جې چې ایلچي بېرته راستانه شول، رسول الله ﷺ لښکر چمتو کړ او د عربي ټاپوزمکې بهر د جهاد اعلان وکړ. هغه ﷺ د روميانو او فارسيانو په اړه خبرونه څارل، او څرنګه چې د روميانو سره ئې سرحدونه ګډ وو، نو د دوی په اړه په دوامداره توګه استخبارات راټولول. هغه ﷺ اټکل کاوه چې د اسلام پيغام به د عربي ټاپوزمکې بهر رسيدو سره په چټکۍ خپور شي. له همدې امله هغه ډاډمن و چې الشام (نن ورځ لوی سوريه) به د پرمختګ ځای وي. کله چې د يمن کې د کسرې واليان بذان اسلام قبول کړ، نو هغه ﷺ له هغه خوا د هر ډول نږدې خطر په اړه ډاډمن شو او د روميانو د جنګ لپاره د الشام ته د لښکر استولو په اړه فکر وکړ. نو د جمادی الاولى په مياشت کې، د هجرت د اووم کال، يعنې د حديبيې له تړون څو مياشتې وروسته، هغه ﷺ درې زره غوره جنګيالي راټول کړل او زيد بن حارثه ئې د هغوی مشر وټاکه. هغه ﷺ ورته وفرمايل: «که زيد ټپي شو، نو جعفر مشري وکړي، او که جعفر هم ټپي شو، نو عبدالله بن رواحه مشري وکړي.»

As soon as the envoys returned, the Messenger of Allah (pbuh) prepared the army and declared Jihad outside the Arabian Peninsula. He (pbuh) began monitoring the news about the Romans and the Persians, and since he had frontiers with the Romans he was constantly gathering intelligence about them. He (pbuh) anticipated that the Message of Islam was about to spread rapidly once it had reached beyond the Arabian Peninsula. Therefore, he was sure that al-Sham (greater Syria today) would be the breakthrough. Ever since Badhan, the governor of Chosroes in Yemen, had embraced Islam, he (pbuh) was assured against any imminent danger emanating from there and began to think about sending troops to al-Sham to fight the Romans. So in the month of Jumada al-Ula, in the 7th year of the Hijrah, i.e. just a few months after the treaty of Hudaybiyah, he (pbuh) gathered an elite force of three thousand warriors and appointed Zayd ibn Harithah as their commander. He (pbuh) said to them, “If Zayd gets hurt, Ja’far should take charge and if Ja’far gets hurt, ‘Abdullah ibn Ruwahah should take charge.”.

لشکر روان شو، او خالد بن ولید هم په دوی کې و (څوک چې د حدیبیې له تړون وروسته اسلام راوړی و). د الله رسول ﷺ د دوی سره تر مدینې د ښار تر څنډې پورې لاړ، هغه ﷺ دوی ته لارښوونه وکړه چې هیڅ ښځې، معذورو، یا ماشومانو ته زیان مه رسوئ، او نه ونې پرې کوئ او نه ودانۍ ویجاړوئ. بیا ﷺ او نور مسلمانان د دوی لپاره دعا وکړه او وې ویل: "الله دې ستاسو سره وي، ستاسو ساتنه وکړي او ستاسو بیرته روغ او سلامت راګرځولو ته دې مو ځای ته راولي."

The army set off, and Khalid ibn al-Walid (who had embraced Islam after the treaty of Hudaybiyah) was among them. The Messenger of Allah (pbuh) marched with them to the outskirts of Madinah, he (pbuh) instructed them not to harm any women, those with a handicap, or children, or to cut any trees or destroy buildings. Then he (pbuh) and the rest of the Muslims prayed for them saying, “May Allah be with you, protect you and return you to us safe and well.”.

لشکر پیش روی کرد او د هغې قوماندانانو د جنګ پلان جوړ کړ، او دا یې وټاکه چې دا باید یو ګړندی او پرېکنده برید وي. دوی پریکړه وکړه چې د الشام خلکو ته د اوچتې ناڅاپي حملې په توګه ورشي، لکه څنګه چې د الله رسول ﷺ په خپلو غزاوو کې تل کاوه. د لشکر قوماندانانو په دې پلان سره موافقه وکړه او د پلې ته د رسېدو لپاره روان شول. په هرصورت، کله چې دوی معان (د عربستان شمال ته) ته ورسېدل، دوی وپوهېدل چې شرحبیل الغسانی، د هرقل والی د الشام، د دوی د مخنیوي لپاره ۱۰۰،۰۰۰ جنګیالیو لښکر راټول کړی دی. دا خبر د دوی لپاره حیرانتیا وه او دوی د دوو شپو لپاره په معان کې کمپ ووهه، او فکر یې کاوه چې اوس د داسې یوې ځواکمنې لښکر په مخ کې څه باید وکړي. ترټولو خوښ شوی انتخاب دا و چې دوی الله رسول ﷺ ته ولیکي او د دښمن د شمېر په اړه ورته خبر ورکړي، او که هغه ﷺ مرستندوي ولېږي نو ښه، که نه نو دوی به د هغه ﷺ د امر انتظار وباسي.

The army marched on and its leaders drew up their war plan, deciding that it should be a quick and decisive assault. They decided to take the people of al-Sham by surprise, just as Allah’s Messenger (pbuh) always did in his raids. The army commanders agreed on this plan and set off to accomplish it. However, when they reached Mu’an (north of Arabia) they learned that Sharhabeel al- Ghassani, Heraclius’ governor of al-Sham had gathered an army of 100,000 fighters to confront them. The news came as a shock to them and they en- camped at Mu’an for two nights thinking what to do now that they were faced with such a formidable army. The most favored option was for them to write to the Messenger of Allah (pbuh) informing him about the enemy’s numbers, and if he (pbuh) sent reinforcements well and good, otherwise they would await his orders.

عبداللہ بن رواحہ نے لوگوں کو ترغیب دیتے ہوئے کہا: «اے لوگو! اللہ کی قسم! جس چیز کو تم ناپسند کرتے ہو وہی وہ چیز ہے جس کے لیے تم نکلے ہو، یعنی شہادت۔ ہم دشمن سے تعداد، طاقت یا کثرت کے بل پر نہیں لڑ رہے، بلکہ ہم اس دین کے ساتھ ان سے لڑ رہے ہیں جس سے اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے ہمیں عزت بخشی ہے۔ پس آگے بڑھو! دونوں صورتیں اچھی ہیں: فتح یا شہادت۔» ان الفاظ سے لوگوں کے جذبات بھڑک اٹھے اور ان کا ایمان مضبوط ہو گیا۔ چنانچہ وہ آگے بڑھتے رہے یہاں تک کہ مشارف کے گاؤں تک پہنچ گئے۔ جب دشمن مسلمانوں کے قریب آیا تو مسلمان ایک گاؤں کی طرف پیچھے ہٹ گئے جسے مُؤتہ کہا جاتا تھا۔ وہیں ان کے اور رومیوں کے درمیان جنگ شروع ہوئی۔

‘Abdullah ibn Ruwahah encouraged the men saying, “O men! By Allah, what you dislike is that which you have come out for: viz. martyrdom. We are not fighting the enemy with numbers or strength or multitude, but we are fighting them with this Deen with which Allah (swt) has honored us. So come on! Both prospects are fine: victory or martyrdom.” The men were roused by these words and their Iman strengthened. They, therefore, went forward until they reached the village of Masharif. When the enemy approached the Muslims withdrew to a village called Mu’tah. There, the battle between them and the Romans began.

دا به له ترټولو سختو جګړو څخه وي، مرګ او وینې تویېدل ښکاره کېدل. جګړه د دریو زرو مسلمانانو او دوه لکه کافرانو ترمنځ وه، چې مسلمانان د شهادت لپاره چمتو وو، او کافران (چې د رومي لښکر د تقویې لپاره ۱۰۰،۰۰۰ نور سړي هم ورسره ولېږل شوي وو) د مسلمانو لښکر د له منځه وړلو لپاره راټول شوي وو. جګړه سخته وه، او زید بن حارثه د رسول اللّٰه ﷺ بیرغ په لاس کې نیولی جنګېده. هغه د دښمن لښکر په زړه کې تر ډېره ژوره ځای پورې پرله پسې پرمخ ولاړ، او د یو شېبې لپاره هم د پایلو څخه نه ویرېده. هغه په زړورتیا جنګېده، پوهېدل چې دا د الله په لاره کې شهادت دی؛ د هغه زړورتیا بې ساري وه، د هغه قهرمانۍ بې مثاله وه، تر دې چې د دښمن د نیزو له زخمونو څخه چې بدن یې پاره کړ، مړ شو. بیا جعفر بن ابي طالب بیرغ واخیست؛ هغه ښکلی ځوان و چې ۳۳ کلن وو. هغه هم سخت وجنګېده او د مرګ پروا یې نه کوله، تر دې چې دښمن د هغه د سور رنګه آس (اسونه) چاپېره محاصره کړ، نو هغه له آس څخه کښته شو، د هغې پښې یې پرې کړې، او د دښمن په زړه کې ننوت او په توره یې دوی وهل، تر دې چې یو رومي وواهه او هغه یې په دوو برخو وویشه او مړ شو. عبداللّٰه بن رواحه بیرغ واخیست او په آس سپور پرمخ ولاړ. هغه باید ځان ته زور ورکړی وای، ځکه چې هغه د مخ په وړاندې تګ ته ناڅرګنده کېده. بیا هغه پرمخ ولاړ او جنګېده تر دې چې هغه هم ووژل شو. بیا ثابت بن ارقم بیرغ واخیست او وې ویل: "اې مسلمانانو! یو سړي ته راټول شئ." نو دوی خالد بن ولید ته راټول شول. هغه بیرغ واخیست، مسلمانان یې د ځان چاپېره راټول کړل او تنظیم یې کړل، او په ټوله دې موده کې یې هڅه کوله چې دښمن لرې وساتي. هغه وکولای شول چې جګړه تر شپې پورې د یو څو وړو بریدونو په حد کې وساتي.

It was one of the fiercest battles ever, death and blood baths loomed. The battle was between three thousand Muslims who were ready for martyrdom, and two hundred thousand disbelievers (an extra 100,000 men were sent to reinforce the Roman army) gathered to destroy the Muslim force. The fighting was fierce and Zayd ibn Harithah fought holding the Messenger of Allah’s banner, he went forward unabated deep into the heart of the enemy’s forces, not fearing for one moment the consequences. He fought bravely knowing that it was martyrdom in the way of Allah, his courage was phenomenal, his heroism unmatched, until he died of the wounds caused by the enemy’s spears that ripped his body. Then Ja’far ibn Abi Talib took over the banner; he was a handsome young man 33 years of age. He too fought hard, defying death until the enemy surrounded his roan (horse), so he jumped off and hamstrung her and went forward into the heart of the enemy striking them with his sword until a Roman struck him and cut him in half, killing him. ‘Abdullah ibn Ruwahah took the banner and advanced with it riding his horse. He had to put pressure on himself as he felt reluctant to go forward. He then proceeded and fought until he too was killed. Then Thabit ibn Arqam took over the banner and said, “O Muslims! Do rally around one man.” So they rallied to Khalid ibn al-Walid. He took the banner and gathered the Muslims around him and organized them trying all the while to keep the enemy at bay. He managed to restrict the fighting to a few skirmishes until night had fallen.

در شپه کې، خالد بن الولید د دښمن د لښکر د ډېروالي په پام کې نیولو سره، چې د هغه د ځانګړو لږو شمېرو سره پرتله کېدۍ، یو هوښیار شاته تګ پلان جوړ کړ. او د خپل ډیر په دقت جوړ شوي پلان سره سم، خالد د لښکر یوې برخې ته امر وکړ چې شاته ږغ او شور جوړ کړي، ترڅو دښمن داسې فکر وکړي چې مرسته راغلې ده. کله چې دوی داسې وکړ، دښمن وویرېد او د مسلمانانو په بريدولو ځان وساتلو، بلکې کله چې خالد هغوی باندې حمله ونه کړه، خوشحاله هم شول. بیا خالد شاته لاړ او خپل لښکر بېرته مدينې ته یووړ، نه بریالی، نه ماتې خوړلی، خو داسې یوه ډېره لويه ترلاسه کړې.

During the night, Khalid ibn al-Walid drew up a shrewd withdrawal plan having realized the magnitude of the enemy’s army compared to the meager numbers of his. And following his carefully drawn up plan, Khalid ordered a section of the army to create some uproar and noise at the rear to let the enemy into thinking that reinforcement had arrived. When they did so, the enemy became frightened and refrained from attacking the Muslims, they were even elated when Khalid did not attack them. Then Khalid withdrew and took his troops back to Madinah, not victorious, nor defeated, but having achieved quite a considerable feat.

دې جګړې قوماندانانو او د هغې ټولو جنګیالیو په ښه توګه پوهیدل چې مرګ دوی ته لاس نیولی دی، خو بیا هم دوی په ډېر زړورتیا جنګ وکړ او وژل شول. اسلام مسلمان ته امر کوي چې د الله په لار کې جنګ وکړي، وژني او وژل کېږي، او همدا ډول جنګ د ښې پانګوونې تر ټولو سالم ډول ګڼل کېږي، ځکه دا د الله په لار کې جهاد دی. الله په سورة التوبه کې فرمايي،

The commanders of this battle and its warriors had known all along that death was beckoning to them, yet they fought heroically and were killed. Islam commands the Muslim to fight in the way of Allah, kill and be killed, and it is this type of fighting that is regarded as the soundest investment, for it is Jihad in the way of Allah. He I says in Surah al-Taubah,

بې شکه الله تعالیٰ د مؤمنانو نفسونه او مالونه د جنت په بدل کې اخیستي دي. دوي د الله په لاره کې جنګ کوي، پس وژنې کوي او وژل کیږي. دا د هغه وعده ده چې په حقیقت کې په تورات، انجیل او قرآن کې د ده (الله) پر ځان لازمه کړې ده. او د الله څخه زیات په خپل وعده پوره څوک دی؟ نو خوشحاله شئ د هغه معاملې څخه چې تاسو کړې ده، او دا لوی کامیابي ده. [التوبہ، ۹:۱۱۱]

“Verily, Allah has purchased of the believers their lives and their properties; for the price that theirs shall be the Paradise. They fight in Allah’s Cause, so they kill (others) and are killed. It is a promise in truth which is binding on Him in the Torah and the Gospel and the Qur’an. And who is Truer to his Covenant than Allah? Then rejoice in the bargain which you have concluded. And that is the supreme success.” [At-Tauba, 9:111].

دا همدا لامل دی چې هغه مېړني د هغه حتمي مرګ سره سره جنګېدل چې دوی ته مخ کې راتلونکی و. مسلمان جنګېږي که بل هیڅ لاره پاته نه وي پرته له جنګه، او دا چې مرګ حتمي دی که نه، دا بېخي فرق نه کوي. په جهاد کې کارونه د دښمن د شمېر او د هغه د وسلو په اندازه نه تلل کېږي، نه د هغه د ډېرۍ په اندازه، بلکې د هغه پایلې په اندازه چې ترلاسه کېږي، هرې اندازې قرباني سره، پرته له دې چې پایله څه وي.

That is the reason why those heroes fought despite the certain death that faced them. The Muslim fights if there is no other way left but to fight and regardless of whether death is certain or not. In Jihad, matters are not measured by the number of the enemy and its weaponry, nor by its multitude, but by the result it achieves no matter how high the sacrifice is, regardless of the outcome.

په موته کې د مسلمانانو جګړه له رومیانو سره خورا مهمه وه؛ قوماندانانو ته له دښمن سره د جنګ کولو پرته بل چاره نه وه، که څه هم مرګ ور ته نږدې و. له همدې امله مسلمان هیڅکله له مرګ نه ویره نه لري، او د الله (ج) په لاره کې له جهاد پرته بل څه ته فکر نه کوي. د الله رسول ﷺ دا ښه پوهیده چې خپل لښکر رومي دولت ته د هغوی د سرحدونو په اوږدو کې د جنګ لپاره استول خطرناک دي، خو دا د دې لپاره اړین و چې هغوی وویروول شي او وښودل شي چې مؤمنان څنګه جنګیږي، او دوی د لږ شمیر سره سره څومره زړورتیا او ایمان لري. دا خطر ارزښت درلود، ځکه چې دا د مسلمانانو لپاره د نورو جهادونو لاره هواره کړه، ترڅو اسلام خپور شي او په هغو ځمکو کې پلی شي چې دوی به فتح کړي. دا خطر او دا مهم اقدام بریالی شو، ځکه دا د تبوک د جګړې سریزه ثابته شوه او رومیانو ته یې سخت ټکر ورکړ، چې تر هغه وخته پورې یې د بیا مسلمانانو سره د مخامخ کیدو له امله لړزیدل، ترڅو چې الشام فتح شو.

The Muslims’ war with the Romans in Mu’tah was absolutely crucial, the commanders had no choice but to engage the enemy in battle, despite the fact that death was beckoning. Thus, it is that the Muslim should never fear death, nor should he consider anything else but to fight in the way of Allah (swt). The Messenger of Allah (pbuh) had known all along that sending his troops to the Roman state to fight them along their frontiers was dangerous, but it was necessary to scare the life out of them and to demonstrate how the believers fight and how their courage and their belief were unmatched despite their paltry numbers. The risk was worth taking for it paved the way for further Jihad by the Muslims in order to spread Islam and implement it in the lands that they would conquer. The risk and the adventure was successful for it turned out to be an introduction to the battle of Tabuk and it landed a heavy blow against the Romans who shivered at the prospect of facing the Muslims again until Al-Sham was conquered.