سرمایه‌داری یک پیچیدهٔ اجتماعی-سیاسی-اقتصادی نظام دی. لکه د هر بل نظام په شان، چې میکانیکي وي یا اجتماعي، د ناکامۍ حالتونه له ځانګړو ماډلونو پیروي کوي. د ناکامۍ ماهیت پوهیدو یا هغه وخت د ناکامۍ موندلو لپاره، دا ډیره مهمه ده چې هغه ماډل وپیژنو چې په کې ناکامۍ رامنځته کیږي او ځانونه څرګندوي. د نظام د ناکامیو د بیانولو لپاره یو له ډیرو عمومي ماډلونو څخه هغه دی چې په شکل ۲ کې ښودل شوی دی. د نظام په اصلي ډیزاین کې ممکن یو یا ډیر نیمګړتیاوې یا خطاګانې وي. دا خطاګانې که د سیسټم د پرمختیا په لومړیو پړاوونو کې وموندل شي، لرې کیږي او/یا سمیږي. که چیرې ډیزاینرانو د پاملرنې نشتوالي یا د بشپړ پوهې نشتوالي له امله یوه خطا په سیسټم کې پاتې شي، دا یوه ویده خطا (dormant fault) ګرځي. ویده خطا تر هغه وخته سیسټم ته زیان نه رسوي، ترڅو چې د یو محرک (trigger) له لارې راپاریږي یا فعاله نه شي. محرک هغه ځانګړې حالت یا چاپیریال دی چې په سیسټم کې یوه ځانګړې خطا پاروي یا فعالوي. په فزیکي سیسټمونو کې ویده خطاګانې د پراخو ازموینو له لارې موندل کیږي، چې سیسټم ټولو ډولونو شرایطو او چاپیریالونو ته افشاء کوي. افسوس، د ټولنیز-سیاسي-اقتصادي سیسټمونه په لابراتوار کې نشي ازمول کیدای! له همدې امله، د دې ډول سیسټمونو ویده خطاګانې یوازې هغه وخت څرګندیدای شي چې سیسټم په حقیقت کې تطبیق او ډیره موده تمرین شي او د یوه ځانګړي وخت او ځانګړي چاپیریال مناسب شرایط رامنځته شي. کله چې یوه خطا فعاله شي، سیسټم یوه تېروتنه (error) تجربه کوي، چې سیسټم د خپل عادي چلند څخه اړوي. که دا تېروتنه په مناسب وخت کې مهار او جلا نه شي، کیدای شي سیسټم په بشپړه توګه ناکام کړي. د سیسټم ناکامي دا معنا لري چې سیسټم نور خپل اصلي دندې نشي ترسره کولای یا خپل موخو ته نشي رسیدلای.

capitalism is a complex socio-politico-economic system. As in any other system, mechanical or social, failure modes follow certain models. In order to understand the nature of failure or to detect a failure once it occurs, it is very important to understand the model in which failures occur and manifest themselves. One of the most general models used for describing system failures is depicted in figure 2. At the core design of the system, there could be one or more defects or faults. These faults, if detected in the early stages of the system development, are removed and/or fixed. If a fault remains in the system due to oversight by the designers or lack of complete knowledge, it becomes a dormant fault. A dormant fault will not do any harm to the system until it gets excited or provoked by a trigger. A trigger is a certain condition or environment which provokes or excites a certain fault in the system. In physical systems, dormant faults are uncovered and detected through extensive testing which exposes the system to all types of conditions and environments. Unfortunately, social-political-economic systems cannot be tested in a lab! Therefore, dormant faults in such systems can only be exposed when the system is actually implemented and practiced over a long period of time and the proper conditions occur at a given time within a given environment. Once a fault is triggered, the system will experience an error which causes the system to deviate from its normal behavior. An error can lead to complete system failure if not contained and isolated in due time. The failure of the system renders the system unable to provide its main functions or achieve its objectives.

د کور د تهخانې د ډیزاین یوه کمزورې ټکۍ په مثال کې فکر وکړئ، دا ټکۍ د نیمګړتیا یا خرابۍ په توګه ده. کمزوری ټکی هغه ځای دی چیرې چې د باران یا سیلاب له امله ډیر اوبه کور ته ننوتلی شي. د دې خرابۍ د پیل کونکې حالت دا دی چې په لنډ وخت کې ډیر باران وشي. د تهخانې له لارې د اوبو کور ته ننوتل تېروتنه ده، ځکه چې په عادي حالت کې اوبه باید کور ته ونه ننوځي. دا تېروتنه (په کور کې اوبه) د کور د اوسېدونکو یا د یو څارونکي وسیلې له لارې موندل کیدای شي. په همدې ډول تېروتنه پیژندل کېږي او جلا کېږي. د دې لپاره چې تېروتنه داسې مهار شي چې تاوان ونه لري، د تهخانې څخه اضافي اوبه د اوبو د پمپ په مرسته لیرې کېږي او بهر ته اړول کېږي. که چېرې اوبه کښونکی پمپ نه وي، یا د یوې ځانګړې سبب له امله پمپ پیل نه شي، نو تېروتنه نه مهارېږي او سیلابي اوبه په کور کې پاتې کېږي. دا کیدای شي جدي زیانونو ته لاره هواره کړي، په دې کې د کور ړنګیدل هم شامل دي.

As an example, think of a weak spot in the design of a house basement as the defect or fault. The weak spot is where excessive water due to rain or floods can penetrate the house. The triggering condition for this fault is too much rain in a short period of time. The flow of water into the house through the basement is the error, because in normal circumstances water should not come into the house. This error (water in the house) can be detected by people living in the house or some monitoring device. This is how the error is identified and isolated. To contain the error such that it does not lead to damage, a water pump is used to remove the excess water from the basement and push it outside. If there is no water pump, or the pump fails to kick in for some reason, the error will not be contained and the floodwater persists in the house. This may lead to serious damages, including the collapse of the house.

دا ناکامی ماډل زموږ په ژوند کې ډیر عام دی. یو کمزوری زړه، یا تر یوې اندازې بندې شوې شریانونه، یا ناقص سږي، یا ناروغ پښتورګي ټول ډول ناروغۍ او دردونه پیدا کوي، کله چې دا په وخت کې درملنه او کنټرول نه شي، نو مړینې ته رسیدلی شي۔ زموږ په موټرونو کې میخانیکي نیمګړتیاوې (لیکې برخې، ناسمې ټایرې، نامنظم بریښنایي voltage) د موټر په هر ډول ستونزو لامل کیدلی شي، کوم چې د موټر بشپړ تاوان یا حتی د ویجاړونکو پیښو تر پایلې پورې رسیدلی شي۔

This failure model is very common in our life. A weak heart or partially blocked arteries or defective lungs or unhealthy kidneys cause all types of sicknesses and pains, which if not treated and contained in due time may lead to death. Mechanical defects in our cars (leaky parts, unbalanced wheels, irregular electric voltage) can cause all types of problems in the car which can lead to total damage of the vehicle or even to catastrophic accidents.

سیاسي، اقتصادي او ټولنیز سیستمونه چې یو له بل سره زیات توپیر نه لري. ټول سیستمونه ممکن نیمګړتیاوې او پټې ستونزې ولري. د دې نیمګړتیاوو تشخیص، تعریف او کشف د فزیکي سیستمونو په پرتله ډیر ستونزمن دی. د تحلیل د ستونزې یوه برخه دا ده چې سیاسي، اقتصادي او ټولنیز سیستمونه عموماً د داسې خلکو له خوا ملاتړ کیږي چې ژور باور لري، او ځینې وختونه د واک او اقتدار لرونکو خلکو له خوا. په هغه وخت کې چې شوروي اتحاد پیاوړی او بریالی و، د سوسیالیستي سیستم په کې د کومې نیمګړتیا ښودل تقریباً ناممکن و، چه د دې نیمګړتیاوو څخه راپورته شوې تېروتنې او ستونزې څه ویل. دا جزمي نظر تېروتنو ته اجازه ورکړه چې پرته له سمې کنټرول څخه خپرې شي، چې په پای کې د ټول سیستم د ناکامۍ لامل شو. د شوروي اتحاد او سوسیالیزم قضیه یوه په زړه پورې قضیه او د ټولنیز، سیاسي او اقتصادي سیستمونو د نیمګړتیا-تېروتنې-ناکامۍ ماډل د پوهیدو لپاره یوه ښه بیلګه ده.