قریش پر اسلامی دعوت کا اثر فطری ہی تھا، کیونکہ رسول اللہ ﷺ نے جدوجہد کا آغاز کیا اور اپنی جماعت کو قریش کے سامنے نمایاں اور للکارنے والے انداز میں پیش کیا۔ اس سے ان کے پاس اس کے مضمرات کے بارے میں شک کی کوئی گنجائش باقی نہ رہی۔ اس کے علاوہ خود دعوت میں قریش اور مکی معاشرے کے خلاف جدوجہد شامل تھی، کیونکہ وہ اللہ کی وحدانیت کی طرف بلاتی تھی، صرف اسی کی عبادت کا حکم دیتی تھی، بتوں کی پرستش ترک کرنے کی دعوت دیتی تھی اور اس بگڑے ہوئے نظام سے برأت کا اعلان کرتی تھی جس پر وہ زندگی گزار رہے تھے۔ لہٰذا یہ دعوت قریش کے ساتھ ٹکراؤ میں تھی، اور یہ ناگزیر تھا، کیونکہ رسول اللہ ﷺ کو ان کی سوچ کو باطل ثابت کرنا تھا، ان کے معبودوں کا مذاق اڑانا تھا، ان کے طرزِ زندگی کی تحقیر کرنی تھی اور ان کے ظالمانہ طرزِ عمل پر افسوس کا اظہار کرنا تھا۔

The impact that the Islamic call had on Quraysh was only natural, for the Messenger of Allah (pbuh) took up the struggle and presented his group to the Quraysh in a conspicuous and challenging manner. It left them with no room to doubt its implications upon them. In addition, the call itself included the struggle against Quraysh and the Makkan society, for it was calling to the Oneness of Allah, to worship Him alone, to abandon the worship of idols and to renounce the decadent system they were living by. Therefore the call was at loggerheads with the Quraysh, and this was inevitable since the Messenger of Allah (pbuh) was to discredit their thinking, ridicule their gods, mock their way of life, and deplore their tyrannical practices.

کله چې هغه (ﷺ) ته کوم آیت نازلیده، هغه به یې په ښکاره توګه د قریشو په وړاندې وراندې کاوه. هغه به د الله تعالیٰ خبرې تلاوت کولې،

Whenever a verse was revealed to him (pbuh), he would attack the Quraysh with it openly. He would recite Allah’s words,

«ښه ده! تاسو (منکرین) او هغه شیان چې اوس تاسو د الله پرته عبادت کوئ، دوزخ لپاره یوازې لانجې (سونګه) دي!» [الانبیاء، ۲۱:۹۸]

“Certainly! You (disbelievers) and that which you are worshipping now besides Allah, are (but) fuel for Hell!” [Al-Anbiya, 21:98].

هغه (صلی اللہ علیہ وسلم) د ټولنې ځینې اړیکې، لکه سود (ربا)، په سختۍ سره وغندلې.

He (pbuh) strongly attacked the relationship in the society such as Riba,

«او هغه سود چې تاسو په دې موخه ورکوئ چې د خلکو مال کې زیاتوالی راشي، نو دا د الله په وړاندې زیاتوالی نه لري.» [الروم، ۳۰:۳۹]

“And that which you give in usury (to others), in order that it may increase, has no increase with Allah” [Ar-Rum, 30:39].

او د ترازو میں د دھوکہ بازۍ څخه د منع کولو په لړ کې،

and attacking cheating in the scales,

ویل دی ھغو کسانو لپاره چې کم تولوونکی دي، هغه کسان چې کله له خلکو څخه اخلي، پوره اخلي، او کله چې هغوی ته تیروي یا تولي، کم ورکوي۔ {ویل دی ھغو کم تولوونکو ته، ھغه کسان چې کله له خلکو څخه اخلي نو پوره اخلي، او کله چې هغوی ته تیروي یا تولي نو کم ورکوي}۔ [المطففین ۸۳: ۱-۳]

“Woe to those that deal in fraud those who, when they have to receive by measure, from men, exact full measure. But when they have to measure a weight to men, give less than due.” [Al-Mutaffiffin 83: 1-3].

قریش نے اس کے بعد اس سے اور اس کے صحابہ سے جنگ کرنا شروع کر دی۔ وہ اس کے لیے اذیت، پابندیوں اور پروپیگنڈے کے ذریعے کوشش کرتے تھے، جو خود اس کے خلاف اور اس کے دین کے خلاف ہوتا تھا۔ اس کے بدلے میں نبی ﷺ نے ان پر حملہ کیا، ان کے غلط خیالات کے خلاف اپنی جدوجہد جاری رکھی اور ان کے فاسد عقائد کو ڈھا دیا، تاکہ اللہ تعالیٰ کے مقرر کردہ طریقے کے مطابق اسلام کا پیغام پھیلایا جا سکے۔ نبی ﷺ نے لوگوں کو کھلم کھلا اسلام کی دعوت دی، بغیر کسی سمجھوتے اور مول تول کے، اس کے باوجود کہ قریش اس پر ہر طرح کے ظلم و ستم کر رہے تھے، اور اس کے باوجود کہ وہ بے دفاع شخصیت تھے، جن کا کوئی حقیقی مددگار، کوئی حلیف، کوئی مادی وسائل اور کوئی ہتھیار نہیں تھا۔ نبی ﷺ نمایاں اور للکارتے ہوئے آئے، بڑے عزم اور ایمان کے ساتھ اللہ کے دین کی طرف بلاتے رہے، تمام مشکلات کو نظرانداز کرتے ہوئے، کمزوری کو اپنے اوپر غالب نہ آنے دیتے ہوئے، اور پیغام کی خاطر بھاری ذمہ داریاں برداشت کرنے کے لیے تیار رہتے ہوئے۔ اسی چیز نے انہیں ان تمام رکاوٹوں پر قابو پانے کے قابل بنایا جو قریش نے ان کے راستے میں ڈالیں، جن کا مقصد ان کے اور لوگوں کے درمیان حائل ہونا تھا۔

Quraysh, therefore, confronted him and began fighting him and his Sahabah, This they endeavoured to do by means of torture, sanctions and propaganda against him personally and against his Deen. In return he (pbuh) carried the offensive to them, pursuing his struggle against their erroneous notions and demolishing their corrupt beliefs in order to spread the Message of Islam according to the way decreed by Allah (swt). He (pbuh) invited people to Islam openly, without compromising and bargaining, despite all the various types of persecution of Quraysh upon him, and despite being a defenseless figure with no real help, no ally, no material means and no weapons. He (pbuh) came conspicuously and challengingly, inviting to the Deen of Allah with great resolve and faith, ignoring all the hardships, not allowing weakness to get the better of him, ready to endure the colossal burdens for the sake of the Message. This enabled him to surmount all the obstacles that Quraysh put in his way, which were designed to come between him and the people.

د الله رسول ﷺ خلکو ته د رسالت د رسولو او پیغام د رسولو کې کامیاب شو، او خلکو د حق او د عقل د ځواک په واسطه د باطل د ماتې پر مهال اسلام قبول کړ. په عربو کې د اسلام رڼا ځلیدل پیل شوه؛ ډیر بت پرستان اسلام ته راغلل، همداسې ډیر عیسویان هم، حتی د قریشو مشرانو هم د ډیرې مینې او نرم زړه سره قرآن اوریدل پیل کړل.

The Messenger of Allah (pbuh) succeeded in reaching the people and in conveying the Message to them; in turn they embraced Islam because the truth and the force of reason defeated the falsehood. The light of Islam began shining amongst the Arabs, many idol worshippers embraced Islam, so did many Christians, even the leaders of Quraysh began listening to the Qur’an with yearning hearts.

الطفیل بن عمرو الدوسی مکے ته راغی کله چې د الله رسول ﷺ هلته وو. هغه یو مهم مشر، ډیر هوښیار او د پوهې څاوند شاعر وو. قریشو سمدستي هغه ته ورغلل او وې ویل چې دا سړی محمد ﷺ زموږ ډیر زیان کړی دی، هغه جادوګر دی او د هغه خبرې سړي له خپلو کورنیو څخه جلا کوي. دوی وویل چې موږ ویره لرو چې هغه به هم دغه اغیز ورباندې هم وکړي، او هغه ته یې مشوره ورکړه چې د محمد ﷺ سره خبرې ونه کړي او د هغه یوه کلمه هم ونه اوري. الطفیل یوه ورځ کعبې ته لاړ او هلته د الله رسول ﷺ هم وو. هغه د هغه د خبرو یو څه واورېدې او ښې یې وګڼلې، نو په زړه کې یې وویل: "په الله قسم! زه یو هوښیار سړی یم، شاعر یم، د ښو او بدو توپیر ښه پیژنم، نو څه مانع دی چې زه د دې سړي خبرې ونه اورم؟ که ښې وي نو به یې منم او که بدې وي نو به یې رد کړم." هغه د الله رسول ﷺ تعقیب کړ تر کوره پورې، او خپل حال او هغه څه چې په زړه کې یې وو هغه ته بیان کړل. نو د الله رسول ﷺ هغه ته اسلام وړاندې کړ او قرآن یې ورته تلاوت کړ. هغه مسلمان شو او اعلان یې وکړ چې دا حق دی. بیا هغه خپلو قوم ته راستون شو او د اسلام طرف ته یې دعوت پیل کړ.

Al-Tufayl ibn ‘Amr al-Dausi came to Makkah when Allah’s Messenger (pbuh) was there. He was an important nobleman, very intelligent and a poet of some understanding. Quraysh approached him immediately and warned him that this fellow Muhammad (pbuh) had done them much harm, that he was a sorcerer and that his talk separated men from their families. They exclaimed that they feared he might have the same effect on him and advised him not to speak to Muhammad (pbuh) or listen to a word he said. Al-Tufayl went one day to the Ka’bah and it happened that Allah’s Messenger (pbuh) was there, he listened to some of his speech and found it beautiful, so he said to himself, “By Allah! Here I am, an intelligent man, a poet, knowing perfectly well the difference between good and evil, so what is to prevent me from listening to what this man is saying? If it is good I shall accept it and if it is bad I shall reject it.” He followed the Messenger of Allah (pbuh) to his house and told him about himself and what was on his mind. So Allah’s Messenger (pbuh) invited him to Islam and recited to him the Qur’an. He became a Muslim and declared that it was the truth. Then he went back to his people and proceeded to call them to Islam.

کله چې د الله رسول ﷺ په مکه کې و، د هغه د خبرو په اورېدو سره شاوخوا ‎۲۰‎ عیسوي د هغه د لیدو لپاره سفر وکړ. دوی کیناستل، د هغه خبرې یې واوریدې، هغه یې ومنلې او په هغه ایمان راوړ، او د هغه د رښتیا اعلان یې وکړ. دا خبره قریشو ته ډېره بده ولګېده، او وروسته یې دوی هغه وخت ونیول چې د مکې څخه وتلي وو، او په سپکو الفاظو یې ورباندې بریدونه وکړل او ویې ویل: "الله دې تاسو تباه کړي! تاسو څومره بد ډله یاست. ستاسو خلک په کور کې تاسو د دې سړي په اړه د معلوماتو راوړلو لپاره ولېږدول، او لاهم چې ستاسو د هغه سره کېناستل، تاسو خپل دین پرېښود او په هغه خبره یې ایمان راوړ چې هغه یې ویلې." خو دا خبرې دوی ته هېڅ اغېز ونه کړ، نه د اسلام په منلو کې د دوی عقیده کمزورې شوه، بلکې د الله (ج) په باور کې یې نور هم ډېر زیات کېدل. د الله رسول ﷺ اغېز زیات شو، او همداسې د قرآن کریم د اوریدو لپاره د خلکو شوق هم زیات شو. دا حال ترې ورسېد چې د قریشو هغه سخت دښمنان هم پېټې پېټې ځانونو ته په دې فکر وکړ چې ایا هغه څه چې محمد ﷺ یې بلنه ورکوي، په رښتیا سم دي؟ دا خبره دوی ته وهڅوله چې په پټه قرآن واوري.

While the Messenger of Allah (pbuh) was in Makkah, some twenty Christians traveled to meet him after receiving news about him. They sat and listened to him and accepted and believed in him and declared his truth. This enraged the Quraysh and they later intercepted them as they were leaving Makkah and hurled insults at them saying, “May Allah bring you ruin! What a wretched band you are. Your people at home sent you to bring them information about this man, and as soon as you sat with him, you renounced your religion and believed in what he said.” This, however, did not affect them, nor did it affect their belief in Islam, rather it strengthened all the more their belief in Allah (swt). The impact of the Messenger of Allah (pbuh) increased, as did people’s yearning to listen to the Qur’an. It reached a point whereby his harshest opponents from the Quraysh began wondering whether what he (pbuh) was calling for was really true. This led them to listen to the Qur’an in secret.

ابوسفیان بن حرب، ابوجهل عمرو بن هشام او الاخنس بن شریق هر یو له بله ناخبره وو چې نور به هم د الله رسول ﷺ ته غوږ نیسي کله چې هغه په خپل کور کې لمونځ کاوه. هر یو خپله بڼه بدله کړې وه او داسې ځای یې غوره کړی و چې له هغه ځایه اوریدلی شو. هیڅ یو نه پوهیده چې دوهم چیرته دی. د الله رسول ﷺ به ډیره شپه د قرآن په تلاوت تیره کوله. دوی دا ځانګړې شپه په ډیر غور سره د هغه خبرې اوریدې، زړونه یې ورته ونیول شول او احساسات یې پرې اغیزمن شول، تر هغه چې سهار شو او دوی ژر متفرق شول. د کور په لاره کې یو له بل سره په ناڅاپه ولیدل او یو بل ته یې سپکاوی وکړ، هر یو دوهم ته ویل: "دا بیا مه کوه، ځکه که یو له بې عقله احمقانو دې ولیدې، ستا درجه به کمزورې او ضعیفه شي، او دا به د محمد په ګټه تمام شي." په دوهمه شپه هر یو په خپلو پښو داسې احساس وکړ چې هغه دوی هماغه ځای ته وړي چیرې چې تېره شپه تیر کړې وه. دریواړو بیا یوځل د الله رسول ﷺ د الله کتاب تلاوت واورید، او لکه پخوا، سهار پر وخت سره وليدل او یو بل ته یې سپکاوی وکړ، خو دا هم دوی د دریمې شپې د راتګ څخه ونه ساتل. کله چې دوی د محمد ﷺ د پیغام په وړاندې خپله کمزورتیا وپیژندله، یو قسم یې وخوړ چې بیا به نه راځي. په هرصورت دې پېښې د دریو شپو د اوریدل شوو خبرو په اړه د نظرونو تبادله رامینځته کړه؛ دوی اندېښمن وو، ځکه چې د دوی کړنو داسې کمزورتیا ښودله چې هیڅ یو یې د خپل قوم د مشر په توګه نه شو کولی. دوی اعتراف وکړ چې دا کیدای شي د محمد ﷺ په ګټه وګڼل شي او خلک ته د هغه د پیغام د منلو هڅه ورکړي.

Abu Sufyan ibn Harb, Abu Jahl ‘Amr ibn Hisham and al-Akhnas ibn Shurayq, were each unaware that the other was going to listen to the Messenger of Allah (pbuh) as he was praying in his house. Each one was disguised and each chose a place to sit where he could listen. None knew where the other was. Allah’s Messenger (pbuh) regularly stayed up most of the night reciting the Qur’an. They passed this particular night listening attentively to him, their minds were captured and their hearts affected, until dawn arose when they all quickly dispersed. On the way home they met accidentally, reproaching one another, each one saying to the other, “Don’t do it again, for if one of the lightminded fools sees you, it would compromise and weaken your standing, and it would tip the scales in Muhammad’s favor.” On the second night, each of them felt his legs taking him to the same spot where he had spent the previous night. The three listened once again to Allah’s Messenger (pbuh) reciting the Book of Allah and, as before, they met at dawn and reproached each other, yet this did not prevent them from attending for a third night. When they realized their weakness towards Muhammad’s Message, they took a solemn oath never to return. Nevertheless this incident resulted in an exchange of views concerning what they had heard over the three nights; they were agitated because their actions manifested signs of weakness which none of them, as leader of his tribe, could afford. This, they acknowledged, could be construed as playing into the hands of Muhammad (pbuh) and it might encourage the people to accept his Message.

باوجود هغو ټولو خنډونو چې قریشو ایښي وې، دعوت مکې ته ننوتلو کې کامیاب شو، او قریش له دې ویره ډېر وارخطا شول چې اسلام به د عرب قبیلو کې خپور شي. نو قریشو خپله دښمنانه کمپاین د الله رسول ﷺ او د هغه صحابه وو په وړاندې زیات کړ. وضعیت په پای کې تقریباً نا زغمل کېدونکی شو، او د الله رسول ﷺ د بنو ثقیف د ملاتړ او پناه په لټه کې طائف ته لاړ، په دې هیله چې شاید اسلام راوړي. هغه پخپله د هغوی وړاندې شو، خو دوی ورسره سختي خبرې وکړې او ډېر بد چلند یې ورسره وکړ. دوی خپل بې سره کارکوونکي او غلامان وهڅول چې هغه ته یې متلکې وکړې او تیږې یې ورباندې وویشتلې، تر دې چې د هغه ټول بدن، پښې هم په کې شاملې، وینې ته ولړې. هغه ﷺ وکولای شو چې د شبیب او شیبه، د ربیعې د زامنو، په یوه باغ کې پناه واخلي. هلته ناست و او د خپل حالت او د دعوت په اړه یې فکر کاوه. هغه پوهیده چې په مکه کې د یوه مشر له ملاتړ پرته نشي ننوتلی، نه بیرته طائف ته تللی شو خو د هغو سره چې هلته ورسره څه شوي و، او په باغ کې هم نشي پاتې کېدلی ځکه چې دا د دوو کافرانو ملکیت و. هغه ﷺ ډېر خپه شو، لاسونه یې آسمان ته پورته کړل، د الله (ج) په وړاندې شکایت او دعا یې وکړه. په درد او د الله (ج) په ډېره باور سره یې وفرمایل: "ای الله! زه ستا په وړاندې د خپلې کمزورۍ، د وسایلو د کمۍ او د خلکو په مخ کې د خپلې ټیټوالي شکایت کوم. ای ډېر مهربانه! ته د کمزورو رب یې، او ته زما رب یې. ته به ما چا ته سپاري؟ هغه بېګانه ته چې زما سره بد چلند وکړي، که هغه دښمن ته چې ته یې زما پر ځان واکمن کړی یې؟ که ته زما څخه ناراض نه یې، نو زه د بل هیڅ شي پروا نه لرم. ستا عافیت راباندې زما لپاره بس دی. زه ستا د مخ د نور پناه غواړم چې په هغه سره تیارې روښانه کېږي، او د دنیا او آخرت کارونه پرې سم کېږي، له دې ویرې چې ستا غضب راباندې نازل شي یا ستا غصه ماباندې راښکته شي. د تا رضا غوښتل پکار دي تر هغه چې ته راضي شې." لا حول ولا قوۃ إلا بك۔

Despite all the obstacles that the Quraysh laid down, the call succeeded in penetrating Makkah, and the Quraysh became panic stricken fearing the worst, i.e. the spreading of Islam among the Arab tribes. Quraysh, therefore, intensified their hostile campaign against Allah’s Messenger (pbuh) and his Sahabah. The situation eventually became almost unbearable and Allah’s Messenger (pbuh) went to the city of Ta’if seeking the Nussrah (support) and protection of Banu Thaqif in the hope that they might embrace Islam. He approached them on his own, but they spoke to him harshly and treated him very badly. They stirred up their louts and slaves who hurled insults and stones at him until the whole of his body including his feet bled. He (pbuh) managed to take refuge in an orchard belonging to Shabeeb and Shayba, sons of Rabi’ah. There he sat thinking about his situation and about the call. He knew that he could not enter Makkah without one of the leaders’ protection, neither could he go back to Ta’if after the way he had been treated there, and he could not stay in the orchard for it belonged to two disbelievers. He (pbuh) felt very distressed and lifted his arms to the sky lamenting and supplicating to Allah (swt). Painfully and with immense confidence in Allah (swt), he said, “O Allah! To You I complain of my weakness, little resource, and lowliness before man. O Most Merciful! You are the Lord of the weak, and You are my Lord. To whom would You confide in me? To one afar who will misuse me or to an enemy to whom You have given dominance over me? If You are not angry with me, I do not care about anything else. Your favor of well-being on me is sufficient for me. I take refuge in the light of Your countenance by which the darkness is illuminated, and the things of this world and the next are rightly ordered, lest Your anger descend upon me or Your wrath not light upon me but come down on me. It is for You to be satisfied until You are well pleased. There is no power and no might except in You.”.

بیا هغه بیرته مکې ته راستون شو د المطعم بن عدي په پناه کې. قریش ډیر ژر پوه شو چې د الله رسول ﷺ په طائف کې څه پیښه درلودې، او دا یوازې دا وشو چې دوی د رسول الله ﷺ په اړه خپل بد چلند زیات کړ او خلکو ته یې منع کړل چې د هغه خبرې واورې. مکیانو هغه پرېښود او د هغه د دعوت د اورېدو څخه یې ځان وساتل. په هرصورت، هغه ﷺ هیڅکله مایوسه نه شو، او د اختر موسمونو کې خپل ځان قبیلو ته وړاندې کاوه، دوی ته یې اسلام ته رابلنه ورکوله، ورته ویل یې چې هغه د الله (ج) لخوا لیږل شوی پیغمبر دی، او له دوی یې غوښتل چې په هغه ایمان راوړي. مګر د هغه کرکجن تره ابولهب هیڅکله د هغه له سترګو لرې نه شو. هغه د هغه تعقیب کاوه چیرې چې هغه تلل، خلکو ته یې ویل چې د هغه خبرې ونه اوري، نو خلکو هغه ته پام ونه کړ او هیڅ اهمیت یې ورنه کړ.

Whereupon he returned to Makkah under the protection of al-Mut’im ibn ‘Adiy. The Quraysh soon learned of what had happened to the Messenger of Allah (pbuh) in Ta’if, and this only made them increase their ill treatment of the Messenger (pbuh) and they prohibited people from listening to him. The Makkans deserted him and refrained from listening to his preaching. However, he (pbuh) was never disheartened, and went on calling people to the Deen of Allah by offering himself to the tribes during the festive seasons, inviting them to Islam, telling them that he was a Prophet sent by Allah (swt) and asking them to believe in him. But Abu Lahab, his hateful uncle, never left his sight. He followed him everywhere telling people not to listen to him, so the people ignored him and paid him no attention.

رسول الله ﷺ بیا د قبیلو د اوسیدو ځایونو ته ورتلو ته مخه کړه او ځانونه يې دوی ته وړاندې کول. هغه د کنده، کلب، بنو حنیفه او بنو عامر بن صعصعه قبیلو ته لاړ. دوی هیڅ یو هم د هغه د بلنې ځواب ونه ویلو او ټولو ورسره په سختۍ مخالفت وکړ، په ځانګړې توګه بنو حنیفه. اما بنو عامر غوښتل چې د هغه له وفات وروسته واکمني ورکړل شي، چې په بدل کې به هغه ته بیعت وکړي. هغه ﷺ وفرمایل: «واکمني یو داسې کار دی چې الله تعالی هغه چیرته چې وغواړي ځای په ځای کوي.» دا خبرې چې واوریدې، بنو عامر هم د مرستې څخه ډډه وکړه.

The Messenger of Allah (pbuh) then resorted to visiting the tribes in their dwellings, offering himself to them. He visited the tribes of Kinda, Kalb, Banu Hanifah and Banu ‘Aamir ibn Sa’sah. None of them actually responded to his call and they all bitterly opposed him, especially Banu Hanifah. As for Banu ‘Aamir, they wanted authority after him in return for giving him allegiance. He (pbuh) replied, “Authority is a matter which Allah places where He pleases.” Upon hearing this Banu ‘Aamir also declined to help.

نو مکه والو اسلام رد کړ، همداراز د طائف خلکو هم، او قبیلو هم د رسول الله ﷺ دعوت رد کړ۔ هغه قبیلې چې د سوداګرۍ لپاره مکې ته راتلې، د رسول الله ﷺ حالت او د هغه تنهاوالی یې معلوم کړ، او دا یوازې دا وو چې دوی یې له هغه څخه نور هم لرې کړل، پدې توګه د هغه تنهاوالی نور هم زیات شو۔ اسلام ته دعوت ډیر سخت شو، په داسې حال کې چې سخته زړه مکې ټولنې د بشپړ رد، کفر او ضد نښې ښکارندوي کولې۔ په مکه کې د دعوت لپاره توقعات ډیر ټیټ شول۔

Therefore, Makkah rejected Islam, as did the people of Ta’if, and the tribes too rejected the Messenger of Allah’s call. Those tribes who came to Makkah to conduct business learned of the situation of the Messenger of Allah (pbuh) and his isolation, and this only drove them further away from him, thus worsening his isolation. The call for Islam became much more difficult while the hardened Makkan society showed signs of total rejection, disbelief and stubbornness. Expectations for the Da’wah in Makkah became very low.