رسول الله ﷺ د مسلمانانو او غیر مسلمانانو باندې واکمني وکړه او له هغې ورځې چې مدینې ته ور ورسید، د دوی کارونه یې سمبال کول. کله چې اسلامي دولت تاسیس شو، نو هغه یې د یوې اسلامي ټولنې د جوړولو لپاره کار پیل کړ چې په کې د خلکو بهیرتیا په ښه ډول پاملرنه شوې وه. د یوه دولت‌مشر په توګه ﷺ د یهودو، د بني ضمرة او بني مدلج سره تړونونه لاسلیک کړل. وروسته یې د قریشو او د ايلة، الجربا‌ء او ازرح د خلکو سره هم تړونونه لاسلیک کړل. همدارنګه ﷺ دا هم ومنله چې د بیت الله د زیارت لپاره د تلو څخه هېچا ته ممانعت نه کیږي او په مقدسه میاشت کې هېچا ته ویره نه ده پکار. د وسله‌والو ځواکونو د قوماندان په توګه رسول الله ﷺ ډېری نظامي عملیات پلان او ترسره کړل. هغه ﷺ حمزه بن عبدالمطلب، محمد بن عبیده بن الحارث او سعد بن ابي وقاص د قریشو په ضد غزاګانو ته ولېږل. هغه ﷺ زید بن حارثه، جعفر بن ابي طالب او عبدالله بن رواحه ته د رومیانو سره د جګړې واک ورکړ، لکه څنګه چې خالد بن الولید ته هم داسې واک ورکړ کله چې هغه ﷺ هغه د دومة الجندل په وړاندې د جګړې د مشرۍ لپاره ولېږه. هغه ﷺ پخپله په ډېرو هغو عملیاتو کې لښکر مشري کړې چېرې چې سختې جګړې وشوې.

The Messenger of Allah (pbuh) ruled over both Muslims and non-Muslims and he (pbuh) managed their affairs from the first day he (pbuh) set foot in Madinah. Once the Islamic State was founded, he (pbuh) set about forming an Islamic society in which the welfare of the people was properly catered for. Acting in his capacity as a statesman he (pbuh) signed treaties with the Jews, with Banu Dhamrah and Banu Madlaj. He (pbuh) then later signed treaties with the Quraysh and with the people of Aylah, al-Jarba’ and Uzrah. He (pbuh) also agreed that no one would be prevented from performing the pilgrimage to the House nor should have any fear in the sacred month. As commander of the armed forces, the Messenger of Allah (pbuh) planned and executed many military campaigns. He (pbuh) sent Hamzah ibn ‘Abd al-Muttalib, Muhammad ibn ‘Ubaydah ibn al-Harith and Sa’d ibn Abi Waqqas in raids against Quraysh. He (pbuh) invested Zayd ibn Harithah, Ja’far ibn Abi Talib and ‘Abdullah ibn Rawahah with the authority to fight the Romans, as he did likewise with Khalid ibn al-Walid when he (pbuh) sent him to lead the fight against Dumat al-Jandal. He (pbuh) led the army himself in numerous actions where fierce battles were fought.

رسول اللہ ﷺ ہر صوبے پر ایک والی (گورنر) اور ہر علاقے پر ایک عامل (نائب گورنر) مقرر فرماتے تھے۔ مثال کے طور پر آپ ﷺ نے مکہ کی فتح کے فوراً بعد عتاب بن اسید کو مکہ کا والی مقرر فرمایا، اور جب بَاذان بن ساسان اسلام لے آئے تو انہیں یمن کا والی بنایا گیا۔ معاذ بن جبل الخزرجی کو جند کا والی مقرر کیا گیا، اور خالد بن سعید بن العاص کو صنعاء کا عامل بنایا گیا۔ اللہ کے رسول ﷺ نے زید بن لبید بن ثعلبہ الانصاری کو حضرموت کا والی، ابو موسیٰ الاشعری کو زبید اور عدن کا والی، اور عمرو بن العاص کو عمان کا والی مقرر فرمایا۔ مدینہ میں ابو دجانہ کو مدینہ کا عامل مقرر کیا گیا۔ رسول اللہ ﷺ کام کے لیے وہی لوگ منتخب فرماتے جو اس کام کے لیے سب سے زیادہ موزوں ہوتے، یعنی وہ جو اپنی رعایا کے دلوں کو ایمان سے بھر سکیں۔ آپ ﷺ ان سے پوچھتے کہ حکومت کرتے وقت وہ کن طریقوں سے کام لیں گے۔ روایت ہے کہ اللہ کے رسول ﷺ نے معاذ بن جبل الخزرجی کو یمن بھیجنے سے پہلے پوچھا: "تم کس چیز سے فیصلہ کرو گے؟" انہوں نے جواب دیا: "اللہ کی کتاب سے۔" آپ ﷺ نے فرمایا: "اگر تمہیں اس میں فیصلہ نہ ملے تو؟" انہوں نے کہا: "تو میں اللہ کے رسول ﷺ کی سنت سے فیصلہ کروں گا۔" آپ ﷺ نے فرمایا: "اور اگر اس میں بھی فیصلہ نہ ملے تو؟" معاذ نے جواب دیا: "تو میں اپنی رائے سے اجتہاد کروں گا۔" اس پر رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "اس اللہ کی حمد ہے جس نے اللہ کے رسول کے رسول کو وہ توفیق دی جس سے اللہ اور اس کا رسول راضی ہوں۔" یہ بھی روایت کیا گیا ہے کہ جب اللہ کے رسول ﷺ نے ابان بن سعید کو بحرین کا والی مقرر فرمایا تو فرمایا: "عبدالقیس کے لوگوں کے ساتھ نرمی کرنا اور ان کے ساتھ سخاوت سے پیش آنا۔"

Additionally, Rasulillah (pbuh) appointed a Wali (governor) in every province and an ‘Amil (Sub-Governer) in every area. For example, he (pbuh) appointed ‘Utab ibn Usayd as Wali over Makkah shortly after its liberation and once Badhan ibn Sasan embraced Islam, he was appointed Wali of Yemen. Mu’adh ibn Jabal al-Khazraji was appointed as Wali over al-Janad and Khalid ibn Sa’id ibn al-’As was appointed ‘Amil over San’a. Allah’s Messenger (pbuh) also appointed Zayd ibn Lubayd ibn Tha’labah al-Ansari as the Wali of Hadramaut, Abu Musa al- Ash’ari as the Wali of Zabeed and Aden, and ‘Amr ibn al-’As as the Wali of ‘Oman. At home, Abu Dujanah was appointed the ‘Amil of Madinah. The Messenger of Allah (pbuh) would select those who were best suited for the job at hand. Those who could fill the hearts of those they governed with Iman. He (pbuh) would ask them about the methods they would employ when they governed. It has been narrated that Allah’s Messenger (pbuh) asked Mu’adh ibn Jabal al-Khazraji before sending him to Yemen, “What would you rule by?” In reply he said, “By the book of Allah.” He (pbuh) said, “What if you did not find the verdict in there?” He said, “I would rule by the Sunnah of Allah’s Messenger.” Then he (pbuh) said, “And what if you did not find the verdict in there?” Mu’adh answered, “I would exert my own Ijtihad.” Upon this the Messenger of Allah (pbuh) said, “Praise be to Allah for guiding the Messenger of Allah’s Messenger to what Allah and His Messenger love.” It was also reported that when Allah’s Messenger (pbuh) appointed Abban ibn Sa’id as Wali of Bahrain he said, “Be nice to the people of ‘Abd Qays and be generous to them.”.

پیغمبر ﷺ به ډېرو ښو مسلمانانو ته د والیانو دندې سپارلې. ډېرې ځلې به ﷺ د مالونو راټولولو دنده والي ته سپارله، او هغه ته به یې امر کاوه چې د اسلام د راتګ زېری خلکو ته ورسوي، هغوی د قرآن سره آشنا کړي او دین ورته روښانه کړي. پیغمبر ﷺ به والي ته ویل چې د حق په مقابل کې نرم او مهربان اوسه، خو د بغاوت او ظلم په مخ کې سخت اوسه، او که په قبیلو او ټولنو کې اختلاف او پرېشانۍ پیدا شي، نو خلکو ته منع کړه چې د قبیلو او کورنیو په نامه نه یادېږي، ترڅو د دوی یادونه یوازې د الله ج په نوم وي، پرته له کومه بل شریک څخه.

The Messenger of Allah (pbuh) would appoint the most exemplary Muslims as governors. In most instances, he (pbuh) would assign the task of collecting the funds to the Wali as well as ordering them to bring to the people the glad tidings of the arrival of Islam, acculturating them with the Qur’an and making them understand the Deen. He (pbuh) would instruct the Wali to be gentle and lenient in the face of truthfulness and firm in dealing with rebellion and injustice, and to prohibit people from referring to the tribes and clans if there was agitation amongst them, so that their reference was to Allah (swt) alone without any other associate.

رسول الله ﷺ به خپلو والیانو ته دا حکم کاوه چې د غنیمت پنځمه برخه واخلي، هغه صدقه راټوله کړي چې په مسلمانانو باندې مقرر شوې وه، او یهودو او عیسویانو ته ووایي چې کوم خلک په خوښۍ سره اسلام ته راغلي دي، دوی مؤمنان شوي دي او د نورو مسلمانانو په شان همدغه حقونه لري او همدغه دندې ترسره کول پکار دي. والي ته امر وشو چې د عیسویانو او یهودو په هېڅ ډول ظلم او زیاتي مخه ونیسي. رسول الله ﷺ معاذ ته، مخکې له دې چې هغه یمن ته ولېږي، وفرمایل: "ته داسې خلکو ته ځې چې د کتاب خاوندان دي. ستا لومړنی کار دا وي چې دوی د الله عبادت ته رابللي. که دوی الله ومانه، نو هغوی ته خبر ورکړه چې الله په دوی باندې زکات فرض کړی دی، چې د دوی له بډایانو څخه اخیستل کېږي او د دوی محتاجانو ته ورکول کېږي. که دوی اطاعت وکړ، نو له دوی څخه یې واخله او د دوی مال ساتنه وکړه؛ او د مظلوم د بد دعا څخه وویریږه، ځکه چې د هغې او د الله ترمنځ هېڅ پرده نشته."

The Messenger of Allah (pbuh) would instruct his governors to take the fifth of the booty, to collect what had been prescribed on the Muslims as Sadaqah and to tell the Jews and Christians, who had embraced Islam willingly, that they had become believers enjoying the same rights and obliged to fulfill the same duties as any other Muslim. The Wali was instructed to prevent any abuse of the Christians and Jews whatsoever. The Messenger of Allah (pbuh) told Mu’adh before sending him to Yemen, “You will go to people who are People of the Book. Let your first task be to invite them to worship Allah. If they believed in Allah, inform them that He has imposed on them Zakat, taken from the wealthy among them and given to the needy. If they obeyed, do take it from them and look after their money; and fear Allah with the plea of the oppressed for there is no screen between it and Allah.”.

رسول الله ﷺ به خیبر کې د یهودو د فصلونو او میوو د اندازې او د مالیې د راټولولو لپاره د عبدالله بن رواحه ﷺ را لیږل. دوی د رسول الله ﷺ څخه د هغه د اندازې په اړه شکایت وکړ او یوځل یې هڅه وکړه چې هغه ته د خپلو ځینو ززیورونو په وړاندې کولو سره رشوت ورکړي. دوی وویل: «دا واخله او په خپل اندازه کولو کې نرمي وکړه.» عبدالله ځواب ورکړ: «اې یهودو! تاسو زما په نزد د الله تر ټولو بد مخلوق یاست، خو دا ما ته نه پریږدي چې تاسو سره بې انصافۍ وکړم. هغه څه چې تاسو زما په وړاندې د رشوت په توګه وړاندې کوئ حرام دی او موږ هغه نه اخلو.» دوی وویل: «په دې سره اسمانونه او ځمکه پیدا شوي دي.»

The Messenger of Allah (pbuh) used to send ‘Abdullah ibn Ruwahah to the Jews of Khaybar to assess their crops and fruits and collect their dues. They complained to the Messenger of Allah (pbuh) about his appraisal and they once tried to bribe him by offering some of their ornaments to him. They said, “Take this and go easy with your assessment.” ‘Abdullah replied, “O Jewish people! You are to me the most despised creatures of Allah, however, this does not make me treat you unjustly. What you offered me as bribery is forbidden and we do not take it.” They commented, “By this, the Heavens and the Earth were created.”.

د رسول الله ﷺ عاملانو او کارکوونکو باندې څارنه کوله او د دوی کار څاري. هغه به د دوی په اړه راپورونه اوریدل. هغه ﷺ العلاء بن الحضرمي، د بحرین عامل، لرې کړ، ځکه چې د عبد قیس یوې هیئت د هغه په اړه شکایت وکړ. هغه ﷺ به د کارکوونکو راټولونې څاري او د دوی عاید او لګښت ارزوي. یوه وخت هغه ﷺ یو سړی د زکات راټولولو لپاره وګمارهٔ، او کله چې سړی بیرته راغی، ویې ویل: "دا ستاسو دی او دا ماته د ډالۍ په توګه راکړل شوې ده." دا خبره اوریدلو سره، د الله رسول ﷺ وفرمایل: "د دې سړي څه شوي دي؟ موږ هغه د هغه څه په کار ګمارو چې الله موږ ته سپارلي دي، او هغه وايي چې دا ستاسو دی او دا ماته د ډالۍ په توګه راکړل شوې ده؟ ولې هغه په خپل د مور او پلار کور کې ناست نه وي، او وګوري چې آیا ورته ډالۍ راځي که نه؟ که موږ یو چا ته د کار لپاره وګمارو او د هغه لپاره ورته معاش ورکړو، نو هغه څه چې هغه له دې پرته اخلي، د ناروا ګټه ده."

The Messenger of Allah (pbuh) would check on the governors and administrators and monitor their work. He (pbuh) would listen to reports about them. He removed al-’Ala’ ibn al-Hadrami, the ‘Amil of Bahrain, because a delegation of ‘Abd Qays complained about him. He (pbuh) would check the administrators’ collections and assess their revenues and expenditures. In one instance he (pbuh) appointed one man to collect the Zakat and when the man returned he said, “This is for you and this has been given to me as a present.” Upon hearing this, Allah’s Messenger (pbuh) said, “What is it with the man? We appoint him to work on what Allah has entrusted in us, and he says this is for you and this is a present given to me? Won’t he stay in his parents home and see if he gets any presents? If we appoint someone to do a job and pay him for it, anything he takes besides that would be ill gained.”.

رسول الله ﷺ د خلکو د شخړو د حل لپاره قاضیان وټاکل. هغه ﷺ علي د یمن قاضي وټاکه او عبدالله بن نوفل د مدینې قاضي وټاکه. هغه ﷺ معاذ بن جبل او ابو موسی اشعري هم د یمن قاضیان وټاکل. هغه ﷺ له دوی څخه وپوښتل: "تاسو به په څه باندې قضاوت کوئ؟" دوی ځواب ورکړ: "که چېرې حکم په کتاب الله او سنت کې ونه موندل شي، نو به قیاس کاروو او حکم به استنباط کړو." رسول الله ﷺ دې طریقې ته تصویب ورکړ. رسول الله ﷺ یوازې د قاضیانو په ټاکلو بسنه ونه کړه. هغه ﷺ همدارنګه د قاضیانو او والیانو په اړه د شکایتونو د حل لپاره محکمې (مظالم) هم جوړې کړې. هغه ﷺ رشید بن عبدالله د قضا او د شکایتونو د محکمو امیر وټاکه، او د دې محکمو ته راوړل شوو قضیو د څارنې واک هم ورکړ شو.

The Messenger of Allah (pbuh) appointed judges to settle the people’s disputes. He (pbuh) appointed ‘Ali as judge over Yemen and ‘Abdullah ibn Nawfal as judge over Madinah. He (pbuh) also appointed Mu’adh ibn Jabal and Abu Musa al- Ash’ari as judges in Yemen as well. He (pbuh) enquired from them, “What would you judge by?” They replied, “If we do not find the judgment in the Book nor in the Sunnah we shall use Qiyas and extract a judgment.” He (pbuh) approved of that method. The Messenger of Allah (pbuh) did not content himself solely with appointing judges. He (pbuh) also established tribunals (Madhalim) to deal with complaints concerning judges and Wulaa’ alike. He (pbuh) appointed Rashid ibn ‘Abdullah as an Amir of the judiciary and the tribunals of complaints, with powers to supervise the cases brought before such tribunals.

رسول الله ﷺ د خلکو د ټولو چارو اداره کوله۔ هغه ثبت کوونکي (مقرران) وټاکل، چې د دولت د ادارو مشران وو۔ علي بن ابي طالب د تړونونو لیکونکی و، الحارث بن عوف د رسول الله ﷺ د مهر ساتونکی و، مُعَيقِيب بن ابي فاطمه د غنیمتونو د مالونو منشي و، حذيفه بن اليمان د حجاز په ټولو سیمو کې د کرښو او میوو د ارزښت ټاکلو مسؤل و، زبیر بن العوام د صدقې منشي و، المغيرة بن شعبه ته د ټولو پور قراردادونو او معاملو لیکل وسپارل شول، او شرخبیل بن حسنه د هغو پیغامونو لیکونکی وټاکل شو چې بیلابیلو پاچاهانو ته استول کیدل۔ هغه ﷺ به د هر څانګې لپاره یو منشي یا مدیر ټاکه، د څانګو له شمېر پرته۔ په دې چارو کې هغه ﷺ خپلو صحابه کرامو سره ډېر مشوره کوله، په ځانګړې توګه هغه کسان چې ژور پوهه او ډېر فکر لرونکي وو او د اسلام سره لوی مینه درلوده۔ له انصارو څخه اوه داسې صحابه وو او له مهاجرینو څخه اوه نور۔ له دوی څخه حمزه، ابوبکر، جعفر، عمر، علي، ابن مسعود، سلمان، عمار، حذيفه، ابوذر، المقداد او بلال وو۔ هغه ﷺ نورو خلکو سره هم مشوره کوله، خو پورتني صحابه هغه کسان وو چې رسول الله ﷺ ډېر ځل له هغوی سره مشوره کوله۔ دا ټول مجموعاً مجلس الامة (د امت شورا) جوړوله۔

The Messenger of Allah (pbuh) managed all aspects of the people’s affairs. He appointed registrars, who functioned as the heads of departments of State. ‘Ali ibn Abi Talib was the writer of treaties, al-Harith ibn ‘Auf was in charge of the Messenger’s seal, Mu’ayqeeb ibn Abi Fatimah was secretary of the booties, Hudhayfah ibn al-Yaman was in charge of appraising the crops and fruits throughout Hijaz, Zubayr ibn al-’Awwam was secretary of Sadaqah, al-Mughira ibn Shu’bah was given the task of writing all the loan agreements and transactions, and Sharkhabeel ibn Hasanah was employed as the writer of messages which were sent to various kings. He (pbuh) would appoint for every department a secretary or director regardless of the number of departments. In these matters, he (pbuh) consulted his Companions extensively, especially those who showed a large degree of understanding and deep thinking and who possessed great devotion to Islam. There were seven such companions from the Ansar and seven from the Muhajireen. Some of these were Hamzah, Abu Bakr, Ja’far, ‘Umar, ‘Ali, ibn Mas’ud, Salman, ‘Ammar, Hudhayfah, Abu Dharr, al-Muqdad and Bilal. He (pbuh) also consulted others as well, but the above mentioned companions were those whom he (pbuh) consulted most. In all they comprised the Majlis al-Ummah (Assembly of the Ummah).

د الله رسول ﷺ مسلمانانو او غیر مسلمانانو باندې د ځمکې او د ځینو شیانو، میوو او څارویو باندې مالیات ټاکلي وو. دا مالیات د زکات، عشر (د ځانګړو فصلونو لسمه برخه)، فيء (د جګړې غنیمت)، خراج (د ځمکې مالیه) او جزیه (د دولت هغه غیر مسلم تابعین چې تړون یې کړی وي، ورکوي) څخه عبارت وو. انفال او غنیمتونه د دولت د خزانې ملکیت وو. زکات یوازې د قرآن کریم په یادولو شوو اتو ډلو خلکو کې وېشل کیدو، او بل چا ته نه ورکول کیده. د زکات فنډ هېڅکله د دولتي لګښتونو لپاره نه کارول کیده، ځکه دا لګښتونه د فيء، خراج، جزیې او د جګړې غنیمتونو څخه پوره کیدل. دا عواید د دولت د لګښت پوره کولو او د جګړې د ملاتړ لپاره کافي وو. دولت هېڅکله د پیسو کمښت نه درلود.

The Messenger of Allah (pbuh) levied taxes upon Muslims and non-Muslims on land and on some properties, fruit and livestock. These consisted of the Zakat, the ‘Ushr (1/10 of specific crops), the Fay’i (war booty), the Kharaj (land tax) and the Jizyah (paid by the non Muslim covenanted citizens of the State). The Anfal and the booties belonged to the State treasury. The Zakat was distributed among the eight categories of people entitled to it, as mentioned in the Qur’an, and nobody else. The Zakat fund was never siphoned off to pay for government expenditures, as those were covered by the Fay’i, Kharaj, Jizyah and spoils of war. These were sufficient to cover the State’s expenditure and finance the war effort. The State was never short of money.

دا چې رسول الله ﷺ څنګه د اسلامي دولت نظام او جوړښت تاسیس کړ. هغه ﷺ پخپله ټول شیان جوړ کړل او د خپل ژوند په زمانه کې یې بشپړ کړل. هغه ﷺ د دولت مشر و، هغه ﷺ مرستندویان، والیان، قاضیان، لښکر، منشیان او د شورا یوه شورا درلودله. د اسلامي دولت د پلي کولو په وخت کې دې دا ډول جوړښت تعقیب او منل شي. د اسلامي دولت د جوړښت دې ټولو تفصیلاتو په اړه معلومات د تواتر (ډله‌ییز او ډاډمن شاهدي) له لارې له نسل څخه نسل ته لیږدول شوي دي. رسول الله ﷺ د دولت د مشر مقام د هغه ورځې څخه چې مدینې ته راغی تر خپل مرګ پورې درلود. ابوبکر او عمر د هغه دوه مرستندویان وو. صحابه د هغه ﷺ له مرګ وروسته په دې توافق وکړ چې یوازې د دولت د مشر په توګه د هغه ﷺ د تعقیب لپاره یو خلیفه ټاکل واجب دی، نه د پیغام او نه د نبوت په توګه، ځکه هغه ﷺ حقیقتاً د پیغمبرانو خاتم و.

This is how the Messenger of Allah (pbuh) founded the system and structure of the Islamic State. He set up everything himself and completed it during his (pbuh) lifetime. He (pbuh) was the head of State, he (pbuh) had assistants, governors, judges, an army, secretaries and a council of Shura. This type of structure must be followed and adopted when implementing the Islamic State. Information concerning all these details of the structure of the Islamic State has been transmitted from generation to generation via Tawatur (collective and assured testimony). The Messenger of Allah (pbuh) held the post of head of State from the very first day he (pbuh) arrived in Madinah, until his (pbuh) death. Abu Bakr and ‘Umar were his two assistants. The Sahabah agreed after his death on the obligation of appointing a Khaleefah to follow him as the head of State only, and not in the Message, nor as a Prophet, for he (pbuh) was verily the seal of Prophets.

له همدې کبله، هغه ﷺ د خپل ژوند په ترڅ کې یو بشپړ د حکومت نظام تأسیس کړ. هغه ﷺ د ځان وروسته داسې د واکمنۍ ډول او د حکومت جوړښت پریښود چې هرچا ته معلوم او ښکاره دی.

Therefore, he (pbuh) established a complete system of government during his lifetime. He (pbuh) left behind him the type of rule and the governmental structure known by and evident to everyone.