سرمایه‌داری یوځل بیا حمله کوي. دا ځل، له لوږې او زده کړې وروسته، هدف روغتیا ده. عام خلک په یوه اقتصادي نظام کې هغه څه نه لټوي چې یوازې د نظام او د هغه د بنسټ ملاتړ کوي.

Capitalism strikes again. The target this time, after hunger and education, is health. What ordinary people look for in an economic system is not the mere theories which substantiate the system and its foundation.

په پای کې عام خلک غواړي چې روغ وي، د دسترخوان سره کافي خواړه ولري، او کله چې ویده کیږي نو په خپل ژوند کې امنیت احساس کړي. هغه نظام کامیاب دی چې له خلکو څخه د ناروغیو په خپرېدو سره د خپل فعالیت له لاسه ورکولو یا په بشپړ ډول د ژوند له لاسه ورکولو ویره لیرې کړي.

Ordinary people at the end of the day want to be healthy with enough food on the table and a sense of security when they go to bed. A successful system is the one that removes from the people the fear of losing their ability to function due to epidemic diseases or losing their lives altogether.

د سرمایه‌دارۍ لاندې د ثروت او سرچینو له نۍ ژورې وده سره‌سره، روغتیایي ناامنۍ د نړۍ په ټولو افرادو او هېوادونو ځوروي. امریکا، چې د نړۍ تر ټولو شتمنه سرمایه‌داره هېواد دی، کې روغتیایي بحران کلونه پر کلونو زیاتېږي. روغتیایي بحران د امریکا د ټاکنو په وخت کې د بحث دایمي موضوع ګرځېدلی دی. اټکل کېږي چې یو سړی د خپل ژوند په اوږدو کې د سرطان له یوې ډلې سره د اخته کېدو ۴۴ سلنه چانس لري۶۸. دا کچه نه ورو کېږي؛ برعکس، په تېرو څو کلونو کې په زیات ډول لوړه شوې ده. په بل عبارت، ثروت کې هڅیدونکې ودې او ټکنالوژۍ کې پرمختګ د داخلي دښمن سره په مبارزه کې مرسته نه کوي. د زړه ستونزې کلنۍ توګه له اوو لکو څخه زیاتو ژوندونو ته زیان رسوي. د امریکا د زړه د ټولنې په وینا، په ۲۰۰۶ کال کې د زړه له ناروغیو له امله ۸۳۱٬۲۷۲ ژوندونه له منځه لاړل. د دومره لوړې کچې وژونکو ناروغیو دا پېښه تصادفي نه ده. دا د هغو سیستمونو مستقیم محصول دی چې د ثروت ویش او د سرچینو تخصیص کنټرولوي. د سرچینو د تخصیص دې بېلتون د لیدلو لپاره، یوازې د کلنیو بودجو یوې ته وګورئ او وګورئ چې سرچینې څنګه تخصیصېږي. په شکل ۱۶ کې منحنۍ د تېرو اووو کلونو لپاره د امریکا د غیر ټاکل شوو بودجو (هغه بودجه چې د کانګرس او ولسمشر تصویب ته اړتیا لري) تفکیک ښيي (۶۹، ۷۰). امریکا هره کال خپلې بودجې تر ۵۰ سلنې زیات په پوځ مصرفوي، پداسې حال کې چې د زده‌کړې او روغتیا اړتیاوو ته له ۱۴ سلنې لږ مصرفوي. په همدې وخت کې دا یو ښه پیژندل شوی حقیقت دی چې ساري ناروغۍ لکه سرطان، د زړه ستونزې، شوګر او نورې، د مستقیمو جنګونو یا د تروریزم د غیر مستقیمو جنګونو له امله مړه کېدونکو ټولو کسانو څخه ډېر ژوندونه اخلي.

Despite the extraordinary growth in wealth and resources under capitalism, health insecurity continues to haunt individuals and nations across the globe. In America, the wealthiest capitalist nation in the world, health crisis continues to escalate over the years. Health crisis has become a permanent subject of debate during election times in the USA. It is estimated that a man during his lifetime has a chance of 44% to have one form of a cancer disease68. This rate is not slowing down; on the contrary, it has increased dramatically during the past few years. In other words, the tremendous growth in wealth and advancement in technology is not helping in fighting an enemy from within. Heart-related problems consume more than seven hundred thousands lives a year. According to the American Heart Association, 831,272 lives vanished due to heart related diseases in 2006. Such high rate of fatal diseases is not accidental. This is a direct by-product of systems which control wealth distribution and resource allocation. To see this imbalance of resource allocation, just look at one of the annual budgets and see how the resources are allocated. The curves in figure 16 show a breakdown of the discretionary budgets (budget subject to approval by Congress and the president) for the past seven years in the United States (69, 70). The United States spends on military more than 50% of its budget every year, whereas it spends less than 14% on the education and health needs. In the meantime, it is a well-known fact that epidemic diseases such as cancer, heart problems, diabetes, and others consume much more lives than all those who die in direct wars or indirect wars of terrorism.

پیٹر جیننګز، ناوړه شوی ABC خبریال، د «ماتېدنه—د امریکا د روغتیایي بیمې بحران» په نوم یوه مستندې فلم کې دا پایله اخلي چې ډېرېدونکې لګښتونه او بیمې ته نه لرونکو کسانو شمېر ټول د یوه داسې روغتیایي بیمې سیستم برخه دي چې په بحران کې دی۔ د روغتیا د څېړنې او کیفیت ادارې (Agency for Healthcare Research and Quality) په وینا، په ۲۰۰۷ کال کې د شپږ نولس کلنې څخه کم عمر لرونکو نږدې څلوېښت او دوه ملیونه امریکایان، یعنې د دغه عمر لاندې خلکو ۱۸ سلنه، روغتیایي بیمه نه درلوده۔ اوسنی اقتصادي کوږتیا به د بې بیمې امریکایانو لښکر ته اوه ملیونه نور کسان زیات کړي؛ د ۲۰۱۰ کال تر مخه به له شپیتو ملیونو ډېر خلک بې روغتیایي بیمې پاتې وي۔ بې بیمې خلکو کې ترټولو لوی ډله د خلکو ترټولو غریب برخې پورې اړه لري؛ د بې بیمې خلکو ټول شمېر (پنځلس ملیونه) کې ۳۲ سلنه هسپانوي تبارونه دي۔

Peter Jennings, the late ABC anchor, concludes in a documentary called “Breakdown—America’s Health Insurance Crisis,” that spiraling costs and the growing number of uninsured are all part of a health insurance system in a state of crisis71. According to the Agency for Healthcare Research and Quality, nearly fifty-four million Americans under age sixty-five, or 18% of the population under the age sixty-five, were without health insurance in 200772. The current economic downturn will contribute seven more million to the army of uninsured Americans73; by 2010 there will be more than sixty million people without health insurance. The largest group of uninsured people belongs to the poorest segment of the population; 32% of the total number of people without insurance (fifteen million) is Hispanics.

د بیمې نه لرونکو خلکو د شمیر د زیاتوالي اصلي لامل غربت دی، چې دا په دې کې څرګندیږي چې د روغتیايي بیمې لګښت او اړونده پریمیم د خلکو د معاشونو او عاید په پرتله زیات شوی دی. حتی که کارکوونکو ته په کار کې پوښښ وړاندې شي، دوی تل د پریمیم خپله برخه نشي ورکولی.

The main reason for the increased number of uninsured people is poverty, which is reflected in the increased cost of health insurance and related premium compared to the wages and income of people. Even if employees are offered coverage on the job, they can’t always afford their portion of the premium.

د روغتیا بیمې حقوق د کارکوونکو لپاره د ۱۹۹۹ او ۲۰۰۹ کلونو ترمنځ ۱۱۹٪ لوړ شوي دي،[74] یعنې د کارکوونکو د معاشونو د اوسط زیاتوالي څخه درې ځله ډیر. د کارکوونکو اوسط معاشونه د ۱۹۹۹ او ۲۰۰۸ کلونو ترمنځ یوازې ۳۵٪ زیات شوي دي؛ وګورئ شکل ۱۷. کوچني فرمونه د روغتیا بیمې حقوقو د لوړیدو له امله د روغتیا بیمه وړاندې کولو څخه ډډه کوي.

Health insurance premiums have increased 119%for employees between 1999 and 200974, that is, three times more than the average increase in employee wages. The average wages increased only 35% between 1999 and 2008; see figure 17. Small firms refrain from offering health insurance due to rising health insurance premiums.

تخمین لګول شوي دي چې هر کال شل زره دوه سوه کسان مري، ځکه چې دوی د معقولو روغتیایي خدماتو تر لاسه کولو توان نه لري. هغه کسان چې سم بیمه نه لري، د مخنیوي یوه ډول پاملرنه لږه ترلاسه کوي؛ دوی د ناروغیو په ډیر پرمختللو پړاوونو کې تشخیص کیږي او د درملنې پاملرنه یې هم لږه وي. دا د بیمې نه لرونکو کسانو تر منځ د مړینې لوړ کچه رامنځته کوي۔

It is estimated that twenty-two thousand people die every year because they are unable to access reasonable health care resources. People without proper insurance receive less preventive care; they are diagnosed at more advanced stages of diseases and receive less therapeutic care. This leads to high mortality rates among uninsured individuals.

د تعلیم په حالت کې لکه څنګه چې مناسب روغتیایي پاملرنه نشتوالی غربت ژوروی، همداراز غربت هم د افرادو لپاره روغتیایي پاملرنه په زیاته کچه کموي. د دې چکر د ماتولو لپاره، یوازې د درملو، روغتیایي وسایلو او شفاخانې د بسترونو د شمیر زیاتولو څخه زیات کار ته اړتیا ده. دا د دې وسایلو د ویش مکانیزم دی چې افراد ته مناسبه روغتیایي پاملرنه رسوي. د روغتیایي پاملرنې لوړه لګښت د کورنیو اقتصادي هوساینه ړنگوي. هغه ۳۰ سلنه کم عایده کورنۍ چې روغتیایي پوښښ نلري، د طبي بلونو اقتصادي اغیز ډیر لوی احساسوي او دوی په پور کې ډوبوي.

As in the case of education, lack of proper health care deepens poverty, and poverty dramatically reduces health care for individuals. In order to break this cycle, more needs to be done than simply increasing the supply of drugs, health equipment, and hospital beds. It is the mechanism for distributing these resources that enables individuals to receive the proper health care. The high cost of health care destroys the economic well-being of families. Medical bills have a major financial impact on 30% of low-income families without health coverage75, pushing them into debt.

د بیمې لرونکو او بیمې نه لرونکو ترمنځ توپیر روز په روز زیاتیږي. په پایله کې، د روغتیا ویش هم پراخ شوی دی، په دې چې د عام پاملرنې منبع ته لاسرسی، کلنۍ فزیکي معاینه، او مخنیوونکې پاملرنه کې توپیر راغلی دی.

The disparity between those who have insurance and those who do not is growing more and more. As a result, the health divide has been widened in access to usual source of care, annual physical checkup, and preventive care.

ایچ آی وی/ایڈز، ملیریا او تپ دق د ترقي پذیرو هېوادونو د میلیونونو خلکو د ژوند لپاره تر ټولو سخت ګواښ پاتې دي. د ترقي پذیرو هېوادونو روغتیایي پالنې سیستمونه داسې ټیټ کچې ته رسېدلي دي چې دا او نور ناروغي ډېرې پراخې شوې دي.

HIV/AIDS, malaria, and tuberculosis continue to be the most serious threat to the life of millions of people in the developing countries. The health care systems in developing countries have deteriorated to extreme levels such that these and other diseases have become so epidemic.

د UNAIDS او د نړیوالې روغتیایي ادارې (WHO) د خپراوه معلوماتو له مخې، په ۲۰۰۷ میلادي کال کې د ایډز په ناروغۍ اخته شویو خلکو شمېر له ۳۳ میلیونو ډېر و. له دوی څخه له ۲ میلیونو ډېرو خلکو په ۲۰۰۷ کال کې ځان ژوند له لاسه ورکړ. له ۱۹۸۱ میلادي کال راهیसे تر اوسه د ایډز له امله له ۲۵ میلیونو ډېرو خلکو ژوند له لاسه ورکړی دی. د ایډز ډېری قربانیان د نړۍ په تر ټولو غریب سیمه کې، یعنې د صحارا له سیمې څخه سهیلي افریقا کې ژوند کوي، چیرې چې ۲۲ میلیونه خلک له دې ناروغۍ سره ژوند کوي او ۱.۵ میلیونه د همدې ناروغۍ په پایله کې له منځه تللي دي.

According to published data by UNAIDS/World Health Organization, the number of people diagnosed with AIDS in 2007 was more than 33 million people. More than 2 million of them died in the year 2007. More than 25 million people have died of AIDS since 1981. The majority of the AIDS victims are in the poorest part of the world in sub-Saharan Africa, where 22 million people live with the disease and 1.5 million have vanished as a result.

د ایڈز وبا په نړۍ کې د بډایۍ او روغتیایي خدماتو د پراخ وده سره سره لا هم وده کوي. شکل ۱۸ د ایڈز د وبا نړیوال رجحان ښيي. په ځینو افریقایي هیوادونو کې د دریو کسانو څخه یو کس د ایڈز/ایچ آی وی ویروس لري. د نړۍ له ۴۰ سلنې څخه زیات خلک چې په نایجیریا، ایتوپیا، روسیه، چین او هند کې ژوند کوي، د ایڈز د خپریدو له امله جدي روغتیایي خطرونو سره مخ دي. اټکل کیږي چې نایجیریا به تر ۲۰۱۰ زیږدیز کال پورې ۱۰ تر ۱۵ میلیونه پیښې ولري، او ایتوپیا به ۷ تر ۱۰ میلیونه. په دواړو هیوادونو کې دا حالت د شدید بې وزلۍ له امله د عامه روغتیایي زیربنا د نشتوالي له امله د ځنډ اوږدیدو احتمال لري. په چین کې د ایڈز اخته خلک تر ۲۰۱۰ پورې ۱۰ تر ۱۵ میلیونو ته، او په هند کې ۲۰ تر ۲۵ میلیونو ته د رسیدو تمه کیږي.

The epidemic of AIDS is growing worldwide despite the tremendous growth in wealth and health care facilities. Figure 18 shows the global trend in the AIDS epidemic. In some African countries, one out of three people carry the AIDS/HIV virus. More than 40% of the world population living in Nigeria, Ethiopia, Russia, China, and India face serious health risks due to spread of AIDS. Nigeria is projected to have 10-15 million cases by 2010, and Ethiopia 7-10 million. In both countries, the situation is likely to be aggravated by a lack of public health infrastructure due to extreme poverty. The AIDS population is expected to reach 10-15 million by 2010 in China and 20-25 million in India.

د ایډز د درملنې لپاره د ترقي پذیر هیوادونو لویه ستونزه د درملنې لوړه لګښت دی، چې هر کس ته په کال کې ۱۰٬۰۰۰ تر ۱۵٬۰۰۰ ډالرو پورې رسیږي. دا لوړ لګښت په ډیر پرمختللو هیوادونو کې هم په سختۍ سره وړ کیدای شي؛ دا یقینا هغه اصلي خنډ دی چې د ترقي پذیر نړۍ ناروغان د سمې درملنې له ترلاسه کولو محروموي. د ایډز له ناروغانو په ډلو کې د غربت د لوړو کچو له امله، په دې ډول ناروغۍ کې د ماتې ټکی لیدل ستونزمن دي. د لوړ غربت له امله، د افریقايي هیوادونو یوه لویه برخه به د ایډز له جدي ګواښونو سره مخ پاتې شي. تر هغه چې د غربت وبا حل نه شي، د ایډز څخه د هیلې امید کم پاتې دی.

په متحده ایالاتو کې د فعال توبرکلوزو قضیو شمیر په ۱۹۸۵ کال کې بیا زیات شو، پداسې حال کې چې دا شمیر د ۱۹۵۰ مې لسیزې راهیسې په دوامداره ډول کم شوی و. د توبرکلوزو د بیرته راګرځیدو پر شا ډیر فactorونه وو، پشمول د HIV/AIDS ناروغۍ اپیډیمی، د غربت زیاتوالی، د IV درملو کارول او بې‌کوره والی. د دې ترڅنګ باید یادونه وشي چې د ریګن ادارې په ۱۹۸۱ کال کې د خوراکي ټکټونو (food stamp) پروګرام څخه ۷ میلیارد ډالر کم کړل. د دې کمښت سمدستي وروسته، د لوږې سره تړلي ستونزې لکه وینې کموالی (انیمیا)، توبرکلوزه، ناوړه وده او استخوانونو کمزوري (اوستیوپوروسیس) بیرته راښکاره شوې.

In the USA, the number of active tuberculosis cases began to rise in 1985 after it had declined continuously since the 1950s. Several factors were behind the return of tuberculosis, including the HIV/AIDS epidemic, increased poverty, IV drug use, and homelessness. It is worth noting that the Reagan administration cut 7 billion dollars from the food stamp program in 1981. Immediately after this cut, hunger-related problems such as anemia, tuberculosis, poor growth, and osteoporosis crawled back.

د ناروغیو د کنټرول او مخنیوي مرکز (CDC) په ۲۰۰۵ کال کې په متحده ایالاتو کې ۱۴,۰۹۳ فعاله د سل ناروغۍ (TB) پیښې ثبت کړې، او د پټې سل ناروغۍ څخه اخته شوي ۱۰ تر ۱۵ میلیونه کسان وو. که چیرې د پټې سل ناروغۍ اخته کسان ډیابیټس ولري، نو د دوی ۳۰ سلنه به فعاله سل ناروغۍ ته لاره پیدا کړي، او هغه کسان چې د HIV ویروس لري، تقریباً ټول به فعاله سل ناروغۍ ته ورسیږي. د ایډز په څیر، په متحده ایالاتو کې د سل ناروغۍ اندازه د بې وزله هسپانوي اوسیدونکو کې ترټولو لوړه ده (په هر ۱۰۰,۰۰۰ کسانو کې ۸.۵ پیښې) او د تورپوستو کې (په هر ۱۰۰,۰۰۰ کې ۹.۴)، پرتله د سپینپوستو سره (په هر ۱۰۰,۰۰۰ کې ۱.۱ پیښې).

The Centers for Disease Control and Prevention (CDC) reported 14,093 cases of active tuberculosis (TB) in the United States in 2005, and 10 to 15 million people with latent tuberculosis. Thirty percent of those with latent TB infection will progress into active tuberculosis if they have diabetes, and almost all with HIV infection will progress into active TB. As in the case of AIDS, tuberculosis in the United States is highest among the poor population of the Hispanics (8.5 cases per 100,000) and the blacks (9.4 per 100,000) compared to whites (1.1 cases per 100,000).

علاج موجود دی، خو د تی بی (TB) د ټولو پیښو یوازې شاوخوا ۳۷٪ سمه درملنه ترلاسه کوي، ځکه د سرچینو کمښت او د کیفي درملو ناباوره رسد دی. د همدې له امله د څو درملو ته مقاومت لرونکې تی بی (MDR-TB) پیښې ډېرېږي، چې هر کال درې سوه زره نوې پیښې راځي. د MDR-TB درملنه د عادي تی بی په پرتله سل ځله ګرانه ده. یو ځل بیا، غریبي او د سرچینو ناسم ویش هغه ناروغي زیږوي چې د اپیډیمیک (وبايي) اندازې ته رسېږي. د نړیوالې روغتیا سازمان (WHO) اټکل دی چې که تی بی کنټرول نشي، تر ۲۰۲۰ پورې ۳۶ میلیونه خلک به له تی بی څخه مړه شي۷۹. شکل ۱۹ ښیي چې د تی بی پیښې لا هم زیاتېږي؛ دا ورو نه کېږي.

There are cures, yet only around 37% of TB cases receive proper treatment due to a lack of resources and unreliable supplies of quality drugs. As a result, multidrug-resistant TB (MDR-TB) incidence is surging, with three hundred thousand new cases each year. MDR-TB is a hundred times more expensive to treat than normal TB. One more time, poverty and unbalanced distribution of resources is responsible for another disease of epidemic proportions. The World Health Organization (WHO) estimates that 36 million people will die of tuberculosis by 2020 if it is not controlled79. Figure 19 shows that TB cases continue to be on the rise; it is not slowing down.