این سرزمین فساد پدید آورد!» موسی گفت: «همانا من به پروردگارم و پروردگار شما از هر متکبّری که به روز حساب ایمان ندارد، پناه می‌برم!» و مردی مؤمن از خاندان فرعون، که ایمانش را پنهان می‌داشت، گفت: «آیا مردی را می‌کشید به این سبب که می‌گوید: پروردگار من الله است، در حالی که با نشانه‌ها و دلایل روشن از جانب پروردگارتان به سوی شما آمده است؟

Pharaoh said: "Leave me to kill Moses, and let him call his Lord (to stop me from killing him)! I fear that he may change your religion, or that he may cause mischief to appear in the land!" Moses said: "Verily, I seek refuge in my Lord and your Lord from every arrogant who believes not in the Day of Reckoning!" And a believing man of Pharaoh's family, who hid his faith said: "Would you kill a man because he says: My Lord is Allah, and he has come to you with clear signs (proofs) from your Lord?

و اگر او دروغگو باشد، وبال دروغش بر خودش خواهد بود؛ و اگر راستگو باشد، برخی از آن عذابی که شما را به آن وعده می‌دهد، به شما خواهد رسید. بی‌گمان خداوند کسی را که مُسرِف (مشرک، یا قاتلی که خون ناحق ریخته، یا کسانی که گناهان کبیره مرتکب می‌شوند، ستمگر، متجاوز و دروغگو) است هدایت نمی‌کند! ای قوم من! امروز پادشاهی از آنِ شماست، و در این سرزمین برتری دارید. اما اگر عذاب خداوند به ما برسد، چه کسی ما را از آن نجات خواهد داد؟» فرعون گفت: «من به شما جز آنچه را که درست می‌دانم نشان نمی‌دهم، و جز به راه سیاست درست شما را راهنمایی نمی‌کنم!» و آن که ایمان آورده بود گفت: «ای قوم من! بی‌گمان من برای شما از سرنوشتی مانند روز بلای گروه‌های متحد پیشین می‌ترسم؛ همانند سرنوشت قوم نوح و عاد و ثمود و کسانی که پس از آنان بودند. و خداوند برای بندگانش ستم نمی‌خواهد. و ای قوم من! بی‌گمان من برای شما از روزی می‌ترسم که میان اهل دوزخ و اهل بهشت ندا درمی‌دهند؛ روزی که پشت می‌کنید و می‌گریزید، و از جانب خداوند هیچ حامی‌ای ندارید، و هر کس را خداوند گمراه کند، برای او هیچ راهنمایی نخواهد بود. و در گذشته، یوسف با نشانه‌های روشن به سوی شما آمد، اما همواره در آنچه برایتان آورده بود تردید داشتید، تا آن‌گاه که مُرد و گفتید: خداوند پس از او هیچ پیامبری نخواهد فرستاد. این‌گونه خداوند کسی را که مُسرِف (مشرک، ستمگر، جنایتکار، گناهکاری که گناهان کبیره مرتکب می‌شود) و مُرتاب (کسی که در هشدار خداوند و یگانگی او تردید دارد) است، گمراه می‌گرداند. کسانی که بدون هیچ حجتی که به سوی آنان آمده باشد، درباره آیات خداوند (دلایل، شواهد، آیات، عبرت‌ها، وحی‌ها و نشانه‌ها و غیره) مجادله می‌کنند، نزد خداوند و نزد مؤمنان بسیار مورد نفرت است. این‌گونه خداوند بر دل هر متکبر و ستمگری مهر می‌نهد. (پس نمی‌توانند خود را به راه راست هدایت کنند.)

And if he is a liar, upon him will be (the sin of) his lie; but if he is telling the truth, then some of that calamity wherewith he threatens you will befall on you. Verily, Allah guides not one who is a Musrif (a polytheist, or a murderer who shed blood without a right, or those who commit great sins, oppressor, transgressor, a liar! O my people! Yours is the kingdom this day, you are uppermost in the land. But, who will save us from the Torment of Allah, should it befall us?" Pharaoh said: "I show you only that which I see correct and I guide you only to the path of right policy!" And he who believed said: "O my people! Verily, I fear for you a fate like that day of disaster of the confederate of old! Like the fate of the people of Noah, and 'Ad, and Thamud, and those who came after them. And Allah wills no injustice for His slaves. And, O my people! Verily! I fear for you the Day when there will be mutual calling between the people of Hell and of Paradise." A Day when you will turn your backs and flee having no protector from Allah, and whomsoever Allah sends astray, for him there is no guide. And indeed Joseph did come to you, in times gone by, with clear signs, but you ceased not to doubt in that which he did bring to you, till when he died you said: "No Messenger will Allah send after him." Thus Allah leaves astray him who is a Musrif (a polytheist, oppressor, a criminal, sinner who commits great sins) and a Murtab (one who doubts Allah's warning and His Oneness). Those who dispute about the Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, revelations and signs, etc.) of Allah, without any authority that has come to them, it is greatly hateful in the Sight of Allah and in the sigh of those who believe. Thus does Allah seal up the heart of every arrogant, tyrant. (So they cannot guide themselves to the Right Path).

موسی خواسته‌اش را دوباره تکرار کرد: اینکه فرعون بنی‌اسرائیل را از بردگی آزاد کند. فرعون در پاسخ، رعیت‌هایش، از جمله بنی‌اسرائیل، را به گردهمایی بزرگی فراخواند و در آنجا به ایشان یادآوری کرد که او پروردگار آن‌هاست و همه نیازهایشان را برآورده می‌کند. او گفت که موسی نه دستبندهای طلایی دارد و نه فرشتگانی همراهش هستند؛ او تنها مردی بی‌چیز است.

Moses repeated his demand that Pharaoh release the children of Israel from slavery. In response, Pharaoh called his subjects, including the children of Israel, to a huge gathering where he reminded them that he was their lord and provided all their needs. Moses, he said, had no gold amulets nor angels following him; he was just a poor man.

قومی که مدت‌ها تحت ستم بوده، فاقد بصیرت بود. داوری‌هایشان محدود به آنچه با چشم در دنیای مادی می‌دیدند، بود. آنان فرمانروای خود را ثروتمند و قادر به تأمین همه نیازهای دنیوی‌شان می‌دانستند. از روی نادانی، از فرعون اطاعت کردند و دعوت موسی را نادیده گرفتند.

Being a people who had been oppressed for a very long time, they lacked vision. Their judgment were limited to what they could see in the material world. They regarded their ruler to be wealthy and able to provide all their worldly needs. In ignorance, they obeyed Pharaoh and ignored Moses's call.

خداوند به موسی فرمان داد که فرعون را از عذابی در این دنیا به سبب کفر و ستمش بر بنی‌اسرائیل بیم دهد. به‌عنوان نشانه‌ای از عذابی که خداوند فرو می‌فرستاد، نیل برخلاف معمول از کرانه‌های خود سرریز نشد و زمین خشک را سیراب نکرد. در نتیجه محصولات از بین رفتند و قحطی پدید آمد. با این حال فرعون همچنان سرکش ماند، پس خداوند سیلی عظیم فرستاد که سرزمین را ویران کرد.

Allah commanded Moses to warn Pharaoh of a punishment in this world for his faithlessness and his persecution of the children of Israel. As a portent of the punishment which Allah would meet out, the Nile did not flood its banks to soak the dry land as it normally did. As a result, crops failed, leading to famine. However Pharaoh remained arrogant, so Allah caused a huge flood, which devastated the land.

هر بار که سخت گرفتار می‌شدند، این‌گونه به موسی متوسل می‌شدند:

As often as they were troubled grievously, they appealed to Moses thus:

«ای موسی! پروردگارت را به خاطر عهدی که با تو بسته است برای ما بخوان. اگر عذاب را از ما برداری، قطعاً به تو ایمان خواهیم آورد و بنی‌اسرائیل را با تو خواهیم فرستاد.» (قرآن، سوره‌ی الأعراف، آیه‌ی ۱۳۴)

"O Moses! Invoke your Lord for us because of His Promise to you. IF you will remove the punishment from us, we indeed shall believe in you, and we shall let the children of Israel go with you." (Ch 7:134 Quran)

موسیٰ علیہ السلام نے اپنے رب سے دعا کی اور اس نے ان سے سیلاب کی مصیبت دور کر دی۔ اُمڈتا ہوا پانی تھم گیا اور زمین سے پیچھے ہٹ گیا، اور وہ زمین قابلِ کاشت ہو گئی۔ لیکن جب موسیٰ نے انہیں اس وعدے کو پورا کرنے کا حکم دیا کہ بنی اسرائیل کو آزاد کر دیں، تو انہوں نے کوئی جواب نہ دیا۔

Moses prayed to his Lord and He relived the suffering caused by the flood. The surging water ceased and withdrew from the land, and it became cultivatable. But when Moses bade them to fulfill their promise to release the children of Israel, they did not respond.

سپس خداوند دستههایی از ملخ فرستاد که هر محصولی را که کشت کرده بودند خوردند. مردم شتابان نزد موسی آمدند و از او خواستند که از خداوند بخواهد این بلا را برطرف کند، و وعده دادند که این بار بنیاسرائیل را همراه او روانه خواهند کرد. ملخها رفتند، اما آنان به وعدهٔ خود وفا نکردند.

Then Allah sent swarms of locusts which ate whatever corps they had grown. The people hurried to Moses, asking him to invoke Allah to remove this affliction and promising they would send the children of Israel with him this time. The locusts departed, but they did not fulfill their promise.

سپس نشانهٔ دیگری آمد، یعنی نشانهٔ شپش، که در میان مصریان پخش شد و بیماری‌ها را با خود حمل می‌کرد.

Then another sign came, the sign of lice, which spread amongst the Egyptians, carrying diseases.

آنان به موسی پناه بردند و به او وعده دادند که این وعده تکرار شد. دعای او به درگاه الله نیز تکرار شد و همچنین پیمان‌شکنی آنان، چنانکه همیشه بود.

Their refuge to Moses and their promise to him was repeated. His prayer to Allah was repeated and so, too, their breach of promise, as usual.

یک نشانه‌ی قورباغه‌ها نازل شد. سرزمین ناگهان از قورباغه‌ها پر شد. آن‌ها بر خوراک مصریان می‌پریدند، با آنان در خانه‌هایشان شریک می‌شدند و آن‌ها را به شدت آزرده می‌کردند. مصریان بار دیگر نزد موسی آمدند و به او وعده دادند که فرزندان اسرائیل را آزاد کنند. او نزد پروردگارش دعا کرد و خداوند آنان را از گرفتاری قورباغه‌ها رهانید، اما آنان باز پیمان خود را شکستند.

A sign of frogs was revealed. The land suddenly filled with frogs. They jumped on the food of the Egyptians, shared their houses, and distressed them greatly. The Egyptians went to Moses again, promising him to release the children of Israel. He prayed to his Lord, and Allah relieved them of the problem of the frogs, but they again broke their promise.

آنگاه آخرین نشانه نازل شد، نشانهٔ خون. آب نیل به خون تبدیل شد. وقتی موسی و قومش از آن آب می‌نوشیدند، برای ایشان همان آب معمولی بود. اما اگر هر مصری کاسهٔ خود را از آب پر می‌کرد، کاسه‌اش را پر از خون می‌یافت. آنان مانند همیشه به سوی موسی شتافتند، اما به محض آنکه همه‌چیز به حالت عادی بازگشت، از خداوند روی گرداندند.

Then the last sign was revealed, the sign of blood. The Nile water was changed into blood. When Moses and his people drank the water, it was, for them, ordinary water. However, if any Egyptian filled his cup with the water, he discovered his cup full of blood. They hurried to Moses as usual, but as soon as everything returned to normal, they turned their backs on Allah.

الله تعالیٰ فرمود:

Almighty Allah said:

«و لقد أخذنا آل فرعون بالسنين و نقص من الثمرات لعلهم يذكرون. فإذا جاءتهم الحسنة قالوا لنا هذه و إن تصبهم سيئة يطيروا بموسى و من معه ألا إنما طائرهم عند الله و لكن أكثرهم لا يعلمون» Note: the above is the Qur'anic verse (Al-A'raf 7:130-131) in Arabic, but I should translate the English you provided into Persian. Here is the Persian translation: و همانا فرعونیان را به سالیان خشکسالی و کمبود میوه‌ها (محصولات و جز آن) گرفتار کردیم، باشد که پند گیرند. اما هرگاه نیکی به آنان می‌رسید، می‌گفتند: «این از آنِ ماست.» و اگر بدی به ایشان می‌رسید، آن را به شومیِ موسی و کسانی که با او بودند نسبت می‌دادند. آگاه باشید! همانا شومی‌شان نزد خداست، اما بیشترشان نمی‌دانند.

"And indeed We punished the people of Pharaoh with years of drought, and shortness of fruits (crops, etc.), that they mighty remember (take heed). But whenever good came to them, they said: "Ours is this." And if evil athem, they ascribed it to evil omens connected with Moses and those with him. Be informed! Verily, their evil omens are with Allah but most of them know not.

به موسی گفتند: «هر آیات (نشانه‌ها، دلایل، آیات، عبرت‌ها، علامت‌ها، وحی‌ها و غیره)

They said to Moses: "Whatever Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.)

«و گفتند: هر نشانه‌ای که برای جادو کردن ما بیاوری، ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد.» پس بر ایشان فرستادیم: طوفان، ملخ، شپش، قورباغه و خون، به‌صورت نشانه‌هایی پیاپی و جداگانه.

you may bring to us, to work therewith your sorcery on us, we shall never believe in you." So We sent on them: the flood, the locusts, the lice, the frogs, and the blood: (as a succession of)

آیات روشن و آشکار برای آنان آمدند، اما باز هم متکبّر ماندند و آنان از گروهی بودند که مجرمین (مشرکان، گناهکاران و جز اینها) بودند. (قرآن، ۷:۱۳۰-۱۳۳)

manifest signs, yet they remained arrogant, and they were of those people who were Mujrimeen (criminals, polytheists, sinners, etc.) (Ch 7:130-133 Quran)

و خداوند متعال همچنین فرموده است:

Almighty Allah also said:

اما هنگامی که عذاب را تا مدت معینی که باید به آن می‌رسیدند از ایشان برداشتیم، ناگهان پیمان خود را شکستند!

" But when We removed the punishment from them to a fixed term, which they had to reach, behold! They broke their word! (Ch 7:135 Quran)

فرعون گستاخ‌تر و متکبرتر شد. او به قوم خود اعلام کرد: «فرعون تنها خداست.»

Pharaoh became ruder and more arrogant. He proclaimed to his people. "Pharaoh is the only god.

آیا پادشاهی مصر و رودهایی که زیر آن جاری است از آنِ او نیست؟» او موسی را دروغگو، جادوگر و مردی بینوا خواند که حتی یک دستبند طلا هم بر دست ندارد.

Has he not the kingdom of Egypt and rivers flowing under it?" He declared that Moses was a liar, a magician, and a poor man who did not wear even one bracelet of gold.

خداوند متعال فرمود:

Almighty Allah declared:

و به راستی موسی را با آیات ما (نشانه‌ها، دلایل، آموزه‌ها، وحی و جز اینها) به سوی فرعون و سران قومش فرستادیم (تا آنان را به دین اسلام، دین خدا، فراخواند). او گفت:

“And indeed We did sent Moses with Our Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) to Pharaoh and his chiefs (inviting them to Allah's Religion of Islam). He said:

همانا من فرستادهٔ پروردگار جهانیان (انسان‌ها، جن‌ها و هرآنچه وجود دارد) هستم.

"Verily! I am a Messenger of the Lord of the Alamin (mankind, jinn and all that exists).

But when he came to them with Our āyāt (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.), behold! they laughed at them. And not an āyah (sign, etc.) did We show them but it was greater than its fellow, and We seized them with torment in order that they might turn from their polytheism to Allah's Religion (Islamic Monotheism). Here is the Persian translation: چون او با آیات ما به سوی ایشان آمد، ناگاه به آنها خندیدند. و هیچ آیتی را که به ایشان نشان دادیم، مگر اینکه از همتای خود بزرگتر بود، و آنها را به عذاب گرفتار کردیم، تا شاید از شرک خود به دین الله (توحید اسلامی) بازگردند.

But when he came to them with our Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) behold! They laughed at them. And not an Ayah (sign, etc.) We showed them but it was greater than its fellow, and We seized them with torment in order that they might turn from their polytheism to Allah's Religion (Islamic Monotheism).

و گفتند: «ای جادوگر! پروردگارت را برای ما بخوان به آنچه با تو عهد کرده است، که ما قطعاً راه یافته خواهیم بود.» اما چون عذاب را از ایشان برطرف کردیم، ناگهان پیمان خود را شکستند (همان پیمانی که داده بودند که اگر عذاب از ایشان برطرف شود، ایمان خواهند آورد).

And they said to Moses: "O you sorcerer! Invoke your Lord for us according to what He has covenanted with you. Verily, we shall guide ourselves aright." But when We removed the torment from them, behold! They broke their covenant (that they will believe if We remove the torment for them).

به نظر می‌رسید که فرعون هرگز به پیام موسی ایمان نخواهد آورد و نیز شکنجه‌ی بنی‌اسرائیل را متوقف نخواهد کرد. از این رو، موسی به این شکل به پروردگارش دعا کرد:

It appeared that Pharaoh would never believe in Moses' s message, nor would he stop the torture of the children of Israel. Therefore, Moses prayed to his Lord thus:

«پروردگارا! تو به فرعون و سران او در زندگی دنیا زیبایی و ثروت بخشیدی؛ پروردگارا! تا (مردم را) از راه تو گمراه کنند. پروردگارا! اموال ایشان را نابود کن و دل‌هایشان را سخت گردان تا وقتی عذاب دردناک را ببینند ایمان نیاورند.» خداوند فرمود: «به یقین، دعای شما دو نفر پذیرفته شد. پس شما دو نفر بر راه راست پایدار باشید (کارهای نیک انجام دهید و پیام خداوند را با صبر تبلیغ کنید)، و از راه کسانی که نمی‌دانند پیروی نکنید (یعنی حقیقت را نمی‌دانند، اینکه به یگانگی خداوند ایمان آورند و نیز به پاداش خداوند، یعنی بهشت و جز آن، باور داشته باشند).» [سورۀ یونس، آیات ۸۸-۸۹]

"Our Lord! You have indeed bestowed on Pharaoh and his chiefs splendor and wealth in the life of this world, our Lord! That they may lead men astray from Your Path. Our Lord! Destroy their wealth, and harden their hearts, so that they will not believe until they see the painful torment." Allah said: "Verily, the invocation of you both is accepted. So you both keep to the Straight Way (keep on doing good deeds, and preaching Allah's Message with patience), and follow not the path of those who know not (the truth, to believe in the Oneness of Allah, and also to believe in the Reward of Allah: Paradise etc.)." (Ch 10:88-89 Quran)

خداوند به موسی وحی کرد که قوم خود را از مصر بیرون ببرد، اما تنها تعداد اندکی از قومش به پیام او ایمان آوردند. خداوند فرمود:

Allah inspired Moses to conduct his people of Egypt, but only a few of his people believed in his message. Allah revealed:

«اما هیچ‌کس به موسی ایمان نیاورد جز فرزندانی از قومش، به سبب ترس از فرعون و بزرگانشان، مبادا آنان را شکنجه کنند؛ و همانا فرعون در زمین برتری‌جو و ستمگر بود، و او واقعاً از مسرفین (مشرکان، گناهکاران و تجاوزکاران، کسانی که حق را رها می‌کنند و از باطل پیروی می‌کنند و انواع گناهان بزرگ را مرتکب می‌شوند) بود.»

"But none believed in Moses except the offspring of his people, because of the fear of Pharaoh and his chiefs lest they should persecute them; and verily, Pharaoh was an arrogant tyrant on the earth, he was indeed one of the Musrifeen (polytheists, sinners, and transgressors, those who give up the truth and follow the evil, and commit all kinds of great sins).

و موسی گفت: «ای قوم من! اگر به خدا ایمان آورده‌اید، پس اگر مسلمان هستید (یعنی تسلیم اراده‌ی خدا هستید)، بر او توکل کنید.» گفتند: «بر خدا توکل کردیم. پروردگارا! ما را فتنه‌ی قوم ظالمان قرار مده (و نگذار بر ما چیره شوند). و ما را به رحمت خویش از قوم کافران نجات ده.» [قرآن، یونس: ۸۳-۸۶]

در تاریکی شب، موسی قوم خود را به سوی دریای سرخ هدایت کرد و صبحگاهان به ساحل رسیدند. تا آن زمان فرعون از خروج آنان آگاه شده بود، پس لشکری عظیم گرد آورد تا ایشان را تعقیب کند.

In the darkness of night, Moses led his people towards the Red Sea, and in the morning they reached the beach. By then Pharaoh was aware of their departure, so he mobilized a huge army to pursue them.

بنی اسرائیل کے بے صبر لوگ جلد ہی بے چین ہو گئے اور یوشع (یوشع) بن نون نے پکار کر کہا:

The impatient children of Israel soon became agitated and Joshua (Yusha), Ibn Nun, exclaimed:

«در برابر ما این مانع غیرقابل عبور، یعنی دریا، و پشت سرمان دشمن است؛ یقیناً مرگ را نمی‌توان از سر گذراند!» موسی پاسخ داد که منتظر هدایت بیشتر از جانب الله خواهد ماند. این سخنان اندکی امید در دل آنان زنده کرد، اما انسان همواره در انتظار نتیجه بی‌تاب است: آنان حاضر شدند خود را دوباره به بردگی تسلیم کنند. در همان لحظه الله به موسی وحی فرمود: «با عصایت به دریا بزن!» موسی آنچه را که فرمان یافته بود انجام داد. بادی تند وزید، خورشید درخشان تابید و در یک چشم‌برهم‌زدن دریا شکافته شد، و قله‌های موج‌ها در دو سو همچون کوه‌ها برپا ایستادند.

"In front of us is this impassable barrier, the sea, and behind us the enemy; surely death cannot be avoided!" Moses replied that he would wait for further guidance from Allah. These words filled them with some hope, but man is always impatient for results: they were willing to surrender themselves back into slavery. At that moment Allah revealed to Moses: "Smite the sea with your staff!" Moses did as he was commanded. A fierce wind blew, the sun shone brightly, and in a flash the sea parted, the crests of the waves standing like mountains on each side.

موسیٰ قوم خود را از دریا عبور داد۔ این معجزه، ادعای مکرر موسیٰ را ثابت کرد: «هرگز! پروردگارم با من است!» وقتی به عقب نگاه کردند، فرعون و لشکرش را دیدند که نزدیک می‌شدند و درست در همان راهی که برایشان گشوده شده بود، قدم می‌گذاشتند۔ در ترس و وحشتی سخت، از موسیٰ خواستند که از خدا بخواهد دریا را ببندد۔ اما خداوند به موسیٰ فرمان داد که دیگر با عصایش به دریا نزند، زیرا فرمان خداوند پیش‌تر به اجرا درآمده بود۔

Moses led his people across. This miracle proved Moses's oft-repeated claim. "Verily! My Lord is with me!" As they looked back, they saw Pharaoh and his army approaching, about to take the very path which had been opened for them. In great fear and panic, they pleaded with Moses to ask Allah to close the sea. However, Allah commanded Moses not to smite the sea with his staff again, for Allah's decree was already in action.

فرعون و لشکرش معجزه را دیده بودند، همان که چگونه دریا شکافته شد؛ اما فرعون که مدعی دروغینی بود، رو به سپاهیانش کرد و اعلام داشت: «ببینید! دریا به فرمان من شکافته شده تا آن شورشیان را تعقیب کنم و دستگیرشان سازم!» آنان به سرعت از میان آبهای شکافته پیش رفتند، و هنگامی که به میانهٔ راه رسیدند، خداوند به دریا فرمان داد که به حالت پیشین خود بازگردد.

Pharaoh and his army had seen the miracle, how the sea had parted, but being the pretender that he was, Pharaoh turned to his men and proclaimed: "Look! The sea has opened at my command so that I may follow those rebels and arrest them!" They rushed across the parted waters, and when they were midway, Allah commanded the sea to return to its former state.

فرعون وحشتزده، با احساس فرا رسیدن پایان کارش، از روی ترس اعلام کرد: «ایمان آوردم که هیچ معبودی به حق نیست جز آن کسی که بنی‌اسرائیل به او ایمان آورده‌اند، و من از تسلیم‌شدگان در برابر او هستم». اما خداوند این اعلام ایمانِ آن ستمگر را نپذیرفت، و آب‌ها بر او بسته شد و او و تمام لشکرش را غرق کرد.

Terror-stricken Pharaoh, realizing his end had come, declared out of fear: "I believe that there is no god worthy of worship except Allah in Whom the children of Israel believe, and I am of those who surrender to Him." But Allah did not accept this declaration from the tyrant, and the waters closed over him, drowning him and his entire army.

الله تعالیٰ فرموده است:

Almighty Allah narrated:

و ما به موسی وحی کردیم که: «بندگان مرا شبانه ببر، زیرا شما تعقیب خواهید شد». پس فرعون به همه شهرها فرستادگانی فرستاد که: «به راستی اینان تنها گروهی اندک‌اند».

"And We inspired Moses, saying: "Take away My slaves by night, verily, you will be pursued." Then Pharaoh sent callers to all the cities. Saying: "Verily! These indeed are but a small band.

و آنان به راستی ما را به خشم آوردند، ولی ما همه‌ی ما گردهم آمده و به‌خوبی هشیار هستیم.» پس ما آنان را از باغ‌ها و چشمه‌سارها، گنج‌ها و هر جایگاه ارجمندی بیرون راندیم.

And verily, they have done what has enraged us; but we are host all assembled, amply fore-warned." So, We expelled them from gardens and springs, treasures, and every kind of honorable place.

بدین ترتیب (ما فرعون‌یان را) بیرون راندیم، و بنی‌اسرائیل را وارث آنان گردانیدیم.

Thus (We turned them Pharaoh's people) out, and We caused the children of Israel to inherit them.

پس فرعونیان هنگام طلوع آفتاب آنان را تعقیب کردند۔ و چون دو گروه یکدیگر را دیدند، یاران موسی گفتند: «قطعاً ما گرفتار خواهیم شد۔» موسی گفت: «هرگز! پروردگارم با من است؛ او مرا هدایت خواهد کرد۔» آنگاه به موسی وحی کردیم که: «با عصایت به دریا بزن۔» پس دریا شکافته شد و هر بخشی از آن، همچون کوهی عظیم و استوار گشت۔

در سورهٔ دیگری، الله متعال فرموده است:

In another surah Almighty Allah narrated:

و ما بنی اسرائیل را از دریا گذراندیم، و فرعون با لشکریانش در ستم و دشمنی به دنبالشان آمد؛ تا آنگاه که غرق شدن به او رسید، گفت: «ایمان آوردم که هیچ معبودی جز آن‌که بنی‌اسرائیل به او ایمان آورده‌اند نیست، و من از مسلمانان (تسلیم‌شدگان در برابر خواست خدا) هستم.» اکنون (ایمان می‌آوری)، در حالی که پیش‌تر نافرمانی کردی و از تباهی‌کنندگان بودی. پس امروز پیکر بی‌جانت را از دریا بیرون می‌افکنیم، تا برای آیندگانت نشانه‌ای باشد! و همانا بسیاری از مردم از نشانه‌های ما غافل‌اند. [سورۀ یونس، آیات ۹۰-۹۲]

"And We took the children of Israel across the sea, and Pharaoh with his hosts followed them in oppression and enmity, till when drowning overtook him, he sai: "I believe that La ilaha illa huwa (none has the right to be worshipped but) He, in whom the children of Israel believe, and I am one of the Muslims (those who submit to Allah's Will)." Now (you believe) while you refused to believe before and you were one of the mufsideen (evildoers, corrupts, etc.). So this day We shall deliver your dead body out from the sea that you maybe a sign to those who come after you! And verily, many among mankind are heedless or our Ayah (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.). (Ch 10:90-92 Quran)

پرده بر ستم فرعون فرو افتاد، و امواج دریا پیکر او را به ساحل غربی افکندند.

The curtain fell on Pharaoh's tyranny, and the waves threw his corpse up to the western seashore.

مصریان او را دیدند و دانستند که خدایانشان، همانانی که می‌پرستیدند و از آنان فرمان می‌بردند، تنها بندگانی بودند که نمی‌توانستند مرگ را از گردن خودشان دور کنند.

The Egyptians saw him and knew that their god whom they worshipped and obeyed were mere slaves who could not keep death away from their own necks.

با وجود مرگ فرعون، او تأثیری بد بر جان‌های بنی‌اسرائیل بر جای گذاشت. گذشتن سال‌های ستم و خواری شدید به آسانی ممکن نبود. او آنان را به فروتنی کردن در برابر خود و تسلیم شدن در برابر کسی غیر از الله خو داده بود. او جان‌هایشان را چنان سرکوب کرده و سرشتشان را چنان تباه ساخته بود که از روی نادانی و لجاجت، موسی را آزار دادند.

In spite of Pharaoh's death, he left a bad influence on the souls of the children of Israel. It was difficult for the years of oppression and intense humilty to pass easily. He had made them accustomed to humbling themselves and submitting to someone other than Allah. he had so suppressed their souls and spoiled their nature that they began to torture Moses out of ignorance and obstinacy.

معجزهٔ شکافته شدن دریا هنوز در ذهنشان تازه بود و شن‌های نمناک دریا هنوز به کف پاهایشان چسبیده بود که از کنار قومی گذشتند که بت می‌پرستیدند. آنان به جای آنکه خشم خود را از ستم بت‌پرستان بر خرد آشکار کنند و با ستایش خداوند برای هدایت او، جشن بگیرند، از موسی خواستند که معبودی برایشان تعیین کند تا مانند آن مردم بپرستند. بر آن مردم و بت‌هایشان حسادت ورزیدند و همان را خواستار شدند. بت‌پرستی دیرینه‌ای را که در روزگار فرعون با آن زیسته بودند، از دست‌رفته پنداشتند.

The miracle of the parting of the sea was still fresh in their minds, damp sea sands were still stuck on their soles, when they passed by a people worshipping idols. Instead of manifesting their indignation at the idolaters' oppression of the intellect by celebrating the praises of Allah for His guidance, they looked to Moses for him to specify a god for them to worship as those other people did. They were jealous of the other people and their idols, and they desired the same. They missed the ancient idolatry which they had lived with during the reign of Pharaoh.

قال الله تعالى:

Allah the Exalted revealed:

{وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَىٰ قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَىٰ أَصْنَامٍ لَّهُمْ ۚ قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَل لَّنَا إِلَٰهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ ۚ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ * إِنَّ هَٰؤُلَاءِ مُتَبَّرٌ مَّا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ مَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ * قَالَ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِيكُمْ إِلَٰهًا وَهُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ * وَإِذْ أَنجَيْنَاكُم مِّنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ يُقَتِّلُونَ أَبْنَاءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ۚ وَفِي ذَٰلِكُم بَلَاءٌ مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌ} [سورة الأعراف: ۱۳۸-۱۴۱]

"And We brought the Children of Israel (with safety) across the sea, and they came upon a people devoted to some of their idols (in worship). They said: "O Mûsa (Moses)! Make for us an ilâhan (a god) as they have âliha (gods)." He said: "Verily, you are a people who know not (the Majesty and Greatness of Allâh and what is obligatory upon you, i.e. to worship none but Allâh Alone, the One and the Only God of all that exists)." [Mûsa (Moses) added:] "Verily, these people will be destroyed for that which they are engaged in (idols-worship). And all that they are doing is in vain." He said: "Shall I seek for you an Ilâhan (a God) other than Allâh, while He has given you superiority over the 'Alamîn (mankind and jinns of your time)." And (remember) when We rescued you from Fir'aun's (Pharaoh) people, who were afflicting you with the worst torment, killing your sons and letting your women live. And in that was a great trial from your Lord." (Ch. 7: 138-141)

بنی اسرائیل مشمول فضل و نعمت الٰهی بودند. آنان از ستم رهایی یافته بودند و غرق شدن فرعون، فرمانروای ستمگرشان، را با چشمان خود دیده بودند. هنگامی که در سرزمین خشک به آب نیاز پیدا کردند، خداوند به موسی فرمان داد که به سنگی بزند. سنگ شکافت و دوازده چشمه آب برای دوازده قبیله‌ی مختلف جاری ساخت، تا بر سر کمبود آب با یکدیگر نزاع نکنند. خداوند همچنین آسمان را ابری نگه داشت تا آنان را از آفتاب سوزان محافظت کند. برای رفع گرسنگی‌شان، «من» (صمغ خشک‌شده‌ی برخی گیاهان) و بلدرچین برایشان فراهم شد.

The children of Israel were favoured with Allah's grace and bounty. They were saved from oppression and had witnessed the drowning of their cruel ruler Pharaoh. When they needed water in the dry land, Allah commanded Moses to strike a rock, which parted and sent forth twelve springs of water for the twelve different tribes so that they need not dispute over a shortage of water. Allah also kept the skies cloudy to protect them from the scorching sun. To relieve their hunger, manna (the dried exudate of certain plants) and quail were provided for them.

با وجود بخشندگی الله، افراد کوته‌نظر شروع به تحریک قوم موسی کردند تا اعتراض کنند که از این غذا بیزارند؛ آنان پیاز، سیر، لوبیا و عدس، که غذاهای سنتی مصری بودند، را می‌خواستند. به همین سبب بنی‌اسرائیل از پیامبر موسی خواستند که از الله بخواهد زمین این غذاها را برویاند. موسی بار دیگر ایشان را به سبب ستم بر خویشتن و به سبب میل‌شان به بازگشت به زندگی توأم با خواری در مصر سرزنش کرد. او همچنین یادآور شد که آنان نسبت به بهترین و فراوان‌ترین غذا ناسپاس بودند. آنان به جای بهترین، بدترین را می‌خواستند.

In spite of Allah's generousity, the mean spirited ones began to stir Moses' people to object that they were disgusted with this food; they desires onions, garlic, beans, and lentils, which were traditional Egyptian foods. That is why the children of Israel asked Prophet Moses to pray to Allah to make the earth produce these foods. Moses again admonished them for oppressing themselves and for their desire to return to a life of humiliation in Egypt. He also pointed out that they were ungrateful for the bet and most abundant food. They wanted the worst instead of the best.

فرمود خداوند متعال:

Allah the Exalted said:

به یاد آور هنگامی را که موسی برای قومش طلب آب کرد، و ما گفتیم: «با عصایت بر آن سنگ بزن.» پس از آن دوازده چشمه از آن جوشید. هر گروهی از مردم جایگاه آب خود را می‌دانست. «از آنچه خدا روزی‌تان کرده بخورید و بیاشامید و در زمین فساد‌کنان تبهکاری نکنید.» و به یاد آور هنگامی را که گفتید: «ای موسی! ما نمی‌توانیم بر یک نوع غذا شکیبایی ورزیم. پس از پروردگارت بخواه که برای ما از آنچه زمین می‌رویاند، از سبزی‌اش و خیارش و سیر‌ش و عدسش و پیازش، برای ما بیرون آورد.» گفت: «آیا آنچه را بهتر است با آنچه پست‌تر است عوض می‌کنید؟ به هر شهری فرود آیید که آنچه می‌خواهید در آن خواهید یافت!» {قرآن، بقره: ۶۰-۶۱}

" Remember when Moses asked for water for his people, We said: "Strike the stone with your stick." Then gushed forth therefrom twelve springs. Each group of people knew its own place for water. "Eat and drink of what which Allah had provided and do not act corruptly, making mischief on the earth." And remember when you said: "O Moses! We cannot endure one kind of food. So invoke your Lord for us to b ring forth for us of what the earth grows, its herbs, its cucumbers, its Fum (wheat, or garlic), its lentils and its onions." He said: "Would you exchange that which is better for that which is lower? Go you down to any town and you shall find what you want!" (Ch 2:60-61 Quran).

حضرت موسی ؑ را خداوند نیز دستور داده بود که قوم خود را به سرزمین موعود (فلسطین) ببرد؛ سرزمینی که به ابراهیم وعده داده شده بود تا پرهیزگاران و خداترسان از نسل او در آن زندگی کنند و قانون خدا را برپا دارند. بنی‌اسرائیل قومی ناسپاس بودند. با همه نعمت‌های خداوند، از بدی‌ها دوری نمی‌جستند و همچنان احکام خدا را رد می‌کردند. هنگامی که موسی ؑ به آنان دستور داد شهر کنعانیان، یعنی حیتیان (دشمنانی که آنان را آزار داده بودند) را فتح کنند، بنی‌اسرائیل ترسو بودند و بهانه می‌آوردند: «ای موسی، در آنجا مردمی نیرومند ساکن‌اند، ما تا وقتی آنان بیرون نروند داخل نخواهیم شد.» کتاب‌های کهن می‌گویند که آنان ششصد هزار مرد بودند، اما موسی ؑ در میان ایشان جز دو مرد که آماده جنگ بودند نیافت. این دو به مردم گفتند: «همین که از دروازه وارد شوید، خداوند شما را پیروز خواهد کرد.» با این همه، همه بنی‌اسرائیل تجسم ترسویی بودند و از درون می‌لرزیدند.

Allah had also directed Moses to lea them to the Promised Land (Palestine) which had been promised to Abraham as a land in which the pious and Allah-fearing of his offspring would live and uphold Allah's law. The children of Israel were an ungrateful people. In spite of all of Allah's favors, they could not stay away from evil and continued to reject Allah's Laws. When Moses ordered them to conquer the town of the Canaanites the Hittites (their enemies who had hounded them), the children of Israel were cowardly and made excuses: "O Moses, a great people dwell therein, We will not go in unless they leave." Ancient books tell that they were six hundred thousand men. Moses did not find among them but two men who were ready to fight. These two said to the people: "Once we enter through the door, Allah will make us victorious." However, all the children of Israel were an incarnation of cowardice and quivered from within.

موسیٰ می‌دانست که قومش برای هیچ کاری شایسته نیست۔ فرعون مرده بود، اما تأثیرش بر روح‌های آنان همچنان باقی بود۔ بهبودی آنان به زمانی طولانی نیاز داشت۔ موسیٰ به سوی پروردگارش بازگشت و به او گفت که او تنها مسئول اعمال خودش و برادرش است۔ او از پروردگارش خواست که میان قومش و خودش داوری کند۔

Moses knew that his people were fit for nothing. Pharaoh was dead, but his effect upon their souls still remained. Their recovery needed a long period of time. Moses returned to his Lord, telling Him that he was responsible only for the actions of himself and his brother. He prayed to his Lord to judge between his people and himself.

الله تعالی نسبت به این نسلی که سرشتش به دست مصریان فاسد شده بود، حکم خود را صادر کرد: باید در بیابان سرگردان بمانند تا این نسل بمیرد یا فرتوت شود و نسل دیگری پدید آورد؛ نسلی که از درون شکست نخورده باشد و بتواند بجنگد و پیروز شود.

Allah the Exalted issued His judgment against this generation whose nature was corrupted by the Egyptians: they must wander restlessly in the wilderness until this generation had died or become senile and had created another generation, a generation which had not been defeated from within and which could fight and score victory.

خداوند متعال فرمود:

Almighty Allah revealed:

و یاد کن هنگامی را که موسی به قوم خود گفت: «ای قوم من! نعمت خدا را بر خود یاد کنید، هنگامی که در میان شما پیامبرانی قرار داد، و شما را پادشاهان گردانید، و چیزی به شما داد که به هیچ‌کس از جهانیان پیش از شما نداده بود. ای قوم من! به آن سرزمین مقدس (فلسطین) که خدا برای شما مقرر کرده است وارد شوید، و به عقب برنگردید که در آن صورت زیانکار بازخواهید گشت.» گفتند: «ای موسی! در آن سرزمین مردمی زورمند هستند و ما هرگز داخل آن نخواهیم شد، مگر آنکه آنان از آن بیرون روند؛ پس اگر بیرون روند، ما وارد خواهیم شد.» دو مرد از کسانی که از خدا می‌ترسیدند و خدا به آن دو نعمت داده بود، گفتند: «از دروازه بر آنان یورش برید، که چون وارد آن شوید، پیروزی از آنِ شماست؛ و اگر مؤمن هستید، بر خدا توکل کنید.» گفتند: «ای موسی! ما هرگز تا وقتی که آنان در آنجا هستند داخل آن نخواهیم شد. پس تو و پروردگارت بروید و بجنگید، ما همین‌جا نشسته‌ایم.» (سوره المائدة، آیات ۲۰ تا ۲۴)

" And remember when Moses said to his people: "O my people! Remember the Favor of Allah to you, when He made Prophets among you, made you kings, and gave you what He had not give to any other among the Alamin (mankind and jinn), in the past. O my people! Enter the holy land (Palestine) which Allah has assigned to you and turn not back in flight for then you will be returned as losers." They said: "O Moses! In it (this holy land) are a people of great strength, and we shall never enter it, till they leave it; when they leave, then we will enter." Two men of those who feared Allah and in whom Allah had His Grace said: "Assault them through the gate, for when you are in, victory will be yours, and put your trust in Allah if you are believers indeed." They said: "O Moses! We shall never enter it as long as they are there. So go you, and your Lord and fight you two, we are sitting right here." (Ch. 5: 20-24)

او (موسی) گفت: «پروردگارا! جز بر خودم و برادرم اختیاری ندارم، پس ما را از گروه فاسقان جدا کن!» (خداوند) فرمود: «پس آن (سرزمین مقدس) تا چهل سال بر آنان حرام است؛ در سرگردانی در آن زمین سرگردان خواهند شد. پس بر گروه فاسقان اندوه مخور.» ({سورۃ المائدہ: ۲۰-۲۶})

He (Moses) said: "O my Lord! I have power only over myself and my brother, so separate us from the people who are the Fasiqeen (rebellious and disobedient to Allah)!" Allah said: "Therefore it (this holy land) is forbidden to them for forty years; in distraction they will wander through the land. So be not sorrowful over the people who are the Fasiqeen (rebellious and disobedient to Allah)." (Ch 5:20-26 Quran)

روزهای سرگردانیِ بی‌قرار آغاز شد. هر روز همان‌جا پایان می‌یافت که آغاز شده بود، و همان‌جا آغاز می‌شد که پایان یافته بود.

The days of restless wandering began. Each day ended where it began and began where it ended.

آنان بی‌آنکه مقصدی داشته باشند شروع به راه رفتن کردند، شب و روز، صبح و عصر. به صحرای سینا وارد شدند.

They started walking to no destination, day and night, morning and evening. They entered Sinai.

موسی به همان مکانی بازگشت که برای نخستین بار با الله سخن گفته بود. او از الله طلب هدایت کرد تا در داوری میان قومش راهنمایی شود. الله به او دستور داد که با روزه گرفتن سی روز خود را پاک کند، و پس از آن به کوه سینا برود، جایی که قانونی که با آن بر قومش حکومت می‌کرد به او داده می‌شد.

Moses came to the same place where he had spoke to Allah for the first time. He appealed to Allah for guidance in judging over his people. Allah instructed him to purify himself by fasting for thirty days, after which he was to go to Mount Sinai, where he would be given the law by which he would govern his people.

گفته‌اند که پیشینیان می‌گفتند: موسی پس از آن‌که سی روز روزه گرفت، از سخن گفتن با پروردگارش به سبب بوی دهانش ناخوشایند می‌داشت. او گیاهی از زمین خورد، و آن‌گاه پروردگارش به او فرمود: «چرا روزه‌ات را شکستی؟» موسی گفت: «ای پروردگار من، دوست نداشتم با دهانی که بوی خوشی ندارد با تو سخن بگویم.» خداوند فرمود: «ای موسی، آیا نمی‌دانی که بوی دهان روزه‌دار نزد من خوش‌بوتر از گل سرخ است؟ برگرد و ده روز روزه بگیر؛ سپس نزد من بازگرد.» موسی آنچه را که خداوند فرمان داده بود انجام داد.

The ancients said that after Moses fasted thirty days, he hated to speak to his Lord because of the odor of his mouth. He ate a plant of the earth and then his Lord said to him: "Why did you break your fast?" Moses said: "O my Lord, I disliked to speak to You with my mouth not having a pleasant smell." Allah said: "Do you not know, Moses, the odor of the faster's mouth is more fragrant to Me than the rose. Go back and fast ten days; then come back to Me." Moses did what Allah commanded.

خداوند متعال فرمود:

Almighty Allah declared:

و با موسی سی شب وعده گذاشتیم و آن را با ده شب دیگر تکمیل کردیم، پس میعاد پروردگارش چهل شب کامل شد. و موسی به برادرش هارون گفت:

" And We appointed for Moses thirty nights and added to the period ten more, and he completed them term, appointed by his Lord, of forty nights. And Moses said to his brother Aaron:

«مرا در میان قومم جانشین باش، و اصلاح کن (با دستور دادن به مردم که از خدا اطاعت کنند و تنها او را بپرستند) و از راه مفسدان پیروی نکن.» و هنگامی که موسی به وعدگاه ما آمد و پروردگارش با او سخن گفت، گفت:

"Replace me among my people, act in the Right Way (by ordering the people to obey Allah and to worship Him Alone) and follow not the way of the Mufsideen (mischief makers)." And when Moses came the time and place appointed by Us, and his Lord spoke to him, he said:

«ای پروردگار من! خودت را به من نشان ده تا به تو بنگرم.» فرمود: «تو هرگز مرا نخواهی دید، امّا به این کوه بنگر؛ اگر در جای خود پابرجا ماند، آنگاه مرا خواهی دید.» پس چون پروردگارش بر کوه تجلّی کرد، آن را به خاک تبدیل کرد و موسی بیهوش بر زمین افتاد. و چون به هوش آمد، گفت: «تو منزّهی، به سوی تو توبه می‌کنم و من نخستین مؤمنانم.» فرمود: «ای موسی، من تو را با پیام‌ها و سخن گفتنم بر مردم برگزیدم. پس آنچه را به تو داده‌ام بگیر و از سپاسگزاران باش.» و برای او در الواح، از هر چیزی پندی و تفصیلی هر چیز را نوشتیم، و فرمودیم: «آن‌ها را با جدّیت بگیر و قوم خود را فرمان ده که به بهترین آن‌ها عمل کنند. به زودی سرای فاسقان را به شما نشان خواهم داد. کسانی را که در زمین به ناحق تکبّر می‌ورزند، از آیات خود روی‌گردان خواهم کرد؛ و اگر همه آیات را ببینند، به آن‌ها ایمان نمی‌آورند. و اگر راه رشد را ببینند، آن را راه خود نمی‌گیرند، امّا اگر راه گمراهی را ببینند، آن را راه خود می‌گیرند. این به سبب آن است که آیات ما را تکذیب کرده و از آن‌ها غافل بوده‌اند. و کسانی که آیات ما و دیدار آخرت را انکار کنند، اعمالشان تباه شده است.»

"O my Lord! Show me (yourself), that I may look upon You." Allah said: "You cannot see Me, but look upon the mountain if it stands still in its place then you shall see Me." So when his Lord appeared to the mountain, He made it collapse to dust, and Moses fell down unconscious. Then when he recovered his senses he said: "Glory be to You, I turn to You in repentance and I am the first of the believers." Allah said: "O Moses, I have chosen you above men by My Messages, and by My speaking to you. So hold that which I have given you and be of the grateful." And We wrote for him on the Tablets the lesson to be drawn from all things and the explanation of all things (and said): "hold unto these with firmness, and enjoin your people to take the better therein, I shall show you the home of Al Fasiqeen (the rebellious, disobedient to Allah). I shall turn away from My Ayat (verses from the Quran), those who behave arrogantly on the earth, in a wrongful manner, and even if they see all the Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) they will not believe in them. And if they see the way of righteousness (monotheism, piety, and good deeds), they will not adopt it as the Way, but if they see the way of error (polytheism, crimes, and evil deeds), they will adopt that way, that is because they have rejected Our Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) and were heedless to learn a lesson from them. Those who deny Our Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) and the Meeting in the Hereafter (Day of Resurrection), vain are their deeds.

علمای پیشین گفته‌اند که ده فرمان تورات در دو آیه از قرآن گنجانده شده است.

The Earlier scholars said that The Ten Commandments of the Torah are included in two verses of the Quran.

بگو: «بیایید تا آنچه را پروردگارتان بر شما حرام کرده است برایتان بخوانم: هیچ چیز را با او شریک قرار ندهید؛ به پدر و مادر نیکی کنید؛ فرزندان خود را از ترس تنگدستی نکشید، ما شما و ایشان را روزی می‌دهیم؛ به کارهای زشت نزدیک نشوید، چه آشکار باشد و چه نهان؛ و کسی را که خداوند کشتنش را حرام کرده است، جز به حق (بر پایهٔ شریعت اسلام) نکشید. این چیزی است که او شما را به آن سفارش کرده است، باشد که خرد بورزید. و به مال یتیم نزدیک نشوید، مگر به شیوه‌ای که آن را بهتر کند، تا آنگاه که به رشد و کمال برسد؛ و پیمانه و ترازو را با عدل و داد تمام دهید. ما هیچ کس را جز به اندازهٔ توانش تکلیف نمی‌کنیم. و هرگاه سخن می‌گویید (داوری می‌کنید یا شهادت می‌دهید)، راست بگویید، هرچند درباره خویشاوند نزدیک باشد؛ و به عهد خداوند وفا کنید. این است که او شما را به آن سفارش کرده است، باشد که پند گیرید.» (سورهٔ الأنعام، آیات ۱۵۱-۱۵۲)

"Say: "Come, I will recite what your Lord has prohibited you from: Join not anything in worship with Him; be good and dutiful to your parents; kill not your children because of poverty- We provide sustenance for you and for them; come not near to shameful sins (illegal sexual intercourse, etc.) whether committed openly or secretly; and kill not anyone whom Allah has forbidden, except for a just cause (according to Islamic law). This He has commanded you that you may understand. And come not near to the orphan's property, except to improve it, until he or she attains the age of full strength; and give full measure and full weight with justice. We burden not any person but that which he can bear. And whenever you give your word (judge between men or give evidences, etc.) , say the truth even if a near relative is concerned, and fulfill the Covenant of Allah. This He commands you, that you may remember." (Ch 6:151-152

(قرآن)

Quran).

موسی (علیه السلام) چهل روز غایب بود و قومش بی‌قرار می‌شد، زیرا نمی‌دانستند که خداوند مدت او را ده روز دیگر تمدید کرده است. سامری، مردی که به شر متمایل بود، پیشنهاد کرد که برای خود رهبر دیگری پیدا کنند، زیرا موسی به وعده‌اش خلف کرده بود. او به ایشان گفت: «برای یافتن هدایت حقیقی، به خدایی نیاز دارید و من آن را برایتان فراهم خواهم کرد.» پس تمام زیورهای طلایی‌شان را گرد آورد، گودالی کند و همه را در آن ریخت و آتش بزرگی برافروخت تا آن‌ها را ذوب کند. در هنگام ریخته‌گری، یک مشت خاک افشاند و مانند کارهای جادوگران حرکاتی انجام داد تا نادانان را تحت تأثیر قرار دهد. از فلز مذاب، گوساله‌ای طلایی ساخت. این گوساله توخالی بود و باد که از درون آن می‌گذشت، صدایی تولید می‌کرد. از آنجا که خرافه‌پرستی در گذشته‌شان ریشه دوانده بود، به سرعت آن صدای عجیب را به امری ماورایی پیوند دادند، گویی خدایی زنده است. برخی از ایشان گوساله طلایی را به‌عنوان خدای خود پذیرفتند.

Moses (pbuh) had been gone for forty days and his people were becoming restless, for they did not know that Allah had extended his time by a further ten days. Samiri, a man who was inclined towards evil, suggested that they find themselves another guide, as Moses had broken his promise. He said to them: "In order to find true guidance, you need a god, and I shall provide one for you." So he collected all their gold jewelry, dug a hole in which he placed the lot, and lit a huge fire to melt it down. During the casting, he threw a handful of dust, making actions like a magician's to impress the ignorant. From the molten metal he fashioned a golden calf. It was hollow, and the wind passing through it produced a sound. Since superstition was imbedded in their past, they quickly linked the strange sound to something supernatural, as if it were a living god. Some of them accept the golden calf as their god.

برادر موسی، هارون (علیه السلام)، که در غیاب موسی رهبری قوم را بر عهده داشت، اندوهگین شد و گفت: «ای قوم من! شما فریب خورده‌اید. پروردگار شما بس بخشنده است. از من پیروی کنید و فرمانم را ببرید.» آنان پاسخ دادند: «ما تنها در صورتی از پرستش این معبود دست برمی‌داریم که موسی بازگردد.» کسانی که در ایمان استوار مانده بودند، خود را از مشرکان جدا کردند.

Moses's brother Aaron (pbuh), who acted as their leader in Moses' s absence, was grieved and spoke up: "O my people! You have been deceived. Your Lord is the Most Beneficent. Follow and obey me." They replied: "We shall stop worshipping this god only if Moses returns." Those who had remained steadfast in belief separated themselves from the pagans.

هنگام بازگشت، موسی دید که قومش گرد مجسمهٔ گوساله آواز می‌خوانند و می‌رقصند. از این آیین مشرکانه سخت خشمگین شد و لوح‌های شریعتی را که برای آنان می‌آورد، بر زمین افکند. ریش و موی هارون را گرفت و فریاد زد: «وقتی دیدی آنان گمراه می‌شوند، چه چیز تو را بازداشت؟ چرا با این فساد نجنگیدی؟» هارون پاسخ داد: «ای پسر مادرم، ریشم را رها کن! این قوم مرا ناتوان شمردند و نزدیک بود مرا بکشند. پس دشمنان را بر من شادمان مکن و مرا در شمار ستمگران قرار مده.» خشم موسی چون ناتوانی هارون را دریافت فرو نشست و با آرامش و خِرد به چاره‌جویی پرداخت.

On his return Moses saw his people singing and dancing around the calf statue. Furious at their paganistic ritual, he flung down the Tablet of the Law he was carrying for them. He tugged Aaron's beard and his hair, crying: "What held you back when you saw them going astray? Whey did you not fight this corruption?" Aaron replied: "O son of my mother, let go of my beard! The fold considered me weak and were about to kill me. So make not the enemies rejoice over me, nor put me among the people who are wrong-doers." Moses' s anger began to subside when he understood Aaron's helplessness, and he began to handle the situation calmly and wisely.

الله تعالیٰ فرموده است:

Almighty Allah narrated:

گفتند: «ما به میل خود پیمان تو را نشکستیم، بلکه بار زیورهای قوم فرعون بر دوشمان نهاده شد، پس آنها را در آتش افکندیم، و سامری نیز چنین پیشنهاد کرد.» سپس او برای ایشان پیکری از گوساله بیرون آورد که صدایی همچون بانگ گاو داشت. گفتند: «این است معبود شما و معبود موسی، اما موسی [معبود خود را] فراموش کرده است.» آیا ندیدند که آن [گوساله] پاسخی به ایشان نمی‌داد و نه توان زیان رساندن به ایشان داشت و نه سود رساندن؟

"They said: "We broke not the promise to you, of our own will, but we were made to carry the weight of the ornaments of the Pharaoh's people, then we cast them into the fire, and that was what As-Samiri suggested." Then he took out of the fire, for them a statue of a calf which seemed to low. They said: "This is your ilah (god), and the ilah (god) of Moses, but Moses has forgotten (his god)." Did they not see that it could not return them a word (for answer), and that it had no power either to harm them or to do them good?

و هارون پیش از این به ایشان گفته بود: «ای قوم من! شما به وسیلهٔ این [گوساله] آزمایش شده‌اید، و قطعاً پروردگار شما الرَّحمن است، پس از من پیروی کنید و فرمانم را اطاعت نمایید.» گفتند: «ما همچنان بر پرستش آن [گوساله] مقیم خواهیم بود تا موسی به سوی ما بازگردد.» (سورهٔ طه، آیات ۸۷ تا ۹۱)

And Aaron indeed had said to them beforehand: "O my people! You are being tried in this, and verily, your Lord is Allah the Most Beneficent, so follow me and obey my order." They said: "We will not stop worshipping it (the calf) until Moses returns to us." (Ch 20:87-91

الله تعالی برخی از گفت‌وگویی را که میان او و موسی در کوه طور رخ داد، نازل کرد:

Allah the Exalted revealed some of the dialogue that took place between Him and Moses on Mount Sinai:

«و تو را از قوم‌ت چه چیز شتاب‌زده کرد، ای موسی؟» گفت: «آنان به دنبال من هستند، و من به سوی تو شتافتم، ای پروردگارم! تا تو خشنود شوی.» فرمود: «ما قوم تو را پس از تو آزمودیم و سامری آنان را گمراه کرد.» پس موسی خشمگین و اندوهگین به سوی قوم خود بازگشت. گفت: «ای قوم من! آیا پروردگارتان به شما وعده‌ی نیکویی نداده بود؟ آیا این وعده در نظرتان طولانی جلوه کرد؟ یا خواستید که خشمی از سوی پروردگارتان بر شما فرود آید، که به وعده‌ی من خلاف کردید؟» {وَمَا أَعْجَلَكَ عَن قَوْمِكَ يَا مُوسَىٰ * قَالَ هُمْ أُولَاءِ عَلَىٰ أَثَرِي وَعَجِلْتُ إِلَيْكَ رَبِّ لِتَرْضَىٰ * قَالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِن بَعْدِكَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُّ * فَرَجَعَ مُوسَىٰ إِلَىٰ قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ يَا قَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا أَفَطَالَ عَلَيْكُمُ الْعَهْدُ أَمْ أَرَدتُّمْ أَن يَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبٌ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَخْلَفْتُم مَّوْعِدِي} [سوره‌ی طه: ۸۳-۸۶]

"And what made you hasten from your people, O Moses?" He said: "They are close on my footsteps, and I hastened to You, O my Lord! That you might be pleased." Allah said: "Verily! We have tried your people in your absence, and As-Samiri has led them astray." Then Moses returned to his people in a state of anger and sorrow. He said: "O my people! Did not your Lord promise you a fair promise? Did then the promise seem to you long in coming? Or did you desire the Wrath should descend from your Lord on you, so you broke your promise to me (disbelieving in Allah and worshipping the calf)?" (Ch 20: 83-86 Quran)

الله تعالى بلندمرتبه، آنچه را که پس از بازگشت موسی بیشتر واقع شد، نازل فرمود:

Allah the Exalted revealed what happened further on Moses's return:

موسی گفت: «ای هارون! وقتی دیدی آنان گمراه شده‌اند، چه چیز تو را بازداشت، که از من پیروی نکردی (بر طبق اندرزی که به تو دادم)؟ آیا پس فرمان مرا نافرمانی کردی؟» (هارون) گفت: «ای پسر مادرم! مرا به ریش و سرم مگیر! به راستی ترسیدم که بگویی: "میان بنی‌اسرائیل تفرقه افکندی و سخن مرا رعایت نکردی!"» (موسی) گفت: «و کار تو چیست، ای سامری؟ (چرا چنین کردی؟)» سامری گفت: «چیزی را دیدم که شما ندیدید، پس مشتی خاک از جای سم اسب فرستاده [جبرئیل] برگرفتم و آن را (در آتشی که زیورهای قوم فرعون در آن ریخته شده بود، یا بر گوساله) افکندم. نفسم این‌گونه برایم آراست.» موسی گفت: «پس برو! و به راستی کیفر تو در این زندگی این است که خواهی گفت:

"Moses said: "O Aaron! What stopped you when you saw them going astray, that you followed me not (according to my advice to you)? Have you then disobeyed my order?" He (Aaron) said; "O my son of my mother! Seize me not by my beard, nor by my head! Verily, I feared lest you should say: 'You have caused a division among the children of Israel, and you have not respected my word!'" (Moses) said: "And what is the matter with you, O Samiri? (why did you do so?)" Samiri said: "I saw what you saw not, so I took a handful of dust from the hoof print of the Messenger (Gabriel's horse) and threw it (into the fire in which were put the ornaments of the Pharaoh's people, or into the calf). Thus my inner-self suggested to me." Moses said: "Then go away! And verily, your punishment in this life will be that you will say:

«لَا مِسَاسَ» (تو زندگی‌ات را تنها و دور از مردم خواهی گذراند)؛ و همانا (برای عذابی در آینده) وعده‌ای داری که تخلّف نخواهد شد. و به معبودت بنگر که بدان دل بسته بودی؛ قطعاً آن را خواهیم سوزاند و ذرّاتش را در دریا پراکنده خواهیم کرد.

'Touch me not' (you will live alone exiled away from mankind); and verily (for a future torment), you have a promise that will not fail. And look at your ilah (god), to which you have been devoted. We will certainly burn it, and scatter its particles in the sea." (Ch 20:83-98 Quran)

اما عذابی که بر گوساله‌پرستان تحمیل شد سخت بود: مرگ.

However, the punishment which was imposed upon the calf worshippers was severe, death.

«و [به یاد آورید] زمانی را که موسی به قومش گفت: "ای قوم من! همانا شما با پرستیدن گوساله به خودتان ستم کردید. پس به سوی آفریدگارتان توبه کنید و خودتان را بکشید (بیگناهان، ستمکاران میان شما را بکشند)، این برای شما در پیشگاه آفریدگارتان بهتر است." سپس [خداوند] توبهٔ شما را پذیرفت. راستی که او توبه‌پذیر و بسیار مهربان است.»

“Remember when Moses said to his people: "O my people! Verily, you have wronged yourselves by worshipping the calf. So turn in repentance to your Creator and kill yourselves (the innocent kill the wrong doers among you), that will be better for you in the Sight of your Creator." Then He accepted your repentance. Truly, He is the One Who accepts repentance, the Most Merciful.

(سورهٔ البقرہ، آیت ۵۴)

(Ch 2:54 Quran)

بنابراین، جرم پرستش گوساله بدون کیفر نماند. موسی به برگزیدگان بنی‌اسرائیل فرمان داد که از الله طلب آمرزش کنند و توبه خود را آشکار سازند. او هفتاد مرد از میان ایشان برگزید و به آنان دستور داد: «به سوی الله بشتابید و از آنچه انجام دادید توبه کنید و برای آنچه پشت سر گذاشتید از او آمرزش بخواهید.»

Therefore, the crime of worshipping the calf did not pass unpunished. Moses commanded the elite of the children of Israel to pray to Allah for forgiveness and demonstrate their repentanc. He chose seventy en out of them and ordered them: "Rush towards Allah and repent for what you did and ask His forgiveness for what you left."

موسیٰ با هفتاد نفر از بزرگان قوم به کوه طور بازگشت و در آنجا با الله سخن گفت۔

Moses returned to Mount Sinai with the seventy elders and there he communicated with Allah.

بزرگان قوم، موسیٰ را در حال سخن گفتن با پروردگارش شنیدند. (خداوند مستقیماً با موسیٰ سخن گفت.) شاید این آخرین معجزه‌ای بود که آنان می‌دیدند، و امید می‌رفت که همین برای نشاندن دین در دل‌هایشان تا ابد کافی باشد. با این حال، آن هفتاد نفر برگزیده که معجزات را شنیده بودند، ناخشنود شدند. آنان به موسیٰ گفتند:

The elders heard Moses speaking with his Lord. (Allah spoke to Moses directly.) This was, perhaps, the last miracle that they would see, and it was hoped that it would be sufficient enough to convey the religion to their hearts forever. However, the seventy elite who heard the miracles were dissatisfied. They said to Moses:

«ای موسی! ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد تا اینکه خدا را آشکارا ببینیم.»

"O Moses! We shall never believe in you till we see Allah plainly." (Ch 2:35 Quran)

این فاجعه‌ای بود که انسان را شگفت‌زده می‌کند. فاجعه‌ای بود که نشان‌دهندهٔ کسانی بود که سخت‌دل بودند و همچنان به امور شهوانی و مادی چنگ می‌زدند. خواستهٔ لجوجانهٔ آنان با صاعقه‌های کیفردهنده و زلزلهٔ سهمگینی پاسخ داده شد که در یک آن جان و تن‌شان را مات و مبهوت کرد و ایشان را مرده بر جای گذاشت.

This was a tragedy that amazes one. It was a tragedy that indicated those who were hard-hearted and who continued to hold onto sensual and material concerns. Their stubborn demand was rewarded with punishing lightning bolts and a violent quaking that stupefied their souls and bodies at once, leaving them dead.

موسی از آنچه بر هفتاد نفر برگزیده رفته بود آگاه شد و از اندوه سرشار گشت. او به پروردگارش دعا کرد و از او خواست که آنان را ببخشد، زیرا ایشان سفیه بودند. سفاهت تنها با مرگ کفاره می‌شود.

Moses knew what had happened to the seventy elite and was filled with sorrow. He prayed to his Lord, entreating Him to forgive them, for they were fools. Foolishness is only expiated by death.

خداوند بزرگان را بخشید و پس از مرگشان ایشان را زنده گرداند.

Allah forgave the elders and revived them after their death.

الله تعالی فرمود:

Allah the Exalted declared:

موسی هفتاد نفر از بهترین مردان قومش را برای میعادگاه ما برگزید، و چون زلزله‌ی سختی آنان را فرا گرفت، گفت: «پروردگارا، اگر می‌خواستی، پیش‌تر ایشان و مرا هلاک می‌کردی؛ آیا به خاطر کارهای نابخردان میان ما، ما را هلاک می‌کنی؟ این تنها آزمون تو است که هرکه را بخواهی با آن گمراه می‌کنی و هرکه را بخواهی هدایت می‌نمایی. تو ولی و سرپرست ما هستی، پس ما را ببخش و بر ما رحم کن، که تو بهترین بخشندگانی. و در این دنیا و در آخرت برای ما نیکی مقرر فرما، که ما به سوی تو بازگشته‌ایم.» فرمود: «عذاب من را به هرکس که بخواهم می‌رسانم، و رحمت من همه چیز را فرا گرفته است. آن رحمت را برای کسانی مقرر می‌دارم که تقوا پیشه می‌کنند و زکات می‌دهند و به آیات ما ایمان می‌آورند؛ همان کسانی که از این پیامبر، آن پیامبر امّی‌ای که نه خواندن می‌داند و نه نوشتن، پیروی می‌کنند؛ همان که نام او را در تورات و انجیل نزد خود نوشته می‌یابند.» ﷺ [قرآن، سوره‌ی الأعراف، آیات ۱۵۵–۱۵۷؛ تثنیه ۱۸:۱۸؛ مزامیر]

"Moses chose out of his people seventy of the best men for Our appointed time and place of meeting, and when they were seized with a violent earthquake, he said: "O my Lord, if it had been Your Will, You could have destroyed them and me before; would You destroy us for the deeds of the foolish ones among us? It is only Your Trial by which You lead astray whom You will, and keep guided whom You will. You are our Wali (Protector), so forgive us and have Mercy on us, for You are the Best of Those who forgive. And ordain for us good in this world, and in the Hereafter. Certainly we have turned unto You." He said (as to ) My Punishment I afflict therewith whom I will and My Mercy embraces all things. That (Mercy) I shall ordain for those who are the Muttaqun and give Zakat; and those who believe in our Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.); Those who follow the Messenger, the Prophet who can neither read nor write (Muhammad) whom they find written with them in the Torah and the Gospel, (Ch 7:155-157 Quran , Deut. 18:18; Psl.

(118:22-23؛ اشعیاء ۴۲:۱-۱۳؛ حبقوق ۳:۳-۴؛ متی ۲۱:۴۲-۴۳؛ یوحنا ۱۴:۱۶-۱۷، ۲۶-۲۸، ۱۶:۷-۱۴) او آنان را به «المعروف» امر می‌کند (یکتاپرستی اسلامی و هر آنچه اسلام واجب کرده است)؛ و ایشان را از «المنکر» (کفر، شرک، به هر شکلی، و هر آنچه اسلام حرام کرده است) نهی می‌کند؛ او «الطیبات» (هر چیز پاک و حلال، از نظر اشیاء، اعمال، عقاید، اشخاص، خوراک و غیره) را برای ایشان حلال می‌شمارد و «الخبائث» (هر پلیدی و حرام، از نظر اشیاء، اعمال، عقاید، اشخاص، خوراک و غیره) را بر ایشان حرام می‌گرداند؛ بارهای سنگین ایشان (پیمان الهی) و زنجیرهایی را که بر ایشان بود از دوشان برمی‌دارد. پس کسانی که به او (محمد ﷺ) ایمان آورند، او را گرامی دارند، یاری‌اش کنند و از نوری که با او نازل شده (قرآن) پیروی کنند، ایشان رستگارانند. (قرآن، سورۀ الأعراف، آیات ۱۵۵-۱۵۷)

موسی (علیه السلام) میان قومش ماند و آنان را به سوی الله فرا می‌خواند. به نظر می‌رسید که جان‌هایشان به گونه‌ای ناآرام بود که چشم تیزبین نمی‌توانست آن را اشتباه بگیرد. لجاجت و پرحرفی آنان درباره آنچه به «داستان گاو» معروف شده است، بی‌دلیل بود. این موضوع به آن همه گفت‌وگو میان موسی و قوم نیاز نداشت، و نیز به آن همه تعصب ایشان نیازی نداشت.

Moses (pbuh) stayed among his people calling them to Allah. It seems their souls were uneasy in a way that the observant eye could not mistake. Their obstinacy and chattering about what has become known as "The Story of the Cow" was unwarranted. This topic did not need so many negotiations between Moses and the people, nor did it need all their bias.

گفته شده است که در میان بنی اسرائیل مردی پارسا می‌زیست. او تهیدست بود، اما در شیوه کسب روزی بسیار محتاط بود؛ روزی باید به حلال به دست می‌آمد. هر کاری که انجام می‌داد برای رضای خداوند بود، هرگز برای سود شخصی. در بستر مرگ آخرین سخنانش این بود: «پروردگارا، همسرم، پسر خردسالم و تنها دارایی‌ام، یک گوساله، را به حفاظت تو می‌سپارم.» شگفت آنکه از همسرش خواست گوساله را به جنگل ببرد و در آنجا رها کند. او این کار را از آن رو کرد که به بنی اسرائیل اعتماد نداشت، زیرا آنان قومی خودخواه و حریص بودند.

It was said that among the children of Israel there lived a pious man. He was poor but very careful about how he earned the living; it had to be honestly earned. Everything that he did was done for the sake of Allah, never for selfish gain. On his deathbed his last words were: "O Allah, I place my wife, my little son, and my only possession, a calf, in Your care." Strangely, he asked his wife to lead the calf to the forest and leave it there. He did this because he did not trust the children of Israel, for they were a selfish and greedy folk.

پس از چند سال، وقتی آن پسر بزرگ شد، مادرش به او گفت: «پدرت گوساله‌ای را به امانت خدا برای تو گذاشته است. تا حالا باید به گاو تبدیل شده باشد.» پسر متعجب شد. او در تمام این سال‌ها از هیچ گوساله‌ای خبر نداشت و از مادرش پرسید که آن کجاست. مادر پاسخ داد: «مانند پدرت باش و بگو: "به خدا توکل می‌کنم"، سپس برو و آن را جستجو کن.» او با طنابی در دست به جنگل رفت و در برابر خدا به سجده افتاد: «ای خدا، پروردگار ابراهیم و یعقوب و ایوب، امانت پدرم را به من بازگردان.» هنگامی که سرش را بلند کرد، گاوی را دید که به سوی او می‌آید. با فروتنی کنار او ایستاد. پسر طناب را به گردنش بست و آن را به خانه‌اش برد. این گاو اجازه نمی‌داد هیچ کس جز آن جوان به آن نزدیک شود.

After a few years when the boy had grown up, his mother told him: "Your father has left you a calf in the trust of Allah. It must have grown into a cow by now." The son was surprised. He did not know of any calf all these years and asked his mother where it was. She replied: "Be like your father and say: 'I trust in Allah,' then go look for it." With a rope in his hand, he went to the forest and prostrated himself before Allah: "O Allah, Lord of Abraham and Jacob and Job, return to me my father's trust. " As he raised his head, he saw a cow coming towards him. It stopped submissively beside him. He tied the rope around its neck and led it to his house. The cow would not allow anyone else come near it except the young man.

درباره‌ی این موضوع: مردی ثروتمند درگذشت و تنها پسرش را به جای گذاشت که ثروت پدر را به ارث برد. پسرعموهایش به خوش‌اقبالی او حسادت کردند و به‌طور پنهانی او را کشتند تا خودشان ثروتش را به ارث ببرند.

About this a wealthy man died, leaving behind an only son, who inherited his father's wealth. His cousins envied his good fortune, and secretly killed him so that they could inherit it.

پس از آن، سایر بستگان آن پسر مقتول نزد حضرت موسی (ع) آمدند و از او خواستند در یافتن قاتل پسر به آنان یاری رساند. موسی به ایشان دستور داد گاوی را ذبح کنند، زبان آن را بیرون آورند و بر جسد بگذارند. او گفت که این کار قاتل را آشکار خواهد کرد. آنان موسی را متهم به شوخی کردند. او پاسخ داد:

The dead boy's other relatives came to the Prophet Moses (pbuh) and asked his help in tracing the boy's murderer. Moses instructed them to slaughter a cow, remove its tongue and place it on the corpse. This would reveal the murderer, he told them. They accused Moses of joking. He replied:

«العیاذ باللہ أن أکون من الجاهلین». فسألوه عن البقرة التي يذبحونها، فقال: «إنها بقرة لا فارض ولا بكر، عوان بين ذلك، فافعلوا ما تؤمرون». فلم يمتثلوا أمره، بل أخذوا يسألون أكثر. «ما لونها؟» فقال: «إنه يقول إنها بقرة صفراء فاقع لونها». ولم يقنعوا بجوابه بعد، فطلبوا تفصيلا أكثر. فقال موسى: «إنها بقرة لا ذلول تثير الأرض ولا تسقي الحرث، مسلمة لا شية فيها». Note: the translation above is incorrect in its script; here is the corrected Persian version: «پناه بر خدا که از نادانان باشم!» از او دربارهٔ گاوی که باید ذبح کنند پرسیدند، و او گفت: «آن گاوی است نه پیر و نه جوان، میانهٔ این دو، پس آنچه فرمان یافته‌اید انجام دهید.» به جای آنکه به دستور او عمل کنند، پرسش‌های بیشتری کردند. «رنگش چگونه باید باشد؟» گفت: «همانا رنگش زرد است، زرد تند.» باز هم به پاسخش خرسند نشدند و جزئیات بیشتری خواستند. موسی گفت: «گاوی است رام‌نشده که زمین را شخم نمی‌زند و کشتزار را آب نمی‌دهد، بی‌هیچ لکه‌ای.»

"Allah forbid that I be foolish!" They questioned him about the type of cow they should slaughter, and he said: "This cow is neither young nor mature, but in between the two conditions, so do as you have been commanded." Instead of following his direction, they asked him more questions. "What color must it be?" He replied: "Verily, it is yellow in color." They still were not satisfied with his answer and asked for more details. Moses replied: "It is an unyoked cow; it does not plow the soil nor water the tilth, and is entirely without marks."

آنها برای یافتن چنین گاوی بیرون رفتند. تنها گاوی که با توصیف مطابقت داشت، گاوِ آن نوجوانِ یتیم بود. در راه او را دیدند و پرسیدند که گاوش را به چه قیمتی می‌فروشد. او گفت که ابتدا باید با مادرش مشورت کند، پس آنها او را تا خانه‌اش همراهی کردند و به مادرش سه دینار طلا پیشنهاد دادند. او این پیشنهاد را رد کرد و گفت که گاو بسیار ارزشمندتر از این است.

They went out in search of such a cow. The only one that matched the description was the one owned by the orphaned youth. They met him on the way and asked the price for which he would sell his cow. He told them he would have to consult his mother first, so they accompanied him to his house and offered her three gold coins. She refused their offer, saying that the cow was worth much more.

آنها قیمتشان را بالاتر و بالاتر میبردند، و مادر پیوسته رد میکرد. سرانجام از پسر خواستند که با مادرش صحبت کند تا منطقی باشد. او به آنها گفت: «بدون اجازهٔ مادرم گاو را نمیفروشم، حتی اگر پوست آن را پر از طلا به من بدهید!» مادر با شنیدن این سخن لبخند زد و گفت: «قیمتش همین باشد: پوستش پر از طلا.» آنها فهمیدند که هیچ گاوِ دیگری کارساز نیست؛ به هر قیمتی که بود باید آن را میداشتند. آنها موافقت کردند گاو را بخرند و با پوستش که پر از طلا بود پرداخت کردند.

They were on increasing their offer and the mother kept on refusing. Finally the urged the son to speak to his mother to be reasonable. He told them: "I will not sell the cow without my mother's approval, even if you offered me its skin filled with gold!" On hearing this, his mother smiled and said: "Let that be the price: its skin filled with gold." They realized that no other cow would do; they had to have it at any price. They agreed to buy the cow and paid with its skin filled with gold.

قال الله تعالى:

Allah the Almighty narrated:

و به یاد آور هنگامی را که موسی به قوم خود گفت: «همانا خداوند به شما فرمان می‌دهد که گاوی را ذبح کنید.» گفتند: «آیا ما را مسخره می‌کنی؟» گفت: «به خدا پناه می‌برم از اینکه از جاهلان باشم.» گفتند: «از پروردگارت برای ما بخواه که برایمان روشن کند آن گاو چگونه است!» گفت: «او می‌فرماید: همانا آن گاوی است نه بسیار پیر و نه بسیار جوان، بلکه میان این دو حالت است، پس آنچه را که به آن فرمان داده شده‌اید انجام دهید.» گفتند: «از پروردگارت برای ما بخواه که رنگ آن را برایمان روشن کند.» گفت: «او می‌فرماید: گاوی است زرد، رنگ آن درخشان، که بینندگان را خوشایند است.» گفتند: «از پروردگارت برای ما بخواه که برایمان روشن کند که آن چگونه است. همانا همه گاوها برای ما یکسان‌اند، و اگر خدا بخواهد، ما هدایت خواهیم یافت.» (موسی) گفت: «او می‌فرماید: گاوی است که برای شخم زدن زمین و آبیاری مزارع رام نشده، سالم است و هیچ رنگی جز زرد درخشان ندارد.» گفتند: «اکنون حق را آوردی.» پس آن را ذبح کردند، با آنکه نزدیک بود این کار را نکنند.

"And remember when Moses said to his people: "Verily, Allah commands you that you slaughter a cow." They said: "Do you make fun of us?" He said: "I take Allah's Refuge from being among Al Jahileen (the ignorants or the foolish)." They said: "Call upon your Lord for us that He may make plain to us what it is!" He said: "He says, 'Verily, it is a cow neither too old nor too young, but it is between the two conditions, so do what you are commanded." They said; "Call upon your Lord for us to make plain to us its color." He said: "He says, 'It is a yellow cow bright in its color, pleasing to the beholders.'" They said: "Call upon your Lord for us to make plain to us what it is. Verily to us all cows are alike, and surely, if Allah wills, we will be guided." He (Moses) said: "He says, 'It is a cow neither trained to till the soil nor water the fields, sound, having no other color except bright yellow.'" They said: "Now you have brought the truth." So they slaughtered it though they were near to not doing it.

و یاد کنید آن گاه را که مردی را کشتید و در مورد آن با یکدیگر به نزاع پرداختید. ولی خداوند آنچه را که پنهان می‌کردید آشکار ساخت. پس گفتیم: «او (مرده) را با پاره‌ای از آن (گاو) بزنید.» این‌گونه خداوند مردگان را زنده می‌کند و آیات خود را به شما نشان می‌دهد، باشد که بیندیشید.

And remember when you killed a man and fell into dispute among yourselves to the crime. But Allah brought forth that which you were hiding. So We said: "Strike him (the dead man) with a piece of it (the cow)." Thus Allah brings the dead to life and shows you His Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) so that you may understand.

سپس دل‌های شما پس از آن سخت شد، چنان‌که همچون سنگ یا سخت‌تر از سنگ گشت. و همانا از میان سنگ‌ها، سنگ‌هایی است که از آن‌ها نهرها جاری می‌شود، و همانا از آن‌ها سنگ‌هایی است که از ترس خدا فرو می‌افتد. و خداوند از آنچه شما انجام می‌دهید غافل نیست. (سورۃ البقرہ، آیات ۷۴–۶۷)

یک روز موسی (علیه‌السلام) خطبه‌ای چنان تأثیرگذار ایراد کرد که همه شنوندگان عمیقاً متأثر شدند. یکی از حاضران پرسید: «ای فرستادهٔ خدا، آیا کسی دیگر بر روی زمین از تو داناتر است؟» موسی پاسخ داد: «نه!»، و چنین باور داشت، زیرا خداوند به او توان معجزات را داده بود و او را با تورات گرامی داشته بود.

One day Moses (pbuh) delivered such an impressive sermon that all who heard it was deeply moved. Someone in the congregation asked: "O Messenger of Allah, is there another man on earth more learned than you?" Moses replied: "No!", believing so, as Allah had given him the power of miracles and honored him with the Torah.

امّا خداوند به موسی وحی کرد که هیچ انسانی نمی‌تواند همهٔ آنچه را که باید دانست، بداند، و هیچ پیامبری به‌تنهایی نگهدار تمام دانش نخواهد بود. همیشه کسی وجود خواهد داشت که آنچه را دیگران نمی‌دانند، بداند. موسی از خداوند پرسید: «ای خداوند، این مرد کجاست؟ دوست دارم او را ملاقات کنم و از او بیاموزم.» او همچنین نشانه‌ای از هویت این شخص را درخواست کرد.

However, Allah revealed to Moses that no man could know all there is to know, nor would one messenger alone be the custodian of all knowledge. There would always be another who knew what others did not. Moses asked Allah: "O Allah, where is this man? I would like to meet him and learn from him." He also asked for a sign to this person's identity.

الله به او دستور داد که ماهیِ زنده‌ای را در ظرفی پر از آب ببرد. هر جا که ماهی ناپدید می‌شد، مردی را که به دنبالش بود خواهد یافت. موسی با جوانی که ظرفِ حاوی ماهی را حمل می‌کرد، سفرش را آغاز کرد. آنان به جایی رسیدند که دو رود به هم می‌پیوست و تصمیم گرفتند در آنجا استراحت کنند. در همان لحظه، موسی به خواب رفت.

Allah instructed him to take a live fish in a water filled vessel. When the fish disappeared, he would find the man he sought. Moses set out on his journey, accompanied by a young man who carried the vessel with the fish. They reached a place where two rivers met and decided to rest there. Instantly, Moses fell asleep.

بعدازآنکه او به خواب رفته بود، همراهش دید که ماهی از ظرف به داخل رودخانه جَست و شنا کنان دور شد. اما او فراموش کرد که این ماجرا را به موسی بگوید. وقتی موسی بیدار شد، آن‌ها به سفر ادامه دادند تا آنکه خسته و گرسنه شدند. موسی خواست که وعدهٔ غذای صبحگاهی‌اش را بیاورند. تنها در این هنگام بود که همراهش به یاد آورد ماهی‌ای که با خود آورده بودند از دستشان رفته است. موسی با شنیدن این خبر فریاد زد: «همین است که ما دنبالش می‌گشتیم!» آنان با شتاب به همان راهی که آمده بودند بازگشتند، به جایی که دو رودخانه به هم می‌رسیدند و ماهی از آنجا به دریا جهیده بود. در آنجا مردی را یافتند که صورتش تا حدی با کلاهی پوشیده شده بود. از حالت و وقار او پیدا بود که مردی پارسا است. او خضر، همان راهنما، بود.

While he was asleep, his companion saw the fish wriggle out of the vessel into the river and swim away. However, he forgot to relate the incident to Moses. When he awoke, they continued their journey until they were exhausted and hungry. Moses asked for his morning meal. Only then did his companion recall that the fish they had brought with them had gotten away. Hearing this, Moses exclaimed: "This is exactly what we are seeking!" They hurriedly retraced their steps to the place where the rivers met and where the fish had jumped out. There they found a man, his face partly covered with a hood. His bearing showed he was a saintly man. He was Al-Khidr, the guide.

قال الله تعالى:

Allah the Almighty narrated:

و یاد کن زمانی را که موسی به جوان همراهش گفت: «دست برنمی‌دارم تا به محل پیوستن دو دریا برسم، یا سال‌ها و سال‌ها راه بپیمایم.» اما چون به محل پیوستن آن دو دریا رسیدند، ماهی خود را فراموش کردند، و آن ماهی راه خود را در دریا چون تونلی در پیش گرفت. پس چون از آن نقطه گذشتند، موسی به جوان همراهش گفت: «صبحانه‌مان را بیاور؛ به راستی در این سفرمان بسیار خسته شده‌ایم.» او گفت: «آیا به یاد داری که هنگامی که به صخره پناه بردیم [من آنجا بودم]؟ من ماهی را فراموش کردم، و جز شیطان کسی مرا به فراموش کردن یادآوری آن وانداشت. راه خود را به شگفت‌انگیزی در دریا پیش گرفت!» موسی گفت: «همان است که می‌جستیم.» پس با همان راهی که آمده بودند، بازگشتند.

"And remember when Moses said to his boy servant: "I will not give up (traveling) until I reach the junction of the two seas or until I spend years and years in traveling." But when they reached the junction of the two seas, they forgot their fish, and it took its way through the sea as in a tunnel. So when they had passed further on (beyond that fixed place), Moses said to his boy servant: "Bring us our morning meal; truly, we have suffered much fatigue in this, our journey." He said: "Do you remember when we betook ourselves to the dock? I indeed forgot the fish, none but Satan made me forget to remember it. It took its course into the sea in a strange way!" Moses said: "That is what we have been seeking." So they went back retracing their footsteps.

پس آنان یکی از بندگان ما را یافتند که به او رحمتی از جانب خود داده بودیم و علمی از نزد خود به او آموخته بودیم. (سورۀ الکهف: ۶۵-۶۰)

Then they found one of Our slaves, unto whom We had bestowed mercy from Us, and whom We had taught knowledge from Us. (Ch. 18: 60-65)

موسی به او گفت: «آیا می‌توانم تو را همراهی کنم تا از آن دانشی (هدایت و راه راستی) که خداوند به تو آموخته است، چیزی به من یاد دهی؟» او (خضر) گفت: «قطعاً تو نمی‌توانی با من شکیبایی کنی! و چگونه می‌توانی در باره چیزی که به آن آگاهی نداری شکیبایی کنی؟» موسی گفت: «اگر خداوند بخواهد، مرا شکیبا خواهی یافت و در هیچ چیز از فرمان تو سرپیچی نخواهم کرد.» او (خضر) گفت: «پس اگر مرا همراهی می‌کنی، تا خودم درباره‌ی چیزی با تو سخن نگفته‌ام، از من هیچ چیز نپرس.» پس هر دو به راه افتادند، تا آنگاه که در کشتی سوار شدند، او (خضر) آن را سوراخ کرد. موسی گفت:

Moses said to him (Khidr) "May I follow you so that you teach me something of that knowledge (guidance, and true path) which you have been taught by Allah?" He (Khidr) said: "Verily! You will not be able to have patience with me! And how can you have patience about a thing which you know not?" Moses said; "If Allah will, you will find me patience, and I will not disobey you in aught." He (Khidr) said: "Then, if you follow me, ask me not about anything till I myself mention it to you." So they both proceeded, till, when they were in the ship, he (Khidr) scuttled it. Moses said:

آیا آن را غرق کردی تا اهل آن را غرق کنی؟ به یقین کار بسیار ناپسندی انجام دادی.» (خضر) گفت: «آیا به تو نگفتم که هرگز نمی‌توانی با من صبر کنی؟» موسی گفت: «مرا به سبب آنچه فراموش کردم مؤاخذه مکن، و در کارم با تو بر من سخت مگیر.» سپس هر دو به راه افتادند تا به پسری برخوردند، او را کشت. موسی گفت: «آیا کسی را که هیچ کس را نکشته، بی‌گناه، کشتی؟ به یقین کار بسیار ناپسند و منکری مرتکب شدی!» خضر گفت: «آیا به تو نگفتم که نمی‌توانی با من صبر کنی؟» موسی گفت: «اگر پس از این چیزی از تو پرسیدم، مرا با خود همراه مدار؛ از جانب من عذر را دریافتی.» سپس هر دو به راه افتادند تا چون به اهل شهری رسیدند، از ایشان طعام خواستند، اما از پذیرایی آن دو خودداری کردند. آنگاه در آنجا دیواری یافتند که می‌خواست فرو ریزد، و (خضر) آن را برپا داشت. موسی گفت: «اگر می‌خواستی، قطعاً می‌توانستی برای آن مزدی بگیری!» خضر گفت: «این جدایی میان من و توست؛ من تفسیر آنچه را که نتوانستی بر آن صبر کنی، به تو خبر خواهم داد.

"Have you scuttled it in order to drown its people? Verily, you have done Imra- a Munkar (evil, bad, dreadful) thing." He (Khidr) said: "Did I not tell you, that you would not be able to have patience with me?" Moses said: "Cal me not to account for what I forgot, and be not hard upon me for my affair with you." Then they both proceeded, till they met a boy, he (Khidr) killed him. Moses said: "Have you killed an innocent person who had killed none? Verily, you have done Nukra a great Munkar (prohibited, evil dreadful) thing!" Khidr said: "Did I not tell you that you can have no patience with me?" Moses said: "If I ask you anything after this, keep me not in your company, you have received an excuse from me." Then they both proceeded, till, when they came to the people of a town, they asked them for food, but they refused to entertain them. Then they found therein a wall about to collapse and he (Khidr) set it up straight. Moses said: "If you had wished, surely you could have taken wages for it!" Khidr said: "This is the parting between me and you, I will tell you the interpretation of those things over which you were unable to hold patience.

داستان موسی و خضر در یک حدیث نیز نقل شده است. سعید بن جبیر گفت: «به ابن عباس گفتم: نوف البکالی ادعا می‌کند که موسی، همراه خضر، موسی (پیامبر) بنی‌اسرائیل نبود، بلکه موسای دیگری بود.» ابن عباس گفت: «دشمن خدا (نوف) دروغ گفته است.»

The story of Moses and Al-Khidr is also told in a hadith. Said Ibn Jubair said: "I said to Ibn' Abbas, Nauf Al Bukah claims that Moses, the companion of Al Khidr, was not Moses (the Prophet) of the children of Israel, but some other Moses.' Ibn Abbas said: 'Allah's enemy (Nauf)

او دروغ گفت. أُبَی بن کعب برای ما نقل کرد که پیامبر ﷺ فرمود: «موسی روزی برخاست و برای بنی اسرائیل سخنرانی کرد. از او پرسیده شد که چه کسی دانشمندترین مردم است. او گفت:

has told a lie. Ubai Ibn Kab told us that the Prophet (pbuh) said: "Once Moses stood up and addressed Bani Israel. He was asked who was the most learned man amongst the people. He said:

«I.» خداوند او را سرزنش کرد، زیرا او دانش مطلق را به خودِ او (الله) نسبت نداده بود. پس خداوند به او فرمود: «آری، در محل به هم پیوستن دو دریا بنده‌ای از بندگان من است که از تو داناتر است.» موسی گفت: «ای پروردگار من! چگونه می‌توانم او را ملاقات کنم؟» خداوند فرمود: «ماهی‌ای بردار و آن را در سبدی بزرگ بگذار، و او را در جایی خواهی یافت که ماهی را گم خواهی کرد.» موسی ماهی‌ای برداشت و آن را در سبدی گذاشت و همراه با خدمتکار جوانش، یوشع (یوشع بن نون)، رهسپار شد تا به صخره‌ای رسیدند که سر بر آن نهادند (دراز کشیدند). موسی به خواب رفت، و ماهی از سبد بیرون جَهید و به دریا افتاد. ماهی راه خود را در دریا پیش گرفت، مستقیم، چنان‌که گویی در تونلی می‌رود.

"I." Allah admonished him as he did not attribute absolute knowledge to Him (Allah). So, Allah said to him: "Yes, at the junction of the two seas there is a slave of Mine who is more learned than you." Moses said; "O my Lord! How can I meet him?" Allah said: "Take a fish and put it in a large basket and you will find him at the place where you will lose the fish." Moses took a fish and put it in a basket and proceeded along with his servant boy, Joshua (Yusha Ibn Nun), till they reached the rock where they laid their heads (lay down). Moses slept, and the fish, moving out of the basket, fell into the sea. It took its way into the sea straight as in a tunnel.

اللہ نے مچھلی پر بہنے والے پانی کو روک دیا تو وہ ایک محراب کی طرح ہو گیا (پیغمبر ﷺ نے اپنے ہاتھوں سے اس محراب کی طرف اشارہ کیا)۔ وہ باقی رات سفر کرتے رہے، اور اگلے دن موسیٰ نے اپنے نوجوان خادم سے کہا: "ہمارا کھانا لاؤ، کیونکہ بے شک ہم اس سفر میں بہت تھک گئے ہیں۔" موسیٰ اس جگہ سے آگے گزرنے تک نہیں تھکے تھے جس کی تلاش کا اللہ نے انہیں حکم دیا تھا۔ ان کے خادم نے ان سے کہا: "کیا آپ جانتے ہیں کہ جب ہم اس چٹان کے پاس بیٹھے تھے تو میں مچھلی کو بھول گیا تھا، اور شیطان کے سوا کسی نے مجھے آپ سے اس کا ذکر کرنا بھلانے پر مجبور نہیں کیا، اور وہ مچھلی حیرت انگیز طور پر سمندر میں اپنا راستہ بناتی ہوئی چلی گئی؟" پس مچھلی کے لیے ایک راستہ بن گیا اور اس بات نے انہیں حیران کر دیا۔ موسیٰ نے کہا: "یہی وہ چیز ہے جس کی ہم تلاش میں تھے۔" چنانچہ وہ دونوں اپنے نشانِ قدم دیکھتے ہوئے واپس لوٹے یہاں تک کہ اس چٹان تک پہنچ گئے۔ وہاں انہوں نے ایک شخص کو دیکھا جو کپڑے میں لپٹا ہوا لیٹا تھا۔

موسی به او سلام کرد و او پاسخ داد و گفت: «در سرزمین شما مردم یکدیگر را چگونه تحیت می‌گویند؟» موسی گفت: «من موسی هستم.» آن مرد پرسید: «موسای بنی‌اسرائیل؟» موسی گفت: «بله، آمده‌ام تا از آنچه خداوند به تو آموخته است، به من بیاموزی.» او گفت: «ای موسی! من بخشی از دانش خداوند را دارم که خداوند به من آموخته و تو آن را نمی‌دانی، و تو بخشی از دانش خداوند را داری که خداوند به تو آموخته و من آن را نمی‌دانم.» موسی پرسید:

Moses greeted him, and he replied saying: "How do people greet each other in your land?" Moses said: "I am Moses." The man asked: "Moses of Bani Israel?" Moses said: "yes, I have come to you so that you may teach me from those things which Allah has taught you." He said: "O Moses! I have some of the knowledge of Allah which Allah has taught me and which you do not know, wyou have some of the knowledge of Allah which Allah has taught you and which I do not know." Moses asked:

«کیا میں آپ کے ساتھ چل سکتا ہوں؟» اُس نے کہا: «بے شک تم میرے ساتھ صبر نہیں کر سکو گے، کیونکہ تم اُن باتوں پر کیسے صبر کرو گے جنہیں تم سمجھ ہی نہیں سکتے؟» موسیٰ نے کہا: «اگر اللہ نے چاہا تو تم مجھے صابر پاؤ گے، اور میں کسی بھی بات میں تمہاری نافرمانی نہیں کروں گا۔» پس وہ دونوں سمندر کے کنارے کنارے چل پڑے۔ ایک کشتی اُن کے پاس سے گزری، تو انہوں نے کشتی والوں سے کہا کہ انہیں سوار کر لیں۔ کشتی والوں نے خضر کو پہچان لیا، چنانچہ انہوں نے اُن دونوں کو بغیر کرایے کے سوار کر لیا۔ جب وہ کشتی میں سوار تھے تو ایک چڑیا آ کر کشتی کے کنارے پر بیٹھ گئی اور اپنی چونچ ایک یا دو بار سمندر میں ڈبوئی۔ خضر نے موسیٰ سے کہا: «اے موسیٰ! میرا علم اور تمہارا علم اللہ کے علم میں سے اتنی ہی کمی کر سکے ہیں جتنی اس چڑیا نے اپنی چونچ سے سمندر کے پانی میں کمی کی ہے۔» پھر اچانک خضر نے ایک کلہاڑا لیا اور کشتی کا ایک تختہ اکھاڑ دیا، اور موسیٰ کو اس کا پتہ نہ چلا یہاں تک کہ انہوں نے کلہاڑے سے ایک تختہ اکھاڑ دیا۔

"May I follow you?" He said: "But you will not be able to remain patient with me, for how can you be patient about things which you will not be able to understand?" Moses said: "You will find me, if Allah so will, truly patient, and I will not disobey you in aught." So both of them set out walking along the seashore. A boat passed by them, and they asked the crew of the boat to take them on board. The crew recognized Al-Khidr, so they took them on board without fare. When they were on board the boat, a sparrow came and stood on the edge of the boat and dipped its beak once or twice into the sea. Al Khidr said to Moses: "O Moses! My knowledge and your knowledge have not decreased Allah's knowledge except as much as this sparrow has decreased the water of the sea with its beak." Then suddenly Al Khidr took an adz and pulled up a plank, and Moses did not notice it till he had pulled up a plank with the adz.

موسی به او گفت: «چه کردی؟ آنان ما را بدون دریافت هیچ مزدی سوار کشتی کردند، و تو عمداً در کشتی آنان سوراخی ایجاد کردی تا سرنشینانش را غرق کنی. قطعاً کار بسیار ناپسندی انجام دادی.» خضر پاسخ داد: «آیا به تو نگفتم که نمی‌توانی با من شکیبایی کنی؟» موسی گفت: «مرا به خاطر آنچه فراموش کرده‌ام مؤاخذه نکن، و به سبب خطایم بر من سخت مگیر.» پس نخستین عذر موسی این بود که فراموش کرده بود.

موسیٰ (علیه السلام) از قوم خود سختی بسیاری دید و برای خاطر الله صبر فراوانی کرد۔

Moses (pbuh) suffered terribly from his people and endured much for the sake of Allah.

عبدالله بن عمر روایت می‌کند: «یک بار پیامبر خدا ﷺ چیزی را میان یارانش تقسیم کرد. مردی گفت: "این تقسیم برای جلب رضای خدا انجام نشده است." من نزد پیامبر ﷺ رفتم و آنچه را گفته شده بود به ایشان خبر دادم. ایشان چنان خشمگین شدند که نشانه‌های خشم را در چهره‌شان دیدم. سپس فرمودند: "خداوند رحمت خود را بر موسی نازل کند، که او بیش از این آزار دید و صبر کرد."» (صحیح البخاری)

Abdullah Ibn Umar narrated: "Once the Prophet Muhammad (pbuh) distributed something (among his companions). A man said: "This distribution has not been done (with justice) seeking Allah's Countenance.' I went to the Prophet (pbuh) and told him of that. He became so angry that I saw the signs of anger on his face. Then he said: 'May Allah bestow His Mercy on Moses, for he was harmed more (in a worse manner) than this; yet he endured patiently.'" (Sahih Al-Bukhari)

بنو اسرائیل با موسی (علیه السلام) بسیار بدرفتاری کردند. رنج او تنها به سرکشی، نادانی، پرگویی، جهالت و بت‌پرستی محدود نمی‌شد؛ بلکه فراتر رفته و تا آسیب رساندن به جسم خود او نیز می‌رسید.

The children of Israel mistreated Moses (pbuh) a lot. His agony was not limited to mutiny, stupidity, chattering, ignorance, and idolatry; it exceeded this and went as far as inflicting personal harm on him.

خداوند متعال فرمان داد:

Almighty Allah commanded:

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! مانند کسانی نباشید که موسی را آزار دادند، پس خداوند او را از آنچه نسبت می‌دادند تبرئه کرد، و او در پیشگاه خداوند آبرومند بود! (سورۂ الأحزاب، آیهٔ ۶۹)

"O you who believe! Be not like those who annoyed Moses, but Allah cleared him of that which they alleged, and he was honorable in Allah's sight! (Ch 33:69 Quran).

ابوهریره روایت کرده است که رسول خدا ﷺ فرمود: «حضرت موسی ﷺ مردی بسیار باحیا بود و به سبب حیای فراوانش بدنش را کاملاً می‌پوشاند. یکی از بنی‌اسرائیل او را آزار داد و گفت: "او فقط به این سبب بدنش را این‌گونه می‌پوشاند که در پوستش عیبی است، یا برص دارد یا فتق خصیه، یا عیب دیگری دارد." خداوند خواست موسی را از آنچه درباره‌اش گفته بودند پاک گرداند. روزی که موسی در خلوت بود، لباس‌هایش را برداشت و بر سنگی گذاشت و شروع به غسل کرد. چون غسلش تمام شد، به سوی لباسش رفت تا آن را بردارد، اما سنگ لباسش را گرفت و گریخت. موسی عصایش را برداشت و در پی سنگ دوید و می‌گفت: "ای سنگ! لباسم را به من بده!" تا اینکه به گروهی از بنی‌اسرائیل رسید که او را برهنه دیدند، و او را در بهترین صورت از آنچه خداوند آفریده بود یافتند، و خداوند او را از آنچه به او نسبت داده بودند پاک کرد. سنگ همان‌جا ایستاد و موسی لباسش را برداشت و پوشید و شروع کرد به زدن سنگ با عصایش. به خدا سوگند، هنوز بر آن سنگ اثر آن ضربه‌ها باقی است: سه، چهار یا پنج جای ضربه. و این همان است که خداوند متعال در این سخنش به آن اشاره می‌کند:»

Abu Hurairah narrated that Allah's Messenger Muhammad (pbuh) said: "Prophet Moses was a shy person and used to cover his body completely because of his extensive shyness. One of the children of Israel hurt him by saying: 'He covers his body in this way only because of some defect in his skin, either leprosy or scrotal hernia, or he has some other defect.' Allah wished to clear Moses of what they said about him, so one day while Moses was in seclusion, he took his clothes and put them on a s tone and started taking a bath. When he had finished the bath, he moved towards his clothes so as to take them, but the stone took his clothes and fled. Moses picked up his stick and ran after the stone saying: 'O stone! Give me my garment!' till he reached a group of children of Israel who saw him naked then, and found him in the best shape of what Allah had created, and Allah cleared him of what they had accused him of. The stone stopped there, and Moses took and put on his garment and started hitting the stone with his stick. By Allah, the stone still has some traces of the hitting, three, four, or five marks. This was what Allah the Almighty refers to in His saying:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! مانند کسانی نباشید که موسی را آزردند، پس خداوند او را از آنچه می‌گفتند تبرئه کرد، و او نزد خداوند آبرومند بود!» (سوره‌ی الأحزاب، آیه‌ی ۶۹) (صحیح البخاری)

“O you who believe! Be not like those who annoyed Moses, but Allah cleared him of that which they alleged, and he was honorable in Allah's sight!" (Ch 33:69 Quran) (Sahih Al-Bukhari)

هارون (علیه السلام) اندکی پیش از موسی (علیه السلام) درگذشت. قومش هنگام درگذشت او هنوز در بیابان سرگردان بودند.

Aaron (pbuh) died shortly before Moses (pbuh). His people were still wandering in the wilderness when he died.

ابوهریره روایت می‌کند: «فرشتهٔ مرگ به سوی موسی فرستاده شد. وقتی نزد موسی آمد، موسی به چشم او سیلی زد. فرشته نزد پروردگارش بازگشت و گفت: "مرا نزد بنده‌ای فرستادی که نمی‌خواهد بمیرد." خداوند فرمود: "نزد او بازگرد و به او بگو دستش را بر پشت گاوی بگذارد و به ازای هر موی که زیر دستش قرار گیرد، یک سال عمر به او داده می‌شود." موسی گفت: "ای پروردگار من! پس از آن چه خواهد شد؟" پاسخ داد: "سپس مرگ." موسی گفت: "پس همین حالا بیاید!" آنگاه موسی از خداوند خواست که او را نزدیک سرزمین مقدس بمیراند، به‌گونه‌ای که به اندازهٔ پرتاب یک سنگ از آن فاصله داشته باشد.» ابوهریره افزود: «رسول خدا ﷺ فرمود: "اگر من آنجا بودم، قبر او را در کنار تپهٔ شنی سرخ، در کنار راه، به شما نشان می‌دادم."» (صحیح البخاری)

Abu Hurairah narrated: "The Angel of Death was sent to Moses (pbuh). When he came to Moses, Moses slapped him on the eye. The Angel returned to his Lord and said: 'You have sent me to a slave who does not want to die.' Allah said: 'Return to him and tell him to put his hand on the back of an ox and for every hair that will come under it, he will be granted one year of life.' Moses said: 'O Lord! What will happen after that?' Allah replied: 'then death.' Moses said: 'Let it come now!' Moses then requested Allah to let him die close to the Holy Land so that he would be at a distance of a stone's throw from it." Abu Hurairah added: "Allah's Messenger (pbuh) said: 'If I were there, I would show you his grave below the red sandhill on the side of the road.'" (Sahih Al Bukhari)

موسی (علیه السلام)، پیامبر خدا و کسی که خداوند بی‌واسطه با او سخن گفت، با جانی آرام و قلبی ایمان‌دار درگذشت؛ قلبی که به نیکوکاری چشم داشت و شتابان به دیدار Kسی رفت که مژده‌ی آرامش می‌داد.

Moses (pbuh), Prophet of Allah and the one to whom Allah spoke to directly, met his death with a contented soul and a faithful heart that looked forward to righteousness and made haste to meet with Him Who bore tidings of peace.