جب نبی کریم ﷺ تقریباً چالیس سال کے ہوئے تو آپ ﷺ عموماً طویل اوقات خلوت میں گزارتے اور اپنے ارد گرد کی کائنات کے تمام پہلوؤں پر غور و فکر اور تامل کیا کرتے تھے۔ اس غور و فکر والے مزاج نے آپ ﷺ اور آپ کے ہم وطنوں کے درمیان ذہنی فاصلے کو مزید بڑھا دیا۔ آپ ﷺ ستو اور پانی اپنے ساتھ لے لیتے، پھر سیدھے مکہ کے نواح کی پہاڑیوں اور گھاٹیوں کا رخ کرتے۔ ان میں سے ایک خاص طور پر آپ ﷺ کی پسندیدہ جگہ تھی، یعنی جبلِ نور میں واقع غارِ حراء۔ یہ مکہ سے صرف دو میل کے فاصلے پر تھا، ایک چھوٹا سا غار جو لمبائی میں 4 گز اور چوڑائی میں 1.75 گز تھا۔ آپ ﷺ ہمیشہ وہاں جاتے اور راہ گیروں کو اپنے معمولی توشے میں شریک ہونے کی دعوت دیتے۔ آپ ﷺ اپنا زیادہ تر وقت، خاص طور پر رمضان کو، عبادت اور اپنے ارد گرد کائنات پر غور و فکر میں صرف کرتے۔ آپ ﷺ کا دل اپنی قوم میں پھیلی ہوئی اخلاقی برائیوں اور بت پرستی کے بارے میں بے چین رہتا تھا؛ مگر ابھی تک آپ ﷺ بے بس تھے، کیونکہ آپ ﷺ کے سامنے کوئی واضح راستہ یا مخصوص طریقۂ کار نہیں تھا جس پر چل کر آپ ﷺ اپنے ارد گرد کی بری رسومات کی اصلاح کرتے۔ اس خلوت اور اس غور و فکر والے طرزِ عمل کو اس کے الٰہی پہلو کے ساتھ سمجھنا چاہیے۔ یہ اس عظیم ذمہ داریوں کے دور کا ابتدائی مرحلہ تھا جنہیں آپ ﷺ کو بہت جلد اٹھانا تھا۔

When Prophet Muhammad (Peace be upon him) was nearly forty, he had been wont to pass long hours in retirement meditating and speculating over all aspects of creation around him. This meditative temperament helped to widen the mental gap between him and his compatriots. He used to provide himself with Sawiq (barley porridge) and water and then directly head for the hills and ravines in the neighbourhood of Makkah. One of these in particular was his favourite resort — a cave named Hira’, in the Mount An-Nour. It was only two miles from Makkah, a small cave 4 yards long and 1.75 yard wide. He would always go there and invite wayfarers to share him his modest provision. He used to devote most of his time, and Ramadan in particular, to worship and meditation on the universe around him. His heart was restless about the moral evils and idolatry that were rampant among his people; he was as yet helpless because no definite course, or specific approach had been available for him to follow and rectify the ill practices around him. This solitude attended with this sort of contemplative approach must be understood in its Divine perspective. It was a preliminary stage to the period of grave responsibilities that he was to shoulder very soon.

رازداری او د ژوند د ناپاکیو څخه جلا والی د پیغمبر ﷺ د روح لپاره دوه له مخې ناشونې شرطونه وو، ترڅو هغه د هغه نه لیدل کیدونکې قدرت سره نږدې اړیکه ټینګه کړي چې د دې لامحدود کائنات د ټولو اړخونو تر شا پروت دی. دا د رازداری یوه بډاینه دوره وه چې درې کاله دوام وکړ او د هغه ځواک سره د نه ماتیدونکې اړیکې یو نوی دور یې پیل کړ.

Privacy and detachment from the impurities of life were two indispensable prerequisites for the Prophet’s soul to come into close communion with the Unseen Power that lies behind all aspects of existence in this infinite universe. It was a rich period of privacy which lasted for three years and ushered in a new era, of indissoluble contact with that Power.

جب وہ چالیس سال کے ہوئے، یعنی کمال کی وہ عمر جس میں انبیاء کو ہمیشہ اپنا پیغام ظاہر کرنے کا حکم دیا گیا، تو زندگی کے افق پر نبوت کی نشانیاں ظاہر ہونے اور چمکنے لگیں؛ یہ وہ سچے خواب تھے جو وہ چھ ماہ تک دیکھتے رہے۔ نبوت کی مدت ۲۳ سال تھی، اس لیے ان چھ ماہ کے سچے خوابوں کا زمانہ نبوت کے چھیالیس حصوں کا لازمی جزو تھا۔ رمضان میں، غارِ حرا میں تنہائی کے تیسرے سال، اللہ کی مشیت نے چاہا کہ اس کی رحمت زمین پر جاری ہو، اور محمد ﷺ کو نبوت سے سرفراز کیا گیا، اور قرآنِ کریم کی چند آیات کے ساتھ وحی کی روشنی ان پر جلوہ گر ہوئی۔

When he was forty, the age of complete perfection at which Prophets were always ordered to disclose their Message, signs of his Prophethood started to appear and twinkle on the horizons of life; they were the true visions he used to experience for six months. The period of Prophethood was 23 years; so the period of these six months of true visions constituted an integral part of the forty-six parts of Prophethood. In Ramadan, in his third year of solitude in the cave of Hira’, Allâh’s Will desired His mercy to flow on earth and Muhammad (Peace be upon him) was honoured with Prophethood, and the light of Revelation burst upon him with some verses of the Noble Qur’ân.

ضبط تاریخ کې، د شواهدو او نښو په ژورې څیړنې سره، ښکاره کیږي چې دا پېښه د دوشنبې په ورځ، د رمضان د میاشتې د ۲۱مې شپې ته ورته ده، یعنې د ۶۱۰ م کال د اگست ۱۰مه. په دې وخت کې د پیغمبر محمد ﷺ عمر دقیقاً ۴۰ کاله، ۶ میاشتې او ۱۲ ورځې وې، یعنې ۳۹ ګریګوري کاله، ۳ میاشتې او ۲۲ ورځې. عایشې صدیقې رضي الله عنها د دې ډېر مهم پېښې بیان داسې کړی دی، هغه پېښه چې د الهي رڼا یې راوست، هغه رڼا چې د کفر او جهالت تیارې یې له منځه یوړې. دا پېښه د انسانیت د تاریخ په لاره کې یوه نوې لاره پرانیستله او د بشري تاریخ په لیکه کې تر ټولو مهم بدلون یې راوست.

As for the exact date, careful investigation into circumstantial evidence and relevant clues point directly to Monday, 21st. Ramadan at night, i.e. Au, 10, 610 A.D. with Prophet Muhammad (Peace be upon him) exactly 40 years, 6 months and 12 days of age, i.e. 39 Gregorian years, 3 months and 22 days. ‘Aishah, the veracious, gave the following narration of that most significant event that brought the Divine light which would dispel the darkness of disbelief and ignorance. It led life down a new course and brought about the most serious amendment to the line of the history of mankind:

ابتدائی وحیونو د رڼا په شکل خوب راتلل، د دې لپاره چې هغه به په ډیر ښکاره ډول ریښتیا کیدل. وروسته، تنهائی د هغه لپاره ګرانه شوه، نو هغه به حراء غار ته ځی او هلته یو ټاکلی شمیر شپې د تحنث (عبادت) لپاره تیروی، بیا خپلې کورنۍ ته راګرځی، او بیا د همدې په شان موده لپاره توشه ته راځی. بالاخره، ناڅاپه، حق (فرښته) هغه ته راغی او ویې ویل: "ولولە." هغه [محمد ﷺ] وویل: "زه نشم کولی چې ولولم." پېغمبر ﷺ بیان کوي: "بیا هغه ما ونیولم او ډیر زوروره مې فشار ورکړ، بیا یې مې پرېښود او بیا یې امر تکرار کړ 'ولولە'. ما وویل: 'زه نشم کولی چې ولولم'. یو ځل بیا یې ما فشار ورکړ او تر هغه چې ستړی شوم پرېښې مې. بیا یې وویل: 'ولولە'. ما وویل: 'زه نشم کولی چې ولولم'. درېیم ځل یې ما فشار ورکړ، بیا یې مې پرېښود او وې ویل:

«اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (ټول موجودات) پیدا کړل، انسان یې له یوې ځوړنده وینې (غټ منجمد وینې ټوټې) څخه پیدا کړ. اِقْرَأْ! او ستا رب ډېر کریم دی۔» [۹۶:۱-۳]

• “Read! In the Name of your Lord, Who has created (all that exists), has created man from a clot (a piece of thick coagulated blood). Read! and your Lord is the Most Generous.’” [96:1-3].

پیغمبر ﷺ دا آیتونه تکرار کړل. هغه د ویرې له امله لړزېده. په دې پړاو کې هغه بیرته خپلې ښځې خدیجې ته راغی او وې ویل: "ما پټ کړه، ما پټ کړه." دوی هغه پټ کړ تر هغه چې د هغه ویره له منځه لاړه. هغه د غار پېښه خدیجې ته وکړه او زیاته یې کړه چې هغه ډار شوی دی. د هغه ښځې هڅه وکړه چې هغه آرام کړي او هغه یې ډاډ ورکړ او ویې ویل: "الله هېڅکله تا رسوا نه کوي. ته د خپلو خپلوانو سره نېکی کوې؛ د کمزورو بوج پورته کوې؛ بې وزلو او مسکینانو سره مرسته کوې، میلمانه کوې او د رښتیا په لاره کې سختۍ زغمې."

The Prophet (Peace be upon him) repeated these verses. He was trembling with fear. At this stage, he came back to his wife Khadijah, and said, “Cover me, ... cover me.” They covered him until he restored security. He apprised Khadijah of the incident of the cave and added that he was horrified. His wife tried to soothe him and reassured him saying, “Allâh will never disgrace you. You unite uterine relations; you bear the burden of the weak; you help the poor and the needy, you entertain the guests and endure hardships in the path of truthfulness.”

هغه د خپل ترور زوی وراقه بن نوفل بن اسد بن عبدالعزی ته ولاړه، چې په جاهلیت کې عیسويت یې منلی و او د عبرانۍ ژبې په کارونې انجیل لیکلو. هغه یو زوړ سړی و چې سترګې یې نه لیدې. خدیجې وویل: "زما ترور زویه! د خپل ورور زوی خبرې واوره!" وراقه وویل: "ای زما ورور زویه! ته څه لیدلي؟" د الله رسول ﷺ هغه ته هغه څه وویل چې ورسره پېښ شوي وو. وراقه ځواب ورکړ: "دا همغه ناموس دی (هغه فرښته چې د الهي رازونو امین ده) چې الله موسی ته لېږلی و. کاش زه ځوان وای! کاش زه هغه وخت ته ژوندی پاتې وای کله چې ستا قوم به دې له ځانه وباسي." محمد ﷺ وپوښتل: "آیا دوی به ما وباسي؟" وراقه په مثبت ځواب ورکړ او وې ویل: "هر هغه څوک چې ستا د راوړل شوي دین په څېر څه راوړي، له دښمنۍ سره مخ شوی دی؛ او که زه تر هغې ورځې ژوندی پاتې شوم، نو زه به به ستا ډېر ملاتړ وکړم." څو ورځې وروسته وراقه مړ شو او وحي هم ودریده.

She set out with the Prophet (Peace be upon him) to her cousin Waraqa bin Nawfal bin Asad bin ‘Abd Al-‘Uzza, who had embraced Christianity in the pre-Islamic period, and used to write the Bible in Hebrew. He was a blind old man. Khadijah said: “My cousin! Listen to your nephew!” Waraqa said: “O my nephew! What did you see?” The Messenger of Allâh (Peace be upon him) told him what had happened to him. Waraqa replied: “This is ‘Namus’ i.e. (the angel who is entrusted with Divine Secrets) that Allâh sent to Moses. I wish I were younger. I wish I could live up to the time when your people would turn you out.” Muhammad (Peace be upon him) asked: “Will they drive me out?” Waraqa answered in the affirmative and said: “Anyone who came with something similar to what you have brought was treated with hostility; and if I should be alive till that day, then I would support you strongly.” A few days later Waraqa died and the revelation also subsided.

امام الطبري او ابن هشام روایت کړي چې د الله رسول ﷺ د وحی له حیرانتیا وروسته د حرا غار پرېښود، خو وروسته بیرته غار ته راستون شو او خپله تنهایي یې دوام ورکړ. له هغې وروسته مکې ته راستون شو. الطبري د دې پېښې په اړه داسې روایت کوي: د وحی د راتګ یادونې وروسته د الله رسول ﷺ وفرمایل: «زه له هېڅ چا څخه دومره کرکه نه لرم څومره له شاعر یا دیوانه څخه. زه د دواړو لیدل نشم زغلی. زه به هېڅکله د قریشو هېڅ چا ته د خپلې وحی خبره ونه کړم. زه به یو غر ته پورته شم او ځان به له هغه څخه ښکته وغورځوم او مړ به شم. دا به ما ته ارامي راولي.» زه دا کار کولو ته لاړم، خو د غر په نیمایي کې مې له اسمانه یو غږ واورېد چې وایي: "ای محمده! ته د الله رسول یې، او زه جبریل یم." ما پورته وکتل او جبریل یې په یو سړي د بڼې کې وليد چې پښې یې په افق کې اېښې وې. هغه وفرمایل: "ای محمده! ته د الله رسول یې، او زه جبریل یم." زه ودرېدم او هغه ته مې وکتل. د هغه لیدل ما له هغه کار څخه واړاوه چې د کولو اراده مې کړې وه. زه په خپل ځای کې حیران او بې حرکته ودرېدم. ما غوښتل چې سترګې له هغه څخه واړوم، خو هغه په هرې خوا کې وه چې زه کتل. زه په خپل ځای کې بې حرکته ودرېدم تر دې چې خدیجې څوک ولېږل چې ما ولټوي. هغه مکې ته ښکته شو او بیرته راغی، ما بیا هم په همغه ځای کې ولاړ وموند. بیا جبریل لاړ او زه کور ته راستون شوم. خدیجه مې په کور کې وموندله، نو زه ورسره ډېر نږدې کېناستم. هغې وپوښتل: "ای د القاسم پلاره! ته چیرته وې؟ ما یو څوک ستا د لټون لپاره ولېږه. هغه مکې ته لاړ او بیرته ماته راغی." ما هغه څه ورته وویل چې لیدلي مې وو. هغې ځواب ورکړ: "دا یوه ښه نښه ده، ای خاوندہ. خپل ځان ټینګ کړه، په الله قسم چې ته د دې امت لپاره رسول یې." بیا هغه پاڅېده او ورقه ته لاړه او هغه یې خبر کړ. ورقه وویل: "په الله قسم چې هغه هماغه ناموس راغلی دی چې موسی ته لېږل شوی و. هغه د دې امت نبي دی. ورته ووایه چې صبر وکړي." هغه بیرته ده ته راستنه شوه او د ورقه خبرې یې ورته وکړې. هغه وخت چې د الله رسول ﷺ خپله تنهایي اوسیدنه پای ته ورسوله او مکې ته راښکته شو، هغه ورقه بن نوفل ته ولاړ، چا چې ورته وویل: ‹تاسو د دې امت پیغمبر یاست. زه د الله په قسم وایم چې تاسو هماغه فرښته ترلاسه کړې ده چې موسی ته لیږل شوې وه.›

ابن سعد د ابن عباس رضی الله عنهما په روایت کې نقل کوي چې وحی د څو ورځو لپاره ودریده۔ د ډیر غور څخه وروسته دا خبره ډیره احتمالي بریښي۔ دا ویل چې دا وقفه درې نیم کاله وه، لکه څنګه چې ځینې علماء ادعا کوي، سمه نده، خو دلته د دې تفصیل ته د ننوتلو ځای نشته۔ په دې وخت کې نبي ﷺ یوه ډول خفګان سره یو ځای د حیرانتیا او سرګردانۍ په حالت کې اخته شو۔ امام البخاري نقل کوي:

Ibn Sa‘d reported on the authority of Ibn ‘Abbas that the Revelation paused for a few days.After careful study, this seems to be the most possible. To say that it lasted for three and a half years, as some scholars allege, is not correct, but here there is no room to go into more details. Meanwhile, the Prophet (Peace be upon him), was caught in a sort of depression coupled with astonishment and perplexity. Al-Bukhari reported:

د الهي وحي یوه مهال ودرېد، او پیغمبر ﷺ ډېر خپه شو، لکه چې مونږ اوریدلي دي، او څو ځلې یې اراده وکړه چې له لوړو غرونو څخه ځان ولوېږي. هر ځل چې هغه د ځان د غورځولو لپاره د غر په سر ختی، جبریل به د هغه په وړاندې راڅرګند شو او ویې ویل: «ای محمده! ته په حقیقت کې د الله رسول یې،» بیا به د هغه زړه ارام شو، هغه به آرامه شو او کور ته راستون شو. کله چې د وحي د راتګ دوره اوږده شوه، هغه به بیا هماغه کار کاوه، خو جبریل بیا د هغه په وړاندې راښکاره شو او هغه ته یې هغه خبره وکړه چې مخکې یې کړې وه.

The Divine inspiration paused for a while and the Prophet (Peace be upon him) became so sad, as we have heard, that he intended several times to throw himself from the tops of high mountains, and every time he went up the top of a mountain in order to throw himself down, Gabriel would appear before him and say: “O Muhammad! You are indeed Allâh’s Messenger in truth,” whereupon his heart would become quiet and he would calm down and return home. Whenever the period of the coming of the Revelation used to become long, he would do as before, but Gabriel would appear again before him and say to him what he had said before.

ابن حجر وویل: "دا (د الله تعالی د وحی د څو ورځو لپاره د ځنډ کېدل) دې لپاره و چې د الله رسول ﷺ څخه هغه ویره لیرې شي چې هغه تجربه کړې وه، او د وحی لپاره د هغه تمه او اشتیاق زیات شي. کله چې د حیرانتیا تیارې لرې شوې، د حق بیرغونه پورته شول، نو د الله رسول ﷺ په یقین سره پوه شو چې هغه د لوی رب رسول شوی دی. هم هغه ته دا یقین وو چې هغه څه چې ورته راغلي، یوازې د وحی یو سفیر دی. د وحی د راتلو لپاره د هغه انتظار او اشتیاق د الله د الهام په راتلو د هغه د ثابت قدمۍ او زړه ټینګۍ یو ښه دلیل و." امام البخاري د جابر بن عبدالله څخه روایت کوي چې هغه د الله رسول ﷺ څخه د وحی د ځنډ د موده په اړه داسې اورېدلي و: "کله چې زه روان وم، ما له اسمان څخه یو غږ واورېد. ما پورته وکتل، نو ښکاره وه چې هماغه فرښته ده چې د حراء په غار کې ماته راغلې وه. هغه د ځمکې او اسمان ترمنځ په یوه کرسۍ ناست و. زه د هغه څخه ډېر ویریدم او په ځمکه ځوک شوم. کورته لاړم او ویل مې: 'ما پټ کړئ... ما پټ کړئ...'. الله ماته دا آیتونه نازل کړل:"

Ibn Hajar said: ‘That (the pause of Allâh’s revelation for a few days) was to relieve the Messenger of Allâh (Peace be upon him) of the fear he experienced and to make him long for the Revelation. When the shades of puzzle receded, the flags of truth were raised, the Messenger of Allâh (Peace be upon him) knew for sure that he had become the Messenger of the Great Lord. He was also certain that what had come to him was no more than the ambassador of inspiration. His waiting and longing for the coming of the revelation constituted a good reason for his steadfastness and self-possession on the arrival of Allâh’s inspiration, Al-Bukhari reported on the authority of Jabir bin ‘Abdullah that he had heard the Messenger of Allâh (Peace be upon him) speak about the period of pause as follows: “While I was walking, I heard a voice from the sky. I looked up, and surely enough, it was the same angel who had visited me in the cave of Hira’. He was sitting on a chair between the earth and the sky. I was very afraid of him and knelt on the ground. I went home saying: ‘Cover me …, Cover me …’. Allâh revealed to me the verses:

اے تە [محمد ﷺ] چې کڅوڵ پوش یې! پاڅه او خبرداری ورکړه! او خپل رب لوی وګڼه! او خپل جامې پاکې وساته! او د ""رجز"" (بتانو) څخه ځان لرې وساته!» [۷۴:۱-۵]۔

• ‘O you [Muhammad (Peace be upon him)] enveloped (in garments)! Arise and warn! And your Lord (Allâh) magnify! And your garments purify! And keep away from Ar-Rujz (the idols)!’” [74:1-5].

پس له هغې وروسته وحی په پیاپي، زیات او منظم ډول راتلل پیل شول.

After that the revelation started coming strongly, frequently and regularly.

مخکې له دې چې د پیغام رسولو او نبوت د دورې په تفصیلاتو کې ورشو، غواړو د وحي هغو مرحلو سره آشنا شو چې د پیغام اصلي سرچینه او د دعوت موضوع وه. ابن القیم د وحي د مرحلو په اړه یادونه کوي او وایي:

Before we go into the details of the period of communicating the Message and Prophethood, we would like to get acquainted with the stages of the Revelation which constituted the main source of the Message and the subject-matter of the Call. Ibn Al-Qayyim, mentioning the stages of the Revelation, said:

• لومړی: د حقیقي لیدنې دوره. دا د الله د سړو ته د وحي د پیل ټکی و (دده باندې سلام وي).

• The First: The period of true vision. It was the starting point of the Revelation to the Men of Allâh (Peace be upon him).

دوهم: هغه څه چې فرښته په پیغمبر ﷺ د زړه او ذهن په نهانه توګه واچوي. د الله رسول ﷺ وفرمایل: «روح الامین ماته وحی وکړه چې هېڅ نفس به نه مري تر دې چې خپل روزي او ټاکلې موده بشپړه نه کړي، نو له الله څخه ووېرېږئ او په نرمۍ سره ځانته (روزي) وغواړئ. د هغه څه په لاسته راوړلو کې دې ډېر بې صبره نه شئ چې د الله نافرماني ته نږدې شئ، ځکه هغه څه چې الله سره دي، د هغه له اطاعت پرته نه ترلاسه کېږي.»

The Second: What the angel invisibly cast in the Prophet’s mind and heart. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) said: “The Noble Spirit revealed to me ‘No soul will perish until it exhausts its due course, so fear Allâh and gently request Him. Never get so impatient to the verge of disobedience of Allâh. What Allâh has can never be acquired but through obedience to Him.’”.

دریم: فرښته به د انسان په شکل د الله رسول ﷺ ته راتله او مستقیم به یې خبرې کولې. دا به د هغه لپاره اسانه کاوه چې هغه ښه په بشپړه توګه پوه شي چې فرښته څه وايي. ځینې وختونه صحابه کرامو دا فرښته په همدې شکل لیدلې وه. څلورم: فرښته د زنګ د ګړنګ په شان هغه ته راتله، او دا ترټولو ګران شکل و، ځکه فرښته به هغه ډیر په کلکه نیولی و او د هغه د تندي څخه خولۍ بهیدې حتی د ډیر سړې ورځې په اوږدو کې. که پیغمبر ﷺ په خپل اوښ سپور وای، اوښ د دې بوج د زغم توان نه درلود، نو سمدستي په ځمکه کښېناسته. یوه ځل د الله رسول ﷺ داسې وحي ولیده کله چې هغه کښېنا وو او رانونه یې د زید په رانه ایښې و؛ زید احساس وکړ چې دې فشار تقریباً د هغه رانه ټپي کړې وه.

The Third: The angel used to visit the Messenger of Allâh (Peace be upon him) in the form of a human being and would speak to him directly. This would enable him to fully understand what the angel said. The angel was sometimes seen in this form by the Prophet’s Companions. The Fourth: The angel came to him like the toll of a bell and this was the most difficult form because the angel used to seize him tightly and sweat would stream from his forehead even on the coldest day. If the Prophet (Peace be upon him) was on his camel, the camel would not withstand the weight, so it would immediately kneel down on the ground. Once the Messenger of Allâh (Peace be upon him) had such a revelation when he was sitting and his thigh was on Zaid’s, Zaid felt the pressure had almost injured his thigh.

شپږم: هغه څه چې الله تعالیٰ پخپله په آسمان کې ده ته وحی کړل، یعنی کله چې هغه آسمان ته وخوت او د الله تعالیٰ له لوري ده ته د لمانځه (صلات) حکم ورکړل شو.

The Sixth: What Allâh Himself revealed to him in heaven i.e. when he ascended to heaven and received Allâh’s behest of Salât (prayer).

ساتواں: اللہ کا اپنے رسول ﷺ سے براہِ راست کلام، بغیر کسی فرشتے کی واسطے کے۔ یہ وہ شرف تھا جو موسیٰ (علیہ السلام) کو عطا ہوا اور قرآن میں اس کی صراحت ہے، جیسا کہ ہمارے نبی ﷺ کے لیے بھی سورۃ الإسراء (باب ۱۷ - رات کا سفر) میں قرآنِ کریم کے ذریعے اس کی گواہی دی گئی ہے۔

The Seventh: Allâh’s Words to His Messenger (Peace be upon him) at first hand without the mediation of an angel. It was a privilege granted to Moses (Peace be upon him) and clearly attested in the Qur’ân, as it is attested to our Prophet (Peace be upon him) in the Sûrah Al-Isrâ’ (Chapter 17 - The Journey by Night) of the Noble Qur’ân.

یو شمیر علماؤ د یو متنازع اتم پړاو اضافه کړی، چې په کې ويلي شوي دي چې الله تعالیٰ د پيغمبر ﷺ سره پرده نه درلودله او په مستقیم ډول خبرې یې ورسره کړې. دا مسئله تراوسه ثابته شوې نه ده.

Some religious scholars added a controversial eighth stage in which they state that Allâh spoke to the Prophet (Peace be upon him) directly without a curtain in between. This issue remains however unconfirmed.

هغه لومړی وحی چې رسول الله ﷺ ته راولېږل شوه، څو ساده خو ډېر اغېزمن او ژورو پایلو لرونکي حکمونه پکې وو. فرښته ورته یوه څرګنده پیغام ورسوه چې وویل:

The first Revelation sent to the Prophet (Peace be upon him) implied several injunctions, simple in form but highly effective and of serious far-reaching ramifications. The angel communicated to him a manifest Message saying:

• "اے تۀ [محمد ﷺ] چې پۀ کالیو کې ځان پټ کړے! پاڅه او خبرداره کړه! او خپل رب لوئ وګڼه! او خپل کالي پاک کړه! او د ناپاکو بتانو څخه ډډه وکړه! او په دې نیت مہ ورکوه چې ډېر بیرته واخلې (یا خپل د الله اطاعت د احسان په توګه مہ ګڼه). او د خپل رب (یعنې د الله) لپاره صبر وکړه!" [74:1-7].

• “O you [Muhammad (Peace be upon him) ] enveloped (in garments)! Arise and warn! And your Lord (Allâh) magnify! And your garments purify! And keep away from Ar-Rujz (the idols). And give not a thing in order to have more (or consider not your deeds of Allâh’s obedience as a favour to Allâh). And be patient for the sake of your Lord (i.e. perform your duty to Allâh)!” [74:1-7].

د اسانتیا او د پوهیدو د اسانۍ لپاره، موږ به پیغام د هغې مستقیمو اجزاوو په برخو وېشو.

For convenience and ease of understanding, we are going to segment the Message into its immediate constituents:

1. د خبرداری حتمي موخه دا ده چې په ټول کائنات کې هیڅوک د الله تعالیٰ د خوښیو په خلاف عمل کولو کې دا ونه پوهیږي چې د هغه د چال‌چلند سخت پایلې څه دي، او د هغه په ذهن او زړه کې داسې یو بې‌ساری جھٹکا پیدا کړي.

1. The ultimate objective of warning is to make sure that no one breaching the pleasures of Allâh in the whole universe is ignorant of the serious consequences that his behaviour entails, and to create a sort of unprecedented shock within his mind and heart.

د «رب کی عظمت» دا څرګندوي کوي چې په ځمکه کې یوازې هغه ویاړ او لوړتیا روا ده چې یوازې د الله لپاره وي، له هغې پرته له نورو هیچا لپاره نه.

2. ‘Magnifying the Lord’ dictates explicitly that the only pride allowed to nourish on the earth is exclusively Allâh’s to the exclusion of all the others’.

3. «وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ» (المدثر: ۴-۵) پاکول د جامو او د ټولو ناپاکیو او ناوړه کارونو څخه ځان لرې ساتل په ښکاره او پټه دواړو کې د لوی پاکوالي او سپیڅلتیا اړتیا ښیي، سره له دې چې روح هم پاکول او د هر ډول ناپاکیو او ککړتیاوو په وړاندې یې ډېر مضبوط کول شرط دي. یوازې په همدې لاره کې د پیغمبر ﷺ روح لوړ مقام ته رسیږي او د الله تعالیٰ د سیوري لرونکې رحمت، د هغه د ساتنې، امنیت، لارښوونې او ښکلي رڼا څخه د برخمن کیدو وړ کیږي؛ او په پایله کې بشریت ته لوړ بېلګه وړاندې کوي، سالمو زړونه ځانته راکاږي او ګمراهانو کې داسې ویره او درناوی راپارووي چې ټوله نړۍ، په موافقت یا مخالفت سره، د هغه په لور روانه شي او د خپل ټول ژوند په ټولو اړخونو کې هغه د خپل ټينګ بنسټ په توګه ومني ﷺ.

3. ‘Cleansing the garments and shunning all aspects of abomination’ point directly to the indispensable need to render both the exterior and interior exceptionally chaste and pure, in addition to the prerequisite of sanctifying the soul and establishing it highly immune against the different sorts of impurities and the various kinds of pollutants. Only through this avenue can the soul of the Prophet (Peace be upon him) reach an ideal status and become eligible to enjoy the shady mercy of Allâh and His protection, security, guidance and ever-shining light; and will consequently set the highest example to the human community, attract the sound hearts and inspire awe and reverence in the stray ones in such a manner that all the world, in agreement or disagreement, will head for it and take it as the rock-bed in all facets of their welfare.

۴. د پیغمبر (ﷺ) باید خپل جهاد په لاره د الله کې داسې نه ګڼي چې د دې له امله د لوی ثواب مستحق شي. برعکس، هغه باید خپل ټول توان ولګوي، خپل ټول کوښښونه وقف کړي، او د داسې قربانیو لپاره تیار اوسي چې د ځان هېرولو په روحیه کې وي، د الله د ډیر ژور احساس پر بنسټ، او د خپلو کړنو یا قربانیو په اړه کې د لږ هم غرور احساس نه کوي.

4. The Prophet (Peace be upon him) must not regard his strife in the way of Allâh as a deed of grace that entitles him to a great reward. On the contrary, he has to exert himself to the utmost, dedicate his whole efforts and be ready to offer all sacrifices in a spirit of self-fogetfulness enveloped by an ever-present awareness of Allâh, without the least sense of pride in his deeds or sacrifices.

دا آیتونه د نوي دعوت او د نوي دین د تبلیغ اجزا جوړوي. ویرونکی خبرداری په منطقي توګه دا معنا لري چې ځینې بد عملونه شتون لري چې د کوونکو لپاره دردوونکې پایلې لري، او له دې کبله چې اوسنی ژوند لزوماً یوازینی ځای نه دی چې خلک د خپلو ګناهونو یا د ځینو ګناهونو لپاره محاسبه کړل شي، نو خبرداری لزوماً په بل ورځ یعنې د قیامت په ورځ د خلکو د محاسبې معنا لري، او دا خپله د دې ژوند پرته د بل ژوند شتون ته اشاره کوي چې موږ یې اوسو. د قرآن کریم ټولې آیتونه خلک هڅوي چې په ښکاره ډول د الله ﷻ د یووالي شاهدي ورکړي، خپل ټول کارونه الله ﷻ ته وسپاري، او د نفس خواښې او د الله ﷻ د بندګانو خواښې د هغه د رضا د ترلاسه کولو تابع کړي. د اسلام د دعوت اجزا، په لنډه توګه، داسې دي:

The verses comprise the constituents of the new call and propagation of the new faith. A warning logically implies that there are malpractices with painful consequences to be sustained by the perpetrators, and since the present life is not necessarily the only room to bring people to account for their misdeeds or some of them, then the warning would necessarily imply calling people to account on another day, i.e. the Day of Resurrection, and this per se suggests the existence of a life other than this one we are living. All the verses of the Noble Qur’ân call people to testify explicitly to the Oneness of Allâh, to delegate all their affairs to Allâh, the All-High, and to subordinate the desires of the self and the desires of Allâh’s servants to the attainment of His Pleasures. The constituents of the call to Islam could, briefly speaking, go as follows:

۱. د الله یووالي باندې شاهدي.

1. Testimony to the Oneness of Allâh.

۲۔ د آخرت پر ایمان۔

2. Belief in the Hereafter.

۳. د خپل نفس پاکول او هغه د ناوړه کارونو او بد عملونو څخه پورته ساتل چې سخت پایلې لري، د دې سره سره، د فضیلتونو او کامل اخلاقو ته اړتیا ده، چې د نیکو عملونو سره د ځان روزنه هم پکې شامله ده۔

3. Sanctifying one’s soul and elevating it high above evils and abominations that conduce to terrible consequences, besides this, there is the dire need for virtues and perfect manners coupled with habituating oneself to righteous deeds.

4. د ټولو کارونو سپارل الله تعالیٰ ته

4. Committing one’s all affairs to Allâh, the All-High.

۵. پورتنی ټول مطالب باید د محمد ﷺ د پیغام په نه‌ژوټکیدونکي باور او د هغه د عالي لارښوونې او صالحې هدایت د منلو طبیعي پایله وي.

5. All the foregoing should run as a natural corollary to unwavering belief in Muhammad’s Message, and abidance by his noble leadership and righteous guidance.