Bu sûre, evrenden ve insan doğasından alınmış sahnelerin çerçevesinde, eylem ve karşılığın temel gerçeklerini kuvvetle ortaya koymaktadır. Bu konunun çeşitli yönleri vardır: "Şüphesiz çabalarınız birbirinden farklı sonuçlara varır. Kim verir, Allah'tan korkar ve en güzel olanın gerçekliğine inanırsa, ona en kolay yolu kolaylaştıracağız." Note: the text itself contains a Qur'an verse, which I have rendered with its original wording in the translation. Since the source quotes the verse in English, I translated it directly; if you have the Turkish Qur'an text for this verse, it should be substituted for accuracy.

Within a framework of scenes taken from the universe and human nature, this sūrah states emphatically the basic facts of action and reward. This issue has diverse aspects: “Surely your endeavours have divergent ends. As for him who gives and is God- fearing and believes in the truth of the ultimate good, We shall smooth the way to perfect ease.

Ama kim cimriliğe düşer ve kendini yeterli görür, en güzel olanı yalanlarsa, biz de onu zorluğa götüreceğiz." (Ayetler 4-10)

But as for him who is a miser and deems himself self-sufficient, and rejects the truth of the ultimate good, We shall smooth the way to affliction.” (Verses 4-10)

Ahiretteki son da, bu hayatta yapılan eylemin türüne ve izlenen yöne göre çeşitlilik gösterir: "Sizi, alevli bir ateşe karşı uyarıyorum; yalnızca gerçeği yalanlayıp yüz çeviren en bahtsız kimse ona girecektir. Ondan ise Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle davranan ve arınmak için malını veren kimse uzak tutulacaktır" (Ayet 14-18).

The end in the hereafter is also varied, according to the type of action and the direction taken in this life: “I warn you, therefore, of the raging fire, which none shall have to endure but the most hapless wretch, who denies the truth and turns away. Kept away from it will be him who is God-fearing, who gives away his money to purify himself” (Verses 14- 18)

Surenin konusu, yani amel ve karşılık, doğası gereği çift yönlüdür; bu yüzden surenin başında bu konu için seçilen çerçeve de ikili bir renk taşımaktadır. Bu çerçeve, insanın ve evrenin yaratılışındaki karşıt yönlere dayanmaktadır.

The subject matter of the sūrah, i.e. action and reward, is by nature double directional, so the framework chosen for it at the beginning of the sūrah is of dual colouring. It is based on contrasting aspects in the creation of man and the universe:

"{Andolsun geceye, örtünce karanlığını, gündüze, parlayıp aydınlanınca, erkeği ve dişiyi yaratana.}" (Ayet 1-3) Bu, Kur'an'da yaygın olarak kullanılan bir sanatsal ahenk biçimidir.

“Gecesi örtündüğünde karanlığını, gündüzü parlak aydınlığıyla tecelli ettiğinde ve erkeği ile dişiyi yaratan Allah'a andolsun ki…” değil; metnin çevirisi şöyledir: “Karanlığını örttüğü zaman geceye, parıl parıl aydınlandığında gündüze ve erkeği ile dişiyi yaratana andolsun ki.” (Ayet 1-3) Tanrı, işaretlerinden ikisi olan geceye ve gündüze yemin eder ve her birini ufukta yarattığı sahneyle tarif eder: Gece her şeyi karanlık örtüsüyle sardığında, gündüz ise tam parlaklığına ulaştığında. Gece, yeryüzünü ve üzerindeki her şeyi örtüp gizler; gündüz ise aydınlanır ve her nesneyi görünür kılar. Bu iki zaman, astrolojik döngüde ve kendi sahnelerinde, niteliklerinde ve etkilerinde birbirinden ayrılır. Tanrı ayrıca tüm türleri zıt iki cinsiyet hâlinde yarattığına yemin eder: “Erkeği ile dişiyi yaratana andolsun ki.” (Ayet 3) Bu, hem surenin genel atmosferinde hem de vurguladığı gerçeklerde karşıtlığı tamamlar.

“By the night when she lets fall her darkness, by the day in full splendour, by Him who created the male and the female.” (Verses 1-3) God swears by these two of His signs, namely, the night and the day, and describes them by the scene each produces on the horizon: the night as she enshrouds everything with her veil of darkness, and the day as it attains its full splendour. The night covers and conceals the land and all there is on it, and the day brightens up and makes every object apparent and visible. These times contrast in the astrological cycle and in their respective scenes, qualities and effects. God also swears by His creation of all species in two contrasting sexes: “By Him who created the male and the female.” (Verse 3) This completes the contrast both in the general atmosphere of the sūrah and in the facts it emphasizes.

Gece ve gündüz, insan kalplerine belli bir mesaj ileten iki genel olgudur. İnsan ruhu, gecenin perdesi ve gündüzün muhteşem aydınlığı döngüsünden kendiliğinden etkilenir. Gece ile gündüzün bu kesintisiz ardışıklığı, evren hakkında, içindeki gizemli sırlar ve insanın üzerinde hiçbir denetimi olmayan olaylar hakkında konuşur. Evrende zamanı, basit bir çark gibi kontrol eden bir gücün bulunduğunu ima eder. Ayrıca evrendeki bitmek bilmeyen değişimi anlatır.

The night and the day are two general phenomena which carry a certain message with which they inspire human hearts. The human soul is automatically affected by the cycle of the night and its curtain and the day and its splendid brightness. This continuous succession of night and day speaks about the universe, its mysterious secrets and phenomena over which man has no control. It suggests that there is a power which controls time in the universe as if it was a simple wheel. It also tells of never-ending change in the universe.

Bu olguları düşünüp üzerinde derinlemesine tefekkür eden kişi, evreni yöneten kudretli bir elin bulunduğu ve geceyle gündüzü o kusursuz, aksamayan hassasiyetle birbiri ardınca değiştirdiği sonucuna varmak zorundadır. Kişi ayrıca Tanrı'nın elinin insanların hayatlarını da yönettiği sonucuna varmak zorundadır. O, insanları boşuna yaratmamıştır ve onları amaçsız bir yaşam sürmeleri için başıboş bırakmamıştır.

Tanrı, evrenin ve insanın yaratılış ve yapısındaki bu zıt yönlere yemin eder; insanların çabalarının çeşitli olduğuna işaret eder. İzledikleri yollar farklı sonlara vardığı için onların karşılıkları da farklıdır. İyilik kötülükle aynı değildir; doğru yola uymak yanlış yapmakla aynı değildir; takva ile fesat bir değildir. Cömertlik ve Tanrı bilinci, biriktirmeyle ve kibirle bir değildir. İman sahipleri, imandan yoksun olanlarla tamamen farklıdır. Yolların çeşitliliği, varış yerlerinin çeşitliliğini gerektirir: "Şüphesiz çabalarınız ayrı ayrı sonuçlara varacaktır. Kim verir, Tanrı'dan korkar ve en güzel olanın doğruluğunu tasdik ederse, ona kolaylığı en kolay yolla sağlarız. Ama kim cimrilik eder, kendini yeterli görür ve en güzel olanı yalanlarsa, ona zorluğu en kolay yolla hazırlarız. Kabre gittiğinde malı ona ne fayda sağlayacak?" (Ayet 4-11)

God swears by these contrasting aspects of the universe and of man’s creation and constitution that the striving of human beings is diverse. Since the roads they follow lead to different ends, their rewards are also diverse. Good is not the same as evil; following right guidance is unlike wrong-doing; and righteousness is different from corruption. Generosity and God-consciousness are unlike hoarding and conceit. The faithful are totally different from those devoid of faith. Variance of ways necessitates variance of destinations: “Surely your endeavours have divergent ends. As for him who gives and is God-fearing and believes in the truth of the ultimate good, We shall smooth the way to perfect ease. But as for him who is a miser and deems himself self-sufficient, and rejects the truth of the ultimate good, We shall smooth the way to affliction. What will his wealth avail him when he goes down [to his gravel.” (Verses 4-11)

“Çabalarınız ayrı sonuçlara varır.” (Ayet 4) Bu çabalar öz, saik, yön ve sonuç bakımından birbirinden farklıdır. İnsanlar mizaç, çevre, kavram ve kaygı bakımından o kadar çeşitlidir ki her insan, kendine özgü bir dünyada, kendi özel gezegeninde yaşayan ayrı bir dünya gibi görünür.

“Your endeavours have divergent ends.” (Verse 4) These endeavours vary in essence, motives, directions and results. Men have diverse temperaments, environments, concepts and concerns, so much so that every man seems to be a distinct world unto himself living in his own, special planet.

Bu bir gerçektir; ancak onunla birlikte, tüm varlıkları ve onların farklı dünyalarını kapsayan başka bir genel gerçek daha vardır. Bu gerçek onları iki ayrı sınıfa ve iki zıt konuma ayırır. Her birine kendine özgü bir ad verir: biri "veren, Allah'tan korkan ve en yüce iyiliğin doğruluğuna inanan"; diğeri ise "cimri, kendini yeterli sayan ve en yüce iyiliğin doğruluğunu reddeden." Bunlar, farklı ruhların hepsinin, her türlü çabanın ve ayrı yaşam tarzlarının sona erdiği iki konumdur. Her grubun bu dünyadaki yolu, tüm engeller kaldırılarak düzleştirilir: "Kim verir, Allah'tan korkar ve en yüce iyiliğin doğruluğuna inanırsa, ona en kolay yolu hazırlarız." (Ayet 57) Hayırsever, Allah'tan korkan ve en yüce iyilikle eş anlamlı bir inanca bağlanan kişi, gerçekten de kendini arındırmak ve doğru rehberliği aramak için elinden geleni yapmıştır.

İkinci bölüm her grubun akıbetini bildirir. Öncelikle, her grubun sonunun ve karşılığının adil ve kaçınılmaz olduğunu vurgular; çünkü hidayet sağlanmış ve uyarılar yapılmıştır: “Doğru yolu göstermek bize aittir; ahiret de, bu dünya da bizimdir. Bu yüzden sizi alevli bir ateşe karşı uyarıyorum; ona ancak en bahtsız olan, yalanlayan ve yüz çeviren kişi girecektir. Ondan ise Rabbinin yüzünü kazanmak arzusuyla, bir karşılık beklemeden, kendini arındırmak için malını veren takvâ sahibi uzak tutulacaktır; Yüce Rabbinin rızasını gözeterek.”

The second part states the fate of each group. It emphasizes firstly that the end and reward of each group is fair and inevitable, for guidance has been provided and warnings have been issued: “It is for Us to give guidance, and Ours is the life to come, and this first life. I warn you, therefore, of the raging fire, which none shall have to endure but the most hapless wretch, who denies the truth and turns away. Kept away from it will be him who is God-fearing, who gives away his money to purify himself not in recompense of any favours done him by anyone but only out of a longing for the countenance of his Lord, the Most High.

"Elbette O, razı olacaktır." (Ayetler 12-21)

He shall indeed be well pleased.” (Verses 12-21)

Tanrı'nın kullarına olan lütuf ve merhametinin bir yönü, insan fıtratına kolayca uygun düşen açık bir hidayet sunmayı ve bunu elçileri ve peygamberleri aracılığıyla, bir de sunduğu delillerle açıklamayı üzerine almış olmasıdır. Böylece hiç kimsenin sapma konusunda geçerli bir mazereti kalmaz ve hiç kimse zulme uğramaz: "Doğru yolu göstermek bize aittir." (Ayet 12) Ardından, insanın ve onun çevresindeki her şeyin üzerinde egemenliğini sürdüren ve insanın hiçbir şekilde sığınamayacağı gücün özünün açık bir ifadesi gelir: "Ahiret de, dünya da Bizimdir." (Ayet 13)

One aspect of God’s grace and mercy to His servants is that He has taken it upon Himself to provide clear guidance that is readily acceptable to human nature, and to explain it as well through His messages and messengers, and by means of the signs He has provided. Thus, no one has a valid argument for deviation, and no one will suffer injustice: “It is for Us to give guidance.” (Verse 12) Then follows a straightforward statement of the essence of power which has control over man and everything around him, from which he can have no shelter: “and Ours is the life to come, and this first life.” (Verse 13)

Bu iki gerçeğe, yani Tanrı'nın hidayet vermesine ve bu dünyanın ile ahiretin, yani amel ve mükafat alanlarının O'na ait olmasına ek olarak, bize, herkesi uyardığını hatırlatan bir öğreti vardır: "Sizi alevlenen bir ateşe karşı uyarırım." (Ayet 14) Bu ateşe atılanlar yalnızca insanlığın en bahtsız olanlarıdır. Gerçekten de cehennemde azap görmekten daha büyük bir bahtsızlık yoktur: "Oraya ancak en bahtsız olan girecektir." (Ayet 15)