Uning bardoshliligi va kechirishga tayyorligi
His Forbearance And His Readiness To Forgive
[Al-Khiraqī:] Men Ahmad ibn Hanbalning shunday deganini eshitdim: "Men al-Mu'tasimni meni qamchilaganı uchun kechiraman." 39.1
[Al-Khiraqī:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “I forgive al-Muʿtaṣim for flogging me.” 39.1
[Al-Ṣarrām:] Men Ibrohim ibn Ishoqning rivoyat qilganini eshitdim: al-Mutavakkil Alining tarafdori bo‘lib, Ahmadni ayblagan kishini hukumatga olib bordi va uni Ahmadning oldiga yubordi, toki u unga qanday jazo berish kerakligini tavsiya qilsin. Ammo Ahmad uni kechirdi va dedi: “Uning bolalari bo‘lishi mumkin, agar u o‘ldirilsa, ular qayg‘uga botishadi.” 39.2
[Al-Ṣarrām:] I heard Ibrāhīm ibn Isḥāq report that al-Mutawakkil took the partisan of ʿAlī who had denounced Aḥmad to the government and sent him to Aḥmad so he could recommend a punishment for him. But Aḥmad forgave him, saying, “He may have children who would be grieved if he were killed.” 39.2
Hikoyaning mohiyati shu edi.205
That was the gist of the story.205
[Ibn Hāniʾ:] Men Aḥmad ibn Ḥanbalning huzurida bo‘lganimda, bir kishi: “Ey Aḥmad! Men sizning orqangizdan gapirgan edim. Meni kechirasizmi?” dedi. 39.3
[Ibn Hāniʾ:] I was once at Aḥmad ibn Ḥanbal’s when a man said, “Aḥmad! I spoke against you behind your back. Will you forgive me?” 39.3
“Ha, agar yana qilmasangiz.” “U sizni tuhmat qilganidan keyin uni qanday kechira olasiz,” deb e’tiroz bildirdim. “Lekin men unga yana bunday qilmaslikni so‘radim,” javob berdi u. “Ko‘rmadingmi?” [Ḥanbal:] Bir safar men Aḥmad bilan peshin namozini o‘qiyotganimda, Muḥammad ibn Saʿīd al-Khuttalī ismli bir kishi bizga qo‘shildi. Namozdan keyin u Aḥmaddan nima uchun odamlarga Zayd ibn Xalaf bilan gaplashmaslikni aytganini so‘radi. 39.4
“Yes, if you don’t do it again.” “How can you forgive him,” I protested, “when he’s slandered you?” “But I’ve asked him not to do it again,” he answered. “Didn’t you see?” [Ḥanbal:] Once, when I was performing the afternoon prayer with Aḥmad, a man named Muḥammad ibn Saʿīd al-Khuttalī joined us. Afterward he asked Aḥmad why he had told people not to talk to Zayd ibn Khalaf. 39.4
“Chegara aholisi undan so‘rab xat yozdi,” javob berdi Ahmad. “Men ularga uning fikrlari va misli ko‘rilmagan gaplari haqida aytdim hamda ulardan u bilan birga o‘tirmaslikni so‘radim.” Al-Xuttaliy g‘azabga to‘ldi. “Xudo haqqi,” deb baqirdi u, “seni yana zindonga tashlataman!” U baqirishda davom etib, “Qovurg‘alaringni birma-bir sindiraman!” kabi gaplarni aytdi. “Hech narsa demang,” dedi menga Ahmad, “va unga javob berishga ham ovora bo‘lmang.” Shunda hech kim hech narsa demadi. Ahmad sandallarini oldi, o‘rnidan turib, ichkariga kirib ketdi.
“The people at the frontier wrote asking about him,” replied Aḥmad. “I told them about his opinions and about the unprecedented things he had said, and I asked them not to sit with him.” Al-Khuttalī flew into a rage. “As God is my witness,” he shouted, “I’ll have you thrown back in prison!” He kept on shouting, saying things like, “I’ll break your ribs one by one!” “Don’t say anything,” Aḥmad told me, “and don’t bother answering him.” So no one said anything. Aḥmad picked up his sandals, rose, and went inside.
"Ijarachilarga u bilan bahslashmaslikni ayting", dedi u.
“Tell the tenants not to argue with him,” he said.
Al-Khuttalī bir muddat baqirib-chaqirishda davom etdi va nihoyat ketdi. U Samarrada bozor nazoratchisi etib tayinlandi va o‘sha yerda vafot etdi.
Al-Khuttalī went on shouting for a while and finally left. He was made market inspector in Samarra and died there.
[Al-Ājurrī:] Ahmad va men bir safar juma masjididan qaytib kelayotganimizda Abū Ḥanīfa haqida gapirdim. U qo'lini silkib, uni e'tiborsiz qoldirdi. 39.5
[Al-Ājurrī:] Aḥmad and I were once walking back from the Friday mosque when I mentioned Abū Ḥanīfah. He waved his hand dismissively. 39.5
“Abū Ḥanifah’ning siydigi,” dedim, “sizga o‘xshagan odamlar to‘la dunyodan ko‘ra qimmatliroq!” U menga qaradi, so‘ngra: “Xayr,” dedi.206
“Abū Ḥanifah’s piss,” I said, “was worth more than a world full of people like you!” He looked at me, then said, “Good-bye.”206
Ertasi kuni erta tongda men uning oldiga bordim va dedim: "Ahmad, men aytgan gapimni atayin aytmagandim. Meni kechirasizmi?" U javob berdi: "Men seni o'sha yerda turgan paytimda kechirdim."
Early the next morning, I went to him and said, “Aḥmad, I didn’t mean to say what I said. Will you forgive me?” “I forgave you while I was standing there,” he replied.
[Al-Ḥarbī:] Ahmad ibn Hanbal har doim nima qilish kerakligini bilib turardi. Uning sabr-toqati va fahm-farosati juda katta edi. Bir kuni bir kishi uning oldiga kelib dedi: "Sizda bid'at aralashgan kitoblar bormi?"207 39.6
[Al-Ḥarbī:] Aḥmad ibn Ḥanbal always seemed to know the right thing to do. He had an enormous reserve of patience and understanding. One day a man came to him and said, “Do you have any books with heresy in them?”207 39.6
Ahmad bir muddat jim o'tirdi, so'ng dedi: "Mo'min uchun xavfsiz joy faqat qabrdir." Boshqa safar biri unga dedi: "Odamlar aytadilar, siz Ibrohim ibn Sa'd'dan hadis eshitmagansiz", u esa hech narsa javob bermadi.
Aḥmad sat silent for a time then said, “The only place a believer is safe is in the grave.” Another time someone said to him, “People say you never heard Hadith from Ibrāhīm ibn Saʿd,” and he made no reply at all.
Ibrohim ham xabar berdi: 39.7
Ibrāhīm also reported: 39.7
Bir kuni biz Dovud ibn Amrnikida edik, va Dovud undan so‘radi: “Ahmad, bu kunlarda qanday ovqatlanyapsan? Uxlayapsanmi? Ayol bilan munosabat-chi?” “Ahmad javob berdi: ‘Ayollardan nafratlanmayman, menda tana ham, ruh ham bor.’” U bundan ortiq gapirishdan bosh tortdi.
“One day we were at Dāwūd ibn ʿAmr’s and Dāwūd asked him, ‘Aḥmad, how are you eating these days? And sleeping? And what about sex?’ “Aḥmad replied, ‘I have no aversion to women, and I have a body as well as a spirit.’ “He refused to say any more.”