خداوند متعال غریزه بقا را در نهاد انسان قرار داده است. یکی از ویژگی‌های این غریزه آن است که مردم گرد هم آیند و با یکدیگر زندگی کنند؛ از این رو، همزیستی و تعامل انسان‌ها تمایلی طبیعی در سرشت بشر است. با این حال، این امر آنان را به جامعه تبدیل نمی‌کند. بلکه آنان گروهی هستند که همچنان گروه باقی می‌مانند، مگر آنکه روابطی میان خود پدید آورند که ایشان را با منافع مشترک پیوند دهد و از تهدیدهای مشترک حفظ کند. تنها در صورتی که چنین روابطی وجود داشته باشد که منافع مشترک آنان را پاس دارد، آنان جامعه خواهند شد. با این همه، این روابط تا زمانی که سه پیش‌شرط محقق نشود، به جامعه‌ای همگن منجر نخواهد شد:

Allah (swt) has endowed the human being with the instinct of survival. One of the features of this instinct is for people to gather and live together, and thus the coexistence and interaction of people is a natural human disposition. However, this does not transform them into a society. Instead, they are a group, and they would remain as a group unless they developed relationships that would bind them with a common interest and protected them from common threats. Only if such relationships exist that maintains their common interests they would then become a society. However, these relationships would not result in a homogenous society unless three prerequisites were achieved:

یک دیدگاه مشترک نسبت به این روابط که از طریق

A common outlook towards these relationships achieved through:

۱) وحدت فکر؛

1) Unity of thought;.

۲) اتحاد در تأیید و عدم تأیید نسبت به این روابط، از طریق اتحاد احساسات حاصل می‌شود؛

2) Unity in approval and disapproval towards these relationships achieved through unity of emotions;.

۳) نظامی که مشکل آنان را برطرف می‌کند همان است.

3) The system addressing their problem is the same.

بنابراین، ضروری است که پیش از شکل دادن به هر نظری درباره یک جامعه، اندیشه‌ها، احساسات و نظامی که آن جامعه را مشخص می‌کند، مطالعه، تحلیل و درک شود؛ زیرا تنها همین‌هاست که می‌توانند جامعه‌ای را از جامعه دیگر تعیین و متمایز کنند. بر این اساس، بیایید پرتوی بر جامعه مدینه بیفکنیم، پس از آنکه رسول الله ﷺ به آنجا وارد شد.

Therefore, it is essential to study, analyze, and comprehend the thoughts, feelings, and system which characterize a society before forming an opinion about it. For they alone can determine and distinguish one society from another. On this basis, let us shed some light on the society of Madinah once the Messenger of Allah (pbuh) had arrived there.

در آن زمان سه گروه در مدینه زندگی می‌کردند: مسلمانان (مهاجرین و انصار) که بزرگ‌ترین گروه را تشکیل می‌دادند؛ مشرکان از قبیلههای اوس و خزرج که اسلام نیاورده بودند؛ و یهودیان که خود به چهار بخش تقسیم می‌شدند: یک بخش در داخل مدینه به نام بنی قینقاع، و سه بخش دیگر بیرون از مدینه، یعنی بنی نضیر، خیبر و بنی قریظه. یهودیان حتی پیش از اسلام، جامعهای جدا از جامعهٔ مدینه تشکیل داده بودند. علت این بود که اندیشهها و احساسات آنان با دیگران متفاوت بود و همچنین شیوهٔ اداره امور زندگیشان. نتیجه آن شد که یهودیان با وجود آنکه در شهر و اطراف آن زندگی می‌کردند، هرگز بخشی از جامعهٔ عمومی مدینه نشدند. اما مشرکان، که شمارشان اندک بود و در فضای اسلامیای که سراسر مدینه را فراگرفته بود مغلوب شده بودند، ناگزیر به اندیشهها و احساسات اسلامی و قوانین اسلام تن می‌دادند، هرچند اسلام نیاورده بودند. مهاجرین و انصار با عقیدهٔ اسلامی به هم پیوسته بودند. اسلام کارهایشان را هماهنگ کرد و اندیشه و احساسشان را یکسان ساخت؛ و سازماندهی زندگی و روابطشان بر پایهٔ اسلام، نتیجهای طبیعی و اجتنابناپذیر بود.

At the time three groups lived in Madinah: the Muslims (Muhajireen and Ansar), who formed the biggest group; the polytheists, from the Aws and Khazraj who did not embrace Islam; and the Jews who themselves were divided into four sections (one inside Madinah called Banu Qaynuqa’, and the other three outside Madinah, namely Banu Nadir, Khaybar and Banu Quraydah). Even before Islam, the Jews formed their own separate society from that of the society in Madinah. This was so because their concepts and emotions were different, as were the ways by which they conducted their affairs. The result of this was that the Jews were never part of the general society of Madinah even though they lived in and around the city. As for the polytheists, they were small in numbers and were overwhelmed by the Islamic atmosphere pervading Madinah. Therefore, their yielding to the Islamic concepts and emotions and to the rules of Islam was inevitable even if they did not embrace Islam. The Muhajireen and Ansar were united by the Islamic ‘Aqeedah. Islam harmonized their affairs. It rendered their concepts and emotions as the same - organizing their lives and relationships on the basis of Islam was a natural and inevitable outcome.

پیامبر خدا ﷺ روابط مسلمانان را بر پایۀ عقیدۀ اسلامی سامان داد. آنان را به برادری فراخواند؛ برادری‌ای که در روابط ایشان، در داد و ستدها و در امور زندگی‌شان اثری آشکار و پایدار داشته باشد. با همین سیاست بود که ﷺ میان علی بن ابی‌طالب پیوند برادری برقرار کرد؛ عمویش حمزه با برده‌اش زید برادر شد؛ و ابوبکر و خارجه بن زید نیز به همان شیوه برادر گشتند. سپس ﷺ مهاجران و انصار را به برقراری برادری مشابه فراخواند، پس عمر بن خطاب و عتبه بن مالک خزرجی با یکدیگر برادر شدند، و همچنین طلحه بن عبیدالله و ابوایوب انصاری، و عبدالرحمن بن عوف و سعد بن ربیع.

The Messenger of Allah (pbuh) began organizing the relationships of the Muslims on the basis of the Islamic ‘Aqeedah. He (pbuh) invited them to form a brotherhood, a brotherhood that would have a visible and lasting effect on their relationships, in their business dealings, and life’s affairs. It was with this policy in mind that he (pbuh) instituted brotherhood with ‘Ali ibn Abi Talib; his uncle Hamzah became the brother to his servant Zayd; and Abu Bakr and Kharijah ibn Zayd became brothers in a similar fashion. He (pbuh) then invited the Muhajireen and Ansar to form a similar brotherhood, so ‘Umar ibn al-Khattab and ‘Utbah ibn Malik al-Khazraji became brothers to each other, as did Talhah ibn ‘Ubaydullah and Abu Ayub al-Ansari, and ‘Abd al-Rahman ibn ‘Auf and Sa’d ibn al-Rabi’i.

این برادری نتایج مادی نیز داشت، زیرا انصار نسبت به برادران خود، یعنی مهاجران، سخاوت فراوان نشان می‌دادند و این امر تنها پیوندهای ایشان را استوارتر می‌ساخت. انصار پول و اموال خود را به ایشان پیشکش کردند و همه چیز را با آنان تقسیم نمودند. آنان با یکدیگر تجارت و کشاورزی می‌کردند. مهاجرانی که تاجر بودند به تجارت روی آوردند؛ عبدالرحمن بن عوف کره و پنیر می‌فروخت و دیگرانی که اهل کسب و کار بودند نیز چنین کردند. اما کسانی از مهاجران که به تجارت نپرداختند، به کشاورزی روی آوردند، مانند ابوبکر و علی که بر زمین‌هایی کار می‌کردند که انصار به ایشان داده بودند. رسول خدا ﷺ فرمود: «هر کس زمینی دارد باید آن را کشت کند یا به برادرش بدهد.» پس مسلمانان برای امرار معاش خود کار می‌کردند. با این حال، گروه کوچکی از مسلمانان بودند که پولی نداشتند، کاری نمی‌یافتند و جایی برای سکونت نداشتند. ایشان نیازمندانی بودند که نه مهاجر بودند و نه انصار. اینان اعراب بادیه‌نشینی بودند که به مدینه آمده و اسلام آورده بودند. رسول خدا ﷺ ایشان را تحت سرپرستی خود گرفت و در بخش سرپوشیده مسجد جای داد، و همین‌جا بودند که به «اهل صفّه» معروف شدند. ایشان از مسلمانان ثروتمندی که خداوند (سبحانه و تعالی) به فراوانی روزیشان داده بود، امرار معاش می‌کردند. رسول خدا ﷺ با این کار توانست شیوه زندگی مسلمانان را استوار سازد و روابط ایشان با یکدیگر را بر پایه‌ای محکم قرار دهد. بدین‌سان رسول خدا ﷺ جامعه مدینه را بر بنیانی استوار بنا نهاد که در برابر چهره زشت کفر ایستادگی می‌کرد و توانست در برابر توطئه‌های منافقان و یهودیان مقاومت کند. جامعه اسلامی در تمام این مدت متحد ماند و رسول خدا ﷺ با دیدن این وحدت میان مسلمانان، خاطر آسوده یافت.

This brotherhood had its material effect as well, for the Ansar had shown a great deal of generosity towards their brethren, the emigrants, which served to only strengthen their ties. The Ansar offered them money and properties, sharing everything with them. They traded and farmed together. The traders amongst the emigrants turned their hand to commerce, ‘Abd al-Rahman ibn ‘Auf used to sell butter and cheese, and others who were business minded did likewise. As for those who did not take up trading, they went into farming, like Abu Bakr and ‘Ali who worked the lands given to them by the Ansar. The Messenger of Allah (pbuh) said, “Whoever owns a piece of land should farm it or give it to his brother.” So the Muslims worked to earn their living. There was, though, a small group of Muslims who had no money, could find no work and had nowhere to live. They were the needy, being neither emigrants nor Ansar. These were Bedouins who came to Madinah and who had embraced Islam. The Messenger of Allah (pbuh) took them into his care and housed them in the covered part of the Masjid, where they became known as the Ahl al-Suffah. They lived off the wealthy Muslims whom Allah (swt) had provided for generously. By doing so, Allah’s Messenger (pbuh) managed to stabilize the Muslims’ way of life and determine their relationships with each other on a solid footing. The Messenger of Allah (pbuh) thus established the society in Madinah on a strong foundation that stood firmly in the ugly face of disbelief and which was able to resist the conspiracies of the hypocrites and Jews. The Islamic society remained united throughout, and the Messenger of Allah (pbuh) became reassured by this unity among the Muslims.

اما مشرکان، هرگز تأثیر پایداری بر ساختار جامعه نگذاشتند. ابتدا تسلیم احکام اسلامی شدند، سپس رو به زوال نهادند و سرانجام از میان رفتند.

As for the polytheists, they never produced any lasting effect on the structure of the society. At first, they submitted to the Islamic rules and then waned, only to eventually vanish.

یہودی ہمیشہ ایک الگ معاشرہ رہے، دوسرے معاشروں سے مختلف، اسلام سے پہلے بھی۔ جب مدینہ میں اسلام کا اقتدار قائم ہوا تو اختلافات گہرے ہو گئے اور مسلمانوں اور یہودیوں کے درمیان ایک مخصوص بنیاد پر تعلقات قائم کرنے کی ضرورت ناگزیر ہو گئی۔ چنانچہ رسول اللہ ﷺ نے معاشرے کے دوسرے افراد کے بارے میں مسلمانوں کے موقف کا تعین فرمایا۔ اسی کے پیشِ نظر رسول اللہ ﷺ نے مہاجرین و انصار کے بارے میں ایک دستاویز تحریر فرمائی، جس میں آپ ﷺ نے یہودیوں کے ساتھ معاہدہ کیا جس کے تحت ان کے دین اور ان کے مال کے تحفظ کی ضمانت دی گئی اور ان کی باہمی ذمہ داریاں بیان کی گئیں۔ آپ ﷺ نے اس دستاویز کا آغاز یوں فرمایا: "یہ محمد نبی ﷺ کی طرف سے ایک دستاویز ہے، جو قریش اور یثرب (مدینہ) کے ایمان لانے والے مسلمانوں اور ان لوگوں کے درمیان تعلقات کو منظم کرتی ہے جو ان کے پیچھے چلے، ان سے ملے اور ان کے ساتھ مل کر جہاد کیا۔ یہ سب تمام لوگوں کو چھوڑ کر ایک امت ہیں۔" پھر آپ ﷺ نے بیان فرمایا کہ اہلِ ایمان کے باہمی تعلقات کی نوعیت کیا ہوگی۔ اہلِ ایمان کے باہمی تعلقات سے متعلق گفتگو میں آپ ﷺ نے یہودیوں کا بھی ذکر فرمایا، فرمایا: "کوئی مومن کسی کافر کی خاطر کسی مومن کو قتل نہیں کرے گا، اور نہ ہی کسی کافر کی کسی مومن کے خلاف مدد کرے گا۔ ان سب پر اللہ کا عہد ایک ہے، ان میں کا ادنیٰ شخص بھی ذمہ داری رکھتا ہے۔ مومن ایک دوسرے کے ولی و سرپرست ہیں، باہر کے لوگوں کو چھوڑ کر۔ جو یہودی ہمارے پیچھے چلیں گے ان کے لیے مدد اور برابری ہے۔ ان پر ظلم نہیں کیا جائے گا اور نہ ان کے دشمنوں کی مدد کی جائے گی۔ اہلِ ایمان کا امن ناقابلِ تقسیم ہے۔ جب مومن اللہ کی راہ میں جنگ کر رہے ہوں تو کوئی علیحدہ صلح نہیں کی جائے گی۔ شرائط سب کے لیے منصفانہ ہوں گی۔" اس دستاویز میں مذکور یہودی وہ تھے جو اسلامی ریاست کے شہری بننا چاہتے تھے۔ یہ خطاب مدینہ کے مضافات میں رہنے والے یہودی قبائل سے نہیں تھا۔ بنابراین، هر یهودی که بخواهد شهروند این دولت شود، از همان حقوق برخوردار می‌شود و همان رفتار را دریافت می‌کند، زیرا در آن صورت، او «ذمّی» (اهل پیمان) به‌شمار می‌آید. اما قبایل یهودی که در این سند از آنها یاد شده است، در بخش پایانی سند به آنها اشاره شده و شامل یهودیان بنی عوف، یهودیان بنی نجّار و دیگران می‌شود.

The Jews remained always a society apart, different from other societies, even before Islam. When Islam’s authority was established in Madinah, differences deepened and the need to establish relations between the Muslims and the Jews on a specific basis became a necessity. So the Messenger of Allah (pbuh) determined the Muslims’ position towards the other members of the society. In the light of this the Messenger of Allah (pbuh) wrote a document concerning the Muhajireen and Ansar in which he made an agreement with the Jews establishing them in their religion and their property, and in which he stated their reciprocal obligations. He (pbuh) began the document as follows, “This is a document from Muhammad the Prophet, governing the relations between the believing Muslims of Quraysh and Yathrib (Madinah), and those who followed them and joined them and fought alongside them. They are one Ummah to the exclusion of all people.” He (pbuh) then mentioned how the relationship between the believers was to be constituted. He also mentioned the Jews during his talk concerning the relations between the believers, saying, “A believer shall not slay a believer for the sake of a disbeliever, nor shall he aid a disbeliever against a believer. Allah’s covenant amongst them is one, the least of them is responsible. Believers are protectors (Wula’a) of one to the other to the exclusion of outsiders. To the Jews who follow us belong help and equality. They shall not be wronged nor shall their enemies be aided. The peace of the believers is indivisible. No separate peace shall be made when believers are fighting in the way of Allah. Conditions must be fair to all.” The Jews mentioned in this document were the ones who wanted to become citizens of the Islamic State. It was not addressed to the Jewish tribes living on the outskirts of Madinah. Thus, any Jew wanting to become a citizen of the State would enjoy the same rights and receive the same treatment, for he would then be considered a Dhimmi (people of the covenant). As for the Jewish tribes mentioned in the document, they were referred to in the latter part of the document and included the Jews of Banu ‘Auf and the Jews of Banu al-Najjar and so on.

موقعیت آنان در قبال دولت اسلامی توسط این سند تعیین شد. به روشنی مشخص گردید که رابطه‌ی ایشان با مسلمانان بر پایه‌ی حکم اسلام خواهد بود، و تابع اقتدار اسلام و پاسداری از منافع دولت خواهد بود. برخی از نکات مذکور در سند عبارت بودند از:

Their position vis a vis the Islamic State was defined by the document. It was clearly determined that their relationship with the Muslims would be based on the Islamic rule, that it would be subject to the authority of Islam and to safeguarding the interests of the State. Some of the points mentioned in the document were:

۱) دوستان نزدیکِ یهودیان همانند خودِ ایشان هستند. هیچ‌یک از ایشان جز با اجازۀ محمد ﷺ بیرون نمی‌رود.

1) The close friends of the Jews are as themselves. None of them shall go out except with the permission of Muhammad (pbuh).

۲) یثرب برای اهل این سند حرم (پناهگاه امن) خواهد بود.

2) Yathrib shall be a sanctuary for the people of this document.

۳) اگر هر اختلاف یا منازعه‌ای پیش آید که احتمال فساد و آشوب داشته باشد، باید آن را به خداوند و به فرستاده‌ی خدا ﷺ ارجاع داد.

3) If any dispute or controversy likely to cause trouble should arise, it must be referred to Allah and to the Messenger of Allah.

۴) قریش و یاورانشان پناه داده نخواهند شد۔

4) The Quraysh and their helpers shall not be given protection.

سند رسول الله ﷺ جایگاه قبایل یهودی همسایه مدینه را تعیین کرد. بر آنان این شرط نهاده شد که بدون اجازه ایشان، یعنی اجازه دولت، از مدینه بیرون نروند. آنان از نقض حرمت مدینه با جنگ یا با یاری رساندن در جنگ منع شدند. همچنین از یاری دادن به قریش یا به کسانی که قریش را یاری می‌دادند منع شدند، و بر پایه شروط پیمان ملزم گردیدند که هر اختلافی درباره مفاد سند پیش آید، آن را به رسول الله ﷺ ارجاع دهند. یهودیان شروط مندرج در سند را پذیرفتند و همه قبایلی که در آن یاد شده‌اند آن را امضا کردند. آنان عبارت بودند از: بنی عوف، بنی النجار، بنی الحارث، بنی ساعده، بنی جشم، بنی الاوس و بنی ثعلبه. بنی قریظه، بنی النضیر و بنی قینقاع در آن زمان امضا نکردند، اما بعدها چنین کردند، و همگی با میل و رغبت به شروط مندرج در سند گردن نهادند.

The document of Allah’s Messenger (pbuh) determined the position of the Jewish tribes neighboring Madinah. It imposed on them the condition that they were not to go out of Madinah without his (pbuh) permission, i.e. the State’s permission. They were forbidden from violating the sanctuary of Madinah by war or by helping in a war. They were also forbidden from helping the Quraysh or those who helped the Quraysh and were bound by the conditions of the covenant to refer any dispute arising about the content of the document to the Messenger of Allah (pbuh). The Jews agreed to the conditions laid out in the document and all those tribes mentioned in it signed to that effect. They were Banu ‘Auf, Banu al-Najjar, Banu al-Harith, Banu Sa’ida, Banu Jushm, Banu al- Aus and Banu Tha’labah. Banu Quraydah, Banu al-Nadir and Banu Qaynuqa’ did not sign at the time, but did so at a later date, and they all willingly submitted to the conditions laid down in the document.

با امضای این سند، فرستاده خدا ﷺ روابط درون دولت اسلامی تازه تأسیس را محکم ساخت. روابط میان دولت و قبایل یهودی همسایه نیز بر پایهٔ روشن و مشخصی استوار گشت. در هر دو مورد، این اسلام بود که داور و حکم نهایی به شمار می‌آمد. در این مرحله بود که فرستاده خدا ﷺ خاطرجمع شد که جامعهٔ اسلامی اکنون به‌درستی بنیان نهاده شده و تا حدی از هرگونه اقدام فوری خیانت‌آمیز و جنگ‌افروزی یهودیان در امان است. از این رو ﷺ به کار برداشتن موانع مادی‌ای پرداخت که سر راه پیام اسلام قرار داشت، و برای جنگ آماده شد.

By signing this document the Messenger of Allah (pbuh) firmly fixed the relationships within the newly born Islamic State. The relationship between the State and the neighboring Jewish tribes was also firmly established on a clear and specific basis. In both instances though, it was Islam that would be the judge and arbiter. It was at this stage that Allah’s Messenger (pbuh) became reassured knowing that the Islamic society was now properly founded and that he was to a certain degree safe from any immediate acts of betrayal and fighting by the Jews, so he (pbuh) began the task of removing the material obstacles that stood in the way of the Message of Islam by preparing for war.