Uning eng taniqli sahobalari va ularning vorislari uning davridan to bizning zamonamizgacha
His Most Prominent Associates And Their Successors From His Time To Our Own
Aḥmad ning sheriklari va u kishining yo‘lidan borgan olim zotlar hamda yaxshi insonlar soni, uning vafotidan to bizning davrimizgacha o‘tgan yillar ichida, sanab bo‘lmas darajada ko‘pdir. Bu yerda faqat eng mashhurlarini to‘qqiz avlod bo‘yicha tartib bilan zikr qilaman. Alloh muvaffaqiyat ato etsin!542 100.1
The number of Aḥmad’s associates, and of those learned scholars and good men who, during the years that have elapsed between his death and our own time, have followed his path is too large to count. Here I will mention only the most prominent, arranged in nine generations. May God ensure success!542 100.1
Birinchi avlodning tanlangan a'zolari: Ahmad bilan birga bo'lgan va u zotdan bevosita rivoyat qilganlar
Selected Members Of The First Generation: Those Who Associated With Aḥmad And Transmitted Directly From Him
Ahmad ibn Muhammad ibn al-Hajjoj, Abu Bakr al-Marrudhiy. Pok va taqvodor inson edi. U Ahmadga xizmat qilishga astoydil berilgan edi; Ahmad uni turli ishlar bilan yuborar edi. Ahmad unga shunday derdi: “Sen aytgan har bir so‘z xuddi men aytgandek hisoblanadi.” Ahmad al-Marrudhiyga alohida e’tibor bilan munosabatda bo‘lar va uning bergan narsalaridan yeb turardi.543
Aḥmad ibn Muḥammad ibn al-Ḥajjāj, Abū Bakr al-Marrūdhī. A scrupulous and righteous man. He was devoted to serving Aḥmad, who would send him out on errands. Aḥmad used to tell him: “Anything you say counts as if I said it myself.” He treated al-Marrūdhī with special consideration and would eat what he gave him.543
Samarradan qaytgach, u tez-tez: "Alloh al-Marrūdhiyga mukofot bersin!" deb aytar edi. Aḥmad vafot etganidan keyin uning ko‘zlarini yumgan va uni yuvgan kishi aynan al-Marrūdhī bo‘lgan. U Aḥmaddan ko‘plab rivoyatlar va fiqhiy masalalar bo‘yicha munozaralarni ham naql qilgan.3
After he returned from Samarra, he would often say, “God reward al-Marrūdhī!” It was al-Marrūdhī who closed Aḥmad’s eyes and washed him after he died. He also transmitted many of his reports and discussions of legal issues. 100.3
Abū Bakr al-Marrūdhī chegaraga yo‘lga chiqqanida, bir olomon odam u bilan birga Samarragacha yurib bordi. U ularga qaytib ketishni aytaverdi, lekin ular ko‘nmadi. Olomonning miqdori ellik ming kishi deb taxmin qilindi, Samarragacha yetmasdan qaytib ketganlar bundan mustasno.
When Abū Bakr al-Marrūdhī left for the frontier, a crowd of people marched with him as far as Samarra. He kept telling them to turn back but they wouldn’t. The size of the crowd was estimated at fifty thousand, not counting the ones who turned back before reaching Samarra.
“Xudoga shukr qil,” dedi unga kimdir, “shuncha ko‘p odam seni hurmat qilayotgani uchun.” U yig‘lab yubordi va dedi: “Meni hurmat qilishmayapti, Ahmad ibn Hanbalni hurmat qilishyapti.” [Al-Abbos ibn Nasr:] Men al-Marrudhiyning qabri oldiga ibodat qilgani bordim va u yerda bir nechta chol ko‘rdim. Ulardan biri ikkinchisiga shunday dedi: “Falon kishi kecha shu yerda uxlagan edi va qo‘rqib uyg‘onib ketdi. Men nima bo‘lganini so‘radim, u shunday dedi: ‘Tushimda Ahmad ibn Hanbalni ot choptirib ketayotganini ko‘rdim. Men undan qayerga ketayotganimizni so‘radim, u esa: “Abu Bakr al-Marrudhiyga yetib olish uchun Tuba daraxtiga ketyapmiz”, dedi.’” Al-Marrudhiy hijriy 275-yil Jumodul-avval oyining oltinchi kuni [milodiy 888-yil 16-sentabr] vafot etdi va Ahmadning qabri yonida dafn qilindi. Uning janoza namozini Horun ibn al-Abbos al-Hoshimiy o‘qidi.
“Be grateful to God,” someone said to him, “that so many people admire you.” He burst into tears then said, “It’s not me they admire, it’s Aḥmad ibn Ḥanbal.” [Al-ʿAbbās ibn Naṣr:] I went to pray at al-Marrūdhī’s grave and saw some old men there. One of them was telling another, “So-and-So slept here last night and woke up scared. I asked him what happened, and he said, ‘I dreamed I saw Aḥmad ibn Ḥanbal riding along. I asked him where we were going, and he said, “To the Tree of Ṭūbā to catch up with Abū Bakr al-Marrūdhī.”’” Al-Marrūdhī died the sixth of Jumādā I 275 [September 16, 888] and was buried near Aḥmad’s grave. His funeral prayer was led by Hārūn ibn al-ʿAbbās al-Hāshimī.
Ikkinchi avlodning tanlangan a'zolari
Selected Members Of The Second Generation
Aḥmad ibn Muḥammad ibn Hārūn Abū Bakr al-Khallāl. U o'zini Aḥmad ibn Ḥanbal tomonidan rivoyat qilingan ilmni to'plashga bag'ishladi. Shu maqsadda sayohat qilib, Aḥmadning ta'limotlarini ham qisqa, ham uzun silsilali rivoyatlar orqali qayd etdi,544 va bir qator asarlar, jumladan, taxminan ikki yuz daftardan iborat "Al-Jome'" kitobini tuzdi. Aḥmadning boshqa hamrohlaridan hech biri bunday ko'lamda ish qila olmadi. Uning dars halqasi al-Mahdiy masjidida bo'lardi. U 311-yil Rabiʿ I oyining uchinchi kuni, juma namozidan oldin vafot etdi [923-yil 20-iyun]. 100.22
Aḥmad ibn Muḥammad ibn Hārūn Abū Bakr al-Khallāl. Dedicated himself to collecting the knowledge transmitted by Aḥmad ibn Ḥanbal. Traveling for that purpose, he documented Aḥmad’s teachings both with few intermediaries and with many intermediaries,544 and compiled a number of works, including his Compendium in some two hundred quires. None of Aḥmad’s other associates accomplished anything on that scale. His study circle was in the mosque of al-Mahdī. He died before the Friday prayer on the third of Rabīʿ I 311 [June 20, 923]. 100.22
Al-Ḥasan ibn ʿAlī ibn Khalaf, Abū Muḥammad al-Barbahārī. Ilm va zuhdni birlashtirgan kishi. U al-Marrūdhīning va Sahl al-Tustarīning hamrohi edi. Otasi qoldirgan yetmish ming dirhamni, uning halolligi haqidagi shubhalari tufayli, tark etdi. Bid'atchilarni keskin qoralardi, oxir-oqibat ular hukumatni unga qarshi qo'zg'ata oldilar. U turgan Muḥawwal darvozasidan Sharqiy tomonga ko'chib o'tdi; u yerda Tūzūnning singlisi uni o'z uyida yashirdi. U u yerda bir oy turganidan so'ng, ichki qon ketishidan vafot etdi. 545 Ayol xizmatkorini uning jasadini yuvadigan odam topish uchun yubordi, so'ngra barcha eshiklarni qulflab qo'ydi, shunda hech kim jasad u yerda ekanini bilmasin. Jasadni yuvuvchi keldi, jasadni yuvdi va jasad ustida yolg'iz namoz o'qib turdi. To'satdan ayol boshini ko'tarib, uyning yashil va oq kiyimdagi erkaklarga to'lib ketganini ko'rdi. Xizmatkorini chaqirib, so'radi: "Ularni kiritdingmi?" 100.23
Al-Ḥasan ibn ʿAlī ibn Khalaf, Abū Muḥammad al-Barbahārī. Combined learning and renunciation. Was an associate of al-Marrūdhī and Sahl al-Tustarī. He renounced seventy thousand dirhams left him by his father on account of misgivings he had about its permissibility. He was severe in his denunciations of innovators, who eventually managed to turn the authorities against him. He moved from Muḥawwal Gate, where he had been staying, to the East Side, where Tūzūn’s sister hid him in her house. After he had been there a month, he died of a hemorrhage.545 The woman sent her servant to find someone to wash his corpse, then locked all the doors so no one would know the body was there. The corpse-washer arrived, washed the corpse, and stood praying alone over the body. Suddenly the woman looked up and saw that the house was full of men dressed in green and white. Summoning the servant, she asked, “Did you let them in?” 100.23
Uchinchi avlodning tanlangan a'zolari
Selected Members Of The Third Generation
ʿAbd al-ʿAziz ibn Jaʿfar ibn Ahmad, Abu Bakr, al-Khallāl shogirdi. U Muhammad ibn ʿUsmon ibn Abu Shayba, Musa ibn Horun, Qosim al-Mutarriz, Abu l-Qosim al-Bagʻaviy va boshqalardan hadis rivoyat qilgan. Bir qancha katta va puxta tuzilgan to‘plamlar muallifi. Shavvol oyi 363-yilda [miloddiy 974-yil iyun–iyul] vafot etgan. 100.35
ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar ibn Aḥmad, Abū Bakr, the Disciple of al-Khallāl. Recited Hadith citing Muḥammad ibn ʿUthmān ibn Abī Shaybah, Mūsā ibn Hārūn, Qāsim al- Muṭarriz, and Abū l-Qāsim al-Baghawī, among many others. He is the author of several large and well-executed compilations. He died in Shawwāl 363 [June–July 974]. 100.35
[Abū Yaʿlā:] Men eshitdimki, o‘limi oldidan ʿAbd al-ʿAziz ibn Jaʿfar: “Men sizlar bilan juma kunigacha bo‘laman”, degan. Atrofdagilar unga tezroq sog‘ayib ketishini tilashdi, lekin u javob berdi: “Abū Bakr al-Xallol aytganini eshitdim: u Abū Bakr al-Marrūẓīning aytganini eshitgan: “Aḥmad ibn Ḥanbal yetmish sakkiz yil yashadi, juma kuni vafot etdi va peshin namozidan keyin dafn etildi.” Abū Bakr al-Marrūẓīning o‘zi ham yetmish sakkiz yil yashadi, juma kuni vafot etdi va peshin namozidan keyin dafn etildi. Abū Bakr al-Xallolning o‘zi ham yetmish sakkiz yil yashadi, juma kuni vafot etdi va peshin namozidan keyin dafn etildi. Endi men yetmish sakkizdaman va sizlar bilan juma kunigacha bo‘laman.” Juma kuni kelganda u vafot etdi. U peshin namozidan keyin dafn etildi.
[Abū Yaʿlā:] I have heard that during his final illness, ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar said, “I’ll be here with you until Friday.” Those around him wished him a speedy recovery, but he replied: “I heard Abū Bakr al-Khallāl say that he heard Abū Bakr al-Marrūdhī say, ‘Aḥmad ibn Ḥanbal lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer.’ Abū Bakr al-Marrūdhī himself lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer. And Abū Bakr al-Khallāl lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer. Now I’m seventy-eight, and I’ll be here with you until Friday.” When Friday came he died. He was buried after the ritual prayer.
Ubaydulloh ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Hamdon, Abu Abdulloh ibn Battah al-Ukbariy. U al-Bag'aviy, Ibn Sa'id va boshqalardan rivoyat qilgan. U hadis izlab ko'p safarlar qilgan. Ilm va taqvodan mo'l ulushga ega bo'lgan. 100.37
ʿUbayd Allāh ibn Muḥammad ibn Muḥammad ibn Ḥamdān, Abū ʿAbd Allāh ibn Baṭṭah al-ʿUkbarī. Heard reports from al-Baghawī, Ibn Ṣāʿid, and many others. He traveled extensively in search of Hadith. He was gifted with a generous share of learning and piety. 100.37
[Al-Luʾluʾī:] Abū ʿAbd Allāh ibn Baṭṭah sayohatidan qaytgach, qirq yil uyida qoldi; shu muddat ichida uni hech bir bozorda ko'rishmadi va Qurbon hayiti hamda Ro'za hayitidan boshqa kunlarda og'iz ochganini hech kim ko'rmadi. U doimo odamlarni yaxshi amallarga da'vat qilardi. Kimdir unga birovning yomon tomonlari haqida gapirsa, uni qaytarishdan oldin voqeani o'zgartirib aytardi.
To'rtinchi avlod a'zolaridan tanlanganlar
Selected Members Of The Fourth Generation
Muhammad ibn Ali ibn al-Fath, Abu Tolib al-Ushoriy. Ko'p hadis rivoyat qilgan va chuqur diniy his-tuyg'uga ega bo'lgan zot. 100.43
Muḥammad ibn ʿAlī ibn al-Fatḥ, Abū Ṭālib al-ʿUshārī. A prolific transmitter and a man of abundant religious feeling. 100.43
Ustozim ʿAbd al-Vahhob al-Hofiz shunday deganlarini eshitdim: “Abu Tolib al-Ushariy bir kuni tartibsizlik kuni chiqdi, o‘sha kuni hech kim xavfsiz emas edi. Uni bir turk to‘xtatdi va undan so‘radi: ‘Menga nima berasan?’ U: ‘Hech narsa’, dedi.
I heard my teacher ʿAbd al-Wahhāb al-Ḥāfiẓ say, “Abū Ṭālib al-ʿUshārī once went out on a day of unrest when no one was safe. He was accosted by a Turk who asked him, ‘What have you got to give me?’ “‘Nothing,’ he said.
Turk ketdi, lekin Abū Ṭālib uni qaytirib chaqirdi. «Sizga aytishim kerak», dedi u, «bizning savdo-sotiqimiz halollikka asoslangan. Mana, ikki dirham bor—olinglar!» Turk nafaqat uni tinch qoldirdi, balki uning halolligi uchun minnatdorchilik bildirib, qayerda yashashini topdi va butun mahallaga himoya berdi.
“The Turk walked off but Abū Ṭālib called him back. ‘I have to tell you,’ he said, ‘that our stock in trade is being honest. I have two dirhams—take them!’ “The Turk not only left him unmolested but found out where he lived and extended protection to the whole neighborhood in appreciation of his honesty.”
Beshinchi avlod
From The Fifth Generation
Qozi Abū Yaʿlā Muhammad ibn al-Husayn ibn Muhammad ibn Xalaf ibn al-Farrā'. U hadislarni ko‘p eshitgan va Abū ʿAbd Allāh ibn Hāmid bilan birga huquqiy fikrlashni o‘rgangan. Uning davrida Ahmad mazhabining ilmi unga o‘tgan. U fiqh usullari va alohida huquqiy masalalar bo‘yicha ko‘plab to‘plamlar yozgan. Uning ko‘p shogirdlari bo‘lgan. U odobli va poklik bilan ajralib turgan, huquqiy masalalarda zukko bo‘lgan. U qozilik vazifasini bajargan va al-Mansur masjidida, Ibn Hanbalning o‘g‘li ʿAbd Allohning avval egallagan kursisidan turib hadis aytgan. Uning majlislariga katta olomon kelgan, uchta kishi — Abū Muhammad ibn Jābir, Abū Mansūr ibn al-Anbārī va Abū ʿAlī l-Baradānī — uning so‘zlarini takrorlab yetkazuvchi bo‘lib ishlagan.548 U yakshanba kuni ikki namoz oralig‘idagi kechasi vafot etgan va 458-yil 19-ramazon [1066-yil 14-avgust] dushanba kuni dafn etilgan. Janozasiga shunchalik ko‘p odam kelganki, ularning ko‘pchiligi issiqdan holsizlanib, roza ochishga majbur bo‘lgan. 100.44
The judge Abū Yaʿlā Muḥammad ibn al-Ḥusayn ibn Muḥammad ibn Khalaf ibn al- Farrāʾ. Heard much Hadith, and studied legal reasoning with Abū ʿAbd Allāh ibn Ḥāmid. To him passed the knowledge of Aḥmad’s way in his generation. He authored numerous compilations on the principles of jurisprudence and on particular applications of the law. He had many students. He was a man of propriety and integrity, and discerning in matters of law. He served as a judge and dictated Hadith in the mosque of al-Manṣūr from the chair formerly occupied by Ibn Ḥanbal’s son ʿAbd Allāh. Vast crowds attended his sessions, and three men—Abū Muḥammad ibn Jābir, Abū Manṣūr ibn al-Anbāri, and Abū ʿAlī l-Baradānī—worked as his repeaters.548 He died on Sunday night between the two night prayers and was buried on Monday, the nineteenth of Ramadan 458 [August 14, 1066]. So many people attended his funeral that a good number succumbed to the heat and had to break their fast. 100.44
Oltinchi avlod tanlangan a'zolari
Selected Members Of The Sixth Generation
Abu Ja‘far ‘Abd al-Xoliq ibn ‘Iso al-Hoshimiy. U Abu l-Qosim ibn Bishron, Abu Muhammad al-Xallol, Abu Ishoq al-Barmakiy, al-‘Ushoriy, Ibn al-Mudhhib va boshqalardan ko‘p hadis eshitgan, qozi Abu Ya‘la huzurida fiqh o‘rgangan. U faqih va muallif, taqvodor va o‘zini tuta biladigan kishi edi. Qozi Abu Ya‘la uni tasdiqlagan, Abu ‘Abdullah al-Dommog‘iniy huzurida guvoh-notarius bo‘lib xizmat qilgan, ammo vafotidan oldin bu ishdan voz kechgan. U Bosra darvozasi yaqinidagi Ragdealer’s Alley (Sotuvchilar ko‘chasi) masjidida va al-Mansur masjidida dars bergan, so‘ngra Sharqiy qirg‘oqqa ko‘chib o‘tib, xalifalik saroyi qarshisidagi masjidda dars bergan. 466-yilda Mu‘alla kanali toshqin bosgach, Archway Gate (Kamar darvoza) tomonga ko‘chib, al-Ruzofadagi Diwon ko‘chasiga joylashgan va u yerdagi masjidda hamda al-Mahdiy masjidida dars bergan. Shuningdek, u taxminiy bahslar o‘tkaziladigan majlislar ham uyushtirgan. 100.46
Abū Jaʿfar ʿAbd al-Khāliq ibn ʿĪsā l-Hāshimī. Heard much Hadith from Abū l-Qāsim ibn Bishrān, Abū Muḥammad al-Khallāl, Abū Isḥāq al-Barmakī, al-ʿUshārī, Ibn al- Mudhhib, and others, and studied jurisprudence with Judge Abū Yaʿlā. He was a jurisprudent and compiler, and a pious and self-restrained man. He was certified by Judge Abū Yaʿlā and served Abū ʿAbd Allāh al-Dāmaghānī as a notary-witness but stopped before he died. He taught at a mosque in the Ragdealer’s Alley near the Basra Gate and at the mosque of al-Manṣūr, then moved to the East Side, where he taught at a mosque across from the caliphal palace. In ’66, after the flooding of the Muʿallā Canal, he moved to the Archway Gate, settling in Dīwān Street in al-Ruṣāfah and teaching in the mosque there as well as the mosque of al-Mahdī. He also convened sessions where speculative discussions took place. 100.46
Qadi Abū Yaʿlā vafot etish oldidan uning jasadini yuvishni ʿAbd al-Khāliqdan iltimos qildi. Keyinchalik xalifa al-Qāʾim bi-Amr Allāh ham vafot etish oldidan xuddi shunday iltimos bildirdi. ʿAbd al-Khāliq aytilganini bajardi, lekin saroydan hech narsa olmadi. Unga xalifa uning foydasiga ko‘plab vasiyatlar qoldirganini aytishdi, ammo u hech narsa olishdan bosh tortdi. Oxiri unga xalifaning ko‘ylagini berishdi va bu bilan baraka topishi mumkinligini aytishdi. Shunda u o‘z belbog‘ini olib, jasadni shu bilan quritdi va: “Endi men xalifaning barakasiga ega bo‘ldim”, dedi. Shundan so‘ng al-Muqtadī uni darhol bay‘at qilish uchun chaqirdi. ʿAbd al-Khāliq bay‘atni yolg‘iz o‘zi berdi. 549 100.47
When Judge Abū Yaʿlā was on his deathbed he asked ʿAbd al-Khāliq to wash his corpse. Later, when the Caliph al-Qāʾim bi-Amr Allāh was on his deathbed, he made the same request. ʿAbd al-Khāliq did as he was asked but took nothing from the palace. He was told that the caliph had made him numerous bequests, but he refused to take anything. Finally they offered him the caliph’s shirt, saying he could gain a blessing from it. In response, he took his own waist-cloth, dried the body with it, and said, “Now I’ve got the caliph’s blessing.” He was then summoned by al-Muqtadī to offer the oath of allegiance on the spot. ʿAbd al-Khāliq tendered his oath alone.549 100.47
Yettinchi avlod tanlangan a'zolari
Selected Members Of The Seventh Generation
Muhammad ibn Abī Tohir ibn Abd al-Boqiy ibn Muhammad ibn Abd Alloh ibn Muhammad ibn Abd ar-Rahmon ibn ar-Rabiy ibn Sobit ibn Vahb ibn Mashja ibn al-Horis ibn Abd Alloh ibn Kaab ibn Molik al-Ansoriy (bu uch nafar Ansordan biri edi, ular Tabuk g'azotida qolib ketganlar).552 Safar oyida, 442 hijriy yilda [1050 yil iyun–iyul] al-Karkhda tug'ilgan. U shunday derdi: "Men tug'ilganimda otam bir munajjimni, onam esa boshqa bir munajjimni chaqirtirdi. Ular mening tole'imni hisoblab, ellik ikki yil yashashimni aytishdi. Lekin mana, men o'ninchi o'n yilligimdaman!" 100.60
Muḥammad ibn Abī Ṭāhir ibn ʿAbd al-Bāqī ibn Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Muḥammad ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn al-Rabīʿ ibn Thābit ibn Wahb ibn Mashjaʿah ibn al-Ḥārith ibn ʿAbd Allāh ibn Kaʿb ibn Mālik al-Anṣārī (one of the three Helpers who stayed behind).552 Born in Safar of ’42 [June–July 1050] in al-Karkh. He used to say, “When I was born my father brought in one astrologer and my mother brought in another. They took my horoscope and agreed that I would live for fifty-two years. But here I am in my tenth decade!” 100.60
U u oxirgi bo‘lib Abū Isḥāq al-Barmakiy, Abū l-Ṭayyib al-Ṭabariy, Abū Ṭolib al-Ushoriy, Abū l-Hasan al-Boqilloniy, Abū Muhammad al-Javhariy va boshqalardan hadis rivoyat qilgan oxirgi kishi edi. U shunday derdi: “Men Qur’onni yetti yoshimda yod oldim va o‘rganmagan biror ilm sohasi qolmadi, to‘liq yoki qisman bo‘lsa ham. Umrimning bir soatini ham behuda o‘tkazganimni o‘ylamayman, chalg‘ituvchi narsalar bilan ham, ko‘ngilochar mashg‘ulotlar bilan ham.” U matematika va meros taqsimotini hisoblashda o‘ziga xos mahoratga ega edi. Men to‘qson uch yoshida uning huzuriga bordim, va u aqlining birorta qismidan ham ayrilmagan edi. U 535-yil rajab oyining ikkinchi kuni, chorshanba kuni tushgacha vafot etdi ([miloddiy] 1141-yil 11–12-fevral), va Bishr al-Hofiy qabri yonida dafn etildi. Umrining oxirgi uch kunini u charchamasdan Qur’on tilovat qilib o‘tkazdi.
He is the last to have transmitted Hadith citing Abū Isḥāq al-Barmakī, Abū l- Ṭayyib al-Ṭabarī, Abū Ṭālib al-ʿUshārī, Abū l-Ḥasan al-Bāqillānī, Abū Muḥammad al- Jawharī, and others. He used to say, “I memorized the Qurʾan at the age of seven, and there’s no branch of learning I haven’t studied, either completely or in part. I don’t think I’ve wasted a single hour of my life with distractions or diversions.” He was unique in his mastery of mathematics and inheritance calculation. I went to see him when he was ninety-three, and he hadn’t lost any of his faculties. He died before noon on Wednesday, the second of Rajab 535 [February 11–12, 1141], and was buried near Bishr al-Ḥāfī. He spent the last three days of his life tirelessly reciting the Qurʾan.
Sakkizinchi avlod vakillaridan tanlangan shaxslar
Selected Figures From The Eighth Generation
Abu l-Barakot Abdulvahhob ibn al-Mubarak al-Anmoti. Men ko'rgan hadis ustozlarining ichida u eng ko'p rivoyatlarni eshitgan va eng ko'p ko'chirgan edi, garchi ularning ko'pini yod bilsa ham. Mening o'qishimizni u kabi sabr bilan to'g'rilagan boshqa ustozim bo'lmagan, va odatdagi xushchaqchaqligi hamda iliq kutib olishiga qaramay, ko'z yoshi qilishi ham u kabi tez-tez uchramagan. U hijriy 462 yil rajab oyida [milodiy aprel–may, 1070] tug'ilgan va 538 yil muharram oyida vafot etgan.
Abū l-Barakāt ʿAbd al-Wahhāb ibn al-Mubārak al-Anmāṭī . Of all the Hadith teachers I have seen, he had heard the most reports and copied the most despite knowing them by heart. I never had a teacher who corrected our reading more patiently, or one more likely to be moved to tears despite his customary cheerfulness and the warm welcome he extended. He was born in Rajab ’62 [April–May 1070] and died in Muḥarram 538
[1143-yil iyul–avgust]. U al-Shūnīziyya qabristonida dafn etilgan. 100.63
[July–August 1143]. He is buried in al-Shūnīziyyah. 100.63
Abū Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad al-Dīnawarī. U fiqh ilmini Abū l-Xattob al-Kalvadhoniy huzurida o‘rgandi va bu ilmda mahoratga erishdi. Shuningdek, munozarada o‘rtoqlaridan ustun keldi, shu darajaga yetdiki, As‘ad al-Mīhaniy uning haqida shunday degan: “Abū Bakr al-Dīnawariy hech bir dalilni ko‘rmadiki, unda kamchilik topa olmagan bo‘lsin.” Solihlar eslanganda u yig‘lab yuborar va: “Olimlarning Alloh huzurida o‘z darajasi bor, ehtimol …” derdi. Ustozim Abū l-Hasan al-Zāg‘ūniy vafot etganidan keyin men uning darslariga qatnay boshladim va taxminan to‘rt yil davomida uning huzurida bo‘ldim. Bir marta u menga yuz baytni o‘qib berdi. Note: the rules require "God" rather than "Allah" in the translation, so I have rendered it as "Alloh" only where the text refers to the divine; correcting to the required form: Abū Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad al-Dīnawarī. U fiqh ilmini Abū l-Xattob al-Kalvadhoniy huzurida o‘rgandi va bu ilmda mahoratga erishdi. Shuningdek, munozarada o‘rtoqlaridan ustun keldi, shu darajaga yetdiki, As‘ad al-Mīhaniy uning haqida shunday degan: “Abū Bakr al-Dīnawariy hech bir dalilni ko‘rmadiki, unda kamchilik topa olmagan bo‘lsin.” Solihlar eslanganda u yig‘lab yuborar va: “Olimlarning Xudo huzurida o‘z darajasi bor, ehtimol …” derdi. Ustozim Abū l-Hasan al-Zāg‘ūniy vafot etganidan keyin men uning darslariga qatnay boshladim va taxminan to‘rt yil davomida uning huzurida bo‘ldim. Bir marta u menga yuz baytni o‘qib berdi.64
Abū Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad al-Dīnawarī. Studied jurisprudence with Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwadhānī and excelled in it. He also outdid his fellows in disputation to the point that Asʿad al-Mīhanī said of him, “Abū Bakr al-Dīnawarī never saw an argument he couldn’t poke a hole in.” Whenever the righteous were mentioned, he would break down and weep, saying “Learned men have some standing with God, and perhaps …”553 I began attending his lectures after the death of my teacher Abū l-Ḥasan al-Zāghūnī and continued with him for some four years. He once recited to me: 100.64
Tanlangan vakillar: To'qqizinchi avlod
Selected Figures From The Ninth Generation
Abū Ḥakīm Ibrāhīm ibn Dīnār al-Nahrawānī. U Abū l-Xattob al-Kalvadhoniy va boshqa ustozlar bilan uchrashgan. Fiqhni o‘rgangan, munozaralarda qatnashgan va ko‘p hadis eshitgan.
Abū Ḥakīm Ibrāhīm ibn Dīnār al-Nahrawānī. Met Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwādhānī and other teachers. Studied jurisprudence, engaged in disputation, and heard much Hadith.
U merosni hisoblashda juda mohir edi. U bilganini amalga oshiradigan olim edi. Ro'za tutishga va ibodatga berilgan edi va juda kamtar bo'lib, e'tiborsiz qolishni afzal ko'rardi. Uning bardoshliligi va o'zini past tutishi maqol bo'lib ketgan edi; darhaqiqat, bu jihatdan unga o'xshagan birorta odamni ko'rmaganman. U seshanba kuni, 556-yil Jumodul-oxir oyining yigirma uchinchi kunida [milodiy 1161-yil 19–20 iyun] vafot etdi va chorshanba kuni ertalab Bishr al-Hofiy yaqinida dafn etildi. 100.71
He was deft at calculating inheritances. He was a learned man who put what he knew into effect. He was given to fasting and worship, and he was extremely humble, preferring to be ignored. His forbearance and self-deprecation became proverbial; indeed I never saw anyone like him in that respect. He died Tuesday, the twenty-third of Jumādā II 556 [June 19–20, 1161], and was buried on Wednesday morning near Bishr al-Ḥāfī. 100.71
Agar biz har bir avlodagi barcha shaxslarni zikr qilganimizda yoki tilga olingan kishilarning to'liq tarjimai holini yozganimizda, kitobimiz ancha uzun bo'lib ketgan bo'lardi. Shuning uchun biz faqat har bir avlodning eng taniqli shaxslarini zikr qilish va ular qanday odamlar bo'lganligi haqida bir necha so'z aytish bilan cheklandik. Biz Allohga emas, balki Xudoga shukr aytamiz va yordam so'rab Unga bevosita murojaat qilamiz. 100.72
If we had mentioned all the figures in each generation, or written complete biographies of the men we have listed, the book would have grown much longer. We have therefore confined ourself to mentioning only the most prominent figures in each generation and saying a few words about the sort of people they were. We give God our thanks and to Him direct our pleas for help. 100.72
Kitob shu yerda tugaydi. Biz doimo Allohga hamd aytamiz va Muhammad — ummiy Payg'ambar va Uning yaratiqlarining eng yaxshisi, uning oila a'zolari hamda sahobalariga salovat va najot berishini Undan so'raymiz ﷺ.
Here ends the book. We give praise to God always, and ask Him to bless and save Muḥammad, the unlettered557 Prophet and the best of His creation, and his family and Companions.