هنگامی که فرستادگان بازگشتند، رسول خدا ﷺ سپاه را آماده کرد و جهاد را فراتر از شبه‌جزیره عرب اعلام نمود. ایشان ﷺ به پیگیری اخبار رومیان و ایرانیان پرداخت، و از آنجا که مرزهایش با رومیان مشترک بود، پیوسته درباره آنان اطلاعات گردآوری می‌کرد. ایشان ﷺ پیش‌بینی می‌کرد که پیام اسلام پس از رسیدن به فراتر از شبه‌جزیره عرب، به سرعت گسترش خواهد یافت. از این رو مطمئن بود که شام (سوریه بزرگ امروزی) نقطه‌ی پیشرفت خواهد بود. از زمانی که بَاذان، فرماندار خسرو در یمن، اسلام آورده بود، ایشان ﷺ از خطر قریب‌الوقوعی که از آن سو متوجه بود آسوده خاطر شد و به فکر فرستادن سپاه به شام برای نبرد با رومیان افتاد. بنابراین در ماه جمادی‌الاولی، سال هفتم هجرت، یعنی تنها چند ماه پس از صلح حدیبیه، ایشان ﷺ نیروی ویژه‌ای متشکل از سه هزار جنگاور گرد آورد و زید بن حارثه را به فرماندهی آنان گماشت. ایشان ﷺ به آنان فرمود: «اگر زید آسیب ببیند، جعفر فرماندهی را بر عهده گیرد، و اگر جعفر آسیب ببیند، عبداللّه بن رواحه فرماندهی را بر عهده گیرد.»

As soon as the envoys returned, the Messenger of Allah (pbuh) prepared the army and declared Jihad outside the Arabian Peninsula. He (pbuh) began monitoring the news about the Romans and the Persians, and since he had frontiers with the Romans he was constantly gathering intelligence about them. He (pbuh) anticipated that the Message of Islam was about to spread rapidly once it had reached beyond the Arabian Peninsula. Therefore, he was sure that al-Sham (greater Syria today) would be the breakthrough. Ever since Badhan, the governor of Chosroes in Yemen, had embraced Islam, he (pbuh) was assured against any imminent danger emanating from there and began to think about sending troops to al-Sham to fight the Romans. So in the month of Jumada al-Ula, in the 7th year of the Hijrah, i.e. just a few months after the treaty of Hudaybiyah, he (pbuh) gathered an elite force of three thousand warriors and appointed Zayd ibn Harithah as their commander. He (pbuh) said to them, “If Zayd gets hurt, Ja’far should take charge and if Ja’far gets hurt, ‘Abdullah ibn Ruwahah should take charge.”.

لشکر حرکت کرد و خالد بن الولید (که پس از صلح حدیبیه اسلام آورده بود) نیز در میان آنان بود. پیامبر خدا ﷺ همراه ایشان تا حومه مدینه رفت و به آنان دستور داد که به هیچ زنی، معلولی یا کودکی آسیب نرسانند، و درختی را قطع نکنند و بناها را ویران نسازند. سپس خود ایشان ﷺ و سایر مسلمانان برای آنان دعا کردند و گفتند: «خداوند با شما باشد، از شما نگهداری کند و سالم و سلامت شما را به سوی ما بازگرداند.»

The army set off, and Khalid ibn al-Walid (who had embraced Islam after the treaty of Hudaybiyah) was among them. The Messenger of Allah (pbuh) marched with them to the outskirts of Madinah, he (pbuh) instructed them not to harm any women, those with a handicap, or children, or to cut any trees or destroy buildings. Then he (pbuh) and the rest of the Muslims prayed for them saying, “May Allah be with you, protect you and return you to us safe and well.”.

پس لشکر پیش رفت و فرماندهانش نقشهٔ جنگی خود را طرح کردند و تصمیم گرفتند که این یورش باید سریع و قاطع باشد. آنان تصمیم گرفتند مردم شام را غافلگیر کنند، همان‌گونه که رسول خدا ﷺ همواره در یورش‌های خود چنین می‌کرد. فرماندهان لشکر با این نقشه موافقت کردند و برای اجرای آن حرکت کردند. با این حال، هنگامی که به معان (در شمال عربستان) رسیدند، دریافتند که شرحبیل بن غسانی، والی هرقل در شام، لشکری صد هزار جنگجویی گرد آورده تا با آنان رویارو شود. این خبر برای ایشان شوک‌آور بود و دو شب در معان اردو زدند و درباره اینکه اکنون با چنین لشکر عظیمی روبه‌رو شده‌اند چه باید کرد، اندیشیدند. محبوب‌ترین راه‌حل این بود که به رسول خدا ﷺ نامه بنویسند و ایشان را از شمار دشمن آگاه کنند؛ اگر ایشان نیروی کمکی بفرستند خوب است، وگرنه منتظر فرمان ایشان بمانند.

The army marched on and its leaders drew up their war plan, deciding that it should be a quick and decisive assault. They decided to take the people of al-Sham by surprise, just as Allah’s Messenger (pbuh) always did in his raids. The army commanders agreed on this plan and set off to accomplish it. However, when they reached Mu’an (north of Arabia) they learned that Sharhabeel al- Ghassani, Heraclius’ governor of al-Sham had gathered an army of 100,000 fighters to confront them. The news came as a shock to them and they en- camped at Mu’an for two nights thinking what to do now that they were faced with such a formidable army. The most favored option was for them to write to the Messenger of Allah (pbuh) informing him about the enemy’s numbers, and if he (pbuh) sent reinforcements well and good, otherwise they would await his orders.

عبدالله بن رواحہ نے لوگوں کو ترغیب دیتے ہوئے کہا: «اے لوگو! اللہ کی قسم، جس چیز کو تم ناپسند کرتے ہو وہی وہ ہے جس کے لیے تم نکلے ہو، یعنی شہادت۔ ہم دشمن سے تعداد، طاقت یا کثرت کے بل پر نہیں لڑ رہے، بلکہ ہم اس دین کے ساتھ لڑ رہے ہیں جس سے اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے ہمیں عزت بخشی ہے۔ پس آگے بڑھو! دونوں صورتیں اچھی ہیں: فتح یا شہادت۔» ان الفاظ سے لوگوں کے جذبات بھڑک اٹھے اور ان کا ایمان مضبوط ہو گیا۔ چنانچہ وہ آگے بڑھتے رہے یہاں تک کہ مشارف کی بستی تک پہنچ گئے۔ جب دشمن مسلمانوں کے قریب آیا تو مسلمان ایک بستی کی طرف پیچھے ہٹ گئے جسے مؤتہ کہا جاتا تھا۔ وہیں ان کے اور رومیوں کے درمیان جنگ شروع ہوئی۔

‘Abdullah ibn Ruwahah encouraged the men saying, “O men! By Allah, what you dislike is that which you have come out for: viz. martyrdom. We are not fighting the enemy with numbers or strength or multitude, but we are fighting them with this Deen with which Allah (swt) has honored us. So come on! Both prospects are fine: victory or martyrdom.” The men were roused by these words and their Iman strengthened. They, therefore, went forward until they reached the village of Masharif. When the enemy approached the Muslims withdrew to a village called Mu’tah. There, the battle between them and the Romans began.

این یکی از سخت‌ترین نبردهایی بود که تاکنون رخ داده بود؛ مرگ و کشتارهای خونین در کمین بود. نبرد میان سه هزار مسلمان که آماده‌ی شهادت بودند و دویست هزار کافر (که صد هزار مرد اضافی برای تقویت ارتش روم فرستاده شده بودند) که برای نابودی نیروی مسلمانان گرد آمده بودند، جریان داشت. جنگ سخت و شدید بود و زید بن حارثه در حالی که پرچم رسول خدا ﷺ را در دست داشت می‌جنگید؛ او بی‌وقفه به عمق صفوف دشمن پیش رفت و حتی برای یک لحظه از عواقب آن نهراسید. او با شجاعت می‌جنگید، زیرا می‌دانست که این شهادت در راه خداست. دلاوری او شگفت‌انگیز و قهرمانی‌اش بی‌همتا بود، تا آنکه بر اثر زخم‌های نیزه‌های دشمن که بدنش را دریده بود، جان باخت. سپس جعفر بن ابی‌طالب پرچم را برگرفت؛ او جوانی خوش‌سیما و سی‌وسه ساله بود. او نیز سخت جنگید و از مرگ نهراسید، تا آنکه دشمن اسب سرخ‌رنگ او را محاصره کرد. پس از اسب فرود آمد، پی اسب را برید و به عمق صفوف دشمن رفت و با شمشیر خود به آنان ضربه می‌زد، تا آنکه یک رومی ضربه‌ای به او زد و او را به دو نیم کرد و کشت. عبدالله بن رواحه پرچم را گرفت و سوار بر اسبش پیش رفت. او ناگزیر بود به خود فشار آورد، زیرا احساس می‌کرد که پیش رفتن برایش دشوار است. سپس پیشروی کرد و جنگید تا آنکه او نیز کشته شد. سپس ثابت بن ارقم پرچم را به دست گرفت و گفت: «ای مسلمانان! گردِ یک مرد جمع شوید.» پس آنان گرد خالد بن ولید جمع شدند. او پرچم را گرفت و مسلمانان را گرد خود جمع کرد و آنان را سازمان داد و در تمام این مدت می‌کوشید دشمن را از خود دور نگه دارد. او توانست نبرد را تا فرا رسیدن شب به چند درگیری محدود کند.

It was one of the fiercest battles ever, death and blood baths loomed. The battle was between three thousand Muslims who were ready for martyrdom, and two hundred thousand disbelievers (an extra 100,000 men were sent to reinforce the Roman army) gathered to destroy the Muslim force. The fighting was fierce and Zayd ibn Harithah fought holding the Messenger of Allah’s banner, he went forward unabated deep into the heart of the enemy’s forces, not fearing for one moment the consequences. He fought bravely knowing that it was martyrdom in the way of Allah, his courage was phenomenal, his heroism unmatched, until he died of the wounds caused by the enemy’s spears that ripped his body. Then Ja’far ibn Abi Talib took over the banner; he was a handsome young man 33 years of age. He too fought hard, defying death until the enemy surrounded his roan (horse), so he jumped off and hamstrung her and went forward into the heart of the enemy striking them with his sword until a Roman struck him and cut him in half, killing him. ‘Abdullah ibn Ruwahah took the banner and advanced with it riding his horse. He had to put pressure on himself as he felt reluctant to go forward. He then proceeded and fought until he too was killed. Then Thabit ibn Arqam took over the banner and said, “O Muslims! Do rally around one man.” So they rallied to Khalid ibn al-Walid. He took the banner and gathered the Muslims around him and organized them trying all the while to keep the enemy at bay. He managed to restrict the fighting to a few skirmishes until night had fallen.

در شب، خالد بن الوليد با درک بزرگی لشکر دشمن در مقایسه با شمار اندک سپاهش، نقشه‌ای زیرکانه برای عقب‌نشینی طراحی کرد. و خالد بر اساس نقشه‌ای که با دقت ترسیم کرده بود، به بخشی از لشکر دستور داد تا در پشت سر سروصدا و هیاهو به راه اندازند تا دشمن چنین بپندارد که نیروی کمکی رسیده است. وقتی آنان چنین کردند، دشمن هراسان شد و از حمله به مسلمانان خودداری کرد، و حتی وقتی خالد به آنان حمله نکرد، شادمان شدند. سپس خالد عقب‌نشینی کرد و سپاهیانش را به مدینه بازگرداند؛ نه پیروز و نه شکست‌خورده، بلکه با دستاورد قابل توجهی.

During the night, Khalid ibn al-Walid drew up a shrewd withdrawal plan having realized the magnitude of the enemy’s army compared to the meager numbers of his. And following his carefully drawn up plan, Khalid ordered a section of the army to create some uproar and noise at the rear to let the enemy into thinking that reinforcement had arrived. When they did so, the enemy became frightened and refrained from attacking the Muslims, they were even elated when Khalid did not attack them. Then Khalid withdrew and took his troops back to Madinah, not victorious, nor defeated, but having achieved quite a considerable feat.

فرماندهان این نبرد و جنگجویان آن از آغاز می‌دانستند که مرگ به سوی آنان فرا می‌خواند، با این همه با دلاوری جنگیدند و کشته شدند. اسلام به مسلمان فرمان می‌دهد که در راه خدا بجنگد، بکشد و کشته شود، و همین گونه جنگیدن است که سودمندترین سرمایه‌گذاری شمرده می‌شود، زیرا این جهاد در راه خداست. او در سورة التوبة می‌فرماید:

The commanders of this battle and its warriors had known all along that death was beckoning to them, yet they fought heroically and were killed. Islam commands the Muslim to fight in the way of Allah, kill and be killed, and it is this type of fighting that is regarded as the soundest investment, for it is Jihad in the way of Allah. He I says in Surah al-Taubah,

«بے‌شک خداوند از مؤمنان جان‌ها و مال‌هایشان را خریداری کرده است، در برابر این‌که بهشت از آنِ ایشان باشد. آنان در راه خدا می‌جنگند، پس می‌کشند و کشته می‌شوند. این وعده‌ای است حق که بر عهده‌ی او در تورات و انجیل و قرآن ثابت است. و چه کسی به پیمانش وفادارتر است از خدا؟ پس به این معامله‌ای که کرده‌اید شاد باشید. و این است کامیابی بزرگ.» [التوبة، ۹:۱۱۱].

“Verily, Allah has purchased of the believers their lives and their properties; for the price that theirs shall be the Paradise. They fight in Allah’s Cause, so they kill (others) and are killed. It is a promise in truth which is binding on Him in the Torah and the Gospel and the Qur’an. And who is Truer to his Covenant than Allah? Then rejoice in the bargain which you have concluded. And that is the supreme success.” [At-Tauba, 9:111].

به همین دلیل بود که آن قهرمانان با وجود مرگ حتمی که در برابرشان قرار داشت، جنگیدند. مسلمان آنگاه می‌جنگد که هیچ راه دیگری جز جنگ باقی نمانده باشد، خواه مرگ قطعی باشد یا نباشد. در جهاد، ارزیابی امور نه با شمار دشمن و سلاح آن، و نه با کثرت آن، بلکه با نتیجه‌ای سنجیده می‌شود که به دست می‌آورد، هرچقدر هم که فداکاری زیاد باشد و صرف‌نظر از سرانجام کار.

That is the reason why those heroes fought despite the certain death that faced them. The Muslim fights if there is no other way left but to fight and regardless of whether death is certain or not. In Jihad, matters are not measured by the number of the enemy and its weaponry, nor by its multitude, but by the result it achieves no matter how high the sacrifice is, regardless of the outcome.

جنگ مسلمانان با رومیان در موته بسیار حیاتی بود؛ فرماندهان چاره‌ای جز رویارویی با دشمن در میدان نبرد نداشتند، با آنکه مرگ در کمین بود. از این رو مسلمان هرگز نباید از مرگ بترسد و جز جهاد در راه خدا (سبحانه و تعالی) به چیز دیگری نیندیشد. پیامبر خدا ﷺ از همان آغاز می‌دانست که فرستادن لشکرش به سرزمین روم و نبرد با آنان در مرزهایشان خطرناک است، اما این کار ضروری بود تا رومیان را به وحشت اندازد و نشان دهد که مؤمنان چگونه می‌جنگند، و دلاوری و ایمانشان با وجود شمار اندکشان بی‌همتاست. این خطر ارزش پذیرفتن داشت، زیرا راه را برای جهاد بیشتر مسلمانان در جهت گسترش اسلام و پیاده‌سازی آن در سرزمین‌هایی که فتح می‌کردند، هموار ساخت. این خطر و این ماجراجویی موفقیت‌آمیز بود، چرا که مقدمه‌ای بر نبرد تبوک شد و ضربه‌ای سنگین بر رومیان وارد کرد؛ رومیانی که از رویارویی دوباره با مسلمانان به لرزه افتادند، تا آنکه الشام فتح شد.

The Muslims’ war with the Romans in Mu’tah was absolutely crucial, the commanders had no choice but to engage the enemy in battle, despite the fact that death was beckoning. Thus, it is that the Muslim should never fear death, nor should he consider anything else but to fight in the way of Allah (swt). The Messenger of Allah (pbuh) had known all along that sending his troops to the Roman state to fight them along their frontiers was dangerous, but it was necessary to scare the life out of them and to demonstrate how the believers fight and how their courage and their belief were unmatched despite their paltry numbers. The risk was worth taking for it paved the way for further Jihad by the Muslims in order to spread Islam and implement it in the lands that they would conquer. The risk and the adventure was successful for it turned out to be an introduction to the battle of Tabuk and it landed a heavy blow against the Romans who shivered at the prospect of facing the Muslims again until Al-Sham was conquered.