5.10 Msingi Unaoweka Tathmini ya Ujira
5.10 The Basis upon which the Assessment of the Wage is Established
Kuajiri ni mkataba unaohusu manufaa kwa malipo fulani. Sharti la kwanza la uhalali wa mkataba wa kuajiri ni uwezo wa kisheria wa pande mbili za mkataba, kwa maana kila mmoja wao amefikia umri wa utu uzima. Sharti jingine la uhalali wake ni ridhaa ya pande mbili za mkataba. Zaidi ya hayo, ujira unapaswa kujulikana, kwa sababu ya kauli ya Mtume ﷺ: "Ikiwa mmoja wenu atamwajiri mfanyakazi, basi ni lazima amjulishe ujira wake", iliyosimuliwa na Ad-Daraqutni kutoka kwa Ibn Mas'oud. Pia kwa sababu ya Hadithi iliyosimuliwa na Ahmad kutoka kwa Abu Sa'id kwamba Mtume ﷺ alikataza kumwajiri mfanyakazi bila kumweleza ujira wake. Hata hivyo, ikiwa ujira haukubainishwa, kuajiri kunakuwa kumefungwa na ni halali. Iwapo kutatokea mzozo kuhusu ujira, marejeo hufanywa kwa ujira unaolingana. Kwa hiyo, ikiwa ujira haukubainishwa wakati wa mkataba, kisha mwajiri na mfanyakazi wakagombana kuhusu ujira, basi ujira unaolingana ndio unaochukuliwa. Ujira unaolingana unachukuliwa kwa kufananisha na mahari iliyo katika mzozo, ambayo huamuliwa kwa kurejea mahari inayolingana ikiwa haikutajwa hapo awali, au ikiwa kumetokea mzozo kuhusu kiasi kilichotajwa. Hii ni kwa sababu ya alichosimulia Ahmad kwamba 'Abdullah ibn Mas'oud (ra) alitoa hukumu katika kesi ya mwanamume aliyefariki kabla ya kulala na mwanamke ambaye alikuwa amemwoa bila kutaja mahari. Alisema: "Anastahili mahari ya mwanamke mwenzake, na lazima atekeleze Iddah (kipindi cha kusubiri kabla ya ndoa nyingine), na anastahili kurithi kutoka kwake." Ma'qal ibn Sinan Al-Ashja'i alisema: "Mtume ﷺ alimhukumu Barwa'a, binti wa Washiq mmoja wa watu wetu, kama mlivyohukumu." Maana ya kusema kwamba alistahili mahari ya wanawake wenzake ni mahari sawa na mahari ya wanawake wenzake. Hivyo Sharia iliwajibisha kutoa mahari inayolingana kwa yule ambaye mahari yake haikutajwa. Hukumu hiyo hiyo hutolewa katika kesi ambayo mzozo unatokea kuhusu mahari iliyotajwa. Kwa kuwa mahari ni malipo katika mkataba wa ndoa, basi malipo ya mkataba wowote yanaweza kupimwa kwayo. Hivyo, endapo malipo hayakutajwa katika mkataba, au pale patakapotokea mgogoro kuhusu malipo yaliyotajwa, hukumu hutolewa kwa malipo sawa. Vivyo hivyo, katika ajira, hukumu hutolewa kwa ujira sawa, na katika biashara (uuzaji) hukumu hutolewa kwa bei sawa pale ambapo bei haikutajwa katika mkataba, au pale patakapotokea mgogoro kuhusu bei iliyotajwa. Kwa hiyo, ujira sawa ndio hutatua kesi ya mgogoro kati ya mfanyakazi na mwajiri kuhusu ujira uliotajwa, na pia pale ambapo ujira haukutajwa. Hivyo, endapo ujira ulitajwa katika mkataba, basi ujira huo ndio utakuwa ujira uliotajwa. Lakini ikiwa haukutajwa, au ikiwa kumetokea mgogoro kuhusu ujira uliotajwa, basi ujira sawa ndio utakaochukuliwa kuwa ujira. Hivyo, ujira una aina mbili tofauti: ujira uliotajwa na ujira sawa. Sharti la kuzingatia ujira uliotajwa ni kukubaliwa kwake na pande mbili za mkataba. Kwa hiyo, ikiwa pande mbili za mkataba zimekubaliana ujira fulani, basi ujira huo ndio utakaokuwa ujira uliotajwa, na mwajiri hatalazimika kulipa zaidi ya huo, wala mfanyakazi hatalazimika kuchukua pungufu yake; bali ndio ujira wa kisheria unaofunga. Ujira sawa ni ujira wa kazi inayolingana, au wa mfanyakazi anayelingana nayo, ikiwa mkataba wa ajira ulifanywa kwa ajili ya manufaa ya kazi. Ujira sawa utakuwa ujira wa mfanyakazi anayelingana naye tu endapo mkataba wa ajira umeelezwa kwa ajili ya manufaa ya mtu aliyeajiriwa.