4 Tsarin dawla
4 The structure of the state
An ƙasa an kafa ta bisa ginshiƙai takwas:
The state is founded on eight pillars:
1) Khalifa,
1) The Khaleefah,
2) Mataimakan Wakilai,
2) Delegated Assistants,
3) Mataimakan Zartarwa,
3) The Executing Assistants,
4) Amir na Jihadi,
4) The Ameer of Jihad,
5) Gwamnoni (Wulah),
5) The Governors (Wulah),
6) Shari'ar Shari'a (Alƙalanci),
6) The Judiciary,
7) Sassan Gudanarwa,
7) The Administrative Departments,
8) Majalisar Ummah,
8) The Council of the Ummah,
Shaidar wannan tsari tana bayyana ne a cikin ayyukan Manzon Allah ﷺ, domin shi ne ya kafa tsarin Dawla ta wannan hanya. Shi ﷺ ne shugaban Dawla, kuma ya umarci Musulmi su kafa shugaban Dawla lokacin da ya umarce su su kafa Khalifa ko Imam. Dangane da mataimakan kuwa, Manzon Allah ﷺ ya zaɓi Abu Bakr da 'Umar a matsayin mataimakansa biyu. Al-Hakim da Al-Tirmithi sun ruwaito daga Abu Sa'id Al-Khudri cewa Manzon Allah ﷺ ya ce:
Evidence of this structure is reflected in the actions of the Messenger of Allah (pbuh) since this was the form in which he set up the structure of the State. He (pbuh) was the head of State and he ordered the Muslims to establish a head of State when he ordered them to establish a Khaleefah or an Imam. As for the assistants, the Messenger of Allah (pbuh) chose Abu Bakr and ‘Umar as his two assistants. Al-Hakim and Al-Tirmithi narrated from Abu Sa’id Al Khudri that the Messenger of Allah (pbuh) said:
“Ministrana biyu daga sama su ne Jibra’eel da Mika’el, kuma daga mutanen duniya kuwa Abu Bakr da ‘Umar.” Ma’anar kalmar “ministocina biyu” a nan ita ce mataimakana biyu, domin wannan ita ce ma’anar kalmar Wazir (minista) a harshen Larabci. Amma kalmar ‘minista’ da mutane ke amfani da ita a yanzu, kalma ce ta Yammacin duniya wadda ke nufin aikin wani nau’in mulki na musamman. Wannan baƙo ne ga abin da Musulmi suka sani kuma yana karo da tsarin mulki na Musulunci. Hakika mataimakin da Manzon Allah ﷺ ya kira minista (Wazir), ba a ba shi wani aiki na musamman ba. Maimakon haka, shi mataimaki ne wanda Khalifa ke ba shi wakilci gabaɗaya don gudanar da ayyuka; kuma bai kamata a ba shi wani takamaiman aiki ba. Dangane da gwamnoni (Wulah) kuwa, Manzon Allah ﷺ ya naɗa su a kan lardunan (Wilayaat). Ya naɗa ‘Attab Ibnu Usayd a matsayin Wali a kan Makkah bayan an ci ta. Bayan Bazan Ibnu Sasan ya karɓi Musulunci, ya naɗa shi Wali (gwamna) a kan Yemen. Manzon Allah ﷺ ya kuma naɗa wasu Wulah da yawa. Manzon Allah ﷺ yana da cikakken iko a kan shari’a. Ya naɗa alƙalai domin su warware sabanin da ke tsakanin mutane. Saboda haka ya naɗa ‘Ali Ibnu Abi Talib a matsayin alƙali a kan Yemen, kuma ya ɗora wa Mu’az Ibn Jabal da Abu Musa alhakin shari’a da imara a Yemen. Al-Tabarani ya ruwaito ta hanyar masu ruwaitawa amintattu daga Masrooq, ya ce:
“My two ministers from the heavens are Jibra’eel and Mika’el and from the people of the earth are Abu Bakr and ‘Umar.” The meaning of the term “my two ministers” here is my two assistants, because this is what the word Wazir (minister) linguistically means in Arabic. As for the word ‘minister’, which people currently refer to, this is a Western term that means the function of a particular type of ruling. This is alien to that which the Muslims know and it contradicts the Islamic ruling system. Indeed the assistant, who the Messenger of Allah (pbuh) called minister (Wazir), is not assigned to a certain function. He is rather an assistant to whom the Khaleefah gives a general delegation to carry out tasks; and he should not be assigned to a specific task. As for the governors (Wulah), the Messenger of Allah (pbuh) appointed them over the provinces (Wilayaat). He (pbuh) appointed Attab Ibnu Usayd as Wali over Makkah after its conquest. After Bazan Ibnu Sasan had embraced Islam he (pbuh) appointed him Wali (governor) of Yemen. The Messenger of Allah (pbuh) also appointed many other Wulah. The Messenger of Allah was in direct charge of the judiciary. He (pbuh) appointed the judges in order to settle the disputes between the people. So he (pbuh) appointed ‘Ali Ibnu Abi Talib as judge over Yemen, and he (pbuh) charged Mua’z Ibn Jabal and Abu Mousa with Judiciary and Imarah over Yemen. Al-Tabarani reported through trustworthy narrators from Masrooq, he said:
Mutanen Shari'a a zamanin Manzon Allah ﷺ su ne shida: ‘Umar, ‘Ali, ‘Abdullah Ibn Ma’sood, Ubay ibn K’ab, Zayd ibn Thabit da Abu Mousa Al-Ash’ari. Game da tsarin mulki kuwa, Manzon Allah ﷺ ya naɗa sakatarori su jagoranci sassa daban-daban na gwamnati, waɗanda suke a matsayin shugabannin sassa. Ya naɗa Mu’ayqib Ibnu Abi Fatima a matsayin shugaban ƙasa (mataimakin sakatare) na ganima, sannan ya naɗa Huzayfah Ibnul Yaman a matsayin shugaban da ke da alhakin tantance amfanin gona na Hijaz. Ya naɗa wasu don jagorantar sauran sassa, inda a kan kowannensu akwai sakatare. Game da runduna kuwa, wacce a tsarin mulki take ƙarƙashin ikon Amirul Jihadi, a zahiri tana ƙarƙashin ikon Manzon Allah ﷺ, shi ne kuma kwamandan rundunar a zahiri, yana kula da gudanarwarta da tafiyar da al’amuranta. Duk da haka, Manzon Allah ﷺ yakan naɗa kwamandoji don jagorantar wasu yaƙe-yaƙe. A wani lokaci ya naɗa ‘Abdullah Ibnu Jahsh a kan tawagar leƙen asiri zuwa ga Quraishawa. A wani lokacin kuma Manzon Allah ﷺ ya naɗa Abu Salma Ibnu ‘Abdil Asad a matsayin kwamandan runduna mai mutum 150, ya kuma ba shi tutarta. Wannan runduna tana ɗauke da wasu daga cikin jarumai mafi kyau na Musulmi, daga cikinsu akwai Abu Ubayda Ibnul Jarrah, Sa’d Ibnu Abi Waqqas da Usayd Ibnu Hudhayr. Game da Majalisar Al’umma, wadda aikinta shi ne shawara (Shura) da kuma tuhumar shugaba da yin lissafi, Manzon Allah ﷺ bai kafa ta ta dindindin a lokacin rayuwarsa ba, sai dai ya kan tuntuɓi Musulmi a duk lokacin da ya ga dama. Saboda haka ya tara Musulmi ya nemi shawararsu a ranar Uhud, da ranar “Hadithul-ifk” (zargin ƙarya ga A’isha, Allah ya yarda da ita), da kuma wasu lokuta da dama. Duk da cewa (SWT)... ba, ya yi. Ga fassarar: Duk da cewa ya (ﷺ) kan tara Musulmi domin tuntuba, yakan kira wasu daga cikin sahabbansa a kai a kai ya tuntube su; an dauke su a matsayin shugabannin mutane. Su ne Hamza, Abu Bakr, Ja'afar, 'Umar, 'Ali, Ibnu Mas'ud, Salman, 'Ammar, Huzaifah, Abu Dharr, Al-Miqdad da Bilal. An dauke su a matsayin Majalisar Shawararsa (ﷺ), domin yana tuntubar su a kai a kai. Wannan yana nuna cewa Manzon Allah (ﷺ) ya kafa wani tsari na musamman ga Dawla, kuma ya riki wannan tsari har sai da ya koma wurin Ubangijinsa (SWT). Bayan sa (ﷺ) sai Khulafarsa suka biyo baya, suka yi mulki bisa tsari irin wanda Manzon Allah (ﷺ) da kansa ya kafa. Sun yi haka a gaban Sahabbai. Don haka ya kamata tsarin gwamnatin Dawlar Musulunci ya kasance a irin wannan salo. Wasu na iya cewa Manzon Allah (ﷺ) ya nada wani jami'i na musamman mai kula da harkokin kudi, ya kuma sanya shi shugabancin sashen kudi. Wannan na iya sa mutane su yi tunanin cewa sashen kudi wata hukuma ce mai zaman kanta, ba wani bangare ne na tsarin gwamnati baki daya ba. Amma gaskiyar lamari shi ne, Manzon Allah (ﷺ) ya nada jami'i na musamman kan kudi, wanda hakan ya nufi ba shi sashe mai zaman kansa ya tafiyar, amma bai mayar da shi tsari mai zaman kansa ba, illa bangare ne na tsarin (gwamnati). Wasu daga cikin Wulah (gwamnoni) an nada su da cikakken iko na wajibi wanda ya hada da mulki da kudi, yayin da wasu aka nada su da ikon mulki kawai, sannan ya nada wani Wali na musamman kan kudi. Misali, Manzon Allah (ﷺ) ya aika 'Amru da kudi kamar yadda aka tsara a wasikar da ya (ﷺ) ba shi. Furwa Ibnu Musaik' Manzon Allah (ﷺ) ya nada shi 'Amil a kan kabilun Murad, Zubayd, da Muzhaj, sannan aka nada Khalid Ibnu Sa'id Ibnul A'as tare da shi a matsayin mai karbar Zakka. Wali da ke da alhakin mulki shi kaɗai ana kiransa Wali na Salah; wannan kalma ce ta Shari'ah da ke nufin Wali mai alhakin dukkan al'amuran gudanarwa, shari'a, siyasa, yaki da Ibadaat, da sauran ayyuka, banda kudi. Wali mai alhakin harkokin kudi kuwa ana kiransa a madadin haka Wali na Kharaj, wato wanda ke da alhakin karɓar Zakat da Kharaj na ƙasa tare da sauran ayyukan kudi. Wali (gwamna) wanda ke riƙe da matsayin babban gwamnan kowa ana kiransa Wali na Salah da Kharaj. Wannan a fili yake nuna cewa sashen kudi ba tsari ne daban ba, a'a yana cikin ayyukan Imarah, wato Wilayah. Ana iya naɗa gwamna musamman don gudanar da al'amuran kudi na wata gunduma, ko kuma a ba babban gwamna wannan aiki. A kowane hali, sashen kudi bai bi tsarin musamman a tsakiyar ƙasa (babban birni) ba, sai dai yana ƙarƙashin ikon Khaleefah. Don haka yana cikin tsarin (gwamnati), ba tsari daban ba. Haka kuma Imarah na Jihad, wadda ke kula da yaki, da harkokin waje, na cikin gida, da na masana'antu, koyaushe tana ƙarƙashin ikon kai tsaye na Manzon Allah ﷺ, da kuma Khulafaa'insa. Manzon Allah ﷺ da kansa yana shirya runduna, yana sa ido kan horonta da makamanta, kuma yana tafiyar da dukkan al'amuranta, kamar yadda yake tafiyar da harkokin waje da na cikin gida. Ya aika mutane zuwa Jurash a Yemen don koyon yadda ake kera makamai. Khulafaa'in da suka zo bayansa sun bi wannan tsari iri ɗaya. Sai dai a zamanin 'Umar Ibnul Khattab, ya kafa majalisar yaki (Diwan ul-Jund), ya naɗa shugaba a kanta, wanda shi ne aikin Ameer na Jihad.
Don haka, Dawlar da Manzon Allah ﷺ ya kafa an gina ta ne bisa wannan tsari.
Thus, the State that the Messenger of Allah (pbuh) had established was founded on this structure.