Terdapat dua sisi bagi produktiviti ekonomi: satu bersifat teknikal dan satu lagi bersifat ideologi. Sisi teknikal berkaitan dengan cara-cara dan kaedah saintifik untuk meningkatkan pengeluaran dan memperbaiki kualiti produk. Termasuk dalam bahagian ini ialah sains pengurusan, automasi, teknologi maklumat, sistem sokongan keputusan, perancangan sumber perusahaan, kejuruteraan industri, dan sains-sains yang serupa. Sains-sains ini bersifat sejagat dan tidak membawa sebarang konotasi agama atau ideologi. Kaedah saintifik boleh digunakan dalam lingkungan mana-mana ideologi, sama ada Islam, kapitalisme atau sosialisme, untuk meningkatkan kuantiti dan kualiti produk. Oleh itu, perbincangan tentang teknologi dan cara saintifik untuk meningkatkan produktiviti tidak termasuk dalam skop perbincangan sistem ekonomi. Pada zaman awal kebangkitan Islam, orang Islam tidak melihat sebarang salahan dalam menggunakan teknik saintifik yang telah dimajukan oleh tamadun Yunani dan Mesir sebelum Islam.

There are two sides for the economic productivity: one is technical and the other is ideological. The technical side has to do with the scientific means and ways of increasing production and improving the quality of products. Included in this part are the management sciences, automation, information technology, decision support systems, enterprise resource planning, industrial engineering, and similar sciences. These sciences are universal and do not carry any religious or ideological connotation. Scientific methods can be used within the scope of any ideology, whether Islam or capitalism or socialism, to increase the quantity and quality of products. Therefore, the discussion of technology and the scientific means of increasing productivity do not fall within the scope of the economic system discussion. During the first rise of Islam, the Muslims found no harm in using the scientific techniques advanced by the Greek or Egyptian civilizations before Islam.

Sisi lain daripada produktiviti sememangnya bersifat sistemik dan berkait rapat dengan pandangan dunia ideologi masyarakat. Ekonomi politik Islam menyediakan beberapa prinsip, yang secara keseluruhannya cenderung mewujudkan persekitaran untuk meningkatkan produktiviti. Dengan produktiviti, di sini saya maksudkan pengeluaran barangan dan perkhidmatan yang digunakan secara langsung atau tidak langsung untuk memenuhi keperluan manusia dalam tempoh masa tertentu.

The other side of productivity is indeed a systemic one and is closely related to the ideological world view of peoples. The Islamic political economy provided several principles, which in the sum tend to create an environment for increased productivity. By productivity, here, I mean the production of goods and services which are used directly or indirectly to satisfy the needs of people within a given time frame.

Menarik untuk diperhatikan bahawa sebahagian isu produktiviti mempunyai ciri saintifik dan ideologi pada masa yang sama. Ambil sebagai contoh inovasi dan ciptaan. Ciptaan enjin wap ialah satu terobosan saintifik. Tetapi persekitaran politik dan ekonomi yang membawa kepada penciptaan enjin itu bukanlah semata-mata saintifik. Mengulas hubungan antara inovasi dan kerangka ideologi, Carly Fiorina120 menggambarkan Islam sebagai sebuah tamadun yang memanfaatkan inovasi. Telah dicatatkan oleh ramai ahli sejarah dan penulis bahawa tamadun Islam secara keseluruhannya amat kondusif untuk inovasi, ciptaan, dan produktiviti.

It is interesting to note that some of the productivity issues carry both scientific as well as ideological character at the same time. Take for example innovation and invention. The invention of steam engine is a scientific breakthrough. But the political and economic environment which led to the creation of the engine is not pure scientific. Commenting on the relation between innovation and ideological framework, Carly Fiorina120 described Islam as a civilization which harnesses innovation. It has been noted by scores of historians and writers that the Islamic civilization as a whole was so conducive for innovation, invention, and productivity.

Sebelum membincangkan bahagian ekonomi produktiviti, saya perlu menyebut bahawa bahagian rohani dalam Islam memberi kesan besar terhadap produktiviti, dari segi kuantiti dan kualiti. Janganlah kita lupa bahawa masyarakat Islam secara keseluruhannya dibina atas akidah beriman kepada Allah sebagai satu-satunya Tuhan dan keperluan untuk patuh kepada perintah-perintah-Nya yang diwahyukan melalui utusan-Nya Muhammad ﷺ. Oleh itu, apa sahaja yang Allah wahyukan, sama ada dalam al-Quran atau Sunnah, mempunyai kesan langsung dan kuat terhadap orang Islam yang memberi perhatian kepada wahyu tersebut.

Before getting into the economic part of the productivity, I should mention that the spiritual part of Islam has a great impact on productivity both in quantity and quality. Let’s not forget that the Islamic society as a whole is established upon the creed of the belief in Allah as the only god and the necessity to adhere to his commands which are revealed through his messenger Mohammad (PBUH). Therefore, whatever Allah reveals either in the Quran or the Sunnah has a direct and strong impact on the Muslims who take note of this revelation.

Dalam Al-Quran, Allah menerangkan bahawa tujuan utama penciptaan manusia, pada asasnya, ialah untuk memanfaatkan sumber-sumber yang melimpah di bumi ini. Dalam Surah Al-Baqarah (surah 2, ayat 30), Allah berfirman merujuk kepada penciptaan manusia pertama (Adam):

In the Quran, Allah defines the main objective behind creating man, in the first place, is to exploit the abundant resources in this earth. In Surah Al-Baqara (chapter 2, verse 30), Allah says in reference to the creation of the first human (Adam):

[2:30] Dan ketika Tuhanmu berfirman kepada para malaikat: "Sesungguhnya Aku hendak menjadikan seorang khalifah di bumi (seorang yang memanfaatkan sumber-sumber di bumi)." Hal ini ditegaskan lagi dalam rujukan-rujukan di dalam Al-Qur'an bahawa Allah telah menciptakan di bumi dan di langit sejumlah besar sumber-sumber, dan Dia menghendaki agar manusia mencapai dan memanfaatkan sumber-sumber ini untuk kepentingan mereka sendiri. Contohnya ialah firman berikut dari Surah Al-Jathiyah (surah 45, ayat 12):

[2:30] And when your Lord said to the angels: “Verily, I am going to place a viceroy on earth (one who exploits resources on earth)” This is further emphasized in references made in the Quran to the fact that Allah had created in the earth and in the heavens enormous amount of resources and he wants the people to reach out and exploit these resources for their own benefit. An example is the following verse from Surah Al-Jathia (chapter 45, verse 12):

[45:12] Allah, Dialah yang telah menundukkan laut untuk kamu, agar kapal-kapal dapat berlayar di atasnya dengan perintah-Nya, dan agar kamu dapat mencari sebahagian dari kurnia-Nya, dan supaya kamu bersyukur.

[45:12] Allah it is He Who has subjected to you the sea, that ships may sail through it by His Command, and that you may seek of His Bounty, and that you may be thankful.

Umat Islam memahami ayat-ayat seperti ini sebagai pernyataan fakta sekaligus perintah untuk dilaksanakan. Maka tidaklah mengherankan bahawa sebaik sahaja negara Islam menjadi stabil, umat Islam terlibat dalam pelbagai jenis inovasi dan pengeluaran.

The Muslims understand these types of verses both as a statement of fact and as a command to do. It is no surprise, then, that as soon as the Islamic state stabilized, the Muslims engaged in all types of innovations and production.

Dengan menekankan kepentingan pengeluaran, Rasulullah ﷺ memerintahkan para sahabatnya untuk terus melakukan apa yang mereka lakukan di ladang sehingga ke minit terakhir hayat mereka. Dalam satu riwayat, baginda bersabda bahawa seseorang hendaklah terus menanam pokok walaupun dia melihat tanda-tanda kehidupan berakhir di depan matanya.121 Dalam riwayat yang lain, Nabi ﷺ menyatakan bahawa sesiapa yang menanam pokok akan menerima ganjaran daripada Allah setiap kali seseorang memakan buah pokok itu; walaupun haiwan memakannya, ganjaran itu tetap akan diberikan. Umat Islam pada awal zaman Islam menganggap serius kenyataan Nabi ﷺ dan mendorong pengeluaran hingga ke had yang paling jauh.

Stressing the importance of production, the messenger of Allah (PBUH) commanded his companions to continue doing what they are doing in the field to the last minute of their life. In one narration, he said that one should continue planting a tree even if he sees the signs of life ending in front of his eyes.121 In another narration, the Prophet stated that any one who plants a tree will receive a reward from Allah every time someone eats the fruits of the tree; even if animals eat of it, the reward will be granted. Muslims in the early days of Islam took the statements of the Prophet seriously and pushed the production to the furthest limits.

Dari sudut kualiti, Nabi ﷺ telah menyeru kepada kesempurnaan kerja yang dilakukan oleh manusia apabila baginda bersabda, "Allah mengasihi orang yang menyempurnakan pekerjaannya.122" Nabi ﷺ juga pernah bersabda bahawa tiada seorang pun akan memasuki syurga pada Hari Kiamat kecuali jika dia telah menyempurnakan kerja yang diamanahkan kepadanya. Selari dengan prinsip ini, Islam melarang penjualan sebarang barangan yang diketahui mempunyai kecacatan. Jika kecacatan dikesan selepas jualan dibuat, maka jualan itu dibatalkan dan barangan itu dikembalikan, serta penjual wajib menanggung kerugian yang timbul akibat penjualan produk yang cacat. Oleh itu, kualiti pengeluaran adalah satu kewajipan dalam Islam, yang mana umat Islam diberi ganjaran apabila mencapainya dan dikira berdosa apabila melanggarinya. Al-Quran turut menekankan isu kualiti apabila menyatakan bahawa setiap kerja yang dilakukan oleh seseorang akan diperhatikan oleh Allah, Rasul-Nya, dan kumpulan orang-orang beriman.123

On the quality side, the Prophet had called for perfection of the work done by people when he said, “Allah loves the one that perfects his job.122” The Prophet also had said that no one will enter heavens on the Day of Judgment unless he had perfected the work he was charged to do. Along this line, Islam prohibits the sale of any merchandise with a known defect. If a defect is detected after the sale, then the sale is revoked and the merchandise is returned, and the seller will have to pay the losses incurred due to the sale of a defected product. As such, the quality of production is an obligation in Islam for which Muslims are rewarded when they achieve it and defaulted when they violate it. The Quran further stresses the issue of quality when it says that the work performed by anyone will be monitored by Allah, his messenger, and the group of believers.123

Asas intelektual Islam, iaitu iman kepada Allah dan Rasul-Nya, membuka jalan kepada produktiviti yang berkualiti tinggi. Produktiviti merupakan salah satu hasil segera daripada kebangkitan pertama Islam dan tamadunnya. Apabila Islam mengalami kemerosotan, produktiviti turut merosot, baik dari segi kuantiti mahupun kualiti.

The intellectual foundation of Islam, i.e., the belief in Allah and his Messenger, sets the stage for high-quality productivity. Productivity was one of the immediate fruits of the first rise of Islam and its civilization. When Islam declined, so did productivity (both quantitatively and qualitatively).

Selain kerangka intelektual yang disediakan untuk produktiviti, Islam juga menyediakan satu set prinsip ekonomi yang memudahkan produktiviti dalam masyarakat. Komponen-komponen ekonomi politik yang menyumbang kepada produktiviti dibincangkan dalam bahagian-bahagian seterusnya.

Besides the intellectual framework provided for productivity, Islam also provides a set of economic principles which facilitate productivity in the society. The components of the political economy which contribute to productivity are discussed in the next sections.

Riba, atau yang dikenali dalam istilah capitalistik sebagai faedah, adalah diharamkan sama sekali dalam Islam. Apabila Islam melancarkan serangan kritikal pertama terhadap riba, ia memerhatikan bahawa riba membolehkan kitaran pertumbuhan kekayaan berlaku tanpa melibatkan pengeluaran. Dengan kata lain, wang bertambah hanya hasil daripada pertukaran wang semata-mata. Al-Quran menjelaskan bahawa riba ialah satu proses di mana kekayaan wang bagi satu entiti manusia bertambah dengan mengorbankan kekayaan wang bagi entiti manusia yang lain.124

Usury, otherwise known as Riba in Islamic terms, or interest in capitalistic terms, is categorically prohibited in Islam. When Islam made the first critical assault on usury, it observed that usury allows the cycle of wealth growth to exclude production. In other words, the money grows as a result of monetary exchange only. The Quran explained that usury (Riba) is a process by which the monetary wealth of one human entity grows at the expense of the monetary wealth of another human entity.124

Riba dalam tamadun purba, contohnya di Babylonia dan Assyria, menghasilkan apa yang dikenali sebagai perhambaan hutang. Pemberi pinjaman boleh meminjamkan wang mereka kepada orang yang akan menggadaikan diri mereka sebagai jaminan keselamatan, dan menjual mereka menjadi hamba sekiranya gagal membayar balik.125 Amalan yang sama wujud di bandar-bandar Yunani purba Athens dan Sparta, di mana golongan petani ditindas oleh golongan kaya dan digalakkan berhutang, kemudian mereka dijadikan hamba dan dibuang negeri.126 Amalan ini berterusan dalam bentuk yang berbeza dalam Empayar Rom dan masyarakat puak di Arab sebelum Islam.

Usury in ancient civilizations, e.g., Babylonia and Assyria, produced what was known as debt slavery. Lenders could lend their money to people who would bind their persons as collateral security and sell them into slavery, in the event of nonpayment.125 The same practice existed in old Greek cities of Athens and Sparta where the peasants were oppressed by the rich and encouraged to get into debt and then were reduced to slavery and exile.126 This practice continued in different forms within the Roman Empire and tribal societies of Arabia before Islam.

Mungkin visualisasi yang paling menonjol dan dramatik tentang kesan buruk riba terhadap masyarakat ialah drama terkenal karya William Shakespeare, The Merchant of Venice.127 Shakespeare menggambarkan perwatakan Shylock, seorang pemberi pinjaman Yahudi, yang meminjamkan wang dengan kadar faedah yang lebih tinggi, berbanding Antonio, seorang saudagar, yang meminjamkan wang tanpa faedah. Shylock yang berlandaskan riba sanggup mengambil nyawa Antonio kerana hutang yang tidak dijelaskan atau tertangguh.

Perhaps the most outstanding and dramatic visualization of the evil impact of usury on societies is the famous play by William Shakespeare The Merchant of Venice.127 Shakespeare dramatized the personality of Shylock, the Jewish banker, who lends money with larger interest rates versus Antonio, the merchant, who lends money without interest. The usurious Shylock was willing to take the life of Antonio for unpaid or delayed debt.

Penimbunan ditakrifkan sebagai proses mengumpulkan dan menyimpan kekayaan sehingga ia tidak lagi boleh digunakan dalam pengeluaran barangan dan perkhidmatan. Islam dengan tegas mengharamkan penimbunan kekayaan apabila ia mengharamkan penimbunan emas dan perak, yang merupakan mata wang utama dalam negara Islam.133 Larangan penimbunan emas dan perak ialah prinsip utama dalam ekonomi politik Islam yang bertujuan untuk memelihara produktiviti. Membayar sedekah zakat tidak menukarkan status penimbunan kepada perbuatan yang harus. Zakat ialah satu prinsip yang bertujuan menghapuskan kemiskinan, manakala larangan penimbunan bertujuan memelihara produktiviti. Kedua-dua prinsip ini tidak boleh bercanggah antara satu sama lain. Sebaliknya, kedua-duanya saling melengkapi dan membolehkan ekonomi yang lebih stabil.

Hoarding is defined as the process of collecting and putting away wealth such that it may no longer be used in the production of goods and services. Islam categorically prohibited the hoarding of wealth when it prohibited the hoarding of gold and silver, being the main currency of the Islamic state.133 The prohibition of hoarding of gold and silver is a major principle in the political economy of Islam aimed at sustaining productivity. Paying the Zakah charity does not change the status of hoarding to a permissible act. Zakah is one principle aimed at eliminating poverty, while the prohibition of hoarding is aimed at sustaining productivity. These two principles cannot be at odd with each other. Rather, they complement one another and allow for a more stable economy.

Emas dan perak pada zaman awal Islam ialah mata wang yang digunakan dalam urus niaga kewangan. Emas dan perak terus menjadi mata wang negara Islam sehinggalah negara itu runtuh pada tahun 1924. Maka apabila Islam melarang penimbunan emas dan perak, sebenarnya ia melarang penimbunan wang, atau kekayaan. Konsep penimbunan tidak terpakai bagi barang kemas biasa yang digunakan oleh wanita. Menyimpan wang untuk sesuatu projek tertentu, seperti membina rumah, menunaikan haji, atau persiapan untuk perkahwinan, juga tidak dianggap sebagai penimbunan. Penimbunan, pada hakikatnya, ialah cara menyimpan wang di luar kitaran pengeluaran untuk tempoh yang tidak tertentu.

The gold and silver during the early days of Islam were the currency used for financial transactions. Gold and silver continued to be the currency of the Islamic state until the state collapsed in 1924. So when Islam prohibited the hoarding of gold and silver, it really prohibited the hoarding of money, or wealth. The concept of hoarding does not apply for regular jewelry used by women. Putting money aside for a particular project, such as building a house, performing hajj, or preparation for wedding is not considered hoarding as well. Hoarding, in essence, is a means of keeping money outside the production cycle for indefinite time.

Dalam kitaran pengeluaran yang normal, kekayaan digunakan untuk membeli produk dan perkhidmatan, yang seterusnya menjana keuntungan bagi pengeluar yang menghasilkan barangan dan perkhidmatan tersebut. Hasilnya, ekonomi pengeluaran berkembang dari segi barangan dan perkhidmatan yang dihasilkan serta dari segi kekayaan, yang diperlukan untuk pengeluaran dan penggunaan. Apabila berlaku penimbunan, sebahagian kekayaan terkeluar daripada kitaran tersebut, yang mengurangkan jumlah kekayaan yang tersedia untuk penggunaan dan pengeluaran. Pada dasarnya, Islam mengharamkan fenomena ini, iaitu apabila sebahagian kekayaan dikeluarkan daripada kitaran pengeluaran melalui proses penimbunan wang.

In the normal production cycle, the wealth is used to consume products and services, which in turn generate profit for the producer who produces the goods and services. As a result, the economy of production grows in terms of produced goods and services and in terms of wealth, which is necessary for the production and consumption. When hoarding occurs, part of the wealth leaks out of the cycle, which reduces the amount of wealth available for consumption and production. Essentially, Islam prohibited this phenomenon, where part of the wealth is removed from the production cycle through the process of money hoarding.

Salah satu punca krisis kewangan terkini dalam dunia kapitalisme sebenarnya ialah penimbunan kekayaan. Firma pelaburan dan bank di Amerika Syarikat dan Eropah memutuskan untuk menahan sebahagian besar daripada pelaburan wang mereka dan mengurangkan secara drastik jumlah pinjaman yang dikeluarkan kepada orang ramai. Motif utama pakej rangsangan dan wang penyelamat yang diberikan oleh kerajaan kepada bank ialah untuk mendorong atau memaksa bank menyambung semula proses memberikan pinjaman kepada orang ramai. Dengan kata lain, bank-bank menahan sebahagian besar wang dan menjauhkannya daripada kitaran pengeluaran. Sudah tentu, terdapat sebab bagi tingkah laku ini; tetapi apa pun sebabnya, apabila sebahagian kekayaan sesebuah negara disimpan jauh daripada kitaran pengeluaran, pengeluaran menjadi perlahan, ekonomi merosot, dan sistem kewangan menderita dengan teruk.

One of the causes of the most recent financial crisis in the world of capitalism was in fact the hoarding of wealth. Investing firms and banks in the United States and Europe decided to withhold a large portion of their money investment and drastically reduced the amount of loans issued to the public. A major motive for the stimulus packages and bailout money given by the government to banks was to encourage or force the banks to resume the process of giving loans to the public. In other words, the banks withheld a large portion of the money and kept it away from the production cycle. Of course, there are reasons for this behavior; but whatever the reasons are, when part of the wealth of a nation is stacked away from the production cycle, the production slows down, the economy downturns, and the financial system suffers a great deal.

Seperti yang telah dibincangkan di atas, penimbunan ialah satu proses yang menyimpan wang dan kekayaan di luar kitaran pengeluaran; sebaliknya daripada melabur wang tersebut, penimbun akan menumpuknya dan menafikan ekonomi daripada peluang pelaburan. Larangan terhadap penimbunan secara automatik memerlukan pelaburan kekayaan yang terkumpul, terutamanya apabila jumlah kekayaan itu terlalu besar. Oleh kerana kekayaan tidak dibenarkan berkembang melalui riba, maka satu-satunya cara untuk mengembangkan kekayaan yang terkumpul ialah dengan menyimpannya dalam kitaran pengeluaran. Salah satu mekanisme yang diperkenalkan oleh Islam ialah satu bentuk perkongsian yang dipanggil "Mudharabah." Mudharabah ialah satu bentuk syarikat dalam Islam, di mana seorang rakan kongsi menyediakan modal dan rakan kongsi yang kedua menyediakan tenaga kerja. Pihak yang menyediakan modal boleh terdiri daripada seorang atau lebih individu. Pihak tenaga kerja juga boleh terdiri daripada seorang atau lebih individu. Penyedia modal biasanya ialah seseorang yang mempunyai kekayaan lebih daripada yang mampu dibelanjakannya dan tidak mempunyai masa atau kemahiran yang mencukupi untuk melabur wangnya. Pihak tenaga kerja pula biasanya ialah seseorang yang mempunyai masa dan kemahiran tetapi tidak mempunyai wang yang cukup untuk dilaburkan dan dikeluarkan. Perkongsian Mudharabah membawa kedua-dua pihak ke pasaran supaya kekayaan dilaburkan dan bukannya ditimbun, serta tenaga kerja, kemahiran dan ilmu pengetahuan digunakan. Berbeza dengan penggunaan tenaga kerja dan kemahiran secara upahan, perkongsian Mudharabah memanfaatkan tenaga maksimum pihak tenaga kerja, kerana dia menjadi salah seorang pemilik syarikat tersebut.

As discussed above, hoarding is a process which keeps money and wealth outside the production cycle; instead of investing the money, the hoarder will stack it up and deprives the economy form investment opportunity. The prohibition of hoarding automatically calls for investment of the accumulated wealth, especially when the amount of wealth is excessively large. Since wealth is not allowed to grow through usury, then the only means of growing the accumulated wealth is to keep it in the production cycle. One of the mechanisms introduced by Islam is a form of partnership called “Mudharabah.” Mudharabah is a form of company in Islam where one partner provides wealth and the second partner provides labor. The wealth partner(s) can be one or more individuals. The labor partner can also be one or more individuals. The wealth provider is typically someone who has more wealth than he can spend and does not have sufficient time or skills to invest his money. The labor partner is typically someone who has the time and skills but does not have enough wealth to invest and produce. The Mudharabah partnership brings both parties to the market such that the wealth is invested rather than hoarded, and the labor, skills, and knowledge are utilized. Unlike the employment of labor and skills, the Mudharabah partnership exploits the maximum energy of the labor partner, since he becomes one of the owners of the company.