4.3 Tanlovning shartlari
4.3 The conditions of preference
Yuqorida sanab o'tilganlar Xalifa tayinlanishi uchun zarur bo'lgan shartnoma shartlaridir. Yuqorida zikr qilingan yettita shartdan boshqa har qanday shart Xalifalikni tuzish uchun zaruriy old shart hisoblanmaydi. Biroq bunday shartlar, agar ularga oid matnlar tasdiqlangan bo'lsa yoki ular sahih matn bilan tasdiqlangan qoida ostida keltirilgan bo'lsa, afzallik shartlari hisoblanadi. Shart shartnoma sharti bo'lishi uchun, uning majburiy ekanini bildiruvchi qat'iy amr (Talab Jazim) mavjud dalil bo'lishi kerak. Agar dalilda qat'iy amr bo'lmasa, shart faqat afzallik shartiga aylanadi. Yettita shartdan boshqa qat'iy amrni o'z ichiga olgan hech qanday dalil topilmagan; shuning uchun aynan ular shartnoma shartlarini tashkil etadi. Qolgan, qoidasi sahih deb tasdiqlangan shartlar esa faqat afzallik shartlaridir. Shunday ekan, Xalifa mujtahid bo'lishi kerak degan talab shartnoma sharti emas, chunki bu qat'iy amrni ko'rsatuvchi matn bilan tasdiqlanmagan. Bundan tashqari, Xalifaning vazifasi hukm yuritishdir, shuning uchun u o'z ijtihodiga muhtoj emas: u fatvo so'rashi yoki mujtahidning fikrlariga ergashib, taqlid asosida razm qilishi mumkin. Shu sababli uning mujtahid bo'lishi shart emas. Uning mujtahid bo'lishi afzal, ammo mujtahid bo'lmasa ham Xalifalik baribir tuziladi. Xalifa jasur bo'lishi shart emas, shuningdek, ziyrak siyosatchi yoki xalq ishlarini boshqarishda mutaxassis bo'lishi ham shart emas, chunki bu shartlarni asoslovchi dalillar yo'q va ular shartnoma shartlarini belgilovchi ilohiy hukm doirasiga kirmaydi. Biroq Xalifaning ko'zi o'tkir, fikri teran jasur bo'lishi afzaldir. Xalifa Quraysh qabilasidan bo'lishi ham shart emas. Muoviya roziyallohu anhudan rivoyat qilinishicha, Bukhoriy rivoyat qilgan hadisda u aytadi: Men Allohning Elchisi ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: