Unga yaqin tanish bo‘lgan taniqli tobeiylarning uni maqtashi
Praise Of Him By Prominent Successors Who Knew Him Well
Abu Dovud as-Sijistoniy
Abū Dāwūd Al-sijistānī
Abu Dovud as-Sijistoniy: Agar kishi Ibn Hanbalni sevsa, u sunnatni bilishiga shubha qilmasa bo'ladi. 14.1
[Abū Dāwūd al-Sijistānī:] If a man loves Ibn Ḥanbal, you can be sure that he knows the sunnah. 14.1
Abu Dovud as-Sijistoniy: Men ikki yuz nafar hadis ustozi bilan uchrashdim, ammo Ahmad ibn Hanbalga o‘xshagani yo‘q. 14.2
[Abū Dāwūd al-Sijistānī:] I’ve met two hundred teachers of Hadith but none like Aḥmad ibn Ḥanbal. 14.2
U hech qachon ko'pchilik qadrlaydigan narsalar bilan ovora bo'lmasdi, lekin hadis haqida gap ketganda u gapirardi.
He never bothered with the things most people care about, but whenever Hadith was mentioned he would speak.
Ibrohim Al-harbiy
Ibrāhīm Al-ḥarbī
[Ibrohim al-Harbiy:] Ahmad ibn Hanbal o'z davrining eng buyuk odami edi, xuddi Sa'id ibn al-Musayyab o'z davrida, Sufyon as-Savriy esa o'z davrida bo'lganlari kabi. 14.3
[Ibrāhīm al-Ḥarbī:] Aḥmad ibn Ḥanbal was the greatest man of his time, just as Saʿīd ibn al-Musayyab was in his own time, and Sufyān al-Thawrī in his. 14.3
[Ibrohim al-Harbiy:] Madina, Kufa, Basra va Damashq ahli rivoyat qilgan hadis to'rt kishining qo'liga tushdi: Ahmad ibn Hanbal, Yahyo ibn Ma'in, Zuhayr ibn Harb va Abu Bakr ibn Abu Shayba. Ulardan to'rttasidan Ahmad hadisni eng yaxshi tushungan edi. 14.4
[Ibrāhīm al-Ḥarbī:] The Hadith transmitted by the people of Medina, Kufa, Basra, and Damascus ended up in the hands of four men: Aḥmad ibn Ḥanbal, Yaḥyā ibn Maʿīn, Zuhayr ibn Ḥarb, and Abū Bakr ibn Abī Shaybah. Of the four, Aḥmad understood it best. 14.4
[Muhammad ibn Abdulloh ash-Shofiʿiy:] Ahmad ibn Hanbalning o‘g‘li Saʿid vafot etganda, Ibrohim al-Harbiy Abdulloh ibn Ahmadning oldiga borgan, u esa uni kutib olish uchun o‘rnidan turgan.
[Muḥammad ibn ʿAbd Allāh al-Shāfiʿī:] When Aḥmad ibn Ḥanbal’s son Saʿīd died, Ibrāhīm al-Ḥarbī went to see ʿAbd Allāh ibn Aḥmad, who rose to greet him.
Ibrohim e'tiroz bildirganda, Abdulloh dedi: "Nega men turmasligim kerak? Allohga qasamki, agar otam bu yerda bo'lganida, u ham turgan bo'lardi." 14.5
When Ibrāhīm protested, ʿAbd Allāh said, “Why shouldn’t I get up? By God, if my father were here, he would too.” 14.5
“Agar Ibn ʿUyaynah sizning otangizga uchrashganida,” deb javob berdi Ibrohim, “u o‘rnidan turib salom bergan bo‘lardi.” [Ibrohim al-Ḥarbiy:] Men odamlar Aḥmad ibn Ḥanbalni nimani gapirayotganlarini bilmasdan maqtashayotganini eshitganman. Lekin God haqi, men tobe’inlardan uning ustidan biror kishini bilmayman va u kabi musulmon bo‘lishi mumkin bo‘lgan birorta odamni ham bilmayman. Men uni yigirma yil bilganman; kecha-kunduz, yozda ham, qishda ham, issiqda ham, sovuqda ham uning yonida bo‘lganman, va har kuni u o‘tgan kuni qilganlaridan ustun kelardi. Islomning yetakchi olimlari va har bir shahar hamda viloyatning donishmand kishilari uni ko‘rgani kelardi. Ular uning masjidi tashqarisida ekanlarida o‘zlarini mag‘rurlik bilan tutardilar, ammo ichkariga kirgach, yana shogird bo‘lib qolardilar. 14.6
“If Ibn ʿUyaynah had met your father,” replied Ibrāhīm, “he would have gotten up to greet him.” [Ibrāhīm al-Ḥarbī:] I’ve heard it said that people praise Aḥmad ibn Ḥanbal without knowing what they’re talking about. But by God, I can’t think of a single Successor who has anything over him, nor do I know of anyone who can be the kind of Muslim he was. I knew him for twenty years; I was with him night and day, summer and winter, in the heat and in the cold, and every day he outdid what he had done the day before. The leading scholars of Islam and the learned men of every town and region used to come to see him. As long as they were outside his mosque, they carried themselves proudly, but when they went in, they became pupils all over again. 14.6
Abū Bakr Al-Athram
Abū Bakr Al-athram
[Al-Athram:] Bir marta bir kishi bilan bahslashganimda, u mendan qaysi kishining fikrini keltirayotganimni so‘radi. Men javob berdim: “Hech qayerda tengi yo‘q kishining.” 14.10
[Al-Athram:] I once debated a man who asked me whose opinion I was citing. I replied: “Someone who has no equal anywhere.” 14.10
— Bu kim?— deb so‘radi u.
“Who’s that?” he asked.
«Ahmad ibn Hanbal», dedim.
“Aḥmad ibn Ḥanbal,” I said.
Abd Al-wahhāb Al-warrāq
Abd Al-wahhāb Al-warrāq
[ʿAbd al-Wahhāb al-Warrāq:] Payg‘ambar ﷺ: “Bilganingizdan so‘rang”, degan edilar, shuning uchun biz Ibn Hanbaldan so‘rardik. U o‘z davridagi eng bilimli kishi edi. 14.11
[ʿAbd al-Wahhāb al-Warrāq:] The Prophet, God bless and keep him, said “Ask someone who knows,” and so we would ask Ibn Ḥanbal. He was the most learned man of his time. 14.11
[ʿAbd al-Wahhāb al-Warrāq:] Ahmad bizning yo‘lboshchimiz va ilmda mustahkam qadam qo‘ygan kishilardan biridir. Ertaga Xudo huzurida turganimda, U menga kimni ibrat qilib olganimni so‘rasa, “Ahmad”ni aytaman. Bu zot yigirma yil azob chekdi: Islom haqida uning bilmaydigan nima bo‘lishi mumkin? 14.12
[ʿAbd al-Wahhāb al-Warrāq:] Aḥmad is our guide and one of those firmly grounded in knowledge.101 When I stand before God tomorrow and He asks me who my examplar was, I’ll say “Aḥmad.” The man suffered for twenty years:102 What could there be about Islam that he wouldn’t know? 14.12
[Muhammad ibn Ja'far al-Roshidiy:] Men bir marta Abdul-Vahhob al-Varroqning shunday deganini eshitganman: “Ahmad ibn Hanbalga o‘xshagan birorta odamni uchratmaganman.” 14.13
[Muḥammad ibn Jaʿfar al-Rāshidī:] I once heard ʿAbd al-Wahhāb al-Warrāq say, “I never met anyone like Aḥmad ibn Ḥanbal.” 14.13
Hozir bo‘lganlar so‘radilar: “Unda, u sizning uchrashgan boshqa olimlaringizdan nimasi bilan farq qilardi, nimani bilardi?” U javob berdi: “Bu shunday odam ediki, u oltmish ming turli savolga dalil keltira olardi.”
Those present asked: “So what did he know that made him different from the other scholars you met?” “This was a man,” he replied, “who could cite an authority for sixty thousand different questions.”
Muhannaʾ ibn Yaḥyā al-Shāmī
Muhannaʾ Ibn Yaḥyā Al-shāmī
[Muhannaʾ ibn Yaḥyā l-Shāmī:] Men hech kimni Ahmad ibn Hanbal bilan barcha jihatlardan teng keladigan fazilatda uchratmaganman. Men Sufyon ibn Uyayna, Vakiʿ, Abdurrazzoq, Baqiyya ibn al-Valid, Damra ibn Rabiʿa va boshqa ko‘plab olimlarni ko‘rganman. Lekin ilm, fahm, dunyodan voz kechish va taqvo borasida hech kim Ahmad bilan tenglasha olmagan. 14.14
[Muhannaʾ ibn Yaḥyā l-Shāmī:] I never met anyone with as much merit in all respects as Aḥmad ibn Ḥanbal, and I’ve met Sufyān ibn ʿUyaynah, Wakīʿ, ʿAbd al-Razzāq, Baqiyyah ibn al-Walīd, Ḍamrah ibn Rabīʿah, and many other men of learning. But none could match Aḥmad in knowledge, understanding, renunciation, and scrupulosity. 14.14
[Muallif:] Men faqat bir nechta manbalarni keltirdim, ular Ahmadning taqvosi haqida oz gapirgan, va ko'p gapirganlarni esa tark etdim, chunki ularning guvohligi, xohlasa Alloh, bu kitobning keyingi qismida keladi. {«Bizga Alloh yetarlidir, U eng yaxshi vakildir.»} 103 14.15
[The author:] I have cited only these few sources, who have only a little to say about Aḥmad’s piety, and left out those who have much more to say, as their testimony will appear later in this book, God willing. «God is sufficient for us; He is the best guardian.»103 14.15