په دې کتاب کې سرمایه‌داري د هغه نظام په معنا ده چې د یوې ټولنې اقتصادي او مالي چارې د سرمایه‌داري نظریاتو پر بنسټ منظمولو مسؤلیت لري. له همدې امله باید سمدستي وویل شي چې د سرمایه‌داري ناکامي لزوماً د هغې ټولنې یا دولت ناکامي او ړنګیدنه نه ده چې سرمایه‌داري یې د اقتصادي نظام په توګه منلې ده. ټولنې او دولتونه کولی شي نور نظامونه غوره کړي او له سرمایه‌داري پرته د نوي چاپیریال سره ځان عادي کړي. په هرصورت، د اقتصادي نظام ناکامي به د دولت او ټولنې د عادي دندو ترسره کولو او د ټولنې او افرادو د اړتیاوو د پوره کولو وړتیا باندې لوی اغیز ولري، تر هغه چې نوی نظام جوړ او ثبات ومومي.

Capitalism, in the context of this book, refers to the system which is responsible for organizing the economic and financial affairs of a society on the basis of theories of capitalism. As such, it should be immediately noted that the failure of capitalism does not necessarily mean the failure and collapse of the society or state which adopts capitalism as an economic system. Societies and states can adopt other systems and can adapt to a new environment without capitalism. However, the failure of the economic system will have a great impact on the ability of the state and the society to carry their normal functions and to satisfy the needs of the society and the individuals until a new system is created and stabilized.

دبله ستونزه چې باید مخکې له دې نه تشریح شي، دا ده چې سرمایه‌داري (Capitalism) د خلکو په نزد مختلفې معنۍ لري. په ډیرو کتابونو او مراجعو کې د سرمایه‌داري مختلف تعریفونه او تشریحات موندل کیږي۔ د سرمایه‌داري ترټولو پراخه منل شوی تعریف دا دی چې دا یو «اقتصادي نظام دی چې پر شخصي ملکیت بنا وي»۔ د میریم-ویبسټر لغت په کتاب کې دا داسې تعریف شوې ده: «یو اقتصادي نظام چې د سرمایوي توکو شخصي یا شرکتي ملکیت، هغه پانګونې چې د شخصي پریکړې له مخې ټاکل کیږي، او قیمتونه، تولید، او د توکو ویش چې اساساً د آزاد بازار په کشمکش ټاکل کیږي، په دې نظام کې ځانګړتیا لري»۔ په عمومي مفهوم کې، سرمایه‌داري معمولاً هغه نظام ته ویل کیږي چې په کې د تولید وسایل شخصي کنټرول لاندې وي؛ کار، توکي او سرمایه په بازار کې تبادله کیږي؛ ګټې ملکیت لرونکو ته ویشل کیږي یا د پانګوالو لخوا بیا پانګونه کیږي؛ او معاش کارګر ته ورکول کیږي۔ په دې چوکاټ کې د سرمایه‌داري ملاتړو او مدافعینو کې ادم سمیت، فرانسیس بیکن، ډیویډ هیوم، ډیویډ ریکارډو، میکس ویبر، جان مینارډ کینز، میلټن فریډمن او نور ډیر کسان شامل دي۔ د سرمایه‌داري مخالفین او نقادان کارل مارکس، فریډرش اینګلس، ولادیمیر لینین او نور ډیر کسان دي۔

Another issue to note before we proceed is that capitalism means different things to different people. Various definitions and characterization of capitalism can be found in numerous books and references. The most widely accepted definition of capitalism is an “economic system based on private ownership.” It is defined in the Merriam-Webster dictionary as “an economic system characterized by private or corporate ownership of capital goods, by investments that are determined by private decision and by prices, production, and the distribution of goods that are determined mainly by competition in a free market.” In the more general sense, capitalism typically refers to a system in which the means of production are privately controlled; labor, goods, and capital are traded in a market; profits are distributed to owners or reinvested by the investors; and wages are paid to labor. Proponents and advocates of capitalism in this capacity include Adam Smith, Francis Bacon, David Hume, David Ricardo, Max Weber, John Maynard Keynes, Milton Friedman, and many others. Opponents and critiques of capitalism include Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin, and many others.

کارل مارکس په دې باور و چې سرمایه‌داري د یوې ټولنې د تکاملي دورو له جملې څخه په یوه دور کې د راڅرګندیدو لپاره مقدر شوې وه، لکه څنګه چې «د تاریخي ماتریالیزم حتمیت» دا په ګوته کوي۔۔۔32 مارکس د همدې نظریې پر بنسټ دا هم باور درلود چې سرمایه‌داري په پای کې به زوال او له منځه ځي او د سوسیالیزم او کمونیزم د راڅرګندیدو لاره به پرانیزي۔ دا نظریه د شلمې پېړۍ له پای څخه مخکې هغه وخت پای ته ورسیده چې سوسیالیزم په شوروي اتحاد کې ړنګ شو۔ فرانسیس فوکویاما د مارکس د ټولنو د پراختیا په خپله نظریه تکیه وکړه او دا پایله یې واخیسته چې د انسانیت د نظریاتي تکامل وروستی پای لیبرال ډیموکراسي ده (چې سرمایه‌داري یې هم په کې شامله ده) نه کمونیزم۔۔۔33 خو د فوکویاما له خوا کشف شوی دا وروستی پای یوازې یو نرم او لنډمهاله پای ثابت شو، کله چې بازارونه ړنګیدل پیل شول، بانکونه ناکام شول، او «د سرمایه‌داري یوه ځانګړې لید ړنګ شوې ده»، دا د فوکویاما خپلې کلمې دي چې په خپل مقاله «د امریکا، انک زوال» کې یې کارولې دي۔

Karl Marx believed that capitalism was destined to rise as one of the evolutionary cycles of a society as dictated by “historical materialism inevitability”32. Using the same theory, Marx also believed that capitalism will eventually decay and vanish, leaving the way for the rise of socialism and communism. This theory was put to an end before the end of the twentieth century when socialism collapsed in the Soviet Union. Relying on Marx’s own theory of the development of societies, Francis Fukayama concluded that the end point of mankind’s ideological evolution was liberal democracy (including capitalism) rather than communism33. However, this final end as detected by Fukayama turned out to be only a soft and temporary one when the markets began to collapse and banks began to fail and “a certain vision of capitalism has collapsed,” using Fukayama’s own words in his article “The Fall of America, Inc.” .

ادم سمتھ د "طبیعي آزادۍ سیستم" لپاره چې په "د ملتونو ثروت" (۱۷۷۶) کې یې بیان کړی، عموماً د کلاسیک سیاسي سرمایه‌دارانه اقتصاد پیل بلل کیږي. سمتھ داسې مفاهیم جوړ کړل چې نن هم له سرمایه‌داري سره په زیاته اندازه تړلي دي. هغه استدلال کوي چې د شخصي ګټې تعقیب په بې‌ارادې توګه د ټولنې لپاره اجتماعي ګټه پیدا کوي. د آزاد ټاکنیزو فعالیتونو د ملاتړ لپاره سمتھ د انحصارونو، ګمرکي محصولاتو، مالیاتو او نورو دولتي محدودیتونو انتقاد وکړ، او په دې باور و چې بازار د سرچینو د ویشلو تر ټولو عادلانه او اغیزمن ټاکونکی دی. ډیویډ ریکارډو، په "د اقتصاد او مالیې د اصولو" (۱۸۱۷) کتاب کې، د سمتھ نظریات ومنل او د سرمایه‌داري تیوریو نور پرمختګ ورکړ.

Adam Smith’s reasoning for “the system of natural liberty” in The Wealth of Nations (1776) is usually taken as the beginning of classical political capitalist economy. Smith devised a set of concepts that remain strongly associated with capitalism today. He argues that the pursuit of individual self-interest unintentionally produces a collective good for society. In support of free enterprise, Smith criticized monopolies, tariffs, duties, and other state-enforced restrictions and believed that the market is the most fair and efficient arbitrator of resources. David Ricardo, in “The Principles of Political Economy and Taxation” (1817), shared Smith’s views and further developed the theories of capitalism.

د اقتصادي نظام (سرمایه‌دارۍ) نظریو د پیدا کېدو په نیمایي کې د اتلسمې پېړۍ په وروستیو کې دوه نور پدیدې، یعنې "د کلیسا او دولت جلا کېدل" او "د روښانتیا دور"، سره یو ځای شوې او په یو ډول مخکې هم راغلې وې. د دې پدیدو څخه راوتلي نظریات د ټولنې د مالي او اقتصادي معاملو د سازمانولو د یوې وسیلې په توګه د سرمایه‌دارۍ په پراختیا کې لوی اغېز درلود. په حقیقت کې ویلای شو چې سرمایه‌داري د کلیسا او دولت د جلا کېدو یوې طبیعي پایلې په توګه راڅرګنده شوه. د کلیسا او دولت ترمنځ جلا والی دا غوښتنه کوي چې انسان د کلیسا له واک څخه بهر مذهبي عقیدو څخه آزاد شي. دا آزادي په څلورو لویو برخو کې ځان څرګندوي: د خبرو اترو آزادي، د ملکیت آزادي، د عبادت آزادي، او شخصي آزادي. د خبرو اترو آزادي، کله چې په بشپړه توګه کارول او پراخه شي، د ټولنې سیاسي نظام تاکي او د مختلفو ډولونو ډیموکراسۍ ته لاره هواروي. د ملکیت آزادي، کله چې په بشپړه توګه کارول او پراخه شي، د ټولنې اقتصادي نظام تاکي او د مختلفو ډولونو سرمایه‌دارۍ ته لاره هواروي. نورې دوې آزادۍ په ټولنه کې د انفرادي شخصیتونو شکل ورکوي او د مذهب، دودونو، رواجونو، اخلاقو، اخلاقي اصولو او فزیکي کړه وړې مختلف ډولونه پیدا کوي؛ کله چې په بشپړه توګه وکارول شي او پراخه شي، د ټولنیز نظام شکل تاکي. د ډیموکراسۍ سیاسي نظام، د سرمایه‌دارۍ اقتصادي نظام، د انفرادیت ټولنیز نظام، د کلیسا او دولت د جلا کېدو نظریې سره یو ځای، یو بشپړ او جامع ایډیالوژي جوړوي.

The rise of the theories of capitalism in the mid-eighteenth century coincided and in some ways was preceded by other phenomena, namely, “the separation of church and state” and the “era of Enlightenment.” Ideas derived from these phenomena had a great impact on the development of capitalism as a means of organizing the financial and economic transaction in the society. In fact, it can be argued that capitalism has emerged as one of the natural consequences of the separation of church and state. The separation between church and state dictates that man becomes free from the religious doctrines outside the scope of the church. This freedom manifests itself in four major areas, namely, the freedom of speech, the freedom of ownership, the freedom of worship, and the personal freedom. The freedom of speech, once fully utilized and developed, defines the political system of a society and leads to various forms of democracies. The freedom of ownership, once fully utilized and developed, defines the economic system of a society and leads to various forms of capitalism. The other two forms of freedom define and shape the individual characters in the society giving rise to various forms of religion, customs, traditions, morals, ethics, and physical outlook; once fully utilized and developed, they define the shape of the social system. The political system of democracy, the economic system of capitalism, and the social system of individualism, together with the idea of the separation of the church and state, forms the structure of a complete and comprehensive ideology.

دا نظریه په بدل بدل ډول د ډیموکراسۍ نظریه یا د سرمایه‌دارۍ نظریه بلل کیږي. دواړه نومونه یوه او همغه جوړښت ته اشاره کوي. د نظریې طرفداران "ډیموکراسي" نوم هغه وخت کاروي کله چې د نظریې د سیاسي آزادۍ اړخ ټینګار کوي. د عراق او افغانستان د وروستیو جګړو او یرغلونو د توجیه کولو لپاره امریکايي سیاستوالو د دې هیوادونو ته "ډیموکراسي" صادرولو اړتیا ټینګار کړه. البته، له ډیموکراسۍ سره سرمایه‌داري او ټولنیز انفرادیت هم راځي. د اوسني مالي بحران او د هغه د ټولنې پر اغیزو د پوهیدو لپاره اقتصاددانانو او سیاستوالو "سرمایه‌داري" نوم کارولی دی. خبره دا ده چې "ډیموکراسي" او "سرمایه‌داري" یو همغه ایډیالوژیک جوړښت ته اشاره کوي.

This ideology is interchangeably referred to as the ideology of Democracy or capitalism. Both refer to the same structure. The proponents of the ideology use the name “Democracy” when they want to emphasize the political freedom aspect of the ideology. In trying to justify the recent wars and invasions of Iraq and Afghanistan, US politicians emphasized the need to export “Democracy” to these nations. Of course, along with democracy go capitalism and the social individualism. In trying to understand the current financial crisis and their impact on the society, the economists and politicians used the name “capitalism.” The point is that “Democracy” and “capitalism” refer to the same ideological structure.

دا نظریه په اصل کې هغه وخت راڅرګنده شوه چې د اروپا او روسیې پاچاهانو او بادشاهانو دین د خلکو د استحصال او په دوی باندې د ظلم کولو د وسیلې په توګه کاراوه. دوی د پادریانو (کلیسا والو) څخه د دې استحصال د یوه آلې په توګه ګټه پورته کړه. دا حالت ځینې فیلسوفانو او مفکرینو ته لاره هواره کړه چې دین په بشپړ ډول رد کړي. نور یې دین ومانه، مګر د خلکو د ورځنیو ژوندي چارو څخه د هغه د جلا کولو غوښتنه یې وکړه. په پای کې، د ډیرو فیلسوفانو او مفکرینو نظر په یوه نظریه قرار ونیو، هغه دا چې دین د ژوند او دولت څخه جلا وي. دا د هغو پادریانو او د هغو فیلسوفانو او مفکرینو تر مینځ یو منځنی حل و چې دین یې رد کړ او د پادریانو واک یې هم رد کړ، هغه پادریان چې غوښتل د دین په نوم هرڅه تر کنټرول لاندې راولي. له همدې امله، هغه اصلي عقیده چې د سرمایه‌داري/ دیموکراسۍ نظریه پرې ولاړه ده، د دین د ژوند څخه د جلا کیدو عقیده ده. تامس جیفرسن په ۱۸۰۲ میلادي کال کې د ډانبري باپټیسټانو ته په یوه لیک کې ولیکل چې د امریکا اساسي قانون باید د کلیسا او دولت ترمنځ د جلاوالي یوه دیوال جوړ کړي۔۳۶

This ideology originally emerged when the emperors and kings of Europe and Russia were using religion as a means to exploit the peoples and transgress against them. They used the clergy as an instrument for this exploitation. This led some philosophers and thinkers to deny religion completely. Others acknowledged religion but called for its separation from the people’s daily life affairs. Eventually, the opinion of the majority of the philosophers and thinkers settled on one idea, which is the separation of religion from life and state. That was a compromise solution between the clergy who sought to control everything in the name of religion and the philosophers and thinkers, who denied religion and the authority of the clergy. Consequently, the main doctrine, which underlines the ideology of capitalism/democracy, is the separation of religion from life. In a letter to the Danbury Baptists in 1802, Thomas Jefferson wrote that the American constitution should build a wall of separation between church and state36.

د کلیسا (مذهب) له دولت او د ژوند له چارو څخه د جلاوالي اغیزه پوهیدل به د هغو اخلاقي او اخلاقي بحرانونو په بحث کې ډیر اړین وي چې د اوسني مالي بحران شاته پروت دي. دا د هغو پایلو د شا زمینه پوهیدو کې مرسته کوي لکه هغه پایله چې میلټن فریډمن کړې ده: "هغه یوازینۍ ګډه ګټه چې ونډه‌وال یې لري دا ده چې ګټه اعظمي کړي"؛ "د پیسو له جوړولو پرته د ټولنیزو مسؤلیتونو د پوره کولو هر ډول ژمنه یو ناروا مالیه، بلکې غلا ده"۔37 د سرمایه‌داري تاریخي پرمختګ، چې د کلیسا او دولت له جلاوالي څخه راپورته شو، دا هم دې ته اجازه ورکوي چې هغه ټولنې کې د سرمایه‌داري متحرکات وپوهیږو چیرې چې عیسویت غالب مذهب نه و۔

Understanding the effect of the separation of church (religion) from state and the life affairs will be quite necessary when discussing the moral and ethic crises which stand behind the current financial crisis. It helps understanding the background for conclusions such as the one made by Milton Friedman: “The only common interests shareholders have is to maximize profits”; “Any commitment to fulfilling social responsibilities other than making money is an illegitimate tax, or even theft”37. The historic development of capitalism, as one that emerged from the separation of church and state, also allows one to understand the dynamics of capitalism in societies where Christianity was not the dominant religion.