Uning zuhd va ruhiy zaiflik haqidagi so'zlari
His Statements About Renunciation And Spiritual Weakness
[Muhammad ibn Nasr al-Ibodatchi:] Men Ahmad ibn Hanbalni: "Agar yaxshi ish qilish imkoniyatiga ega bo'lsangiz, kutmang!" deganini eshitdim. 31.1
[Muḥammad ibn Naṣr the Worshipper:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “If you have a chance to do something good, don’t wait!” 31.1
Men u bilan chegaralarda jangga chiqish haqida gaplashdim, u esa dedi: “Kutmang: boring!” [Al-Tarasūsī:] Men Yahyo l-Jallo’ bilan birga — u Abdollar (Al-Abdāl) qatoriga kiruvchilardan biri edi — Ahmadni ko‘rgani bordim. U Furon, Zuhayr va Horun al-Hammol (yuk tashuvchi) bilan birga edi. 31.2
I asked him about going out to fight on the frontiers and he said, “Don’t wait: go!” [Al-Ṭarasūsī:] I went with Yaḥyā l-Jallāʾ—who was supposed to be one of the Substitutes—to see Aḥmad. He was with Fūrān, Zuhayr, and Hārūn al-Ḥammāl (the porter). 31.2
“Alloh sizni barakalasin, Ahmad!” dedim men. “Ayting-chi: Inson qalbini nima yumshatadi?” U o‘z hamrohlariga qarab ko‘z qisdi. So‘ng bir muddat boshini egib turdi.
“God bless you, Aḥmad!” I said. “Tell me: What softens a person’s heart?” He turned to his companions and winked. Then he bowed his head for a time.
Nihoyat u boshini ko‘tardi va dedi: «O‘g‘lim, bu halol narsalarni yeyishdir». Men chiqib, to‘g‘ri Abū Naṣr Bishr ibn al-Ḥārithning oldiga bordim va unga xuddi shu savolni berdim. U tilovat qildi: «Diллар Alloh zikri bilan tinchlanmaydimi?»176
Finally he looked up and said, “Son, it’s eating permitted foods.” I left and went directly to Abū Naṣr Bishr ibn al-Ḥārith and asked him the same question. He recited: «Do hearts not find reassurance in the thought of God?»176
Men unga Ahmad ibn Hanbalnikidan endigina kelganimni aytdim.
I told him that I had just come from Aḥmad ibn Ḥanbal’s.
“Tushunarli,” dedi u. “Xo‘sh, Ahmad senga nima degan edi?” “U ‘ruxsat etilgan narsalarni yeyish’ degan edi.” “U to‘g‘ri aytibdi,” dedi Bishr. “Boshlanadigan joy aynan shu!” Shundan so‘ng men ʿAbd al-Vahhob al-Varroqning oldiga bordim va unga xuddi shu savolni berdim.
“I see,” he said. “So what did Aḥmad tell you?” “He said ‘eating permitted foods.’” “He’s right,” said Bishr. “That’s the place to start!” Then I went to see ʿAbd al-Wahhāb al-Warrāq and asked him the same question.
U u oyatni o‘qidi: «Qalblar Alloh zikridan tinchlik topmaydimi?» Men unga Ahmad ibn Hanbalnikidan endigina kelganimni aytdim. Uning yuzi xursandchilikdan qizarib ketdi va u Ahmad nima degani haqida so‘radi.
He recited: «Do hearts not find reassurance in the thought of God?» I told him that I had just come from Aḥmad ibn Ḥanbal’s. His face turned pink with delight and he asked what he had said.
“U aytdi: ‘halol taomlarni yeyish.’” “U to‘g‘ri aytdi: mohiyat aynan shu!” — deb hayqirdi u. “Boshlash joyi u sizga aytgan joyda.” [Al-Marrūdhī:] Men Aḥmadning o‘z nafsiga shunday deganini eshitdim: “Hozir zahmat chek, yo‘qsa keyin pushaymon bo‘lasan!” 31.3
“He said ‘eating permitted foods.’” “He’s right: that’s the essence!” he exclaimed. “The place to start is where he told you.” [Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say to his soul: “Suffer now or regret it later!” 31.3
[Abdulloh:] Men bir safar otam dunyo ishlari haqida gap ketganda, oz narsaga qanoat qilish mumkin, ammo ko'p narsaga hech qachon qanoat qilib bo'lmaydi, deganini eshitganman. 31.4
[ʿAbd Allāh:] I once heard my father say, when someone mentioned the things of this world, that one can be satisfied with having little but never satisfied with having much. 31.4
Boshqa bir holatda, kimdir faqirlikni eslatganida, u aytdi: “Fazilat bilan birga bo‘lgan faqirlik!” [Al-Marrūdhiy:] Bir marta Ahmadni shunday deganini eshitdim: “Faqir bo‘lishdan ko‘ra savobliroq narsa yo‘q. Xotining sendan biror narsa so‘raganida-yu, unga qurbing yetmasa, qanday ajr olganingni bilasanmi?” 31.5
On another occasion, when someone mentioned poverty, he said: “Poverty with virtue!” [Al-Marrūdhī:] I once heard Aḥmad say: “Nothing has as much merit as being poor. Do you know that when your wife asks you for something and you can’t afford it, what a reward you’ve earned?” 31.5
[Al-Khallāl:] ʿAbd al-Malik ibn ʿAbd al-Ḥamīd bizga xabar berdi: Aḥmad unga bir gal aytdi: «Bizlardan qaysi biri uzoq yashaydi? Ellik yil? Oltmish yil? Siz bizdan unchalik orqada emassiz!» 31.6
[Al-Khallāl:] ʿAbd al-Malik ibn ʿAbd al-Ḥamīd told us that Aḥmad once said to him, “How long does any of us live? Fifty years? Sixty? You’re not that far behind us!” 31.6
[Al-Warrāq:] Men Ahmad ibn Hanbalning bir gap aytganini eshitganman: "Yoshligimni yo'qotish menga xuddi qo'ltig'imdan biror narsaning tushib ketganidek tuyuladi."177 31.7
[Al-Warrāq:] I once heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “Losing my youth seems no different to me than letting something drop out of my sleeve.”177 31.7
[Al-Marrūdhī:] Men Ahmadning shunday deganini eshitganman: “Bu dunyodan qancha kam olsang, oxirida hisobing shuncha yengil bo‘ladi.” 31.8
[Al-Marrūdhī:] I once heard Aḥmad say, “The less of this world you take, the lighter your reckoning in the end.” 31.8
[Yaʿqūb ibn Isḥāq:] Aḥmad ibn Ḥanbaldan Allohga butunlay tayanish nima ekanligi so‘ralganda, u shunday javob bergan: “Odamlardan yordam kutib, atrofga qaramaslikni o‘rganish.” 31.9
[Yaʿqūb ibn Isḥāq:] Asked what it meant to be completely reliant on God, Aḥmad ibn Ḥanbal said, “Learning not to look around hoping for help from other people.” 31.9
"Buni qayerdan olgansiz?" "Ibrohim alayhissalom manjanīqqa qo'yilganda aytgan so'zlari."178
“What’s your source for that?” “What Abraham said when they put him on the mangonel.”178
[Yaʿqūb ibn Isḥāq:] Aḥmad ibn Ḥanbaldan Allohga to‘liq tayanish nimani anglatishi so‘ralganda, u shunday javob berdi: “Hech bir boshqa maxluqdan yordam izlab qaramaslikni o‘rganish.” 31.10
[Yaʿqūb ibn Isḥāq:] Asked what it meant to be completely reliant on God, Aḥmad ibn Ḥanbal said, “Learning not to look around for help from any other creature.” 31.10
“Bu gapingizning manbai nima?” “Xalil Alloh Ibrohimning minjaniqqa qo‘yilganda Jabroil alayhissalomga: ‘Sendan hech narsa kerak emas’ degani haqidagi hikoya. Keyin Jabroil: ‘Unda sizga yordam bera oladigan Zotdan so‘rang’, deganida, u: ‘Men U nima tanlasa, shunga roziman’, deb javob bergan.” [ʿAbd Allāh:] Ahmaddan jasorat nima ekani so‘ralganda, u shunday dedi: “Nafsing tilagan narsadan voz kechib, qo‘rqqan narsani qabul qilishdir.” 31.11
“What’s your source for that?” “The story about Abraham, the Friend of God, when he was put on the mangonel and said to Gabriel, ‘From you, no.’ Then, when Gabriel said, ‘Ask the One who can help you, then,’ he answered, ‘I accept whatever He chooses for me.’” [ʿAbd Allāh:] Aḥmad was asked what bravery meant and he said, “Renouncing what you crave and embracing what you fear.” 31.11
Muhammad ibn Nasr: Men Ahmad ibn Hanbal shunday deganini eshitdim: "Agar qilmoqchi bo'lgan yaxshi ishingiz bo'lsa, biror to'siq paydo bo'lmasidan oldin tezroq qiling." 31.12
[Muḥammad ibn Naṣr:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “If there’s anything good you intend to do, hurry up and do it before something gets in the way.” 31.12
[ʿAbd al-Ṣamad ibn Sulaymān:] Bir kuni men Aḥmad ibn Ḥanbalning uyida tunab qoldim, u men uchun suv qo‘ydi. Ertalab u suvdan foydalanmaganimni ko‘rdi. 31.13
[ʿAbd al-Ṣamad ibn Sulaymān:] Once when I spent the night at Aḥmad ibn Ḥanbal’s he put some water out for me. In the morning he saw I hadn’t used it. 31.13
“Siz o‘zingizni hadis olimi deb ataysiz, — dedi u, — va tun namozini o‘qimadingizmi?” Men sayohatda ekanimni aytib e’tiroz bildirdim.
“You call yourself a Hadith scholar,” he said, “and you didn’t do a night prayer?” I protested that I was traveling.
"Nima bo'pti?" — deb javob qaytardi u. "Masruq hajga borganida, u faqat bir xil uxlardi: peshonasi yerga tegan holda."179
“So what?” he retorted. “When Masrūq performed the pilgrimage, he slept only one way: with his forehead on the ground.”179
Abu Ismat: Bir safar men Ahmad ibn Hanbalnikida tunab qoldim, u menga suv keltirib qo‘ydi. Ertalab u suvning ichilmaganini ko‘rdi. 31.14
[Abū ʿIṣmah:] Once when I spent the night at Aḥmad ibn Ḥanbal’s he brought some water and put it out for me. In the morning he saw it was untouched. 31.14
“Alloh bizga rahm qilsin!” — deb yubordi u. — “Hadis izlaydigan, lekin tunda namoz o‘qimaydigan odam?!” [Ibn al-Madīniy:] Bir safar oldidan Ibn Hanbal bilan xayrlashayotganimda undan so‘radim: u men uchun biror narsa qilishimni xohlaydimi? 31.15
“God help us!” he cried. “A man who seeks Hadith but doesn’t pray at night?” [Ibn al-Madīnī:] Once, before a trip, as I was taking leave of Ibn Ḥanbal, I asked if he wanted me to do anything for him. 31.15
"Ha," dedi u. "Qayerga bormang ham, Allohdan qo'rqishni yoningizda saqlang va ko'zingizni oxirat dunyosiga tikib yuring." [Yahyo l-Jallo':] Men Ahmad ibn Hanbalning shunday deganini eshitganman: "Bu dunyoning narsalari Qur'onni biladigan kishilarning irodasini zaiflashtirib qo'yishini ko'rishni yomon ko'raman." 31. Note: the rules call for "God" rather than "Allah," so the Uzbek word for God should appear instead, but I've translated "Allah" above in error. Corrected version: "Ha," dedi u. "Qayerga bormang ham, Xudodan qo'rqishni yoningizda saqlang va ko'zingizni oxirat dunyosiga tikib yuring." [Yahyo l-Jallo':] Men Ahmad ibn Hanbalning shunday deganini eshitganman: "Bu dunyoning narsalari Qur'onni biladigan kishilarning irodasini zaiflashtirib qo'yishini ko'rishni yomon ko'raman." 31.16
“Yes,” he replied. “Carry the fear of God wherever you go, and keep your eyes on the next world.” [Yaḥyā l-Jallāʾ:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “I hate to see the things of this world weaken the resolve of men who know the Qurʾan.” 31.16
[ʿAbd Allāh:] Bir kuni men otamdan menga biror nasihat berishini so‘radim. U shunday dedi: “Doim to‘g‘ri ish qilishni niyat qil. Niyating to‘g‘ri bo‘lsa, hammasi yaxshi bo‘ladi.” 31.17
[ʿAbd Allāh:] One day I asked my father to give me some advice. He said, “Always intend to do the right thing. As long as your intention is sound, you’ll be all right.” 31.17
[Al-Marrūdhī:] Kimdir bir marta Ibn Ḥanbaldan uning qavmi nima qilib shunchalik yaxshi obro'ga erishganini so'radi. 31.18
[Al-Marrūdhī:] Someone once asked Ibn Ḥanbal what his people had done to become so well regarded. 31.18
"Ular rostgo'y bo'lishdi", dedi u.
“They’ve been truthful,” he said.
"Men Otamning shunday deganini eshitganman: "Nimadan qo'rqish kerakligini bilmasang, to'g'ri ma'noda qo'rqa olmaysan.""19
[ʿAbd Allāh:] I heard my father say, “You can’t be rightly fearful unless you know what to fear.”180 31.19