شش سال از هجرت فرستادهٔ خدا ﷺ از مکه گذشته بود. تا این زمان، ایشان ﷺ از وضع سپاه خود و از اوضاع کلی جامعهٔ اسلامی در مدینه خاطرجمع شده بود. دولت اسلامی به نیروی بزرگی تبدیل شده بود که برای همهٔ عرب‌ها مایهٔ کشمکش بود. با این همه، فرستادهٔ خدا ﷺ پیوسته به تدبیرهای تازه‌ای می‌اندیشید که او را در تقویت پیام اسلام یاری دهد، و این خود به تضعیف دشمنانش می‌انجامید.

Six years had elapsed since the emigration of Allah’s Messenger (pbuh) from Makkah. By now he (pbuh) had become reassured about his army and the general state of the Islamic society in Madinah. The Islamic State had become a major force of contention for all the Arabs. But inspite of this, the Messenger of Allah (pbuh) was continually thinking of new moves which would enable him to strengthen the Islamic Message, which in turn would lead to the weakening of his enemies.

خبر به پیامبر خدا ﷺ رسیده بود که مردم خیبر و مکه در حال توطئه برای حمله به مسلمانان هستند. محمد ﷺ نقشه‌ای طرح کرد با هدف جلب رضایت مردم مکه. امید می‌رفت که این کار موجب شود آنان راه را برای پیامبر خدا ﷺ باز بگذارند تا دعوت خود را در شبه‌جزیره عربستان پیش ببرد و همچنین یهودیان خیبر از متحدانشان، قریش، جدا شوند. برای دستیابی به این هدف، این نقشه دیدار صلح‌آمیز از خانه مقدس خدا را در بر داشت. او ﷺ می‌دانست که اجرای نقشه‌اش آسان خواهد بود، زیرا اعراب در ماه‌های حرام نمی‌جنگیدند. او ﷺ همچنین می‌دانست که قریش دچار اختلاف شده و از مسلمانان هراسان گشته‌اند، از این رو باید دو بار بیندیشند پیش از آنکه دست به اقدامی شتابزده علیه او بزنند. پس تصمیم گرفت به عنوان زائر به خانه مقدس برود؛ اگر قریش مانع او می‌شدند، از این موضوع به عنوان ابزار تبلیغاتی قدرتمندی علیه آنان بهره می‌برد و این امر به گسترش بیشتر پیام اسلام در چشم عموم مردم کمک می‌کرد.

News had already reached Allah’s Messenger (pbuh) that the people of Khaybar and Makkah were conspiring to raid the Muslims. Muhammad (pbuh) designed a plan with the aim of appeasing the people of Makkah. It was hoped that this would result in them leaving the way clear for the Messenger of Allah (pbuh) to pursue his Da’wah within the Arabian Peninsula as well as to isolate the Jews of Khaybar from their allies, the Quraysh. To achieve this, the plan called for a peaceful visit to the Sacred House of Allah. He (pbuh) knew that his plan would be easy to fulfill because the Arabs would not fight during the sacred months. He (pbuh) also knew that the Quraysh were divided and had become fearful of the Muslims, therefore they would have to think twice before attempting any rash move against him. So he (pbuh) decided to go to the Sacred House as a pilgrim, if the Quraysh were to prevent him then he would use this as a powerful propaganda tool against them and this would serve to further promote the Message of Islam in the eyes of the general public.

با توجه به آنچه گذشت، فرستادهٔ خدا ﷺ اعلام کرد که در ماه حرام ذوالقعده به حج خواهد رفت و به دیگر قبایل عرب پیام فرستاد و آنان را به شرکت در زیارت خانهٔ خدا با صلح و آرامش فراخواند. هدف از این اقدام آخر این بود که به اعراب نشان دهد که او ﷺ به عنوان زائر بیرون می‌آید، نه به عنوان غارتگر. او ﷺ از اعراب غیرمسلمان خواست که به او بپیوندند، هرچند آنان از دین او نبودند، تنها به این دلیل که می‌خواست تأکید کند که قصد جنگ ندارد.

With the above in mind, the Messenger of Allah (pbuh) announced that he was to go on the Hajj in the sacred month of Dhul al-Qa’dah and he sent to the other Arab tribes enjoining them to take part in the pilgrimage to the Sacred House peacefully. The purpose of this last move was to signal to the Arabs that he (pbuh) was coming out as a pilgrim and not as a raider. He (pbuh) had asked the non-Muslim Arabs to join him although they were not of his Deen simply because he wanted to emphasize that he did not want to fight.

رسول خدا ﷺ همراه با ۱۴۰۰ مرد و هفتاد شتر که به‌عنوان قربانی همراهشان بود، از مدینه بیرون رفتند؛ و ایشان ﷺ سوار بر شتر خود، قَصواء، بودند. ایشان ﷺ محرم شده بودند تا به مردم روشن کنند که قصد جنگ ندارند و تنها می‌خواهند به خانه‌ی محترم خدا بروند. شش یا هفت مایل پس از خروج از مدینه، رسول خدا ﷺ و مسلمانان به مکانی به نام ذوالحُلَیفه رسیدند و همان‌جا لباس احرام پوشیدند. سپس به سوی مکه حرکت کردند. قریش شنیده بودند که مسلمانان برای حج آمده‌اند نه برای جنگ، اما می‌ترسیدند که این، نیرنگی باشد که محمد ﷺ برای ورود به مکه به کار می‌برد. این احتمال هرگز از ذهنشان دور نبود و تصمیم گرفتند که مانع ورود محمد ﷺ به شهر شوند.

The Messenger of Allah (pbuh) left Madinah with 1,400 men and seventy camels leading them on his she-camel, Quswa’. He (pbuh) was in Ihram for the purpose of clarifying to the people that he did not intend to fight and that he simply wished to visit the Sacred House of Allah. Six or seven miles after leaving Madinah, Allah’s Messenger (pbuh) and the Muslims reached a place called Dhil Halifah, and there they donned the pilgrim garb. Then they marched towards Makkah. The Quraysh heard that the Muslims had come for Hajj and not to fight, but they feared that it was a ploy that Muhammad (pbuh) was using to enter Makkah. This possibility was never far from their minds and they decided to prevent Muhammad (pbuh) from entering the city.

قریش، بنابراین، خالد بن ولید و عکرمہ بن ابی جہل را در رأس لشکر بزرگی که سواره‌نظامی دویست نفری را دربرمی‌گرفت، منصوب کردند. لشکر مشرکین از مکہ به سوی زائران حرکت کرد تا مانع رفتن آنان به آنجا شود. آنان در ذی‌طوی اردو زدند تا آمدن زائران را انتظار بکشند. خبر تحرکات قریش به رسول خدا ﷺ رسید و هنگامی که وارد روستای عُسفان شد، مردی از بنی کعب را دید و از او دربارہ‌ی آنان پرسید. او پاسخ داد: «قریش شنیده‌اند که شما می‌آیید؛ آنان با شتران شیرده‌شان بیرون آمده‌اند، پوست پلنگ پوشیده‌اند و در ذی‌طوی اردو زده‌اند و سوگند خورده‌اند که شما هرگز با وجود مخالفت آنان وارد مکہ نخواهید شد. این خالد بن ولید با سواره‌نظام آنان است که آن را پیشاپیش به کُراعُ الغَمیم فرستاده‌اند.» کُراعُ الغَمیم حدود هشت مایل از عُسفان، جایی که مسلمانان اردو زده بودند، فاصله داشت.

The Quraysh, therefore, appointed Khalid ibn al-Walid and ‘Ikrimah ibn Abi Jahl at the head of a great army that included a cavalry of two hundred. The army of the mushrikeen set off from Makkah towards the pilgrims in order to prevent them from going there. They encamped at Dhi Tuwa to await the coming of the pilgrims. Information about the movements of the Quraysh reached the Messenger of Allah (pbuh) and when he entered the village of ‘Usfan he met a man from Banu Ka’ab and asked him about them; he replied, “There are the Quraysh who have heard of your coming and have come out with their milch-camels and have put on leopard skins, and have encamped in Dhi Tuwa swearing that you will never enter Makkah in defiance of them. This man Khalid ibn al-Walid is with their cavalry which they have sent in advance to Kura’ al-Ghamim.” Kura’ al-Ghamim was about eight miles from Usfan where the Muslims were encamped.

جب رسول اللہ ﷺ نے یہ سنا تو فرمایا: «قریش پر افسوس! جنگ نے انہیں کھا لیا ہے۔ اگر وہ مجھے اور باقی عربوں کو اپنے حال پر چھوڑ دیتے تو انہیں کیا نقصان ہوتا؟ اگر وہ مجھے قتل کر دیں تو یہی ان کی خواہش ہے، اور اگر اللہ مجھے ان پر فتح دے تو وہ فوج در فوج اسلام میں داخل ہوں گے۔ اگر وہ ایسا نہ کریں تو جب تک ان میں طاقت ہے لڑتے رہیں گے، پس قریش کیا سوچ رہے ہیں؟ خدا کی قسم! میں اس مشن کے لیے لڑنا نہیں چھوڑوں گا جو اللہ نے مجھے سونپا ہے، یہاں تک کہ وہ اسے کامیاب کر دے یا میں ہلاک ہو جاؤں۔» رسول اللہ ﷺ نے اپنے بنائے ہوئے منصوبے پر غور کیا اور حالات پر گہری سوچ بچار کی۔ آپ ﷺ نے پہلے ہی پُرامن حکمت عملی اپنا رکھی تھی اور جنگ کی تیاری نہیں کی تھی، لیکن قریش نے آپ ﷺ سے لڑنے کے لیے ایک لشکر بھیج دیا تھا حالانکہ آپ ﷺ لڑنا نہیں چاہتے تھے۔ کیا آپ ﷺ واپس لوٹ جائیں، یا اپنا منصوبہ بدل کر لڑیں؟ آپ ﷺ بخوبی جانتے تھے کہ مسلمانوں کے پاس اپنے دشمن کا سامنا کرنے کے لیے کافی ایمان ہے، اور اگر انہیں لڑنے کے سوا کوئی چارہ نہ رہے تو وہ قریش کے ساتھ جنگ کرنے کے لیے تیار ہیں۔

When Allah’s Messenger (pbuh) heard this he said, “Woe to Quraysh, war has devoured them! What harm would they have suffered if they had left me and the rest of the Arabs to go our own way? If they should kill me that is what they desire, and if Allah should provide me with victory over them they would enter Islam in flocks. If they do not do that, they will fight while they have the strength, so what are the Quraysh thinking of? By Allah, I will not cease to fight for the mission with which Allah has entrusted me until He makes it victorious or I perish.” The Messenger of Allah (pbuh) reflected on the plan that he had designed and he thought hard about the situation. He had already decided on a peaceful strategy and had not prepared for battle, but the Quraysh had sent an army to fight him though he did not want to fight. Would he go back, or change his plan and fight? He knew very well that the Muslims had enough Iman to face their enemy and engage in a battle with the Quraysh if they were left with no choice but to fight.

However، رسول الله ﷺ برای جنگ بیرون نیامده بود و تصمیم گرفته بود که نجنگد. او در عوض برای انجام حج بیرون آمده بود و تنها صلح در نظر داشت. او ﷺ اندیشید که اگر از انجام حجی که انتظارش را داشت بازداشته شود، می‌خواست که آن به صورت مسالمت‌آمیز باشد؛ نه با بازداشتن تجاوزکارانه، و نه با انجام حجی زیر شرایط خصمانه. نقشه صلح‌آمیزی که رسول الله ﷺ طراحی کرده بود، برای ایجاد افکار عمومی در مکه و در میان قریش طراحی شده بود تا شکوه و بزرگی پیام اسلام را نشان دهد و آن را در برابر گمراهی، تکبر و تجاوزکاری قریش قرار دهد. این افکار عمومی حیاتی بود و باید ایجاد می‌شد اگر دعوت اسلامی قرار بود زمینه‌های درستی برای رشد و گسترش داشته باشد. افکار عمومی یکی از مهم‌ترین عواملی بود که به گسترش دعوت کمک می‌کرد و آن را به پیروزی می‌رساند. رسول الله ﷺ در خطر از دست دادن فرصتی بود که بتواند افکار عمومی را با خود همراه کند، اگر به جنگ می‌پرداخت؛ از این رو تصمیم گرفت نقشه اصلی خود را تغییر ندهد و با صلح ادامه دهد.

However, Allah’s Messenger (pbuh) had not come out for war and he had decided not to fight. He had instead come out to accomplish the Hajj and had only peace in mind. He (pbuh) thought that if he was prevented from fulfilling the Hajj, which he expected, he wanted it to be peacefully; not aggressive prevention nor a Hajj performed under hostile circumstances. The peaceful plan which Allah’s Messenger (pbuh) had masterminded was designed to create public opinion within Makkah and amongst the Quraysh about the glory and nobleness of the Message of Islam, and to contrast it with the misguidance, arrogance and aggression of the Quraysh. This public opinion was crucial and it had to be built if the Islamic Da’wah was to have the right grounds to prosper and spread. Public opinion was one of the most important contributory factors which would help to spread the Da’wah and enable it to emerge victorious. Allah’s Messenger (pbuh) was in danger of slipping in his chance to gain the public opinion on his side if he was to fight, therefore he decided not to change his original plan and to continue on in peace.

پیامبر خدا ﷺ مدتی طولانی دربارهٔ حرکت بعدی خود اندیشید. زیرکی و کیاست سیاسی او از هر کس دیگری بسی برتر بود. او تصمیم گرفت طرح صلح خود را پیش ببرد، مبادا فرصتی را که پیش آمده از دست بدهد و مبادا طرحش نتیجهٔ معکوس دهد؛ زیرا در آن صورت قریش بهانه‌ای می‌یافت تا در میان اعراب علیه او تبلیغات منفی راه بیندازد و افکار عمومی را به سود خود برگرداند. سپس پیامبر خدا ﷺ مسلمانان را فراخواند: «چه کسی ما را از راهی ببرد که با آنان روبه‌رو نشویم؟» مردی داوطلب شد و آنان را از گذرگاهی سنگلاخ و ناهموار میان دو گردنه عبور داد که برای ایشان بسیار دشوار بود، تا سرانجام توانستند از آن بیرون آیند و به دره‌ای در پایین مکه، در جایی به نام حدیبیه، برسند. آنجا اردو زدند. وقتی لشکریان خالد و عکرمه ایشان را دیدند، ترسیدند و شتابان به سوی مکه بازگشتند تا از آن دفاع کنند. این حرکت جسورانهٔ مسلمانان کافران را سراسیمه کرد. آنان باور نمی‌کردند که مسلمانان توانسته باشند از چنگ ایشان بگریزند و بی‌آنکه کسی جلودارشان شود، به آستانهٔ خانه‌هایشان برسند. کافران در مکه مستقر شدند و پیامبر خدا ﷺ با لشکرش در حدیبیه اردو زد. دو اردوگاه در برابر هم قرار گرفتند و هر یک دربارهٔ اقدام علیه دیگری می‌اندیشید. برخی از مسلمانان پیش‌بینی می‌کردند که قریش هرگز اجازه نخواهد داد آنان حج بگزارند و خود را برای جنگ آماده می‌کنند. ایشان می‌پنداشتند جز جنگ با قریش، درهم کوبیدن آنان و سپس گزاردن حج، راه دیگری پیش رو ندارند. به باور آنان، با این کار قریش برای همیشه از میان می‌رفت.

The Messenger of Allah (pbuh) thought long and hard about his next move. His shrewdness and statesmanship were far better than any other person. He decided to go with his peace plan, lest he miss the opportunity that presented itself and lest his plan backfired. Under which circumstances the Quraysh would be gifted with an excuse to launch a smear campaign amongst the Arabs against him, resulting in shifting the public opinion in their favor. Allah’s Messenger (pbuh) then called on the Muslims, “Who will take us out by a way in which we shall not meet them?” A man volunteered to do so and he took them by a rugged rocky tract between passes which was very hard on them until they managed to emerge from it into a valley below Makkah in a place called al- Hudaybiyah. There they camped. When the armies of Khalid and ‘Ikrimah saw them they became scared and galloped back to defend Makkah. The Muslims’ daring move sent shivers down the disbelievers’ spines. They could not believe that the Muslims had managed to out maneuver them and turn up at their doorstep unchecked. The disbelievers stationed themselves in Makkah while Allah’s Messenger (pbuh) and his army stationed themselves in al-Hudaybiyah. The two camps faced each other and each thought about what action to take against the other. Some Muslims predicted that the Quraysh would never allow them to perform the Hajj and that they were preparing for war. They thought that there was no other way for them but to fight the Quraysh, crush them and then perform the Hajj. In so doing, they maintained that this would see off the Quraysh once and for all.

در این میان، قریش با این اندیشه بازی می‌کرد که با مسلمانان بجنگد، حتی اگر این کار به نابودی خودش بینجامد، اما این اندیشه به زودی از میان رفت، زیرا می‌دانستند که مسلمانان حریفان سرسختی هستند. بنابراین، قریش ترجیح داد صبر کند تا مسلمانان نخستین قدم را بردارند.

The Quraysh, meanwhile, flirted with the idea of fighting the Muslims, even if this meant perishing itself, but this idea soon evaporated for they knew that the Muslims were formidable opponents. Thus, the Quraysh opted to wait for the Muslims to make the first move.

لِيُحَقِّقَ مَا جَاءَ مِنْ أَجْلِهِ حَقًّا، ظَلَّ رَسُولُ اللهِ ﷺ مُتَمَسِّكًا بِخُطَّتِهِ الْأَصْلِيَّةِ مُنْذُ أَنْ أَحْرَمَ فِي الْمَدِينَةِ. فَبَقِيَ مُقِيمًا فِي الْحُدَيْبِيَةِ، يَنْتَظِرُ مَا سَتَفْعَلُهُ قُرَيْشٌ بَعْدَ ذَلِكَ. كَانَ يَعْلَمُ أَنَّ قُرَيْشًا تَخَافُهُ، وَأَنَّهَا سَتُرْسِلُ قَرِيبًا مَبْعُوثِينَ لِلتَّفَاوُضِ مَعَهُ بِشَأْنِ قُدُومِهِ لِلْحَجِّ، فَانْتَظَرَ مُمَثِّلِيهَا بِصَبْرٍ. أَرْسَلَتْ قُرَيْشٌ أَوَّلًا بُدَيْلَ بْنَ وَرْقَاءَ مَعَ بَعْضِ رِجَالٍ مِنْ خُزَاعَةَ لِيَسْأَلُوا رَسُولَ اللهِ ﷺ عَمَّا جَاءَ لِأَجْلِهِ، وَبَعْدَ تَبَادُلٍ قَصِيرٍ لِلْكَلَامِ اقْتَنَعُوا بِأَنَّ الْمُسْلِمِينَ لَمْ يَخْرُجُوا لِلْقِتَالِ، بَلْ لِزِيَارَةِ الْبَيْتِ الْحَرَامِ وَتَعْظِيمِ الْحُرُمَاتِ.

In order to achieve what he (pbuh) had really come for, the Messenger of Allah (pbuh) firmly adhered to his original plan ever since he had put on Ihram in Madinah. He (pbuh) simply remained stationed in Hudaybiyah, waiting to see what the Quraysh would do next. He (pbuh) knew that the Quraysh were scared of him and that they would soon send out envoys to negotiate with him about his coming on Hajj, so he (pbuh) patiently awaited their representatives. The Quraysh first sent Budayl ibn Warqa’ with some men of Khuza’ah to ask Allah’s Messenger (pbuh) what he had come for, and after a short exchange of words they were convinced that the Muslims had not come out to fight but to visit the Sacred House and venerate the sacred precincts.

فرستادگان بازگشتند تا قریش را از این موضوع آگاه و قانع کنند، اما قریش آنان را متهم کرد که جانب محمد ﷺ را دارند و به آنان اعتماد نکرد. قریش هیئت دیگری فرستاد و آن نیز با همان نتیجه به زودی بازگشت. سپس قریش الحلیس، رئیس الاحابیش (حبشیان)، را نزد رسول خدا ﷺ فرستاد تا مذاکره کند. قریش به الحلیس امید بسته بود که محمد ﷺ را بازدارد، در حقیقت قصد داشت او را علیه مسلمانان برانگیزد. قریش امید داشت که پس از ناکامی او در مذاکره با محمد ﷺ، کینه‌اش نسبت به محمد ﷺ افزایش یابد و در دفاع از مکه مصمم‌تر شود. با این حال، هنگامی که رسول خدا ﷺ شنید که الحلیس در راه است، دستور داد حیوانات قربانی را برای استقبال از او رها کنند تا به او نشان دهد و بفهماند که آنچه مسلمانان قصد آن را دارند حج است، نه جنگ.

The envoys returned to inform the Quraysh and persuade them of this, but the Quraysh accused them of being biased towards Muhammad (pbuh) and did not trust them. The Quraysh sent out another delegation and it too returned shortly with the same findings. Then the Quraysh sent to Allah’s Messenger (pbuh) al-Hulays, chief of al-Ahbash (Abyssinians) to negotiate. Quraysh was counting on al-Hulays to stop Muhammad (pbuh), they actually meant to incite him against the Muslims. The Quraysh hoped that once he had failed in his negotiations with Muhammad (pbuh) his hatred towards Muhammad (pbuh) would increase and he would become more determined to defend Makkah. However, when the Messenger of Allah (pbuh) heard that al-Hulays was coming he (pbuh) ordered the sacrificial animals to be let loose to meet him so as to demonstrate to him and make him realize that what the Muslims intended was Hajj and not war.

الحُلَيس دیدند که حیوانات قربانی از دامنهٔ دره از کنارش می‌گذرند و مردمی که قصد ادای عمرہ داشتند، و از اینکه اردوگاهشان غرق در فضای عبادت بود، و ظاهراً برای جنگ مجهز نبودند، بسیار تحت تأثیر قرار گرفت. او یقین داشت که این مردم واقعاً برای عبادت آمده‌اند و نه برای جنگ، و پیش از آنکه با رسول خدا ﷺ دیدار کند، نزد قریش بازگشت و آنچه را دیده بود به ایشان خبر داد. او خواستار شد که قریش به مسلمانان اجازه دهند حج بگزارند، و چنان خشمگین شد که تهدید کرد اگر قریش بخواهند میان محمد ﷺ و کعبه حائل شوند، لشکریانش را کنار خواهد کشید. اما قریش با تغییر لحن به سازش‌جویانه توانستند او را آرام کنند، و از او مهلت خواستند به این امید که شرایط پذیرفتنی‌تری به دست آورند. او این را پذیرفت، و قریش پس از اطمینان دادن به ثقفی مبنی بر اینکه به داوری او اعتماد دارند، عروة بن مسعود ثقفی را فرستادند. او نزد رسول خدا ﷺ رفت و بی‌نتیجه کوشید ایشان را به بازگشت متقاعد کند.

Al-Hulays saw the animals going past him from the side of the valley and people about to perform ‘Umrah, through observing their camp site engulfed in an atmosphere of worship, and that they did not appear to be equipped for fighting, he came to be greatly impressed. He was certain that these people really had come to worship and not to fight and so he went back to the Quraysh even before meeting Allah’s Messenger (pbuh) and he informed them of what he had seen. He demanded that the Quraysh allow the Muslims to perform the Hajj, and became furious threatening to withdraw his troops if the Quraysh attempted to come between Muhammad (pbuh) and the Ka’bah. The Quraysh, however, managed to calm him by changing their tone to a conciliatory one, and they asked him for extra time in the hope of obtaining more acceptable terms. He agreed so and the Quraysh then sent ‘Urwa ibn Mas’ud al-Thaqafi after reassuring Thaqafi that they trusted his judgment. He went to Allah’s Messenger (pbuh) and tried in vain to convince him to go back.

بالآخر، او ناچار شد اعتراف کند که رسول خدا ﷺ بر حق است. پس نزد قریش بازگشت و به آنان گفت: «ای مردم قریش! من نزد خسرو در پادشاهی‌اش، قیصر در پادشاهی‌اش، و نجاشی در پادشاهی‌اش رفته‌ام، اما هرگز پادشاهی را در میان قومی ندیده‌ام که چون محمد ﷺ در میان یاران خود باشد. هرگاه او وضو می‌ساخت، یارانش همان‌گونه وضو می‌ساختند که او وضو می‌ساخت. اگر مویی از سر او می‌افتاد، برای برداشتن آن می‌شتافتند. آنان هرگز به هیچ دلیلی او را رها نخواهند کرد، پس تصمیم خود را بگیرید.»

Eventually, he had to concede that the Messenger of Allah (pbuh) was in the right. So he returned to the Quraysh and said to them, “O people of Quraysh! I have been to Chosroes in his kingdom, Caesar in his kingdom, and the Negus in his kingdom, but never have I seen a king among a people like Muhammad among his Sahabah; whenever he performed his ablutions they performed ablutions the same way he did. If a hair of his head fell they ran to pick it up. They will never abandon him for any reason, so make up your mind.”.

این امر تنها بر دشمنی و لجاجت قریش افزود و گفتگوها و مذاکرات بیهوده ادامه یافت. پیامبر خدا ﷺ با خود اندیشید که شاید فرستادگان قریش از نزدیک شدن به او هراس دارند، پس خود تصمیم گرفت هیئتی بفرستد. او ﷺ گمان کرد که نمایندهٔ او شاید بتواند آنان را قانع کند، از این رو فرستادهای به سوی ایشان فرستاد، اما آنان شتری را که او بر آن سوار بود پی کردند و کوشیدند او را بکشند. خوشبختانه گروه احابیش از او محافظت کردند. دشمنی قریش روز به روز فزونی یافت و افراد اوباش خود را شبانگاه فرستادند تا سنگ به اردوگاه مسلمانان بیندازند. این کار مسلمانان را خشمگین کرد و آنان را به جنگ با قریش برانگیخت، اما پیامبر خدا ﷺ توانست آرامشان کند. سپس قریش پنجاه مرد را فرستاد تا اردوگاه پیامبر خدا ﷺ را محاصره کنند و به آنان حمله کنند، اما این افراد دستگیر شده و به حضور پیامبر خدا ﷺ آورده شدند. ایشان ﷺ آنان را بخشید و رها کرد تا هر کجا که می‌خواهند بروند.

This only served to increase the Quraysh’s hostility and stubbornness and further negotiation and debate went on to no avail. The Messenger of Allah (pbuh) thought about sending a delegation himself, presuming that maybe the Quraysh’s envoys were too scared to approach him. He (pbuh) thought that his representative might be able to persuade them and so he sent to them an envoy, but they hamstrung the camel that he was riding on and tried to kill him. Fortunately, the al-Ahbash troops protected him. The Quraysh’s animosity grew by the day and they sent their louts out at night to throw stones at the Muslims’ camp. This angered the Muslims and caused them in turn to want to fight the Quraysh, but the Messenger of Allah (pbuh) managed to calm them down. Next, the Quraysh sent fifty men with orders to surround the Messenger of Allah’s camp and beat them, but they were caught and brought before the Messenger of Allah (pbuh) who forgave them and let them go their own way.

این تحول اخیر تأثیر عمیقی بر مردم مکه گذاشت و بی هیچ تردیدی ثابت کرد که محمد ﷺ از آغاز راستگو بوده است. برای آنان روشن شد که او واقعاً آمده تا حج بگزارد و نه آنکه به جنگ بپردازد. با این اقدام، او توانست افکار عمومی مکه را به سود خود برانگیزد. حال اگر او می‌خواست وارد شهر شود و قریش می‌کوشید مانعش گردد، مردم مکه و عرب‌ها تا آخر از او حمایت می‌کردند و در برابر قریش پشتیبانی‌اش می‌نمودند. از این رو قریش دست از فعالیت‌های تحریک‌آمیز خود کشید و به جدی اندیشیدن درباره صلح روی آورد. رسول خدا ﷺ تصمیم گرفت فرستاده‌ای دیگر برای مذاکره با قریش بفرستد و از عمر بن خطاب خواست که برود، اما عمر به او گفت: «ای رسول خدا، من از جان خود نسبت به قریش بیمناکم؛ در مکه کسی از بنی عدی بن کعب نمانده که از من حمایت کند و قریش از دشمنی و رفتار خشنم با ایشان آگاه‌اند. با این حال، مردی را که در آنجا ارجمندتر از خودم است به شما پیشنهاد می‌کنم: عثمان بن عفان.»

This last development had a profound effect on the people of Makkah and it proved without a shadow of a doubt that Muhammad (pbuh) had been truthful all along. It demonstrated to them that he had genuinely come to perform the Hajj and not to indulge in warfare. With this move he (pbuh) thus managed to motivate public opinion in Makkah in his favor. Now if he was to enter the city and the Quraysh attempted to prevent him the people of Makkah and the Arabs would back him all the way and support him against them. The Quraysh, therefore, ceased their provocative activities and began to seriously contemplate peace. The Messenger of Allah (pbuh) decided to send another envoy to negotiate with the Quraysh and he asked ‘Umar ibn al-Khattab to go, but ‘Umar told him, “O Messenger of Allah, I fear for my life with the Quraysh, there is no more of Banu ‘Adi ibn Ka’ab in Makkah to protect me and the Quraysh know of my enmity and my rough treatment of them. However, I recommend a man more prized there than myself, ‘Uthman ibn ‘Affan.”.

سپس فرستادهٔ خدا ﷺ عثمان را فراخواند و او را نزد ابوسفیان فرستاد. عثمان رفت و پیام فرستادهٔ خدا ﷺ را به آنان رساند. ایشان به او گفتند: «اگر می‌خواهی دور خانهٔ مقدس طواف کنی، طواف کن.» او گفت: «تا وقتی فرستادهٔ خدا ﷺ چنین نکرده باشد، من این کار را نمی‌کنم.» سپس عثمان با قریش مذاکرات صلح را آغاز کرد، اما آنان همچنان از پذیرش این ایده سر باز می‌زدند. مذاکرات گسترده بود و گاه دشوار، با این حال موضع قریش از رد قاطع به تلاش برای رسیدن به سازشی که هر دو طرف را خشنود کند، تغییر یافت. آنان با هم به دنبال راه‌حلی گشتند، به شیوهٔ عثمان خو گرفتند و با او احساس آرامش کردند، و سرانجام در پی آن برآمدند که برای پایان دادن به بحران و در نتیجه خاتمه دادن به وضعیت جنگی خود با محمد ﷺ کوشش کنند.

The Messenger of Allah (pbuh) then summoned ‘Uthman and sent him to Abu Sufyan. So ‘Uthman went off and conveyed the Messenger of Allah’s (pbuh) message to them. They said to him, “If you want to go around the Sacred House, go around it.” He said, “I cannot do so until the Messenger of Allah (pbuh) does so.” ‘Uthman then initiated peace negotiations with the Quraysh, but they continued to reject the idea. The negotiations were extensive and proved difficult at times, however, the Quraysh’s position began to shift from a categorical refusal to an attempt to reach a compromise which would satisfy both parties. They searched together for a way out, they took to ‘Uthman’s style and felt at ease with him, and so it was that they ultimately endeavored to work to secure an end to the crisis and thereby terminate their state of war with Muhammad (pbuh).

هنگامی که عثمان مدت بیشتری درنگ کرد و در مکه دیده نشد، در اردوگاه مسلمانان شایعه‌ای پیچید مبنی بر اینکه قریش او را کشته است. مسلمانان از این خبر به خشم آمدند و همگی دست به شمشیرهای خود بردند تا آماده جنگ با قریش شوند. در این هنگام، پیامبر خدا ﷺ ضروری دید که کل برنامه خود را بازنگری کند، زیرا قریش ظاهراً با وجود اینکه فرستاده بود، در ماه حرام به عثمان خیانت کرده بود. به همین سبب فرمود: «تا با دشمن نجنگیم، جا را ترک نخواهیم کرد.» ﷺ یارانش را فراخواند و زیر درختی ایستاد و از ایشان بیعت خواست، و همان‌جا همگی با او پیمان بستند که تا پای مرگ خواهند جنگید. پس از آنکه بیعت انجام شد، پیامبر خدا ﷺ دست خود را به نشانه بیعت به جای عثمان بر دست دیگر زد، گویی که عثمان با ایشان حاضر بود. این بیعت به «بیعت الرضوان» مشهور شد و خداوند (سبحانه و تعالی) درباره آن فرمود:

When ‘Uthman extended his stay and was nowhere to be seen in Makkah, a rumor broke out in the Muslim camp that the Quraysh had killed him. The Muslims were incensed by the news and they all reached for their swords ready to do battle with the Quraysh. At this point, the Messenger of Allah (pbuh) found it necessary to review his whole plan now that the Quraysh had apparently betrayed ‘Uthman in the sacred month, despite being an envoy. Because of this, he (pbuh) said, “We shall not leave until we fight the enemy.” He (pbuh) summoned his Sahabah and stood under a tree where he sought an undertaking (pledge), and it was there that they all pledged to him that they would fight until death. Once the pledge had been given, Allah’s Messenger (pbuh) clapped his hand against the other as a pledge on behalf of ‘Uthman, as if he had been with them. The pledge became known as the Bay’at al-Ridwan regarding which Allah (swt) said,

«همانا خداوند از مؤمنان خشنود شد، آنگاه که زیر آن درخت با تو بیعت کردند؛ او آنچه را در دلهایشان بود دانست، پس آرامش [السكينة] را بر ایشان فرو فرستاد و پیروزی نزدیکی به ایشان پاداش داد» [الفتح، ۴۸:۱۸].

“Indeed, Allah was pleased with the Believers when they gave their Ba’yah (pledge) to you under the tree, He knew what was in their hearts, and He sent down “As-Sakinah” (Calmness and tranquillity) upon them, and He rewarded them with a near Victory” [Al-Fath, 48:18].

پس از آنکه بیعت انجام شد و مسلمانان برای نبرد آماده می‌شدند، خبر به اردوگاه رسید که عثمان کشته نشده است. اندکی بعد عثمان بازگشت و آنچه را که قریش گفته بود، به رسول خدا ﷺ گزارش داد. سپس مذاکرات مسالمت‌آمیز میان رسول خدا ﷺ و قریش از سر گرفته شد. قریش آنگاه سهیل بن عمرو را فرستاد تا با رسول خدا ﷺ درباره‌ی آتش‌بسی که قرار بود میان دو طرف امضا شود، و نیز درباره‌ی مسائل گسترده‌تر مربوط به انجام حج و عمره مذاکره کند. در مورد اخیر این شرط مطرح بود که رسول خدا ﷺ تنها در سال آینده اجازه داشته باشد بازگردد.

Once the Ba’yah had been given, and while the Muslims were preparing for battle, news reached the camp that ‘Uthman had not been killed. Soon after ‘Uthman returned and briefed the Messenger of Allah (pbuh) about what the Quraysh had said. Peaceful negotiations then resumed between Allah’s Messenger (pbuh) and the Quraysh. The Quraysh then sent Suhayl ibn ‘Amr to negotiate with the Messenger of Allah (pbuh) over the issue of the armistice to be signed between the two camps, and as well over the broader issues concerning the performance of the Hajj and ‘Umrah. In the case of the latter the condition was that the Messenger of Allah (pbuh) should only be allowed back the following year.

پیامبر خدا ﷺ این صلح‌نامه را بر اساس این شرایط پذیرفت، زیرا آنچه را که در اصل برای آن آمده بود، به دست می‌آورد. بنابراین فرقی نمی‌کرد که امسال به خانه‌ی محترم برود یا سال آینده. آنچه او ﷺ واقعاً می‌خواست این بود که خیبر را از قریش جدا کند و تمام موانعی را که میان او و عرب‌ها قرار داشت و دعوت و رساندن پیام اسلام را باز می‌داشت، از میان بردارد. به همین دلیل می‌خواست با قریش پیمانی ببندد و آتش‌بسی برقرار کند که به جنگ آنان پایان دهد. اما حج و عمره را می‌توانست سال آینده به جا آورد.

The Messenger of Allah (pbuh) agreed to conduct peace negotiations on these terms because they secured for him what he had really come for in the first place. It would not matter therefore whether he visited the Sacred House this year or the next. What he (pbuh) truly wanted was to isolate Khaybar from the Quraysh and to remove all the obstacles that stood between him and the Arabs which hindered his Da’wah and conveyance of the Message of Islam. That is why he wanted to sign a treaty with the Quraysh and hold a truce which would put a halt to their war. As for the Hajj and ‘Umrah, he could always perform that next year.

پیامبر خدا ﷺ با سهیل بن عمرو بر سر آتش‌بس و شرایط آن، مذاکراتی طولانی و دقیق آغاز کرد. این مذاکرات گاه سخت پیش می‌رفت و نزدیک بود به شکست بینجامد، اگر زیرکی پیامبر خدا ﷺ نبود. مسلمانان با دقت پیشامدها را دنبال می‌کردند و گمان می‌بردند که مذاکرات درباره عمره است، در حالی که پیامبر خدا ﷺ از آغاز هدفش تأمین آتش‌بس بود. از این رو مسلمانان خشمگین شدند، اما پیامبر خدا ﷺ این را نعمتی می‌دانست، زیرا مذاکره را آن‌گونه که می‌خواست، بدون توجه به جزئیات و منافع کوتاه‌مدت پیش برد. پس از آن‌که شرایط مشخصی تعیین شد، میان دو طرف توافق حاصل گردید.

Allah’s Messenger (pbuh) entered into long and delicate negotiations with Suhayl ibn ‘Amr about the truce and its conditions. The negotiations proved to be hard at times and were threatened with collapse had it not been for the shrewdness of the Messenger of Allah (pbuh). The Muslims followed the developments closely and thought that the negotiations were about the ‘Umrah, whereas the Messenger of Allah (pbuh) was all along aiming at securing a truce. Therefore, the Muslims were irritated, but Allah’s Messenger (pbuh) thought this to be a blessing, for he conducted the negotiation the way he wanted, regardless of the details and short term benefits. A deal was struck between the two sides once certain specific conditions had been laid down.

این شرایط خشم مسلمانان را برانگیخت و آنان کوشیدند پیامبر خدا ﷺ را متقاعد کنند که آن‌ها را نپذیرد و در عوض به جنگ روی آورد. عمر برخاست و نزد ابوبکر رفت و گفت: «چرا باید به چیزی که برای دین ما خفت‌آور است رضایت دهیم؟» عمر کوشید ابوبکر را وادار کند که همراه او نزد پیامبر خدا ﷺ برود تا ایشان را از پذیرفتن این شروط بازدارند. اما ابوبکر کوشید او را از دنبال کردن چنین تصمیمی منصرف کند، ولی بی‌فایده بود. سرانجام عمر به تنهایی نزد رسول خدا ﷺ رفت. با ایشان سخن گفت و خشم و ناامیدی خود را ابراز کرد. با این حال، این امر از عزم و پایداری رسول خدا ﷺ نکاست، و به عمر یادآوری کرد: «من بنده خدا و پیامبر اویم. از فرمان او سرپیچی نمی‌کنم و او مرا زیانکار نخواهد کرد.»

These conditions triggered the anger of the Muslims and they tried to persuade the Messenger of Allah (pbuh) to reject them and resort instead to war. ‘Umar jumped up and went to Abu Bakr saying, “Why should we agree to what is demeaning to our Deen?” ‘Umar tried to force Abu Bakr to go with him to persuade the Messenger of Allah (pbuh) not to accept the terms. Abu Bakr, however, tried to dissuade him from pursuing such an initiative, but to no avail. ‘Umar ended up going to Allah’s Messenger (pbuh) on his own. He spoke to him (pbuh) and expressed his anger and exasperation. However, that did not diminish Allah’s Messenger’s determination and perseverance, reminding ‘Umar, “I am Allah’s slave and His Messenger. I shall not go against His commandment and He will not make me the loser.”.

در هنگام تنظیم پیمان‌نامه، رسول خدا ﷺ علی بن ابی‌طالب را فراخواند و به او فرمود بنویس: «به نام خداوند رحمان و رحیم.» سهیل گفت: «صبر کن! من رحمان و رحیم را نمی‌شناسم، بلکه بنویس: به نام تو ای پروردگارم.» رسول خدا ﷺ به علی فرمود که همین را بنویسد و او نوشت. سپس فرمود: «بنویس: این است آنچه محمد رسول خدا ﷺ با سهیل بن عمرو توافق کرد.» سهیل گفت: «صبر کن! اگر من گواهی می‌دادم که تو فرستادهٔ خدایی، با تو نمی‌جنگیدم. نام خودت و نام پدرت را بنویس.» رسول خدا ﷺ فرمود: «بنویس: این است آنچه محمد بن عبدالله با سهیل بن عمرو توافق کرد.» پس از این سطور آغازین، پیمان‌نامهٔ میان دو طرف با مفاد زیر نوشته شد:

In drawing up the treaty, the Messenger of Allah (pbuh) summoned ‘Ali ibn Abi Talib and told him to write, “In the name of Allah, ar-Rahman, ar-Raheem.” Suhayl said, “Hold it! I do not recognize ar-Rahman, ar-Raheem, but write ‘In your name, O my Lord’.” The Messenger of Allah (pbuh) told ‘Ali to write the latter and he did so. Then he (pbuh) said, “Write ‘This is what Muhammad the Messenger of Allah has agreed with Suhayl ibn ‘Amr’.” Suhayl said, “Hold it! If I witnessed that you were Allah’s Messenger I would not have fought you. Write your own name and the name of you father.” The Messenger of Allah (pbuh) said, “Write ‘This is what Muhammad ibn ‘Abdullah has agreed with Suhayl ibn ‘Amr’.” After these opening lines the treaty between the two sides was written comprising the following terms:

۱) کنار گذاشتن جنگ و خودداری از خصومت در مدت آتش‌بس.

1) To lay aside from war and refrain from hostilities during the period of the truce.

۲) اگر کسی از قریش اسلام می‌آورد و بدون اجازه سرپرستش نزد محمد ﷺ می‌آمد، او را به ایشان بازمی‌گرداند، و اگر کسی از همراهان محمد ﷺ نزد قریش می‌آمد، لازم نبود او را به محمد ﷺ بازگردانند.

2) If anyone from the Quraysh embraced Islam and came to Muhammad (pbuh) without the permission of his guardian, he would return him to them, and if anyone from those with Muhammad came to the Quraysh, they need not return him to Muhammad.

۳) هر کس از میان اعراب که می‌خواست با محمد ﷺ هم‌پیمان شود، می‌توانست چنین کند، و هر کس که می‌خواست با قریش هم‌پیمان شود، می‌توانست چنین کند.

3) Whosoever wished from amongst the Arabs to enter into an alliance with Muhammad could do so, and he who wished to enter into an alliance with the Quraysh could do so.

۴) مسلمانان و یاران محمد ﷺ در آن سال ناچار شدند از مکه بازگردند و سال بعد بازگردند، هنگامی که آزاد خواهند بود وارد مکه شوند و سه شب در آن بمانند. به آنان اجازه داده می‌شود که شمشیرهایشان را در غلاف‌هایشان حمل کنند و جز آن چیزی همراه نداشته باشند.

4) The Muslims and Muhammad’s Companions had to retreat from Makkah that year and return the following year when they would be free to enter Makkah and stay there three nights. They would be allowed to carry swords in their sheaths and nothing more.

۵) این پیمان برای مدت زمان محدودی، یعنی ده سال از تاریخ تصویب آن، بود.

5) The treaty was for a limited period of time, ten years from the date of its ratification.

رسول خدا ﷺ و سهیل در میان آشفتگی و خشم لشکر مسلمانان، پیمان را امضا کردند. سهیل به مکه بازگشت و رسول خدا ﷺ را پریشان و خسته از واکنش مسلمانان بر جا گذاشت. رسول خدا ﷺ از موضع مسلمانان، از اشتیاق و شور جنگیدنشان، احساس ناخوشایندی و اندوه کرد، پس نزد همسرش ام سلمه که همراهش بود رفت و اندوهش را با او در میان گذاشت. ام سلمه به او گفت: «ای رسول خدا، مسلمانان قطعاً از شما نافرمانی نخواهند کرد؛ آنان تنها به دین و ایمانشان به خدا و رسالت شما غیرت دارند. سرتان را بتراشید و قربانی‌هایتان را ذبح کنید، آنگاه خواهید دید که مسلمانان نیز از شما پیروی خواهند کرد، سپس با ایشان به سوی مدینه بازگردید.» رسول خدا ﷺ بیرون آمد و سرش را تراشید و عمره را به جا آورد، پس از آن آرام و خشنود شد. وقتی مسلمانان او را در آن حال دیدند، شتابان قربانی‌ها را ذبح کردند و سرهای خود را تراشیدند. سپس رسول خدا ﷺ همراه مسلمانان به مدینه بازگشت. هنگامی که نیمی از راه را پیموده بودند، سورۂ الفتح نازل شد. رسول خدا ﷺ آن را از آغاز تا پایان تلاوت کرد و در آن هنگام بود که همه دریافتند صلح حدیبیه در حقیقت پیروزی آشکار برای مسلمانان بود.

The Messenger of Allah (pbuh) and Suhayl signed the treaty amidst agitation and anger of the Muslim army. Suhayl returned to Makkah leaving the Messenger of Allah (pbuh) disturbed and exasperated by the reaction of the Muslims. The Messenger of Allah (pbuh) felt awkward and depressed about the stand of the Muslims, their eagerness and zeal to fight, and he went to his wife Umm Salamah who was accompanying him and confessed to her his anguish. She said to him, “O Messenger of Allah, verily the Muslims will not disobey you, they only are zealous about their Deen and their Iman in Allah and your Message, shave your head and slaughter your animals and you will find that the Muslims will follow suit, then march with them back to Madinah.” The Messenger of Allah (pbuh) came out and shaved his head, marking the ‘Umrah after which he felt calm and satisfied. When the Muslims saw him in that state they rushed to slaughter the animals and shave their heads. Then Allah’s Messenger (pbuh) returned with the Muslims to Madinah. When they were half way back, Sura al-Fat’h was revealed. Allah’s Messenger (pbuh) recited it in its entirety and it was then that everyone realized that the treaty of Hudaybiyah was indeed a clear victory for the Muslims.

هنگامی که مسلمانان به مدینه آمدند، پیامبر خدا ﷺ بلافاصله به طرح‌ریزی برنامه‌هایی برای مقابله با خیبر و گسترش پیام اسلام فراتر از شبه‌جزیرهٔ عربستان پرداخت، و در همان حال اسلام را در داخل آن تقویت کرد. او ﷺ می‌خواست از آتش‌بس خود با قریش بهره ببرد تا بر از میان بردن چند کانون مقاومت متمرکز شود و پیوندهای خارجی برقرار کند. این پیمان این امکان را به او ﷺ داد. پیامبر خدا ﷺ توانست طرحی را که با زیرکی بسیار، به بهانهٔ انجام حج فراهم آورده بود، به اجرا درآورد. با همهٔ دشواری‌ها و موانع گوناگون، او ﷺ توانست تمامی اهداف سیاسی‌ای را که برای خود تعیین کرده بود، محقق سازد. بنابراین، بی‌هیچ تردیدی، صلح حدیبیه پیروزی بزرگی بود. از دستاوردهای آن:

As soon as the Muslims had arrived in Madinah, the Messenger of Allah (pbuh) began drawing up plans to deal with Khaybar and spread the Message of Islam beyond the Arabian Peninsula while strengthening Islam within it. He (pbuh) wanted to take advantage of his truce with the Quraysh to concentrate on abolishing a few pockets of resistance and to establish foreign ties. The treaty enabled him (pbuh) to achieve this. The Messenger of Allah (pbuh) managed to carry out the plan that he had so shrewdly pieced together under the pretext of performing the Hajj. Despite all the various difficulties and obstacles, he (pbuh) managed to achieve all of the political goals he had set out to achieve. Thus, without a shadow of a doubt, the treaty of Hudaybiyah was a great victory. Some of its achievements were:

۱) پیامبر خدا ﷺ توانست افکار عمومی را برای پیام اسلام در میان عرب به طور کلی و در میان قریش به طور ویژه شکل دهد. این امر احترام مسلمانان را افزایش داد و از احترام قریش کاست.

1) The Messenger of Allah (pbuh) managed to create public opinion for the Message of Islam among the Arabs in general and among the Quraysh in particular. This enhanced the respect of the Muslims and diminished that of Quraysh.

۲) ایمان و اعتماد مسلمانان به رسول الله ﷺ به روشنی آشکار شد. این امر ثابت کرد که ایمان مسلمانان استوار و تزلزل‌ناپذیر است و شجاعت و آمادگی آنان برای جانفشانی بی‌نظیر بود.

2) The belief and trust of the Muslims in Allah’s Messenger (pbuh) was demonstrated. It proved that the Iman of the Muslims was unshakable, their courage and readiness to sacrifice themselves were second to none.

۳) مسلمانان دریافتند که چاره‌اندیشی‌های سیاسی وسیله‌ای مؤثر برای ترویج دعوت اسلامی است.

3) The Muslims learned that political maneuvers were an effective means to promote the Islamic Da’wah.

۴) مسلمانانی که در مکه میان کافران باقی ماندند، در دل سرزمین دشمن گروهی جدا و محاصره‌شده تشکیل دادند.

4) The Muslims who remained in Makkah among the disbelievers formed a pocket within the enemy’s stronghold.

۵) صلح حدیبیہ نے ثابت کیا کہ سیاست کا طریقہ انہی فکری بنیادوں یعنی صداقت اور وفاداری سے اخذ ہوتا ہے۔ تاہم، ذرائع کے ساتھ دانائی و ہوشیاری کا ہونا ضروری ہے، اور یہ اس طرح حاصل ہو سکتی ہے کہ ذرائع اور حقیقی مقاصد کو دشمن سے پوشیدہ رکھا جائے۔

5) The Hudaybiyah treaty demonstrated that the method in politics is derived from the same thought (source), truthfulness and faithfulness. However, the means must be coupled with shrewdness, and this can be achieved by concealing the means and the real aims from the enemy.