Bahagian ini membincangkan perbuatan solat yang tidak dianggap dilakukan pada waktunya, iaitu ulangan (iʿādah), pelaksanaan yang tertangguh (qadhā’), dan pembetulan (jabr) terhadap kelebihan atau kekurangan melalui sujud (sujud sahwi). Oleh itu, dalam bahagian ini terdapat tiga bab. Bab pertama ialah tentang iʿādah (ulangan atau pelaksanaan semula). Bab kedua ialah tentang qadhā’ (pelaksanaan tertangguh). Bab ketiga membincangkan pembetulan yang dilakukan dengan sujud.

This part covers the acts of prayer that are not considered performed on time and these are repetition (iSdda), delayed performance (qadd?), and rectification (jabr) of excesses or shortfalls by means of prostrations (for forgetfulness). In this part there are thus three chapters. The first chapter is about fidda (repetition or re-performance). The second chapter is about qadd> (delayed performance). The third chapter covers rectification that is accomplished with prostrations.

Perbincangan dalam bab ini berkaitan dengan sebab-sebab yang mewajibkan pengulangan solat, iaitu perkara-perkara yang membatalkan solat. Mereka bersepakat bahawa seseorang yang solat tanpa bersuci, sama ada dengan sengaja atau kerana terlupa, wajib mengulangi solatnya (selepas bersuci). Begitu juga orang yang solat menghadap arah selain kiblat, sama ada dengan sengaja atau tersilap. Secara keseluruhannya, seseorang yang melanggar salah satu syarat solat wajib mengulanginya semula (dengan cara yang betul). (Semua ini adalah berdasarkan persepakatan para fuqaha.) Para fuqaha berselisih pendapat kerana perbezaan mereka mengenai syarat-syarat yang mengesahkan solat.

The discussion in this chapter relates to the causes that require repetition of a prayer, and these are factors vitiating prayer. They agreed that a person who prays without purification, whether intentional or due to forgetfulness, is obliged to repeat his prayer (after purification). Similarly, one who prays in a direction other than the qibla, whether by intention or by mistake. On the whole, then, a person who violates one of the conditions of prayer is under an obligation of a repeat performance (in the correct way). (All this is by agreement of the jurists.) The jurists disagreed because of their dispute over the validating conditions.

Terdapat isu-isu yang diperselisihkan berkaitan topik ini yang melampaui unsur-unsur asas solat. Salah satunya ialah persepakatan bahawa berlakunya sebab hadas (hilangnya keadaan bersuci) membatalkan solat. Mereka berselisih dalam hal ini sama ada ia memerlukan pengulangan solat dari awal, termasuk satu atau dua rakaat yang telah diselesaikan sebelum berlakunya hadas, atau meneruskan solat berdasarkan apa yang telah dilakukan. Majoriti berpendapat bahawa dia tidak boleh membina atas (apa yang telah dilakukan) secara berterusan, sama ada dalam kes hadas mahupun bagi sebab pembatal yang lain (seperti melakukan pergerakan yang tidak dibenarkan), kecuali dalam kes mimisan semata-mata. Sebahagian daripada mereka berpendapat bahawa dia tidak membina atas (apa yang telah dilakukan) langsung, sama ada bagi hadas mahupun mimisan. Ini ialah pendapat al-Shafi'i. Ulama Kufah berpendapat bahawa dia hendaklah membina solatnya atas apa yang telah dilakukan dalam semua jenis hadas.

There are disputed issues related to this topic that are beyond the basic elements of prayer. One of these is their agreement that the occurrence of a cause of hadath (losing the state of purification) terminates (invalidates) prayer. They disagreed, in this case, on wherher it requires the repetition of prayer from the beginning, including a rakfa or two completed prior to the occurrence of hadath, or to continue the prayer based on that already performed. The majority maintained that he is not to base it on continuation neither in the case of hadath nor for another terminating cause (like making unauthorized movements), except in the case of a nosebleed alone. Some of them were of the view that he does not base it on continuation at all, either for hadath or for a nosebleed. This is al-ShafiTs opinion. The Kufts maintained that he is to base the prayer on continuation in all kinds of hadath.

Sebab perselisihan mereka ialah tiada riwayat yang dinukilkan tentang keharusan dalam kes sedemikian (iaitu meneruskan solat) daripada Nabi ﷺ, tetapi telah sabit bahawa Ibn ʿUmar pernah mengalami mimisan lalu beliau mendasarkan (pengulangan) solat itu kepada meneruskan solat (selepas membasuh darahnya) tanpa mengambil wuduk semula. Mereka yang berpendapat bahawa perbuatan seorang Sahabat seperti ini merupakan satu precedent, kerana beliau tidak mungkin mendasarkan perbuatan sedemikian kepada qiyas, membenarkan perbuatan tersebut. Mereka yang berpendapat bahawa mimisan tidak menjadi punca hadath membenarkan meneruskan solat dalam kes mimisan sahaja, dan inilah pendapat Malik. Mereka yang berpendapat bahawa mimisan menjadi punca hadath membenarkan meneruskan solat dalam semua kes hadath berdasarkan qiyas. Dan mereka yang berpendapat bahawa perbuatan seorang Sahabat tidak boleh dijadikan sandaran melainkan ia merupakan precedent daripada Nabi ﷺ, tidak membenarkan meneruskan solat sama ada dalam kes hadath atau mimisan, kerana terdapat ijmak bahawa seorang yang beribadah solat dengan menghadap arah selain kiblat telah membatalkan solatnya, dan juga apabila dia melakukan pergerakan yang berlebihan.

Para fuqaha berselisih pendapat sama ada lalunya sesuatu di hadapan orang yang sedang solat itu membatalkan solatnya apabila dia solat tanpa sutrah, atau apabila sesuatu itu lalu di antara dia dan sutrah. Majoriti berpendapat bahawa tiada satu pun daripada perkara ini membatalkan solat, dan tiada kewajipan untuk mengulangi solat ke atas orang yang sedang solat itu. Sekumpulan fuqaha berpendapat bahawa solat terputus dengan (lalunya) seorang wanita, seekor keldai, atau seekor anjing hitam.

The jurists disagreed on whether the passing of something in front of the worshipper terminates his prayer when he is praying without a curtain (sutra), or when the thing passes between him and the curtain. The majority maintain that none of these terminates the prayer, and there is no obligation for repetition on the worshipper. A group of jurists maintained that prayer is cut off by (the passing of) a woman, a donkey, or a black dog.

Punca perselisihan ini ialah pertentangan antara sabda dengan perbuatan. Muslim telah meriwayatkan daripada Abu Dharr bahawa Nabi ﷺ bersabda, "Seorang wanita, seekor keldai, dan seekor anjing hitam [yang melintas di hadapan orang yang sedang solat] memutuskan solat." Muslim dan al-Bukhari pula meriwayatkan daripada 'Aisyah bahawa beliau berkata, "Aku mendapati diriku terbaring di hadapan Rasulullah ﷺ ketika baginda sedang solat, sama seperti jenazah diletakkan." Pandangan yang serupa dengan pandangan majoriti juga diriwayatkan daripada 'Ali dan Ubayy. Tiada perselisihan di kalangan para fuqaha tentang makruhnya sesuatu melintas di hadapan orang yang solat seorang diri, atau di hadapan imam yang solat tanpa sutrah, atau melintas antara beliau dan sutrah. Namun mereka berpendapat tiada salahnya melintas di belakang tabir. Begitu juga, mereka berpendapat tiada salahnya melintas di hadapan makmum, berdasarkan riwayat sahih daripada Ibn 'Abbas dan lain-lain. Ibn 'Abbas berkata, "Aku datang dengan menunggang seekor keldai, ketika itu aku hampir baligh, dan Rasulullah ﷺ sedang mengimami orang ramai solat. Aku melintas di hadapan sebahagian saf. Aku turun, membiarkan keldai itu makan rumput, lalu aku menyertai salah satu saf. Tiada seorang pun yang membantah perbuatanku." Menurut mereka, ini menyerupai hadis musnad (iaitu riwayat yang disandarkan kepada Nabi ﷺ), tetapi ia tertakluk kepada penelitian.

The reason for this disagreement is the conflict of a pronouncement with an act, as Muslim has recorded from Abu Dharr that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) said, “A woman, a donkey, and a black dog [passing before a worshipper in prayer] cut off prayer”. Muslim and al- BukharT, (on the other hand), have recorded from cAJisha that she said, “I found myself lying in front of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him), when he was praying, in the same way as the body in a funeral is placed”. Opinions similar to that of the majority have been related from AII and from Ubayy. There is no dispute among the jurists about the abomination of something passing in front of a single worshipper (praying alone) or in front of the imam when praying without a sutra, or of passing between him and the sutra. They saW no harm, however, in passing anything behind the curtain. Likewise, they saw no harm in passing in front of the followers, because of the authenticated tradition of Ibn cAbbas, and of others. Ibn cAbbas said, “I came on the back o f a donkey, when I was approaching puberty, and the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) was leading the people in prayer. I passed in front of some of the rows. I dismounted, leaving the ass to graze, and joined one of the rows. No one objected to my act”. This, in their view’, resembles a musnad (i.e. a tradition attributed to the Prophet), but this is subject to scrutiny.

Mereka berselisih pendapat mengenai sendawa ketika solat, dan terdapat tiga pandangan. Satu kumpulan ahli fiqh menganggapnya sebagai perkara yang keji, tetapi tidak mewajibkan orang yang bersendawa itu mengulangi solatnya. Kumpulan lain mewajibkan orang yang bersendawa itu mengulangi solat. Kumpulan ketiga membezakan antara sendawa yang didengar dan yang tidak didengar. Punca perselisihan mereka ialah kedudukan sendawa yang berbolak-balik antara termasuk dalam perkataan dan bukan perkataan.

They disagreed about belching during prayer; there are three opinions. One group of jurists regarded it as an abomination, but did not impose repetition of prayer on the person who belched. Another group made repetition obligatory on a person belching. A third group made a distinction between that which was heard and that which was not. The reason for their disagreement stems from the vacillation of (the definition of) belching between being Speech and non-speech.

Mereka sepakat bahawa ketawa membatalkan solat. Mereka berselisih pendapat mengenai senyuman. Perselisihan mereka mengenai senyuman adalah berdasarkan persoalan sama ada ia boleh mengambil hukum ketawa.

They agreed that laughter cuts off prayer. They disagreed about smiling. Their disagreement about smiling is based on the question of whether it can take the ruling of laughter.

Mereka berbeza pendapat mengenai solat orang yang menahan hadas (hdqin). Majoriti ahli fiqh berpendapat makruh seseorang solat ketika sedang menahan hadas, berdasarkan riwayat Zayd bin Arqam yang berkata, "Aku mendengar Rasulullah ﷺ bersabda, 'Jika salah seorang daripada kamu ingin pergi ke tandas, hendaklah dia pergi dahulu sebelum memulakan solat'", dan berdasarkan apa yang diriwayatkan daripada 'Aisyah daripada Nabi ﷺ bahawa baginda bersabda, "Tidak seorang pun boleh solat di hadapan makanan, dan tidak juga ketika sedang menahan kedua-dua kotoran", iaitu kencing dan berak, dan juga berdasarkan laporan larangan daripada 'Umar.

They disagreed about the prayer of the person suppressing the call of nature (hdqin). The majority of the jurists consider abominable that a person should pray while he is suppressing the call of nature, because of the tradition of Zayd ibn Arqam, who said, “I heard the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) saying, ‘If one of you desires to go to the privy, he should do so before commencing prayer’ ”, and because of what is related from <A>isha from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) that he said, “No one should pray in the presence of food, nor when he is suppressing the two dirts”, that is, urination and defecation, and also because of the report of the proscription from TJmar.

Sekumpulan ahli fikah berpendapat bahawa solat orang seperti itu tidak sah, dan dia wajib mengulanginya. Riwayat Ibn al-Qasim daripada Malik menunjukkan bahawa solat orang yang menahan hajat buang air adalah tidak sah. Sebabnya ialah beliau meriwayatkan daripada Malik bahawa orang sebegini mesti mengulangi solat sebelum waktunya tamat, jika tidak, dia wajib mengqadanya.

A group of jurists maintained that prayer of such a person is not valid, and he has to repeat it. Ibn al-Qasim’s report from Malik indicates that the prayer of a person suppressing the call of nature is invalid. The reason^is that he reported from him that such a person must repeat the prayer before the expiry of the time, otherwise he has to do so as qadd>.

Sebab perselisihan mereka timbul daripada pertikaian mereka mengenai larangan (nahi) itu, sama ada ia menunjukkan batalnya perkara yang dilarang, atau ia hanya menunjukkan bahawa perbuatan itu berdosa dalam keadaan tersebut, apabila perbuatan yang dilarang itu pada asalnya wajib atau harus. Mereka yang berpendapat bahawa solat sedemikian tidak sah berpegang kepada hadis yang diriwayatkan oleh ulama Syam, dengan sebahagian daripada mereka meriwayatkannya daripada Thawban, manakala yang lain daripada Abu Hurayra daripada Nabi ﷺ, yang bersabda, "Tidak dibenarkan bagi seorang mukmin untuk solat ketika dia sedang menahan hajat buang air dengan paksa." Abu Umar berkata bahawa ia adalah hadis yang lemah sanadnya, dan oleh itu tidak mempunyai kekuatan hukum.

Mereka berselisih pendapat tentang menjawab salam oleh orang yang sedang solat. Sekumpulan fuqaha, di antaranya Sa'id ibn al-Musayyab, al-Hasan ibn al-Hasan al-Basri, dan Qatadah, membenarkannya. Kumpulan lain tidak membenarkan menjawab dengan lafaz, tetapi membenarkannya dengan isyarat, dan inilah pendapat Malik dan al-Shafi'i. Yang lain melarang menjawab sama ada dengan lafaz atau dengan isyarat, dan inilah pendapat Nu'man. Satu kumpulan membenarkan jawapan secara batin (dalam hati), manakala yang lain berpendapat bahawa dia hendaklah menjawab apabila selesai solat.

They disagreed about responding to the salutation by the praying worshipper. A group of jurists, among whom are Sa Td ibn al-Musayyab, al-Hasan ibn al- c Hasan al-BasrT, and Qatada, permitted it. Another group disallowed responding in words, but permitted it with a gesture, and this is the opinion of Malik and aI-Shafi T. Others c prohibited responding by words or by gesture, and this is the opinion of Nu(mam. One group permitted an inward (silent) response, while others said that he should respond when he has finished praying.

Punca perselisihan mereka adalah sama ada membalas salam itu termasuk dalam jenis percakapan semasa solat, yang dilarang. Mereka yang berpendapat bahawa ia termasuk dalam percakapan yang dilarang dalam solat, dan mengehadkan ayat, "Apabila kamu diberi salam, balaslah dengan salam yang lebih baik daripadanya atau kembalikanlah salam itu"148 dengan hadis-hadis yang melarang percakapan semasa solat, berkata bahawa tidak dibenarkan membalas semasa solat. Mereka yang berpendapat bahawa ia tidak termasuk dalam percakapan yang dilarang, dan mereka yang mengehadkan hadis-hadis larangan dengan perintah membalas salam, membenarkan

The reason for their disagreement stems from whether the response to a salutation is a kind of speech during prayer, which is proscribed. Those who maintained that it is a kind of speech prohibited in prayers, and restricted the verse, “When ye are greeted with a greeting, greet ye with a better than it or return it”148 with traditions proscribing speech during .prayer, said that it is not permitted to respond during prayer. Those who maintained that it is not included in the prohibited speech, and those who restricted the proscribing traditions with the command for responding to a greeting, permitted a

Mereka berselisih pendapat tentang menjawab salam oleh orang yang sedang solat. Sekumpulan fuqaha, di antaranya Sa'id ibn al-Musayyab, al-Hasan ibn al-Hasan al-Basri, dan Qatadah, membenarkannya. Kumpulan lain tidak membenarkan menjawab dengan lafaz, tetapi membenarkannya dengan isyarat, dan inilah pendapat Malik dan al-Shafi'i. Yang lain melarang menjawab sama ada dengan lafaz atau dengan isyarat, dan inilah pendapat Nu'man. Satu kumpulan membenarkan jawapan secara batin (dalam hati), manakala yang lain berpendapat bahawa dia hendaklah menjawab apabila selesai solat.

They disagreed about responding to the salutation by the praying worshipper. A group of jurists, among whom are Sa Td ibn al-Musayyab, al-Hasan ibn al- c Hasan al-BasrT, and Qatada, permitted it. Another group disallowed responding in words, but permitted it with a gesture, and this is the opinion of Malik and aI-Shafi T. Others c prohibited responding by words or by gesture, and this is the opinion of Nu(mam. One group permitted an inward (silent) response, while others said that he should respond when he has finished praying.

Sebab perselisihan mereka ialah sama ada menjawab salam itu merupakan sejenis percakapan dalam solat, yang dilarang. Mereka yang berpendapat bahawa ia merupakan sejenis percakapan yang dilarang dalam solat, lalu mengkhususkan ayat, "Apabila kamu diberi salam dengan suatu salam, maka balaslah dengan salam yang lebih baik daripadanya atau balaslah dengannya"148 dengan hadis-hadis yang melarang percakapan semasa solat, berkata bahawa tidak dibenarkan menjawab semasa solat. Mereka yang berpendapat bahawa ia tidak termasuk dalam percakapan yang dilarang, dan mereka yang mengkhususkan hadis-hadis larangan dengan perintah menjawab salam, membenarkan menjawab semasa solat. Abu Bakr ibn al-Mundhir berkata bahawa mereka yang mengatakan salam tidak perlu dijawab sama sekali telah menyanggahi sunnah, kerana Habib meriwayatkan bahawa Nabi ﷺ membalas salam dengan isyarat, daripada mereka yang memberi salam kepadanya ketika baginda sedang solat.

The reason for their disagreement stems from whether the response to a salutation is a kind of speech during prayer, which is proscribed. Those who maintained that it is a kind of speech prohibited in prayers, and restricted the verse, “When ye are greeted with a greeting, greet ye with a better than it or return it”148 with traditions proscribing speech during .prayer, said that it is not permitted to respond during prayer. Those who maintained that it is not included in the prohibited speech, and those who restricted the proscribing traditions with the command for responding to a greeting, permitted a response during prayer. Abu Bakr ibn al-Mundhir has said that those who say that the greeting is not to be responded to at all have opposed the sunna, for Habib has reported that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) returned the greeting, with a gesture, of those who greeted him while he was praying.

Perbincangan dalam bab ini meliputi pengenalpastian orang yang wajib baginya qadd, penerangan tentang jenis-jenis qadd, dan syarat-syaratnya.

The discussion in this chapter covers the identification of the person for whom qaddW is obligatory, the description of the types of qadd, and its conditions.

Para ulama fiqh sepakat bahawa orang yang wajib qada ialah orang yang lupa (solat) atau tertidur (sehingga luput waktunya). Mereka berselisih pendapat tentang kes orang yang sengaja melewatkan solat dan tentang orang yang pengsan. Para ulama fiqh sepakat tentang kewajipan qada bagi orang yang terlepas solat kerana lupa atau tidur, berdasarkan riwayat-riwayat sahih tentang perkataan dan perbuatan Nabi ﷺ. Maksud saya dengan perkataan baginda ialah sabdanya, "Pena diangkat daripada tiga golongan", dan di sini baginda menyebut orang yang sedang tidur; dan juga sabdanya, "Jika salah seorang daripada kamu tertidur [sehingga terlepas waktu] solat atau terlupa, maka hendaklah dia menggantinya apabila dia ingat." Diriwayatkan juga bahawa baginda sendiri pernah tertidur sehingga terbit matahari, lalu baginda menunaikannya sebagai qada ﷺ. Mengenai orang yang sengaja mengabaikan solat sehingga luput waktunya, majoriti ulama berpendapat bahawa dia adalah seorang yang berdosa dan qada tetap wajib ke atasnya. Sebahagian ulama Zahiriyyah berpendapat bahawa dia berdosa, tetapi dia tidak perlu melakukan qada. Antara ulama Zahiriyyah yang berpendapat demikian ialah Abu Muhammad ibn Hazm.

The Muslim jurists agreed that the person for whom qadd is obligatory is one who forgets (to pray) or is asleep (till the expiry of the time). They disagreed about the case of one who delays praying intentionally and about one who faints. The Muslim jurists agreed about the obligation of qadd for a person who misses prayer due to forgetfulness or sleep, because of the authentic reports about the words and acts of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him). By his words I mean the saying, “The Pen has been lifted on three counts”, and here he mentioned one sleeping, and also his saying, “If one of you slept through [the time of] prayer or forgot it, then let him make up for it when he remembers”. It is also reported that he himself overslept once till sunrise and then offered it as qadd' About the person who intentionally neglects prayer till its time is over, the majority hold that he is a sinner and qadd is obligatory on him. Some of the Zahirites have held that he is a sinner, but he is not to observe qadd. One of the Zahirites who held this was Abu Muhammad ibn Hazm.

Sebab perselisihan mereka adalah disebabkan perbezaan pendapat mereka mengenai dua perkara. Yang pertama ialah keharusan menggunakan qiyas (analogi) dalam hukum. Yang kedua ialah pembinaan qiyas bagi orang yang sengaja meninggalkan solat berbanding orang yang lupa, setelah diakui sahnya qiyas. Mereka yang mewajibkan qadha ke atasnya berpendapat bahawa jika qadha telah dikenakan ke atas orang yang lupa, yang mana syarak telah memberi keringanan dalam banyak kes, maka adalah wajar ia diwajibkan juga ke atas orang yang sengaja meninggalkan dan tidak mempunyai sebarang keuzuran. Mereka yang tidak mengharuskan qiyas orang yang lupa ke atas orang yang sengaja meninggalkan berpendapat bahawa orang yang lupa dan orang yang sengaja meninggalkan adalah berlawanan, dan qiyas tidak boleh dibuat bagi perkara yang berlawanan, kerana hukum bagi perkara yang berlawanan adalah berbeza, dan qiyas hanya dibina bagi kes yang serupa. Kebenaran dalam perkara ini ialah: jika kewajipan (qadha) itu dianggap sebagai tambahan tanggungan (hukuman), maka qiyas adalah tepat mengikut bentuknya. Tetapi jika ia dianggap sebagai belas kasihan terhadap orang yang lupa, kerana dia mempunyai keuzuran, dan kemudahan ini tidak wajar dinafikan daripadanya, maka orang yang sengaja meninggalkan adalah berlawanan dengan orang yang lupa, dan qiyas tidak dibentuk kerana orang yang lupa mempunyai keuzuran sedangkan orang yang sengaja meninggalkan tidak mempunyai keuzuran. Prinsipnya ialah qadha tidak diwajibkan kerana perintah bagi waktu (ada'), tetapi melalui perintah baharu, sebagaimana pendapat golongan Mutakallimun, kerana orang yang lupa kehilangan salah satu syarat yang membolehkannya melaksanakan ibadah itu dengan sah, dan syarat itu ialah waktu, yang merupakan salah satu syarat sah, dan penangguhan waktu bagi qiyas merupakan satu keringanan baginya. Namun terdapat satu hadis yang menyelesaikan kes orang yang lupa dan orang yang tertidur; kes orang yang sengaja meninggalkan pula berbolak-balik antara menyerupai kes mereka dan tidak menyerupai mereka. Hanya Allah yang memberi petunjuk kepada kebenaran.

Mereka berbeza pendapat tentang tertib (susunan) solat, iaitu mereka berselisih tentang kewajipan menjaga susunan antara solat-solat yang tertinggal (qada') dengan solat yang sedang ditunaikan (ada'). Malik berpendapat bahawa menjaga susunan secara berurutan adalah wajib bagi lima solat atau yang kurang daripadanya, dan bahawa orang itu hendaklah memulakan dengan solat yang tertinggal walaupun waktu solat semasa akan luput. Beliau bahkan berkata bahawa jika seseorang sedang sibuk dengan solat semasa lalu teringat akan solat yang tertinggal, maka solat semasanya menjadi tidak sah baginya. Pandangan yang serupa dikemukakan oleh Abu Hanifah dan al-Thawri, kecuali bahawa mereka hanya mewajibkan susunan berurutan apabila waktu bagi solat semasa masih panjang (bagi solat qada' dan solat ada'). Para ulama ini sepakat bahawa kewajipan tertib gugur dalam keadaan terlupa. Al-Shafi'i pula berkata bahawa tidak ada kewajipan menjaga tertib, tetapi jika seseorang melakukannya dan waktu cukup untuk menampung solat semasa, maka itu adalah perbuatan yang terpuji.

They differed over the order (of offering prayers), that is, they disagreed about the obligation of observing an order among the forgotten prayers, and between them and the add prayer. Malik maintained that observing a sequential order is obligatory for five prayers or whatever is less, and that the person is to begin with a forgotten prayer even if the time of the current prayer is to be missed. He went as far as saying that if he is occupied with the current prayer and remembers a forgotten prayer, the current prayer is invalidated for him. Similar views were expressed by Abu HanTfa and al-ThawrT, except that they upheld the obligation of a sequential order only when the period for the current prayer is long enough (for the qadd and the add prayers). These jurists agreed about the dropping of the obligation of order in the case of forgetfulness. Al-Shafi T said c that there is no obligation of maintaining an order, but if he does this and the time is long enough to accommodate the current prayer, it is commendable.

Sebab perselisihan mereka berpunca daripada pertentangan hadis mengenai isu ini, dan juga daripada perbezaan pendapat mereka tentang wujudnya persamaan antara qadd dan add. Terdapat dua hadis yang bertentangan mengenai isu ini. Yang pertama ialah apa yang diriwayatkan daripada Nabi ﷺ bahawa baginda bersabda, "Sesiapa yang lupa mengerjakan solat [lalu teringat] ketika sedang mengerjakan solat yang lain bersama imam, hendaklah dia meneruskan bersama imam. Setelah dia selesai mengerjakan solat itu, hendaklah dia mengulangi [mengerjakan] solat yang dia lupa itu dan kemudian mengulangi solat yang dia kerjakan bersama imam." Para pengikut al-Shafi'i menganggap hadis ini sebagai hadis yang lemah, sementara mereka mensahihkan hadis Ibn 'Abbas bahawa Nabi ﷺ bersabda, "Jika salah seorang daripada kamu lupa mengerjakan solat dan teringat ketika sedang mengerjakan solat fardu yang lain, maka hendaklah dia menyempurnakan solat yang sedang dikerjakannya, dan setelah selesai hendaklah dia mengerjakan solat yang terlupa itu sebagai qadd." Namun, hadis sahih dalam perkara ini ialah hadis yang telah terdahulu disebut, yang lafaznya daripada Nabi ﷺ: "Jika salah seorang daripada kamu tertidur daripada [waktu] solat atau terlupa, maka hendaklah dia mengerjakan solat itu apabila dia teringat."

Persoalan tentang bila sesuatu rakaat dianggap luput melibatkan dua perkara. Pertama, apabila makmum menyertai solat ketika imam telah rukuk; dan kedua, apabila dia solat bersama imam lalu terlupa untuk mengikuti imam dalam rukuk, atau berlaku sesuatu seperti asak-asakan yang menghalangnya daripada berbuat demikian.

The question as to when a rak^a is deemed to be lost entails two issues. First, when the worshipper joins in when the imam has bent for the ruku\ and second, when he is praying with the imam and forgets to follow him in the ruk# or something in the nature of jostling occurs that prevents him from- doing so.

Ada tiga pendapat dalam masalah ini. Pendapat pertama, yang dipegang oleh majoriti, ialah jika seseorang dapat menyusul imam sebelum imam mengangkat kepalanya dari rukuk dan dia dapat rukuk bersamanya, maka dia telah mendapat rakaat tersebut dan tidak ada qadha baginya. Para fuqaha berbeza pendapat sama ada syarat bagi orang yang menyertai itu ialah dia melafazkan dua takbir, iaitu takbiratul ihram dan takbir untuk rukuk, atau cukup baginya takbir rukuk sahaja. Dan jika ia dianggap mencukupi, adakah disyaratkan dia berniat dengannya juga takbiratul ihram? Sebahagian mereka berkata bahawa satu takbir sudah memadai jika dia menyertakan dalamnya niat takbiratul ihram. Ini ialah pendapat Malik dan al-Shafi'i, namun pendapat yang diutamakan menurut mereka ialah dua takbir. Sekumpulan fuqaha berkata bahawa dua takbir adalah wajib. Kumpulan lain berkata bahawa satu takbir sudah memadai walaupun dia tidak berniat takbiratul ihram melaluinya.

There are three opinions on this issue. The first, which is held by the majority, is that if he can catch up with the imam before he raises his head from the ruk# and is able to bow with him, then, he has caught the rakfa and there is no qadd* for him. These jurists differed on whether it is a condition for This person joining in that he pronounce two takbirs., the initial takbir and one for the or is the takbir of the ruk& to be sufficient for him, and if it is deemed compensated, is it a condition for it that he intends through it the initial takbir also? Some of them said that a single takbir would be sufficient if he includes in it the intention of the initial takbir. This is the opinion of Malik and al-ShafiT but, the preference in their view is for two takbirs. A. group of jurists said that (pronouncing) two takbirs is necessary. Another group said that one is sufficient even if he does not intend the initial takbir through it.

Pendapat kedua ialah bahawa jika imam telah rukuk, maka orang itu telah kehilangan rakaat itu, dan dia tidak dapat memperolehinya kecuali jika dia telah melakukannya selepas berdiri bersama imam. Ini disandarkan kepada Abu Hurayra. Pendapat ketiga ialah bahawa jika dia menghampiri saf yang terakhir ketika imam telah mengangkat kepalanya daripada rukuk, tetapi sebahagian daripada mereka dalam saf itu belum mengangkat kepala dan dia menyertai mereka dalam rukuk, maka dia telah memperoleh rakaat itu, kerana sebahagian daripada mereka mengetuai yang lain. Pendapat ini dikekalkan oleh al-Shafi'i. Punca perselisihan ini ialah keraguan makna istilah rakaat antara perbuatan rukuk semata-mata dan makna gabungan rukuk dan berdiri secara bersama. Nabi ﷺ telah bersabda, "Sesiapa yang mendapat satu rakaat solat, maka dia telah mendapat solat." Ibn al-Mundhir menyatakan bahawa hadis ini thabit sahih daripada Rasulullah ﷺ. Mereka yang memaksudkan istilah rakaat dengan makna rukuk dan berdiri bersama berpendapat bahawa jika seseorang terlepas kedudukan berdiri bersama imam, dia telah kehilangan rakaat itu. Mereka yang memaksudkan istilah rakaat dengan rukuk itu sendiri menganggap bahawa mendapati rukuk bermakna telah memperoleh rakaat. Kemusykilan (ishtirak) yang terdapat pada istilah ini ialah keraguan antara makna literal dan makna teknikal, kerana dari sudut literal istilah ini hanya merujuk kepada rukuk, manakala dari sudut teknikal ia merujuk kepada berdiri, rukuk dan sujud. Mereka yang berpendapat bahawa istilah rakaat dalam sabda Nabi ﷺ, "Sesiapa yang mendapat satu rakaat," merujuk kepada makna teknikal, dan yang tidak menerima pendapat mereka yang menerima sebahagian daripada apa yang ditunjukkan oleh nama, berpendapat bahawa orang itu wajib melaksanakan ketiga-tiga perbuatan bersama imam, iaitu berdiri, rukuk dan sujud. Kemungkinan besar bahawa mereka yang cenderung menganggap rukuk itu (sebagai rakaat yang dikira) hanya mengambil kira bahagian utama yang ditunjukkan oleh istilah tersebut, kerana orang yang sempat mengikuti rukuk telah memperoleh dua bahagian, manakala orang yang tertinggal rukuk hanya dapat memperoleh satu bahagian sahaja. Berdasarkan ini, perselisihan mereka merujuk kepada pertikaian sama ada menerima sebahagian daripada apa yang ditunjukkan oleh sesuatu istilah, atau keseluruhan maksud istilah tersebut. Perselisihan pendapat juga boleh didapati pada kedua-dua pandangan ini.

Mengenai orang yang terlupa untuk mengikuti imam dalam rukuk sehingga imam sujud, sekumpulan ahli fiqh berkata: jika dia gagal mendapati rukuk bersama imam, maka dia telah kehilangan rakaat tersebut dan wajib baginya untuk menunaikannya sebagai qadha (sebelum salamnya sendiri). Sekumpulan ahli fiqh yang lain berkata: dia boleh mengira rakaat itu sebagai telah dilakukan jika dia mampu menyempurnakan sujud sebelum imam memulakan rakaat yang berikutnya. Sekumpulan ahli fiqh yang ketiga berkata: dia hendaklah mengikuti imam dan mengira rakaat itu sebagai telah dilakukan selagi imam belum mengangkat kepalanya selepas rukuk dalam rakaat kedua. Perselisihan ini wujud dalam kalangan pengikut Malik, dan terdapat perbezaan pendapat yang ketara mengenai perincian, serta perselisihan dalam kalangan mereka sama ada apa yang tertinggal itu berlaku kerana terlupa atau kerana tersepit, dan sama ada ia berlaku dalam solat Jumaat atau solat lain, dan sama ada keadaan ini dihadapi oleh makmum dalam rakaat pertama atau dalam rakaat yang lain.

About the person forgetting to follow the imam in rukuc till the imam prostrates, a group of jurists said that if he has failed to observe the rukuz with him, he has lost the rak'a and it is obligatory for him to offer it as qada? (before his own salam). Another group of jurists said that he can count the rakfa (as performed) if it is possible for him to complete the fukuS before the imam has commenced the next rak'a. A third group of jurists said that he is to follow him and count the rakfa as performed as long as the imam has not raised his head after bowing in the second rak^a. This disagreement exists among the disciples of Malik, and there is considerable dispute over details, along with disagreements among them relating to whether what was missed occurred due to forgetfulness or due to jostling, and whether it happened in a jumu^a prayer or another, and whether this situation was faced by the follower in the first rakfa or in another rak'a.

Oleh kerana tujuan kita bukanlah untuk merekodkan perincian pendapat-pendapat atau untuk mengeluarkan hukum daripadanya, tetapi hanya untuk menunjukkan isu-isu asas dan prinsip-prinsip yang mendasarinya, maka kami berkata seperti berikut:

Since our purpose is not to record the details of the opinions or to derive them, but only to indicate the fundamental issues and their (underlying) principles, we say the following:

Sebab perselisihan dalam masalah ini timbul daripada perbezaan pendapat mengenai sama ada menjadi syarat bagi pergerakan makmum agar ia mengiringi (atau segera mengikuti) pergerakan imam, dan sama ada syarat ini terpakai kepada ketiga-tiga perbuatan yang membentuk rak'at, iaitu berdiri, rukuk dan sujud, atau ia hanya syarat bagi sebahagian daripadanya. Selanjutnya, bilakah perbuatannya menjadi salah di sisinya jika perbuatan ini tidak (segera) mengikuti perbuatan imam, iaitu apabila dia melakukan satu perbuatan dan imam melakukan perbuatan yang berikutnya? Mereka yang berpendapat bahawa ia menjadi syarat bagi setiap perbuatan dalam satu rak'at, iaitu perbuatan makmum hendaklah serentak dengan perbuatan yang sama pada imam, kerana jika tidak, itu bermakna dia memisahkan diri daripada imam, dan Nabi ﷺ telah bersabda, "Imam dilantik supaya diikuti, maka janganlah kamu menyalahinya," berkata bahawa jika dia gagal mengiringi imam dalam rukuk walaupun sebahagian kecil daripadanya, dia akan terlepas rak'at itu. Mereka yang hanya mengambil kira sebahagian daripadanya berkata bahawa dia memperoleh rak'at itu jika dia sempat melakukan sebahagian rak'at sebelum imam bangun untuk rak'at yang berikutnya, dan ini tidak bermakna dia menyalahi imam. Jika imam telah bangun ke rak'at kedua dan makmum masih mengejarnya (dalam perbuatan rak'at pertama), maka ini bermakna dia menyalahi imam bagi rak'at pertama. Mereka yang berkata bahawa dia boleh meneruskan perbuatannya selagi imam belum rukuk pada rak'at berikutnya berpendapat bahawa bukanlah syarat bagi setiap bahagian perbuatan makmum agar ia bertepatan dengan setiap bahagian perbuatan imam, mahupun secara keseluruhan, tetapi syaratnya hanyalah ia berlaku selepasnya. Mereka bersepakat bahawa jika imam telah bangun selepas rukuk pada rakaat kedua, maka makmum tidak boleh mengira rakaat itu sebagai telah dilaksanakan, sekiranya dia telah meneruskan perbuatannya di dalamnya, kerana perbuatan-perbuatan tersebut akan diberi hukum rakaat pertama sedangkan imam tertakluk kepada hukum rakaat kedua, dan ini jelas merupakan penyelisihan terhadap imam.

Isu asas kedua daripada tiga isu asas yang berfungsi sebagai prinsip bagi topik ini ialah sama ada perbuatan makmum melaksanakan bahagian solat yang telah tertinggal daripadanya, daripada solat imam, dikira sebagai tambahan (add) atau sebagai qadha (qadd). Terdapat tiga pendapat mengenai isu ini.

The second of the three fundamental issues that act as principles of the topic is whether the performance by the follower of the part of the prayer he has missed, from the imam's prayer, amounts to add or qadd. There are three opinions on this issue.

Sekumpulan fuqaha berkata bahawa bahagian yang dia tunaikan selepas salam imam ialah qadhā', dan apa yang dia telah tunaikan bersama imam bukanlah bahagian pertama solatnya. Kumpulan lain berkata bahawa apa yang dia tunaikan selepas salam imam ialah adā', dan apa yang dia telah tunaikan bersama imam ialah bahagian pertama solatnya. Kumpulan ketiga membuat perbezaan antara perkataan dan perbuatan, lalu berkata bahawa dia menunaikan perkataan sebagai qadhā', iaitu bacaan, dan meneruskan perbuatan sebagai adā', dengan itu. Maka, menurut pendapat pertama, iaitu pendapat yang menganggap bahagian yang tertinggal dan ditunaikan oleh makmum sebagai qadhā', orang yang sempat mendapat satu rakaat solat Maghrib akan bangun apabila imam menamatkan solatnya dengan salam, lalu menunaikan dua rakaat dengan membaca Umm al-Qur'an dan satu surah lain pada setiap rakaat tersebut, tanpa duduk di antara kedua-duanya. Menurut pendapat kedua, yang berdasarkan kesinambungan, dia akan bangun untuk satu rakaat dengan membaca Umm al-Qur'an dan satu surah lain di dalamnya, kemudian duduk tasyahhud, selepas itu dia bangun untuk rakaat yang lain dan membaca di dalamnya hanya Umm al-Qur'an. Menurut pendapat ketiga, dia akan bangun untuk satu rakaat dengan membaca Umm al-Qur'an dan satu surah lain di dalamnya, kemudian duduk, selepas itu dia bangun untuk rakaat kedua dan turut membaca di dalamnya Umm al-Qur'an dan satu surah lain.

A group of jurists said that the part he observes after the imam's salutation is qadd and what he has observed with the imam is not the first part of his prayer. Another group said that what he observes after the salutation of the imam is add and what he observed with the imam is the first part of his prayer. A third group made a distinction between words and acts and said that he performs the words as qaddy that is, the recitation, and continues on with the acts, meaning add thereby. Thus, according to the first opinion, the opinion which regards the missed part that the follower performs as qadd, the person who is able to catch one rak^a of the maghrib prayer will stand up when the imam ends his prayer with the salutation and offer two rak'as reciting the umm al-Qur'an and another sura in each one of them, without adopting the sitting posture in between the two. In accordance with the second opinion, that is based on continuation, he will stand up for one rak^a reciting in it the umm al-Qir'dn and another sura and then adopt the sitting posture, after which he will rise for another rak^a and recite in it only the umm al- QuPan. In accordance with the third opinion, he will stand up for a rak'a reciting in it the umm al-Qur'dn and another sura and then take the sitting posture, after which he will rise for the second rak*u also reciting in it the umm al-Qur>dn and another sura.

Sekumpulan ahli fiqh berkata: jika dia mampu menangkap satu rakaat jumaat, maka dia telah melaksanakan solat jumaat, dan dia hendaklah melaksanakan rakaat kedua selepas salam imam; tetapi jika dia menangkap kurang daripada satu rakaat, dia hendaklah solat empat rakaat sebagai zuhur. Ini ialah pendapat Malik dan al-Shafi‘i. Kumpulan ahli fiqh yang lain berkata: dia hendaklah menyempurnakan dua rakaat, tanpa mengira apa yang dapat dia tangkap bersama imam. Ini ialah pendapat Abu Hanifah. Punca perselisihan dalam perkara ini ialah apa yang kelihatan sebagai pertentangan antara maksud umum sabda Nabi ﷺ, "Solatlah apa yang kamu dapat (bersama imam), dan sempurnakanlah apa yang kamu tertinggal", dengan maksud sabdanya, "Sesiapa yang telah menangkap satu rakaat solat (bersama imam), maka dia telah menangkap solat". Mereka yang membuat keputusan berdasarkan lafaz "sempurnakanlah apa yang kamu tertinggal" mewajibkan makmum solat dua rakaat walaupun dia hanya dapat menangkap kurang daripada dua rakaat. Mereka yang berpendapat bahawa dalam sabda Nabi ﷺ, "dia telah menangkap solat", terdapat lafaz tersirat, iaitu dia telah menangkap hukum solat, berkata bahawa petunjuk tersirat (dalil al-khitab) nas itu menunjukkan bahawa sesiapa yang menangkap kurang daripada satu rakaat belum menangkap hukum solat. Namun, lafaz tersirat dalam nas ini mempunyai pelbagai kemungkinan, kerana ia mungkin bermaksud kelebihan solat, mungkin bermaksud waktu solat, dan mungkin juga bermaksud hukum solat. Mungkin tiada satu pun daripada makna-makna ini yang lebih jelas daripada yang lain. Jika demikian, maka ia tergolong dalam kategori mujmal (yang belum dijelaskan), yang tidak menetapkan sesuatu hukum, dan oleh itu nas yang lain yang bermakna umum menjadi lebih utama. Jika, bagaimanapun, kita mengakui bahawa ia jelas dalam salah satu makna tersirat ini, contohnya hukum solat menurut pendapat1 mereka yang berpegang kepadanya, maka makna jelas ini tidak bercanggah dengan makna umum (dalam teks yang lain), kecuali jika ia dianggap sebagai satu kategori isyarat teks (rf'a al-khitab), tetapi makna umum adalah lebih kuat, secara sebulat suara, daripada isyarat teks, terutamanya isyarat yang berdasarkan beberapa kemungkinan atau berdasarkan makna yang jelas. Sebaliknya, pendapat mereka yang berpendirian bahawa sabda Nabi ﷺ, "dia telah mendapat solat", merangkumi kesemua makna tersirat adalah lemah dan tidak dikenali dalam penggunaan bahasa Arab, melainkan jika dikatakan bahawa terdapat makna yang lazim atau teknikal sedemikian.

A group of jurists said that if he is able to catch a rak'a of jumu^a then he has observed the jumu^a prayer, and he is to perform the second rak'a after the salutation of the imam, but. if he catches less than a rak^a he is to pray the four rak'as as zuhr. This is the opinion of Malik and al-ShafiT. Another group of jurists said that he is to complete two rakfas irrespective of what he has been able to catch of the prayer with the imam. This is Abu HanTfa’s opinion. The reason for disagreement in this matter stems from what is supposed to be a conflict between the general implication of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “Pray what you are able to catch (behind the imam), and complete what you have missed”, and the meaning of his words, “He who has caught a raV-a of a prayer (behind the imam) has caught the prayer”. Those who decided on the basis of the words, “complete what you have missed”, made it obligatory that the follower pray two vak'as even if he has been able to catch (a little) less than two rak^as. Those for whom there is an implied word in the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “he has caught the prayer”, that is, he has caught the hukm of the prayer, said that the (indirect) indication of the text (dalil al- khiidb) implies that one who has caught less than one rak^a has not caught the hukm of the prayer. The implied word, however, in this text has multiple possibilities, for it is possible that it means the merit of the prayer, it is possible that it means the time of the prayer, and it is also possible that it means the hukm of the prayer. Perhaps the possible meaning in one of these is not more obvious than the other. If this is the case, then it belongs to the category of mujmal (unelaborated implication), which does not imply a hukm, and the other (text with a) general meaning becomes preferable. If, however, we concede that it is obvious in one of these implied meanings, for example, the hukm of the prayer in accordance with the opinion1 of those who hold this, then, this obvious meaning is not in conflict with the general meaning (in the other text), unless it is treated as a category of the indication of the text (rfa/f/ al-khitab), but the general meaning is stronger, unanimously, than the indication of the text, especially an indication based on several probabilities or on the obvious meaning. On the other hand, the opinion of those who maintain that the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “he has caught the prayer”, include all the implied meanings, is weak and unknown in Arab usage, unless it is maintained that there is such a customary or technical meaning.

Mengenai isu makmum yang mengikuti imam dalam sujud, iaitu sujud sahwi, sekumpulan ahli fiqh menetapkan satu rakaat sebagai asas, iaitu bahawa dia hendaklah mendapat sekurang-kurangnya satu rakaat bersama imam. Sekumpulan ahli fiqh yang lain tidak mengambil kira perkara ini. Mereka yang tidak mengambil kira perkara ini membuat keputusan berdasarkan maksud umum sabda Nabi ﷺ, "Imam dilantik supaya diikuti." Mereka yang mengambil kira rakaat membuat keputusan mengikut maksud sabda Nabi ﷺ, "Dia telah mendapat solat." Oleh sebab itu, mereka juga berbeza pendapat pada sub-isu yang ketiga.

On the issue of the follower following the imam in prostrations, that is, the prostrations of forgetfulness, a group of jurists fixed one rak'a as the basis, that is, that he should catch at least a rak'a with the imam', another group of jurists did not take this into account. Those who did not take this into account decided on the basis of the general implication of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “The imam has been appointed so that he be followed”. Those who took the rak'a into account decided according to the meaning of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “He has caught the prayer”. It is for this reason that they also differed on the third sub-issue.

Sekumpulan ahli fiqh berkata: jika musafir mendapati kurang daripada satu rakaat solat imam (yang berada) di sebuah penempatan, dia tidak wajib menyempurnakan baki solat sebagai orang yang berstatus mukim; tetapi jika dia mendapati satu rakaat, penyempurnaan (solat) itu menjadi wajib ke atasnya.

A group of jurists said that if the traveller catches less than one rak'a of the prayer of the imam (who is) in a settlement he is not to complete the rest of the prayer as one having the status of the resident, but if he catches one rakfa completion is binding upon him.

Inilah hukum qadd* bagi sebahagian solat apabila imam telah memulakan solat sebelum makmum.

This, then, is the hukm of qadd* for part of the prayer when the imam had started prayer before the follower.

Para ulama telah sepakat mengenai hukum qadha bagi sebahagian solat yang tertinggal kerana kelupaan imam atau individu (yang solat bersendirian), iaitu bahawa dia wajib mengqadha apa sahaja yang merupakan rukun solat, iaitu sesuatu yang wajib, dan solatnya tidak sah baginya melainkan dia melaksanakannya. Namun, terdapat beberapa perkara yang mereka berselisih padanya: sebahagian mewajibkan qadha padanya, dan yang lain mewajibkan pengulangan solat, seperti dalam kes orang yang terlupa melakukan empat sujud dalam empat rakaat, dengan tertinggal satu sujud dalam setiap rakaat. Satu kumpulan ulama berkata bahawa dia memperbetulkan yang keempat dengan sujud, dan menganggap rakaat-rakaat sebelumnya batal, lalu dia mengulanginya. Ini adalah pendapat Malik. Kumpulan ulama yang lain berkata bahawa solatnya batal sepenuhnya dan pengulangan menjadi wajib ke atasnya. Ini adalah salah satu riwayat daripada Ahmad. Kumpulan ketiga berkata bahawa dia melakukan empat sujud berturut-turut dan solatnya sah sempurna. Pendapat ini dipegang oleh Abu Hanifah, al-Thawri, dan al-Awza'i. Kumpulan keempat berkata bahawa yang keempat diperbetulkan dengan dua sujud. Ini adalah pendapat al-Shafi'i.

The jurists agreed with respect to the hukm of qadffi for part of the prayer that occurs because of the forgetfulness of the imam or of the individual (praying independently), that he is to observe as qadd> whatever is an essential element (rukn) of the prayer, that is, an obligation, and it is not valid for him unless he performs this (part). There are, however, issues in it over which they disagreed, with some making qada> (making up the missing parts) obligatory in them and the others imposing repetition, as in the case of the person who forgets to make four prostrations in four rakfasy missing one prostration in each rak'a. K group of jurists, thus, said that he rectifies the fourth by the prostrating and deems the earlier rak'as as nullified and then repeats them. This is Malik’s opinion. Another group of jurists said that the prayer is nullified as a whole and repetition becomes binding upon him. This is one of the narrations from Ahmad. A third group said that he performs four consecutive prostrations and his prayer stands completed. This was held by Abu HanTfa, al-Thawri, and al-Awza T. A fourth group said that c the fourth is rectified with two prostrations. This is al-ShafiTs opinion.

Sujud-sujud yang disyariatkan dalam hukum berlaku dalam salah satu daripada dua keadaan: pertama, dalam kelebihan atau kekurangan perbuatan atau ucapan yang tidak disengaja; dan kedua, dalam keadaan ragu-ragu dalam perbuatan solat. Adapun sujud-sujud yang berpunca daripada lupa, bukan daripada keraguan, perbincangannya merangkumi enam bahagian. Bahagian pertama ialah mengenal pasti hukum sujud-sujud tersebut. Bahagian kedua ialah mengenai waktu-waktunya dalam solat. Bahagian ketiga berkaitan dengan mengenal pasti jenis perbuatan dan perbuatan itu sendiri yang menjadi sebab sujud-sujud itu dilakukan. Bahagian keempat ialah mengenai penerangan tentang sujud-sujud lupa. Bahagian kelima ialah mengenal pasti orang yang wajib baginya sujud-sujud tersebut. Bahagian keenam ialah mengenai cara yang digunakan oleh makmum untuk memberitahu imam tentang kelupaannya.

The prostrations transmitted in the law apply in one of two cases: first, in unintended excess or deficiency of acts or words; and second, in the case of doubt in the acts of the prayer. In the case of the prostrations resulting from forgetfulness, and not from doubt, the discussion is covered in six sections. The first section is about the identification of the hukm of the prostrations. The second is about their occasions in the prayer. The third relates to the identification of the species of the acts and the acts themselves because of which the prostrations are made. The fourth is about the description of the prostrations of forgetfulness. The fifth is about the identification of the person for whom the prostrations are obligatory. The sixth is about the means with which the follower alerts the imam about his forgetfulness.

Mereka berselisih pendapat tentang sujud sahwi, sama ada ia wajib atau sunnah. Al-Shafi'i berpendapat bahawa ia sunnah, manakala Abu Hanifah berpendapat bahawa ia wajib, tetapi sebagai salah satu syarat sahnya solat. Malik membuat pembezaan antara sujud sahwi yang disebabkan oleh lupa akan bacaan atau lupa akan sebahagian perbuatan, dan juga sujud sahwi yang disebabkan oleh kelebihan atau kekurangan. Beliau berkata bahawa sujud sahwi yang dilakukan kerana perbuatan yang kurang adalah wajib, dan menurutnya ia merupakan salah satu syarat sahnya solat. Inilah riwayat yang terkenal. Juga diriwayatkan daripadanya bahawa sujud kerana kekurangan adalah wajib dan sujud kerana kelebihan adalah sunat.

They disagreed about the prostrations of forgetfulness, whether they are an obligation or a sunna. Al-Shafi T held that c they are a sunna^ while Abu Harnfa held them to be an obligation, but as one of the conditions of the validity of prayer. Malik made a distinction between the prostrations of forgetfulness caused by forgetting words or forgetting some acts, and also those caused by an excess or a deficiency. He said that the prostrations of forgetfulness that are performed because of deficient acts are obligatory, and are, according to him, one of the conditions of the validity of prayer. This is the well-known report. It is also reported from him that prostrations on account of deficiency are obligatory and prostrations on account of excess are recommended.

Sebab perselisihan mereka timbul daripada perbezaan pendapat mengenai tafsiran perbuatan Nabi (ﷺ) yang berkaitan dengan topik ini, sama ada perbuatan tersebut membawa maksud wajib atau sunat. Abu Hanifah mentafsirkan perbuatan Nabi (ﷺ) sebagai wajib, kerana itulah prinsip dalam pandangannya, kerana perbuatan tersebut berlaku sebagai penjelasan bagi sesuatu perbuatan yang wajib. Nabi (ﷺ) bersabda, "Solatlah sebagaimana kamu melihat aku solat". Al-Shafi'i pula mentafsirkan perbuatan baginda sebagai membawa maksud sunat, dan beliau menyimpang daripada makna asal prinsip tersebut berdasarkan qiyas. Beliau berpendapat bahawa oleh kerana sujud, menurut pandangan majoriti, tidak menjadi ganti bagi sesuatu yang wajib, tetapi menjadi ganti bagi perbuatan yang sunat, maka ganti bagi sesuatu yang tidak wajib tidak boleh menjadi wajib. Bagi Malik, perbuatan lebih ditekankan berbanding perkataan, kerana perbuatan membentuk struktur solat lebih daripada perkataan. Maksud saya, kewajipan yang berkaitan dengan perbuatan lebih banyak daripada yang berkaitan dengan perkataan. Oleh itu, seolah-olah beliau berpendapat bahawa perbuatan lebih ditekankan berbanding perkataan, walaupun sujud sahwi hanya menjadi ganti bagi perbuatan yang tidak wajib. Pembezaannya antara sujud sahwi yang dilakukan kerana kekurangan dan yang dilakukan kerana berlebihan, mengikut riwayat yang kedua, adalah berdasarkan hakikat bahawa sujud kerana kekurangan ditetapkan sebagai pampasan bagi apa yang tertinggal daripada perbuatan solat, manakala sujud kerana berlebihan adalah seperti taubat, bukan ganti.

Mereka berselisih pendapat mengenai (waktu) sujud sahwi dilakukan; terdapat lima pendapat. Mazhab Syafi'i berpendapat bahawa waktu sujud sahwi sentiasa sebelum salam. Mazhab Hanafi berpendapat bahawa waktunya sentiasa selepas salam. Mazhab Maliki membuat pembezaan dengan mengatakan bahawa jika sujud itu disebabkan kekurangan, waktunya ialah sebelum salam, tetapi jika disebabkan kelebihan, waktunya ialah selepas salam. Ahmad bin Hanbal berkata bahawa sujud dilakukan sebelum salam bagi keadaan-keadaan yang padanya Rasulullah ﷺ sujud sebelum salam, dan dilakukan selepas salam bagi keadaan-keadaan yang padanya Rasulullah ﷺ sujud selepas salam. Bagi keadaan-keadaan selain daripada ini, sujudnya sentiasa sebelum salam. Mazhab Zahiri berkata bahawa sujud hanya dilakukan bagi lima keadaan yang padanya Rasulullah ﷺ melakukannya. Selain daripada kes-kes ini, jika peninggalan itu adalah sesuatu yang wajib, dia wajib melakukannya, tetapi jika ia sunat, orang itu tidak diwajibkan.

They disagreed about (the time) when the prostration of forgetfulness is to be made; there were five opinions. The ShafFites held that the occasion for the prostrations of forgetfulness is always immediately before the salutation. The Hanafites maintained that the occasion for them is always after the salutation. The.Malikites made a distinction saying that if the prostrations are on account of a deficiency their occasion is before the salutation, but if they are on account of excess their occasion is after the salutation. Ahmad ibn Hanbal said that the prostrations are made before the salutation for the occasions on which the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) prostrated before the salutation and they are made after the salutation for occasions on which the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) prostrated after the salutation. Those that are besides these occasions for them the prostrations are always before the salutation. The Zahirites said that the prostrations are to be made only for the five occasions on which the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) made them. Besides these cases, if the omission was for something obligatory he has to make them, but if they are recommended the person is under no obligation.

Sebab perselisihan mereka berpunca daripada fakta yang telah ditetapkan bahawa Nabi (semoga rahmat dan keberkatan Allah ke atasnya) kadang-kadang melakukan sujud sebelum salam dan kadang-kadang selepas salam ﷺ. Maka, telah thabit daripada hadis Buhaynah, yang berkata, "Rasulullah ﷺ mengimami kami solat dua rakaat, kemudian baginda bangun dan tidak duduk, dan orang ramai turut bangun bersama baginda. Apabila baginda selesai solat, baginda melakukan dua sujud sambil masih dalam keadaan duduk." Telah thabit juga daripada hadis Dhu al-Yadayn yang telah disebutkan sebelum ini, bahawa baginda memberi salam dari dua rakaat itu. Mereka yang mengharuskan qiyas dalam sujud sahwi, maksudnya mereka yang memperluaskan hukum bagi keadaan-keadaan yang baginda ﷺ sujud kepada kes-kes yang serupa dengannya dalam hadis-hadis sahih ini, berpegang kepada tiga pendapat yang berbeza. Pendapat pertama berdasarkan kaedah tarjih, pendapat kedua berdasarkan kaedah jam' (kompromi), dan pendapat ketiga berdasarkan kaedah gabungan antara tarjih dan jam' yang asal.

Para penganut sujud sahwi, sama ada kerana berlebihan atau kekurangan yang mungkin berlaku dalam solat disebabkan lupa, bersepakat bahawa sujud tersebut adalah kerana (meninggalkan) sunnah-sunnah solat, bukan kerana rukun-rukunnya dan bukan kerana perkara-perkara yang disukai (raghīb) (yang lebih rendah daripada sunnah). Menurut mereka, tidak ada kewajipan bagi meninggalkan kategori ini, iaitu jika seseorang terlupa salah satu daripadanya dalam solat, melainkan jika ia berlaku lebih daripada sekali. Sebagai contoh, Malik berpendapat bahawa tidak ada kewajipan sujud kerana terlupa satu takbir, tetapi terdapat sujud kerana meninggalkan lebih daripada satu perbuatan daripada kategori ini. Tidak boleh ada keabsahan dengan meninggalkan rukun-rukun. Rukun-rukun itu mesti dilaksanakan dan dikerjakan. Akibat terlupa melakukannya ialah mengulangi solat secara keseluruhan, sebagaimana telah dibincangkan terdahulu dalam perbahasan mengenai perkara yang membawa kepada pengulangan dan perkara yang membawa kepada qadhā', maksud saya, seperti seseorang yang meninggalkan salah satu unsur dalam solat.

The upholders of the prostrations of forgetfulness, whether for excess or deficiency that may occur in the prayer by way of forgetfulness, agreed that the prostrations are on account of (omission of) the sunan of the prayer and not the obligations nor on account of the desirable acts (ragh&ib) (lesser than sunan). There is no liability in their view for omission of this category, that is, if the person forgets one of them in prayer, unless they happen more than once. For example, Malik is of the view that there is no obligation for prostrations on account of forgetting a single takbir, but there is a prostration for leaving out more than one act of this category. There can be no validity with the omission of obligations. They are to be performed and undertaken. The consequence of forgetting them is the repetition of the prayer as a whole, as has preceded in the discussion of what leads to repetition and what leads to qadd>, I mean, like a person who may relinquish one of the constituent elements of prayer.

Sujud sahwi kerana berlebihan pula berlaku disebabkan kelebihan dalam perkara wajib serta sunnah. Dalam pernyataan ini, tiada perselisihan di antara mereka; mereka hanya berbeza pendapat berdasarkan perselisihan mereka tentang perbuatan mana yang wajib dan mana yang tidak, perkara mana yang sunnah dan mana yang tidak, serta apa yang dinamakan sunnah dan apa yang dinamakan perbuatan yang disukai (raghiba). Contohnya ialah qunut. Menurut Malik, orang itu tidak perlu melakukan sujud kerana meninggalkan qunut, kerana ia hanyalah perkara yang disukai (mandub) (lebih rendah daripada sunnah) pada pandangannya, tetapi dia perlu melakukan sujud menurut al-Shafi'i kerana ia adalah sunnah pada pandangannya.

The prostrations of forgetfulness on account of an excess, on the other hand, occur due to an excess in the obligations as well as the sunan. In this statement, there is no dispute among them; they disagree only on the basis of their dispute as to what acts are obligations and what are not, what are sunan and what are not, and what is a sunna and what is a desirable act ( raghiba). An example of which is qunut. According to Malik the person is not to make prostrations for relinquishing qunut for it is merely desirable (miwtaW) (lesser than a sunna) in his view, but he is to make prostrations according to al- Shafi T as it is a sunna in his view.

Mereka (para fuqaha) berbeza pendapat mengenai tatacara sujud sahwi. Malik berpendapat bahawa hukum dua sujud sahwi apabila ia dilakukan selepas salam ialah orang yang sembahyang hendaklah membaca tasyahhud dan kemudian memberi salam. Ini juga pendapat Abu Hanifah kerana menurut beliau sujud-sujud tersebut sentiasa dilakukan selepas salam. Jika sujud itu dilakukan sebelum salam, maka dia hendaklah membaca tasyahhud sahaja, dan salam sembahyang itu menjadi salam bagi sujud tersebut. Ini ialah pendapat al-Syafi'i kerana menurut beliau sujud sahwi sentiasa dilakukan sebelum salam. Turut diriwayatkan daripada Malik bahawa dia tidak membaca tasyahhud bagi sujud yang dilakukan sebelum salam. Ini juga pendapat sekumpulan fuqaha. Abu 'Umar berkata bahawa memberi salam selepas sujud yang dilakukan selepas salam sembahyang itu thabit daripada Nabi ﷺ, manakala mengenai tasyahhud, saya tidak dapat menemui riwayat yang sahih mengenainya.

They (the jurists) disagreed about the description of the prostrations of forgetfulness. Malik was of the view that the hukm of the two prostrations of forgetfulness when they are after the salutation is that the person should recite the tashahhud and offer the salutation. This was Abu HanTfa’s opinion also as the prostrations in his view are after the salutation in each case. If the prostrations are before the salutation then he should recite the tashahhud alone, and the salutation of the prayer is the salutation for the prostrations. This was al-ShafiTs opinion as such prostrations are always before the salutation in his view. It is also related from Malik that he is not to recite tashahhud in the. case of those that are before the salutation. This was also the opinion of a group of jurists. Abu TJmar has said that the salutation after those that follow (come after) the salutation (of the prayer) is established from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), as for the tashahhud, 1 cannot trace it in an authentic narration.

Sebab perselisihan ini berpunca daripada perbezaan mereka mengenai kesahihan riwayat dalam hadis Ibn Mas'ud, iaitu bahawa Nabi (ﷺ) bersabda, "Bacalah tasyahhud kemudian ucapkan salam", dan juga persamaan antara sujud sahwi dengan dua sujud terakhir dalam solat. Mereka yang membandingkan kedua-duanya tidak mewajibkan tasyahhud, terutamanya apabila kedua-duanya berada dalam solat yang sama. Abu Bakr ibn al-Mundhir berkata bahawa para fuqaha berbeza pendapat dalam isu ini dan terdapat enam pendapat. Satu kumpulan berkata bahawa tidak ada tasyahhud dan tidak ada salam dalam sujud tersebut. Ini ialah pendapat Anas ibn Malik, al-Hasan, dan 'Ata'. Kumpulan kedua berkata sebaliknya, bahawa terdapat tasyahhud serta salam. Kumpulan ketiga berkata bahawa terdapat tasyahhud, tetapi tidak ada salam. Ini ialah pendapat al-Hakam, Hammad, dan al-Nakha'i. Kumpulan keempat berkata sebaliknya, bahawa terdapat salam, tetapi tidak ada tasyahhud. Ini ialah pendapat Ibn Sirin. Pendapat kelima ialah ia terserah kepada orang yang beribadat; jika dia mahu, dia boleh membaca tasyahhud dan mengucapkan salam, tetapi dia tidak diwajibkan berbuat demikian. Ini diriwayatkan daripada Abu Hanifah. Pendapat keenam ialah pendapat Ahmad ibn Hanbal, bahawa jika seseorang sujud selepas salam, dia hendaklah membaca tasyahhud, tetapi jika dia sujud sebelum salam, dia tidak perlu membaca tasyahhud. Inilah yang kami riwayatkan daripada Malik. Abu Bakr berkata bahawa telah thabit daripada Nabi (ﷺ) bahawa baginda melafazkan takbir empat kali dan kemudian mengucapkan salam, tetapi pengesahan bahawa baginda membaca tasyahhud memerlukan penelitian.

Mereka bersepakat bahawa melakukan sujud sahwi adalah sunnah bagi orang yang solat sendirian sebagaimana bagi imam. Mereka berselisih pendapat mengenai makmum yang terlupa ketika solat di belakang imam, sama ada dia wajib melakukan sujud sahwi. Majoriti berpendapat bahawa imam menanggung tanggungjawab atas kelupaan makmum, tetapi Makhul mengeluarkan pendapat yang menyimpang dengan mewajibkan sujud sahwi bagi kelupaannya sendiri.

They agreed that performing the prostrations of forgetfulness is a sunna for the single worshipper as well as the imam. They disagreed about the follower who forgets while praying behind the imam whether he is he under an obligation to make the prostrations. The majority maintained that the imam bears the responsibility for forgetfulness on behalf of the follower, but Makhul made a deviant statement making the prostrations binding for his own forgetfulness.

Sebab perselisihan mereka timbul daripada pertikaian mereka mengenai unsur-unsur solat yang ditanggung oleh imam bagi pihak makmum. Mereka sepakat bahawa jika imam terlupa sesuatu, makmum mengikutinya dalam sujud sahwi, walaupun dia menyertai imam selepas terlupanya itu. Mereka berselisih pendapat tentang bila makmum harus sujud jika dia telah tertinggal sebahagian daripada solat bersama imam, dan siapa yang harus melakukan sujud itu. Satu kumpulan fuqaha berpendapat bahawa dia sujud bersama imam dan kemudian bangun untuk melaksanakan bahagian yang telah dia tinggalkan, sama ada imam melakukan sujudnya sebelum atau selepas salam. Pendapat ini dipegang oleh 'Ata', al-Hasan, al-Nakha'i, al-Sya'bi, Ahmad, Abu Thawr, dan golongan ahli ra'y (pendapat). Kumpulan fuqaha yang kedua berpendapat bahawa dia hendaklah menyempurnakan solatnya kemudian barulah sujud. Pendapat ini dipegang oleh Ibn Sirin dan Ishaq. Kumpulan fuqaha yang ketiga berpendapat bahawa jika imam melakukan sujud sebelum salam, dia hendaklah sujud bersama imam, tetapi jika imam melakukan sujud selepas salam, dia hendaklah menyempurnakan solatnya sendiri dan kemudian melakukan sujud. Pendapat ini dipegang oleh Malik, al-Layth, dan al-Syafi'i. Kumpulan fuqaha yang keempat berpendapat bahawa dia mula-mula sujud bersama imam dan kemudian sujud sekali lagi selepas menyempurnakan solatnya. Pendapat ini dipegang oleh al-Syafi'i.

The reason for their disagreement arises from their dispute over wha constituent elements of prayer the imam bears on behalf of the follower. The; agreed that if the imam forgets something the follower follows him in hi prostrations of forgetfulness, even if he joined him after his forgetfulnes’ They disagreed as to when the follower is to prostrate if he has missed part of the prayer with the imam, who has to make the prostrations. A group of jurists said that he makes the prostrations with the imam and then stands up to perform the part he had missed, whether the imam performed his prostrations before or after the salutation. This was upheld by cAt5\ al-Hasan, al-. Nakha T, c al-ShaHn, Ahmad, Abu Thawr, and the upholders of ra*y (opinion). Another group of jurists said that he is to complete his prayer and then prostrate. This was held by Ibn Sirin and Ishaq. A third group of jurists said that if the imam makes the prostrations before the salutation, he should prostrate with him, but if the imam makes the prostrations after salutation he is to complete his own prayer and then make the prostrations. This was upheld by Malik, al-Layth, and al-Shafi T. The c fourth group of jurists said that he is first to make the prostrations with the imam and then to make them a second time after completing his prayer. This was held by al-Shafi€i.

Mereka bersepakat bahawa cara memberi peringatan kepada orang yang terlupa dalam solatnya ialah dengan melafazkan tasbih (mengucapkan subhanallah). Namun, ini khusus bagi lelaki kerana apa yang thabit daripada Nabi ﷺ, baginda bersabda: "Mengapa aku melihat kamu kerap bertepuk tangan (tasfiq)? Sesiapa yang ditimpa sesuatu dalam solatnya hendaklah bertasbih kepada Allah, kerana apabila dia mengucapkan tasbih, dia akan menarik perhatian. Dan bertepuk tangan itu untuk wanita."

They agreed that the way to alert a person who forgets in his prayer is to pronounce tasbih (saying subhdna Allah). This, however, is for men because of what is established from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) that he said, “Why is it that I see you clapping hands (tasjiq) frequently. One , who is afflicted by something in his prayer should engage in the glorification of Allah (tasbih), for when he utters the tasbih, he will attract attention. And lapping hands is for women”.

! Mereka berselisih pendapat dalam hal wanita. Malik dan sekumpulan fuqaha berkata bahawa tasbih adalah untuk lelaki dan wanita. Al-Shafi'i dan sekumpulan fuqaha berkata bahawa tasbih adalah untuk lelaki, manakala tasfiq (menepuk belakang tangan kiri dengan telapak tangan kanan) adalah untuk wanita.

! They disagreed in the case of women. Malik and a group of jurists said that tasbih is both for meh and women. Al-Shafi T and a group of jurists c said that tasbih is for men, while tasfiq (striking the back of the left hand with the palm of the right) is for women.

Sebab perselisihan mereka timbul daripada perbezaan pendapat mengenai maksud sabda Nabi ﷺ, "tasfiq itu untuk wanita". Mereka yang berpendapat bahawa maksud sabda tersebut ialah tasfiq itu hukum bagi wanita ketika lupa, iaitu makna zahirnya, berkata bahawa wanita hendaklah melakukan tasfiq dan bukan tasbih. Mereka yang memahami daripadanya satu pengurangan bagi tasfiq berkata bahawa lelaki dan wanita adalah sama dari segi tasbih, tetapi pandangan ini mempunyai sedikit kelemahan kerana ia merupakan penyimpangan daripada makna zahir tanpa dalil, melainkan jika dibuat qiyas bagi wanita dengan kes lelaki. Hukum bagi wanita sering berbeza daripada lelaki dalam hal solat, suatu fakta yang melemahkan qiyas tersebut.

The reason for their disagreement arises from their dispute over the implication of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “tasfiq is for women”. Those who held that the meaning of these words is that tasfiq is the hukm for women in case of forgetfulness, which is the apparent meaning, said that the women are to engage in tasfiq and not in tasbih. Those who comprehended a derogation of tasfiq from this said that men and women are equal in terms of tasbih, but there is some weakness in this view because it amounts to a departure from the apparent meaning without an evidence, unless an analogy with the case of men is drawn for women. The hukm for women is often different from that of men in the case of prayer, a fact which weakens the analogy.