Al-Ma'mun vafotidan keyin nima bo'ldi
What Happened After The Death Of Al-maʾmūn
Ma'mun vafot etgani e'lon qilinishi bilanoq, Ahmad ibn Hanbal va Muhammad ibn Nuh, biz ko'rganimizdek, kishanlarda Iroqqa qaytarib yuborildi. Muhammad ibn Nuh yo'lda vafot etdi, Ahmad esa hali ham zanjirda bo'lgan holda yo'lni davom ettirib, oxiriga yetkazdi. 68.1
As soon as al-Maʾmūn’s death was announced, Aḥmad ibn Ḥanbal and Muḥammad ibn Nūḥ were sent back to Iraq in irons, as we have seen. Muḥammad ibn Nūḥ died on the way and Aḥmad, still in chains, completed the journey. 68.1
[Al-Būshanjī:] Al-Ma'mun hukmronligi davrida Ahmad Vizantiya chegarasiga olib ketildi. U ar-Raqqagacha yetib borgan edi, al-Ma'mun Badhandunda vafot etdi, shu sababli ikkovi hech qachon uchrashmadi.347 Bu 218 [833] yilda bo'lgan. 68.2
[Al-Būshanjī:] During the reign of al-Maʾmūn, Aḥmad was taken away to the Byzantine frontier. He had traveled as far as al-Raqqah when al-Maʾmūn died at al- Badhandūn, so the two never met.347 That was in 218 [833]. 68.2
Abu l-Abbos ar-Raqqiy, hadis olimi, menga aytdiki, u va boshqa ba'zilar Ahmadni Raqqada qamoqda bo'lganida ziyorat qilgan. U yerda ular unga inson hayoti xavf ostida bo'lganda musulmonga e'tiqodini yashirishga ruxsat beradigan rivoyatlarni keltirib, uni ular bilan yuzma-yuz qilishgan.
Abū l-ʿAbbās al-Raqqī, a Hadith scholar, told me that he and some others went to visit Aḥmad during his imprisonment in al-Raqqah. There they confronted him with the reports that allow a Muslim to conceal his beliefs when his life is in danger.
«Lekin siz Xabbobning quyidagi rivoyatiga nima deysiz», deb javob berdi Ahmad, «unda shunday deyilgan:
“But what do you do,” responded Aḥmad, “with Khabbāb’s report that says:
"Sizdan oldin shunday mo'minlar bo'lganki, ularni ikkiga arralab tashlasalar ham, imonlaridan voz kechmagan", deb aytilganda, ular umidsizlikka tushdilarmi?
‘Before your time there were believers who could be sawed in half without renouncing their faith’?” When they heard that they gave up hope.
"Meni qamashsa ham farqi yo'q," — deb davom etdi u. — "Uyim allaqachon zindon. Meni qilichdan o'ldirishsa ham farqi yo'q. Men faqat qamchilanishdan qo'rqaman. Agar chiday olmasam-chi?" Mahbuslardan biri uning gapini eshitib qoldi. "Qo'rqma, Ahmad", — dedi u. — "Ikki qamchidan keyin qolganlarini sezmaysan." Ahmad xotirjam tortdi.
“I don’t care if they keep me locked up,” he went on. “My house is already a prison. I don’t care if they kill me by the sword, either. The only thing I’m afraid of is being flogged. What if I can’t take it?” One of the prisoners had overheard him. “Don’t worry, Aḥmad,” he said. “After two lashes you don’t feel the rest.” Aḥmad looked relieved.
Shundan so'ng u Raqqadan qaytarildi va Bag'dodda qamoqqa tashlandi.
After that he was brought back from al-Raqqah and jailed in Baghdad.
[Ṣāliḥ:] Al-Ma'mun vafot etgani haqidagi xabar kelganda, Muhammad ibn Nuh va otam, hali ham zanjirda, Raqqaga qaytarildi. U yerdan ular qamoq kemasida yo'lda davom etdilar. Ano'otga yetib kelganlarida, Muhammad ibn Nuh vafot etdi va ular uni o'sha yerda dafn etdilar. Nihoyat, otam, hali ham zanjirda, Bag'dodga yetib keldi. 68.3
[Ṣāliḥ:] When the news came that al-Maʾmūn had died, Muḥammad ibn Nūḥ and my father, still in chains, were sent back to al-Raqqah. From there they continued their journey on a prison ship. When they reached ʿĀnāt, Muḥammad ibn Nūḥ died and they buried him there. Finally my father, still in chains, reached Baghdad. 68.3
Avvaliga u bir necha kun Yāsirīyahda turdi.348 Keyin uni ʿUmārah saroyi yaqinidagi shu maqsad uchun ijaraga olingan uyda saqlashdi.349 Shundan so‘ng uni Mawṣilī ko‘chasidagi Oddiy xalq zindoniga350 o‘tkazishdi — yoki boshqa rivoyatga ko‘ra, al-Mawṣiliyyah deb ataladigan ko‘chaga.351
First he stayed for a few days in Yāsirīyah.348 Then they held him in a house rented for that purpose near the Palace of ʿUmārah.349 After that he was transferred to the Commoners’ Prison350 in Mawṣilī Street—or, according to another report, a street called al-Mawṣiliyyah.351
[Ṣāliḥ:] Otam aytdilar: “Men zanjirlar hali ham bo‘ynimda bo‘lgan holda mahbuslarga namozda imomlik qilardim.”352 68.4
[Ṣāliḥ:] My father said, “I used to lead the prisoners in prayer with the chains still on me.”352 68.4
[Abū Bakr al-Aʿyan:] Men Ādam al-ʿAsqalānīga Bag'dodga borishimni aytdim va u biror narsa xohlaysizmi, deb so'radim. 68.5
[Abū Bakr al-Aʿyan:] I told Ādam al-ʿAsqalānī I was traveling to Baghdad and asked him if he wanted anything. 68.5
“Ha,” dedi u. “Borganingizda Ahmad ibn Hanbalning oldiga boring, uni men tomonimdan salomlang va unga shuni ayting. ‘Ey, sen! Allohdan qo‘rqing va U zotga yaqinlashishga intiling, to‘g‘ri yo‘lda qat’iy turing. Hech kim sizni ruhiy tushkunlikka solmasin: Xudo xohlasa, siz Jannatning eshigi oldida turibsiz.’ Va unga ayting: ‘Biz al-Lays ibn Sa‘dning Muhammad ibn ‘Ajlondan, u Abu z-Zinaddan, u al-A‘rajdan, u esa Abu Hurayradan rivoyat qilganini eshitganmiz: Payg‘ambar ﷺ shunday degan: “Agar sizlarni Xudoning amriga xilof ish qilishga chaqirishsa, ularga quloq solmang.”’” Shunda men Ahmad ibn Hanbalning oldiga, zindonga bordim. Uni topib, salom berdim, al-‘Asqalоniyning salomini yetkazdim va uning so‘zlarini, shuningdek, hadisni takrorladim.
“Yes,” he said. “When you get there, go to Aḥmad ibn Ḥanbal, greet him for me, and tell him this. ‘You there! Fear God, and seek closeness to Him, by staying the course. Let no one dismay you: you stand—God willing—at the very gate of the Garden.’ And tell him: ‘We heard al-Layth ibn Saʿd report, citing Muḥammad ibn ʿAjlān, citing Abū l-Zinād, citing al-Aʿraj, citing Abū Hurayrah, that the Prophet, God bless and keep him, said: “If any ask you to disobey God, heed him not.”’” So I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal in jail. When I found him, I greeted him, conveyed al-ʿAsqalānī’s greeting, and repeated his words, along with the Hadith.
Ahmad bir muddat nigohini pastga tushirdi, so'ng boshini ko'tarib dedi: "Allah uni hayotida ham, vafotidan keyin ham rahmatiga olsin! Uning nasihati haqiqatan ham yaxshi edi." [Al-A'yon:] Men Odam ibn Abu Iyos [al-Asqaloniy]ning oldiga borib, unga Abdulloh ibn Solih salom yuborganini aytdim. 68.6
Aḥmad lowered his gaze for a time, then raised his head and said, “God have mercy on him in life and death alike! His is good counsel indeed.” [Al-Aʿyān:] I went to Ādam ibn Abī Iyās [al-ʿAsqalānī] and told him that ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ had sent him his regards. 68.6
"Menga undan salom yetkazmang, unga esa mendan salom yetkazmang!" — dedi u. — "Nega?" — deb so'radim.
“Convey no greetings to me from him,” he said, “or to him from me!” “Why not?” I asked.
“Chunki u Qur’on yaratilgan, deb aytgan.” “U buni aytganini inkor qilganini faqat hozir tushuntirdi,” dedim men, “va hamma oldida o‘z so‘zini qaytarib olishini e’lon qildi.” “Unday bo‘lsa, unga mening salomimni yetkazing.” Chiqib ketayotganimda al-ʿAsqalaniyga Bag‘dodga borishimni aytdim va undan biror narsa xohlaysizmi, deb so‘radim.
“Because he said that the Qurʾan is created.” “He’s just explained that he didn’t mean it,” I said, “and he’s announced to everyone that he takes back what he said.” “In that case, convey my greetings.” As I was leaving, I told al-ʿAsqalānī I was going to Baghdad and asked him if he wanted anything.
“Ha,” dedi u. “Ibn Hanbalga borib, mening salomimni yetkazing. Unga shunday deng: ‘Ey, sen! Allohdan qo‘rq va Unga yaqinlashishga intil, to‘g‘ri yo‘ldan ozmay yur. Hech kim seni ruhsizlantirmasin: sen, Alloh xohlasa, Jannat darvozasi oldida turibsan.’ Va unga shunday deng: ‘Biz al-Lays ibn Sa‘d Muhammad ibn ‘Ajlondan, u Abu z-Zinaddan, u al-A‘rajdan, u Abu Hurayradan rivoyat qilganini eshitganmiz: Payg‘ambar ﷺ shunday degan edilar:’”
“Yes,” he said. “Go to Ibn Ḥanbal and give him my regards. Tell him this: ‘You there! Fear God, and seek closeness to Him, by staying the course. Let no one dismay you: you stand—God willing—at the very gate of the Garden.’ And tell him: ‘We heard al-Layth ibn Saʿd report, citing Muḥammad ibn ʿAjlān, citing Abū l-Zinād, citing al-Aʿraj, citing Abū Hurayrah, that the Prophet, God bless and keep him, said:
“Agar kimdir sizni Alloh taolo ga itoatsizlik qilishga chaqirsa, unga quloq solmang”, deb aytganini eshitganman. Shunda men Ahmad ibn Hanbalni zindonda ko‘rgani bordim. Uni topganimda, al-Asqaloniyning salomini va nasihatini, shuningdek, hadisni unga yetkazdim. Ahmad bir zum nigohini pastga tushirdi, so‘ng dedi: “Alloh unga hayotida ham, o‘limidan keyin ham rahm qilsin! Uning nasihati haqiqatan ham yaxshi maslahatdir.”
“If any ask you to disobey God, heed him not.”’” So I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal in jail. When I found him, I conveyed al- ʿAsqalānī’s greeting and his advice, along with the Hadith. Aḥmad lowered his gaze for a moment, then said, “God have mercy on him in life and death alike! His is good counsel indeed.”