مونږ مخکې یادونه وکړه چې د الله رسول ﷺ د جمعې په ورځ، د ربیع الاول د میاشتې ۱۲مه، د ۱ هجري کال کې، یعنې د ۶۲۲ زیږدیز کال د سپتمبر ۲۷مه مدینې ته ورسید او د ابو ایوب د کور ښکته برخه یې د لنډمهاله استوګنې لپاره وګرځوله۔

We have already mentioned that the Messenger of Allâh (Peace be upon him) arrived in Madinah on Friday, 12th Rabi‘ Al-Awwal 1 A.H., i.e. September 27th. 622 A.D. and took the downstairs of Abi Ayyub’s house as a temporary residence.

د مدینې منورې ته له راتګ وروسته د پیغمبر ﷺ لومړی کار دا وو چې هغه ځای کې یوه جومات جوړ کړي چیرته چې د هغه اوښ ناست شو. هغه ځمکه چې د دوو یتیمانو وه، اخیستل شوه. پیغمبر ﷺ پخپله د جومات په جوړولو کې برخه واخیسته، د خښتو او ډبرو وړل یې کول او په دې وخت کې یې شعرونه لوستل.

The first task to which the Prophet (Peace be upon him) attended on his arrival in Madinah was the construction of a Mosque, in the very site where his camel knelt down. The land, which belonged to two orphans, was purchased. The Prophet (Peace be upon him) himself contributed to building the Mosque by carrying adobe bricks and stones while reciting verses:

«یا اللہ! آخرت کے عیش کے سوا کوئی عیش نہیں، پس تُو مہاجرین اور انصار کو بخش دے۔»

• “O Allâh! no bliss is there but that of the Hereafter, I beseech you to forgive the Emigrants and Helpers.”.

زمکه د بوټو، ځنګلي بوټو، کجورو او کښلو څخه پاکه شوه، د مشرکینو قبرونه وایستل شول، بیا یې برابر کړل شول او شاوخوا ونې وکرل شوې. د قبلې (هغه لوری چې مسلمانان لمانځه کې ورته مخ اړوي) جوړه شوه چې بیت المقدس ته مخ وي؛ د چت د ساتلو لپاره دوه تیرې هم ودرول شوې. دا څلور ګوټې وه، هر اړخ یې شاوخوا ۱۰۰ ګزه و، شمال ته مخ وو، او پاتې دریو اړخونو کې یې درې دروازې وې. ورسره نږدې د پیغمبر ﷺ د کورنۍ لپاره خونې جوړې شوې چې له ډبرو او خښتو څخه وې، چتونه یې د کجورو له پاڼو وو. د مسجد په شمال کې د هغو مسلمانانو لپاره ځای ټاکل شو چې نه کورنۍ درلودله نه کور. د هجرت وروسته په دې لومړني پړاو کې اذان پیل شو (د لمانځه د ورتګ لپاره د مسلمانانو بلل د لمانځه د اعلان په واسطه). مسجد یوازې د لمانځه د ترسره کولو ځای نه و، بلکې یو اسلامي اتحادیه وه چېرته چې مسلمانانو ته اسلام او د هغه عقیدې زده کولې. دا د غونډې ځای هم و چېرته چې د جاهلیت وخت مختلف متضاد رجحانونه په توافق راتلل؛ دا د مرکز ځای و چېرته چې د مسلمانانو ټول چارې اداره کېدې، او مشورتي او اجرائیوي شورا ګانې پکې جوړېدې.

The ground was cleared, of weeds and shrubs, palm trees and rubbish, the graves of the polytheists dug up and then levelled and the trees planted around. The Qiblah (the direction in which the Muslims turn their faces in prayer) was constructed to face Jerusalem; two beams were also erected to hold the ceiling up. It was square in form, each side measuring approximately 100 yards, facing towards the north and having three gates on each of the remaining sides. Nearby, rooms reserved for the Prophet’s household were built of stones and adobe bricks with ceilings of palm leaves. To the north of the Mosque a place was reserved for the Muslims who had neither family nor home. The Adhân (summoning the Muslims to the Mosque by the Call for prayer) was initiated at this early stage of post-migration era. The Mosque was not merely a locus to perform prayers, but rather an Islamic league where the Muslim’s were instructed in Islam and its doctrines. It served as an assembly place where the conflicting pre-Islamic trends used to come to terms; it was the headquarter wherein all the affairs of the Muslims were administered, and consultative and executive councils held.

مسجد چې جوړ شو، نبي کريم ﷺ بيا خپل پام د مدينې د مسلمانانو ترمنځ د متقابلې ورورولۍ د تړاو پر پياوړتيا واړاوه، يعنې الانصار (مرستندويان) او المهاجرون (هجرت کوونکي). دا د نړۍ په تاريخ کې حقيقتاً بې ساري وه. نهه ويشت سړي راټول شول، چې نيمايي يې مهاجرين او نور انصار وو، او دوي د انس بن مالک په کور کې سره راټول شول، چېرته چې نبي کريم ﷺ د ورورولۍ روحاني ته خپله رسمي برکت ورکړ. کله چې د هغو دوو کسانو څخه چې د ورورانو په توګه جوړه شوي وو يو مړ شو، د هغه ملکيت د هغه ديني ورور ته پاتې کېده. دا دود تر هغه وخته دوام وکړ چې د بدر په جګړه کې لاندې آيت نازل شو او د وراثت منظم قانون خپل معمول لاره ونيوله:

The Mosque being thus constructed, the Prophet (Peace be upon him) next turned his attention to cementing the ties of mutual brotherhood amongst the Muslims of Madinah, Al-Ansar (the Helpers) and Al-Muhajirun (the Emigrants). It was indeed unique in the history of the world. A gathering of 90 men, half of whom Emigrants and the others Helpers assembled in the house of Anas bin Malik where the Prophet (Peace be upon him) gave the spirit of brotherhood his official blessing. When either of the two persons who had been paired as brothers, passed away, his property was inherited by his brother-in-faith. This practice continued till the following verse was revealed at the time of the battle of Badr, and the regular rule of inheritance was allowed to take its usual course:

«مګر خپل وینې خپلوان د میراث په برخه کې یو له بل سره نږدې دي.» [۸:۷۵]

•“But kindred by blood are nearer to one another regarding inheritance.” [8:75].

"د ایمان ورورولی،" د محمد الغزالي په وینا، "دا وه چې د نژاد او قوم ټول توپیرونه لاندې وي، او د اسلامي اصل ملاتړ وشي: هیڅوک د بل پر مخ نه لوړ دی، مګر د تقوا او د خدای ویره پر بنسټ."

“Brotherhood-in-faith” to quote Muhammad Al-Ghazali again, “was holding subordinate every distinction of race and kindred and supporting the Islamic precept: none is superior to the other except on the basis of piety and God-fearing.”.

پیغمبر ﷺ نے اس بھائی چارے کے ساتھ ایک معتبر عہد وابستہ کیا۔ یہ محض بے معنی الفاظ نہیں تھے، بلکہ خون اور مال سے متعلق ایک معتبر عملی رواج تھا، نہ کہ کسی وقتی خواہش یا اتفاقی سلام کی صورت۔

The Prophet (Peace be upon him) attached to that brotherhood a valid contract; it was not just meaningless words but rather a valid practice relating to blood and wealth rather than a passing whim taking the form of accidental greeting.

د ورورولۍ او یو بل سره د احساس د فضا له امله د هغه د ملګرو په زړونو کې د ایثار روحیه ژور ځای ونیو، او ډیرې ښې پایلې یې ورکړې. د بیلګې په توګه، سعد بن ربیع، چې یو انصاري و، خپل ورور عبدالرحمن بن عوف ته وویل: «زه د انصارو تر ټولو شتمن سړی یم. زه خوښ یم چې خپل مال له تاسو سره په نیمایي ویشم. زه دوه ښځې لرم، زه چمتو یم چې یوې یې طلاق ورکړم، او د هغې د عدت له پای ته رسیدو وروسته (هغه مهال چې طلاق شوې ښځه باید په خپل کور کې بې ودې پاتې شي) ته یې کولی شې واده ورسره وکړې.» خو عبدالرحمن بن عوف هیڅ شی منلو ته چمتو نه و: نه مال او نه کور. نو هغه خپل ورور ته برکت ورکړ او وې ویل: «مهرباني وکړه ما بازار ته لارښوونه وکړه، ترڅو زه په خپلو لاسونو خپل بخت جوړ کړم.» او هغه واقعاً بریالی شو او ډیر ژر یې د خپل لاس د کار په ذریعه واده وکړ۔

The atmosphere of brotherhood and fellow-feeling created a spirit of selflessness infused deeply in the hearts of his followers, and produced very healthy results. For example, Sa‘d bin Ar-Rabi‘, a Helper, said to his fellow brother ‘Abdur Rahman bin ‘Awf, “I am the richest man amongst the Helpers. I am glad to share my property half and half with you. I have two wives, I am ready to divorce one and after the expiry of her ‘Iddah, (the prescribed period for a woman divorcee to stay within her house unmarried) you may marry her.” But ‘Abdur Rahman bin ‘Awf was not prepared to accept anything: neither property nor home. So he blessed his brother and said: “Kindly direct me to the market so that I may make my fortune with my own hands.” And he did prosper and got married very shortly by his own labour.

انصار د خپلو ایماني ورونو سره خورا سخاوتمند وو. ابوهریره روایت کوي چې دوي یوه ځل د پیغمبر ﷺ خدمت ته راغلل او غوښتل یې چې د خرما باغونه د مدینې د مسلمانانو او د مکې له ورونو ترمنځ په مساوي ډول وویشل شي. خو پیغمبر ﷺ دا درنه بار په دوي اړول ښه نه ګڼل. په پای کې دا فیصله وشوه چې مهاجرین به د انصارو سره په باغونو کې کار کوي او حاصل به یې د دواړو ترمنځ په مساوي ډول وېشل کېږي.

The Helpers were extremely generous to their brethren-in-faith. Abu Hurairah reported that they once approached the Prophet (Peace be upon him) with the request that their orchards of palm trees should be distributed equally between the Muslims of Madinah and their brethren from Makkah. But the Prophet (Peace be upon him) was reluctant to put this heavy burden upon them. It was, however, decided that the Emigrants would work in the orchards alongwith the Helpers and the yield would be divided equally amongst them.

دا ډول مثالونه د انصارو د قربانۍ، ایثار او زړه‌سواندۍ روح، او همدارنګه د مهاجرو هغه احساس ته مستقیم اشاره کوي چې د مننې، شکر او خپل عزت نفس ساتلو ته یې ډیر ارزښت ورکاوه. دوی یوازې هغه څه اخیستل چې د یوې معقولې ژوند ترلاسه کولو کې مرسته وکړي. په لنډ ډول، د ورور‌ولۍ دا پالیسي دومره حکیمانه او وخت ته ښه وه چې ډیری ستونزمن مسائل په ډیر ښه او معقول ډول حل شول۔

Such examples point directly to the spirit of sacrifice, altruism and cordiality on the part of the Helpers, and also to the feeling of appreciation, gratitude and self-respect that the Emigrants held dear to their hearts. They took only what helped them eke a reasonable living. In short, this policy of mutual brotherhood was so wise and timely that many obstinate problems were resolved wonderfully and reasonably.

لکه څنګه چې پیغمبر ﷺ د مؤمنانو ترمنځ د وروالۍ یو نظام قائم کړی و، همداسې هغه د مسلمانانو او د عربستان د غیر مسلم قبیلو ترمنځ د دوستانه اړیکو قائمولو ته هم ډیر لیواله و. هغه یو ډول تړون قائم کړ چې موخه یې د جاهلیت ټول کینې او د قبیلو ترمنځ دښمنۍ له مینځه وړل وو. هغه دومره دقیق و چې په دغه منشور کې داسې هیڅ ځای پریښودل نه کیږي چې د جاهلیت دودونه بیا ورننوځي یا هغه نوی چاپیریال چې هغه غوښتل قائم کړي، ټپه کړي. دلته موږ د دغه منشور ځینې حکمونه څیړو۔

Just as the Prophet (Peace be upon him) had established a code of brotherhood amongst the believers, so too he was keen on establishing friendly relations between the Muslims and non-Muslim tribes of Arabia. He established a sort of treaty aiming at ruling out all pre-Islamic rancour and inter-tribal feuds. He was so meticulous not to leave any area in the charter that would allow pre-Islamic traditions to sneak in or violate the new environment he wanted to establish. Herein, we look over some of its provisions.

په نوم د الله، هغه چې ډېر مهربان دی، ډېر رحم کوونکی دی۔

• In the Name of Allâh, the Most Beneficent, the Most Merciful.

د محمد، د الله رسول ﷺ، دا یو سند دی چې د مهاجرینو او انصارو او هغو کسانو په اړه دی چې دوی پیروي یې وکړه او د دوی سره یې جهاد وکړ.

This is a document from Muhammad, the Messenger of Allâh, concerning Emigrants and Helpers and those who followed and strove with them.

۱۔ دوی یوه امت دي چې د نورو خلکو نه بېل ده.

1. They are one nation to the exclusion of other people.

۲۔ د قریش مهاجرین سره یوځای دي او خپلو منځو کې به د دیت (وینې بیه) ورکوي، او خپل اسیران به د ښه طریقې سره د فدیې په بدل کې خلاصوي۔ د انصارو هر قبیله سره یوځای ده، لکه څنګه چې په پیل کې وه، او د دوی هر ډله به د خپلو اسیرانو د خلاصون لپاره فدیه ورکوي۔

2. The Emigrants of Quraish unite together and shall pay blood money among themselves, and shall ransom honourably their prisoners. Every tribe of the Helpers unite together, as they were at first, and every section among them will pay a ransom for acquitting its relative prisoners.

3. مومنانو باید د خپل منځ کې د هیڅ چا د ځان خلاصولو پیسې یا د وینې بیه په نغدو یا په جنسو ورکولو کې پاتې نکړي، ترڅو هغه بې وسه پاتې نشي.

3. Believers shall not leave anyone destitute among them by not paying his redemption money or blood money in kind.

4. هر هغه څوک چې یاغي وي یا هغه څوک چې دښمني او فتنه خپرول غواړي، د هر خدای ویریدونکي مسلمان لاس به د هغه پر وړاندې وي، که څه هم هغه د هغه زوی وي۔

پیغمبر ﷺ به دې هم هڅوله چې څوک د نورو څخه له مرستې غوښتنې ځان وساتي، مګر کله چې انسان په بشپړه توګه بې وسه وي. هغه د خپلو صحابه‌وو سره ډېر خبرې کولې د هغه ثواب، فضیلت او الهي اجر په اړه چې د تعیین شوو عبادتونو او مراسمو په پابندۍ کې شتون لري. هغه تل د تصدیق شوو دلیلونو ور اوړي، ترڅو دوی فزیکي او روحاني لحاظ له هغه وحي سره وتړي چې هغې ته نازل شوې وه. له همدې امله هغه دوی ته د اسلام د دعوت د پایلو له مخې د دوی د دندو او مسؤلیتونو په اړه خبرداری ورکاوه، او په ورته وخت کې د پوهېدو او فکر کولو اړتیا یې ټینګه کوله. دا د هغه طریقه وه چې د دوی حوصله یې لوړه کوله او دوی یې د عالي ارزښتونو او آرمانونو سره ژوند کولو ته هڅاوه، ترڅو دوی د فضیلت داسې نمونې شي چې وروستي نسلونه ورڅخه تقلید وکړي.

The Prophet (Peace be upon him) used as well to promote that habit of abstention from asking the others for help unless one is totally helpless. He used to talk to his companions a lot about the merits, virtues and Divine reward implied in observing the prescribed worships and rituals. He would always bring forth corroborated proofs in order to link them physically and spiritually to the Revelation sent to him, hence he would apprise them of their duties and responsibilities in terms of the consequences of the Call of Islam, and at the same time emphasize the exigencies of comprehension and contemplation. That was his practice of maximizing their morale and imbuing them with the noble values and ideals so that they could become models of virtue to be copied by subsequent generations.

عبدالله بن مسعود (رضي الله عنه) یو ځل وویل: که تاسو غواړئ د ښه بیلگې پیروي وکړئ، نو د مړو د طریقې څخه ملاتړ واخلئ، ځکه ژوندیو ته د فتنې او اغیزې ژر شکار کیدل ممکن دي (نو ممکن دوی په ایمان کې ځوړند شي). د محمد ﷺ د صحابه کرامو لاره تعقیب کړئ. دوی د دې امت تر ټولو غوره، تر ټولو پرهېزګاره، تر ټولو علم والا او تر ټولو لږ تکلف کوونکي وو. الله ﷺ دوی وټاکل چې د پیغمبر ﷺ ملګري شي او د خپل دین قائمولو لپاره. له همدې امله، دا ضروري ده چې د دوی فضیلت وپیژنو، د دوی صالحه لاره تعقیب کړو او تر خپل وس پورې د دوی اخلاقو ته ملتزم شو او د دوی سوانح خپل کړو. دوی تل د سمې لارې په سر وو. بیا د الله رسول ﷺ دی چې د هغه ښکاره اخلاقي صفتونه، د کمال اړخونه، استعدادونه، فضیلتونه، عالي اخلاق او ستاینې وړ کارونه هغه ته دا حق ورکوي چې زموږ د زړونو تر ژورو حجرو ځای ونیسي او د نفس تر ټولو ګرانه هدف شي چې نفس یې غواړي. هغه به لږ خبره کوله چې ملګري به یې د هغې د خپلولو او د هغې په رڼا کې د کار کولو لپاره سیالي کوله.

‘Abdullah bin Mas‘ud (May Allah be pleased with him) once said: If you are willing to follow a good example, then you can have a recourse in the tradition of the deceased, because the living are likely to fall an easy victim to oppression (so they might waver in faith). Follow the steps of Muhammad’s Companions. They were the best in this nation, the most pious, the most learned and the least pretentious. Allâh chose them to accompany the Prophet (Peace be upon him) and establish His religion. Therefore, it is imperative to get to know their grace, follow their righteous way and adhere as much as you can to their manners and assimilate their biography. They were always on the orthodox path. There is then the great Messenger of Allâh (Peace be upon him) whose moral visible attributes, aspects of perfection, talents, virtues, noble manners and praiseworthy deeds, entitle him to occupy the innermost cells of our hearts, and become the dearest target that the self yearns for. Hardly did he utter a word when his Companions would race to assimilate it and work in its light.