الله (سبحانه و تعالی) انسان ته د ژوندی پاتې کیدو غریزه عطا کړې ده. د دې غریزې یوه ځانګړتیا دا ده چې خلک سره راټولیږي او یوځای ژوند کوي، او په دې ترتیب د خلکو یوځای ژوند کول او یو بل سره تعامل کول د انسان طبیعي فطرت دی. خو دا کار دوی د یوې ټولنې په بڼه نه بدلوي. بلکه دوی یوه ډله وي، او تر هغه وخته به ډله پاتې وي چې دوی داسې اړیکې رامنځ ته نه کړي چې دوی د ګډ ګټې په ترڅ کې یو ځای وتړي او له ګډو ګواښونو یې وساتي. یوازې کله چې داسې اړیکې موجودې وي چې د دوی ګډې ګټې وساتي، نو دوی به ټولنه شي. خو دا اړیکې به تر هغه یوه همګون ټولنه ونه زیږوي څو چې دری مقدماتي شرطونه پوره نشي.

Allah (swt) has endowed the human being with the instinct of survival. One of the features of this instinct is for people to gather and live together, and thus the coexistence and interaction of people is a natural human disposition. However, this does not transform them into a society. Instead, they are a group, and they would remain as a group unless they developed relationships that would bind them with a common interest and protected them from common threats. Only if such relationships exist that maintains their common interests they would then become a society. However, these relationships would not result in a homogenous society unless three prerequisites were achieved:

د دې اړيکو په اړه یوه عام نظر هغه دی چې له لارې یې ترلاسه کیږي:

A common outlook towards these relationships achieved through:

۱) د فکر وحدت؛

1) Unity of thought;.

د دې اړيکو په تصويب او تخطئې کې يووالی هغه وخت راځي چې احساسات يو شان وي؛

2) Unity in approval and disapproval towards these relationships achieved through unity of emotions;.

د دوی د ستونزې حل کولو نظام هم همدغسې دی۔

3) The system addressing their problem is the same.

له همدې امله دا ضروري ده چې د یوې ټولنې د فکرونو، احساساتو او هغه نظام مطالعه، تحلیل او پوهه چې دې ټولنې ته ځانګړتیا ورکوي، مخکې له دې چې د هغې په اړه نظر جوړ شي. ځکه یوازې همدغه شیان کولی شي یوه ټولنه له بلې څخه جلا کړي او توپیر یې وښيي. په همدې اساس، راځئ چې د مدینې ټولنې ته یوه څیره وګورو، هغه وخت چې د الله رسول ﷺ هلته ورسید.

Therefore, it is essential to study, analyze, and comprehend the thoughts, feelings, and system which characterize a society before forming an opinion about it. For they alone can determine and distinguish one society from another. On this basis, let us shed some light on the society of Madinah once the Messenger of Allah (pbuh) had arrived there.

په هغه وخت کې په مدینه منوره کې درې ډلې ژوند کولې: مسلمانان (مهاجرین او انصار)، چې لوی ډله وه؛ مشرکین، له اوس او خزرج څخه، چې اسلام نه وو قبول کړی؛ او یهودان، چې پخپله څلورو برخو ویشل شوي وو (یوه برخه په مدینه کې، چې بني قینقاع نومیده، او درې نور په مدینې بهر، یعنې بني نضیر، خیبر او بني قریظه). اسلام له راتګ دمخه هم یهودانو د مدینې له ټولنې څخه جلا خپله ټولنه جوړه کړې وه. دا ځکه چې د دوی تصورات او احساسات بل ډول وو، او همدارنګه د دوی د چارو د چلولو لاره هم جلا وه. پایله دا وه چې یهود، که څه هم په مدینه او شاوخوا کې ژوند کاوه، هیڅکله د مدینې د عمومي ټولنې برخه نه وه. او رېښتیا دا چې مشرکین په شمېر کم وو، او د مدینې پر ټول فضا باندې خپور اسلامي چاپیریال یې مغلوب کړي وو. له همدې امله، که څه هم دوی اسلام نه وو قبول کړی، د اسلامي تصورونو، احساساتو او د اسلام د احکامو تسلیمېدل یې ناگزیر وو. مهاجرین او انصار د اسلامي عقیدې په ترڅ کې یو ځای شوي وو. اسلام د دوی چارې سمې کړې. هغه د دوی تصورات او احساسات یو شان کړل؛ د دوی ژوند او اړیکې په اسلام باندې تنظیمول یو طبیعي او ناگزیره پایله وه.

At the time three groups lived in Madinah: the Muslims (Muhajireen and Ansar), who formed the biggest group; the polytheists, from the Aws and Khazraj who did not embrace Islam; and the Jews who themselves were divided into four sections (one inside Madinah called Banu Qaynuqa’, and the other three outside Madinah, namely Banu Nadir, Khaybar and Banu Quraydah). Even before Islam, the Jews formed their own separate society from that of the society in Madinah. This was so because their concepts and emotions were different, as were the ways by which they conducted their affairs. The result of this was that the Jews were never part of the general society of Madinah even though they lived in and around the city. As for the polytheists, they were small in numbers and were overwhelmed by the Islamic atmosphere pervading Madinah. Therefore, their yielding to the Islamic concepts and emotions and to the rules of Islam was inevitable even if they did not embrace Islam. The Muhajireen and Ansar were united by the Islamic ‘Aqeedah. Islam harmonized their affairs. It rendered their concepts and emotions as the same - organizing their lives and relationships on the basis of Islam was a natural and inevitable outcome.

پیغمبر ﷺ د مسلمانانو اړیکې د اسلامي عقیدې پر بنسټ تنظیمول پیل کړې. هغه ﷺ دوی ته وروری جوړولو ته وبلل، داسې وروری چې د دوی په اړیکو، سوداګریزو معاملو او د ژوند په چارو کې ښکاره او دوامداره اغېز ولري. د همدې پالیسۍ په پام کې نیولو سره هغه ﷺ د علي بن ابي طالب سره وروری تاسیس کړه؛ د هغه تره حمزه د هغه د غلام زید ورور شو؛ او ابوبکر او خارجه بن زید هم په ورته ډول ورور شول. بیا هغه ﷺ مهاجرینو او انصارو ته وبلل چې ورته وروری جوړ کړي، نو عمر بن الخطاب او عتبه بن مالک الخزرجي یو بل ورور شول، هم داسې طلحه بن عبیدالله او ابوایوب انصاري، او عبدالرحمن بن عوف او سعد بن الربیع.

The Messenger of Allah (pbuh) began organizing the relationships of the Muslims on the basis of the Islamic ‘Aqeedah. He (pbuh) invited them to form a brotherhood, a brotherhood that would have a visible and lasting effect on their relationships, in their business dealings, and life’s affairs. It was with this policy in mind that he (pbuh) instituted brotherhood with ‘Ali ibn Abi Talib; his uncle Hamzah became the brother to his servant Zayd; and Abu Bakr and Kharijah ibn Zayd became brothers in a similar fashion. He (pbuh) then invited the Muhajireen and Ansar to form a similar brotherhood, so ‘Umar ibn al-Khattab and ‘Utbah ibn Malik al-Khazraji became brothers to each other, as did Talhah ibn ‘Ubaydullah and Abu Ayub al-Ansari, and ‘Abd al-Rahman ibn ‘Auf and Sa’d ibn al-Rabi’i.

دې ورورګلوۍ مادي اغیز هم درلود، ځکه انصارو د خپلو مهاجرو ورونو سره ډیره سخاوت ښودلی و، چې دا اړیکې نورې هم پیاوړې کړې. انصارو دوی ته پیسې او ملکیتونه وړاندې کړل او هر څه یې له دوی سره شریک کړل. دوی یو له بل سره سوداګرۍ او کرنه کوله. له مهاجرو څخه سوداګرو سوداګرۍ ته مخه کړه؛ عبدالرحمن بن عوف به غوړي او پنیر پلورل، او نور سوداګریز ذهن لرونکي هم همداسې کول. هغه کسان چې سوداګرۍ ته نه وو متوجه، کرنې ته ولاړل، لکه ابوبکر او علي چې د انصارو لخوا ورکړل شوي ځمکې یې کرلې. د الله رسول ﷺ وفرمایل: "هر څوک چې یوه ټوټه ځمکه لري، باید یې وکرې یا خپل ورور ته یې ورکړي." نو مسلمانان د ژوند د ګټلو لپاره کار کاوه. په هرصورت، د مسلمانانو یوه کوچنۍ ډله وه چې پیسې نه درلودې، کار نه موندل کیدای او ځای نه درلود. دوی محتاجان وو، نه مهاجر وو او نه انصار. دا بدوي وو چې مدینې ته راغلي وو او اسلام یې قبول کړی و. د الله رسول ﷺ دوی تر خپلې پاملرنې لاندې ونیول او په مسجد کې د پوښل شوې برخې کې یې ځای ورکړ، چېرې چې دوی د "اهل الصفّه" په نوم مشهور شول. دوی د هغو بډایو مسلمانانو په مرسته ژوند کاوه چې الله (ج) ښه برابر کړي وو. د دې لخوا، د الله رسول ﷺ وکولای شول چې د مسلمانانو د ژوند طرز ثبات ورکړي او د دوی تر منځ اړیکې په یوه مضبوط بنسټ ټاکي. د الله رسول ﷺ په دې ډول د مدینې ټولنه په یوه قوي بنسټ تأسیس کړه، کوم چې د کفر په کریه مخ کې په کلکه ودرېد او د منافقانو او یهودو د توطیو مقابله یې وکړای شوه. اسلامي ټولنه په ټولو حالاتو کې متحده پاتې شوه، او د الله رسول ﷺ د مسلمانانو تر منځ دې یووالي له امله ډاډمن شو.

This brotherhood had its material effect as well, for the Ansar had shown a great deal of generosity towards their brethren, the emigrants, which served to only strengthen their ties. The Ansar offered them money and properties, sharing everything with them. They traded and farmed together. The traders amongst the emigrants turned their hand to commerce, ‘Abd al-Rahman ibn ‘Auf used to sell butter and cheese, and others who were business minded did likewise. As for those who did not take up trading, they went into farming, like Abu Bakr and ‘Ali who worked the lands given to them by the Ansar. The Messenger of Allah (pbuh) said, “Whoever owns a piece of land should farm it or give it to his brother.” So the Muslims worked to earn their living. There was, though, a small group of Muslims who had no money, could find no work and had nowhere to live. They were the needy, being neither emigrants nor Ansar. These were Bedouins who came to Madinah and who had embraced Islam. The Messenger of Allah (pbuh) took them into his care and housed them in the covered part of the Masjid, where they became known as the Ahl al-Suffah. They lived off the wealthy Muslims whom Allah (swt) had provided for generously. By doing so, Allah’s Messenger (pbuh) managed to stabilize the Muslims’ way of life and determine their relationships with each other on a solid footing. The Messenger of Allah (pbuh) thus established the society in Madinah on a strong foundation that stood firmly in the ugly face of disbelief and which was able to resist the conspiracies of the hypocrites and Jews. The Islamic society remained united throughout, and the Messenger of Allah (pbuh) became reassured by this unity among the Muslims.

مشرکین هیچ‌گاه د ټولنې په جوړښت باندې دوامداره اغیزه نه ده کړې. په پیل کې دوی د اسلامي احکامو تابع شول، بیا کمزورې شول، او په پای کې له منځه لاړل۔

As for the polytheists, they never produced any lasting effect on the structure of the society. At first, they submitted to the Islamic rules and then waned, only to eventually vanish.

یهودان همیشه د نورو ټولنو څخه جلا، د ټولنې یوه بیله برخه پاتې شوي وو، حتی د اسلام څخه مخکې هم. کله چې د اسلام واک په مدینه کې تأسیس شو، توپیرونه نور هم ژور شول او د مسلمانانو او یهودانو ترمنځ د ځانګړي بنسټ پر اساس اړیکې رامنځته کول یوه اړتیا شوه. نو د الله رسول ﷺ د ټولنې د نورو غړو په وړاندې د مسلمانانو دریځ وټاکه. د دې په رڼا کې د الله رسول ﷺ د مهاجرینو او انصارو په اړه یو سند ولیکه، په کوم کې چې د یهودانو سره یو تړون وکړ او دوی یې په خپل دین او مال کې ثابت کړل، او په کې یې د دوی متقابل مسؤلیتونه بیان کړل. هغه ﷺ سند داسې پیل کړ: «دا د محمد نبي ﷺ لخوا یو سند دی، چې د قریشو او یثرب (مدینې) د مؤمنو مسلمانانو او هغو کسانو ترمنځ اړیکې تنظیموي چې دوی ته تعقیب شوي، دوی سره یوځای شوي او د دوی سره یې جهاد کړی دی. دوی د ټولو خلکو څخه بیله یوه امت دي.» بیا ﷺ یادونه وکړه چې د مؤمنانو ترمنځ اړیکې څنګه جوړې شي. هغه ﷺ د مؤمنانو ترمنځ د اړیکو په خبرو کې یهودان هم یاد کړل، او وې فرمایل: «هیڅ مؤمن د کافر د پاره مؤمن نه وژني، او نه د مؤمن په وړاندې کافر ته مرسته کوي. د الله ذمه د دوی ترمنځ یوه ده، د دوی ترټولو کم درجه کس هم مسؤل دی. مؤمنان د بهرنیانو په وړاندې یو د بل ساتونکي دي. هغو یهودانو ته چې زموږ پیروي کوي، مرسته او برابري تعلق لري. دوی به ظلم ونه شي او نه به د دوی دښمنانو ته مرسته وشي. د مؤمنانو سوله نه وېشل کیږي. کله چې مؤمنان د الله په لاره کې جنګیږي، نو بیل صلح نه جوړیږي. شرطونه باید د ټولو لپاره عادلانه وي.» په دې سند کې یادشوي یهودان هغه وو چې غوښتل یې د اسلامي دولت وګړي شي. دا خطاب د مدینې په څنډو کې ژوند کوونکو یهودي قبیلو ته نه و. دې ترڅنګ هر یهودي چې د دولت د تابعیت غوښتنه وکړي، هم دې ته ورته حقوق به یې درلودل او هم دې ته ورته چلند به ورسره کیده، ځکه هغه به بیا د ذمي (د عهد خلکو) په توګه ګڼل کیده. هغه یهودي قبیلې چې په دې لیکه کې یادې شوې، د لیکې په وروستۍ برخه کې ورته اشاره شوې ده، او دا د بنو عوف یهودان، د بنو نجار یهودان او نور ځینې قبیلې هم شاملې دي.

The Jews remained always a society apart, different from other societies, even before Islam. When Islam’s authority was established in Madinah, differences deepened and the need to establish relations between the Muslims and the Jews on a specific basis became a necessity. So the Messenger of Allah (pbuh) determined the Muslims’ position towards the other members of the society. In the light of this the Messenger of Allah (pbuh) wrote a document concerning the Muhajireen and Ansar in which he made an agreement with the Jews establishing them in their religion and their property, and in which he stated their reciprocal obligations. He (pbuh) began the document as follows, “This is a document from Muhammad the Prophet, governing the relations between the believing Muslims of Quraysh and Yathrib (Madinah), and those who followed them and joined them and fought alongside them. They are one Ummah to the exclusion of all people.” He (pbuh) then mentioned how the relationship between the believers was to be constituted. He also mentioned the Jews during his talk concerning the relations between the believers, saying, “A believer shall not slay a believer for the sake of a disbeliever, nor shall he aid a disbeliever against a believer. Allah’s covenant amongst them is one, the least of them is responsible. Believers are protectors (Wula’a) of one to the other to the exclusion of outsiders. To the Jews who follow us belong help and equality. They shall not be wronged nor shall their enemies be aided. The peace of the believers is indivisible. No separate peace shall be made when believers are fighting in the way of Allah. Conditions must be fair to all.” The Jews mentioned in this document were the ones who wanted to become citizens of the Islamic State. It was not addressed to the Jewish tribes living on the outskirts of Madinah. Thus, any Jew wanting to become a citizen of the State would enjoy the same rights and receive the same treatment, for he would then be considered a Dhimmi (people of the covenant). As for the Jewish tribes mentioned in the document, they were referred to in the latter part of the document and included the Jews of Banu ‘Auf and the Jews of Banu al-Najjar and so on.

دې سند کې د اسلامي دولت سره د دوی د حیثیت تعریف شوی و. په روښانه ډول دا وټاکل شو چې د مسلمانانو سره د دوی اړیکې به د اسلامي حکومت پر بنسټ وي، دا به د اسلام د واک تابع وي او د دولت د ګټو ساتنې ته به ژمن وي. د سند په یو شمیر ټکو کې ځینې داسې ټکي یادونه شوي وو:

Their position vis a vis the Islamic State was defined by the document. It was clearly determined that their relationship with the Muslims would be based on the Islamic rule, that it would be subject to the authority of Islam and to safeguarding the interests of the State. Some of the points mentioned in the document were:

1) د یهودو نږدې دوستان د ځانونو په څیر دي. د دوی هیڅ یو به له محمد ﷺ د اجازې پرته بهر نه وځي.

1) The close friends of the Jews are as themselves. None of them shall go out except with the permission of Muhammad (pbuh).

2) یثرب د دې لیکلي سند د خلکو لپاره حرم وي۔

2) Yathrib shall be a sanctuary for the people of this document.

۳) که چیرې هم کوم شخړه یا اختلاف راپورته شي چې د ستونزو لامل کېدای شي، نو هغه باید الله ته او د الله رسول ﷺ ته وړاندې شي۔

3) If any dispute or controversy likely to cause trouble should arise, it must be referred to Allah and to the Messenger of Allah.

۴) قریش او د هغوی مرستندویان به هیڅ ډول پناه نه ورکول کیږي.

4) The Quraysh and their helpers shall not be given protection.

د الله رسول د لیک په ذریعه مدینې ته نږدې د یهودو قبیلو حیثیت وټاکل شو. دوی ته دا شرط ولګول شو چې د رسول الله ﷺ له اجازې پرته مدینې څخه بهر نه شي وتلی، یعنې د دولت له اجازې پرته. دوی ته مناع شوي و چې د مدینې د حرم سپکاوی په جګړه یا د جګړې په مرسته ونه کړي. همدارنګه دوی ته مناع شوي و چې د قریشو یا هغو کسانو سره مرسته ونه کړي چې د قریشو سره مرسته کوي، او د تړون د شرطونو له مخې دوی ته دا لازمه وه چې د لیک د منځپانګې په اړه پیدا شوې هرې شخړه د الله رسول ﷺ ته راجع کړي. یهودو د لیک په شرطونو موافقه وکړه، او هغه ټولې قبیلې چې په لیک کې یادې شوې، په دې اړه لاسلیکونه وکړل. دوی بنو عوف، بنو نجار، بنو حارث، بنو ساعده، بنو جشم، بنو اوس او بنو ثعلبه وې. بنو قریظه، بنو نضیر او بنو قینقاع په هغه وخت کې لاسلیک ونه کړ، خو وروسته یې وکړ، او ټولو هغو د لیک شرطونو ته په خوښه ځانونه تسلیم کړل۔

The document of Allah’s Messenger (pbuh) determined the position of the Jewish tribes neighboring Madinah. It imposed on them the condition that they were not to go out of Madinah without his (pbuh) permission, i.e. the State’s permission. They were forbidden from violating the sanctuary of Madinah by war or by helping in a war. They were also forbidden from helping the Quraysh or those who helped the Quraysh and were bound by the conditions of the covenant to refer any dispute arising about the content of the document to the Messenger of Allah (pbuh). The Jews agreed to the conditions laid out in the document and all those tribes mentioned in it signed to that effect. They were Banu ‘Auf, Banu al-Najjar, Banu al-Harith, Banu Sa’ida, Banu Jushm, Banu al- Aus and Banu Tha’labah. Banu Quraydah, Banu al-Nadir and Banu Qaynuqa’ did not sign at the time, but did so at a later date, and they all willingly submitted to the conditions laid down in the document.

په دې سند سره د الله رسول ﷺ د نوي زېږېدلي اسلامي دولت په دننه اړیکې مضبوطې کړې. د دولت او شاوخوا یهودي قبیلو تر منځ اړیکې هم په واضح او ځانګړي اساس باندې ټینګې شوې. په دواړو صورتونو کې به اسلام قاضي او منځګړی وای. دې مرحلې کې الله رسول ﷺ ډاډ ترلاسه کړ چې اسلامي ټولنه اوس په سمه توګه بنسټ ایښودل شوې ده، او دا چې هغه تر یوې اندازې د یهودو له هرډول فوري خیانت او جنګ څخه خوندي دی. نو هغه ﷺ د جنګ د چمتووالي په لاره کې د هغو مادي خنډونو د له منځه وړلو کار پیل کړ چې د اسلام د پیغام په لاره کې ولاړ وو.

By signing this document the Messenger of Allah (pbuh) firmly fixed the relationships within the newly born Islamic State. The relationship between the State and the neighboring Jewish tribes was also firmly established on a clear and specific basis. In both instances though, it was Islam that would be the judge and arbiter. It was at this stage that Allah’s Messenger (pbuh) became reassured knowing that the Islamic society was now properly founded and that he was to a certain degree safe from any immediate acts of betrayal and fighting by the Jews, so he (pbuh) began the task of removing the material obstacles that stood in the way of the Message of Islam by preparing for war.