ہم پہلے ہی غزوۂ العُشَیرہ کے بارے میں بات کر چکے ہیں، جب قریش کا ایک قافلہ نبی ﷺ اور آپ کے ساتھیوں کے ساتھ قریب آنے والے فوجی تصادم سے بچ نکلا تھا۔ جب شام سے ان کی واپسی قریب آئی تو نبی ﷺ نے طلحہ بن عُبیداللہ اور سعید بن زید کو شمال کی طرف بھیجا تاکہ ایسی نقل و حرکت کا پتہ لگائیں۔ یہ دونوں جاسوس کئی دن الحَوراء میں ٹھہرے رہے، یہاں تک کہ قافلے کا سردار ابوسفیان ان کے پاس سے گزرا۔ یہ دونوں جلدی سے مدینہ واپس لوٹے اور نبی ﷺ کو اپنی معلومات سے آگاہ کیا۔ پچاس ہزار سونے کے دینار کی بڑی دولت، جس کی حفاظت چالیس آدمی کر رہے تھے اور جو مدینہ کے نسبتاً قریب سے گزر رہی تھی، مسلم لشکر کے لیے ایک پرکشش ہدف تھی، اور یہ ایک ایسا ممکنہ معاشی، سیاسی اور عسکری ضرب کا موقع فراہم کرتی تھی جو مکہ کے مشرکین کے پورے ڈھانچے کو ہلا دینے والی تھی۔

We have already spoken about Al-‘Ushairah Invasion when a caravan belonging to Quraish had escaped an imminent military encounter with the Prophet (Peace be upon him) and his men. When their return from Syria approached, the Prophet (Peace be upon him) despatched Talhah bin ‘Ubaidullâh and Sa‘id bin Zaid northward to scout around for any movements of this sort. The two scouts stayed at Al-Hawra’ for some days until Abu Sufyan, the leader of the caravan, passed by them. The two men hurried back to Madinah and reported to the Prophet (Peace be upon him) their findings. Great wealth amounting to 50 thousand gold Dinars guarded by 40 men moving relatively close to Madinah constituted a tempting target for the Muslim military, and provided a potentially heavy economic, political and military strike that was bound to shake the entire structure of the Makkan polytheists.

پیغمبر ﷺ فوراً مسلمانانو ته امر وکړ چې ووځي او د قافلې راګیرولو ته لاړ شي، ترڅو هغه مال او دولت جبران کړي چې دوی یې په مکې کې پرېښودل. هغه د هرچا لپاره پابندوونکی امر نه کاوه، بلکې دوی ته یې بشپړه آزادي ورکړه چې وځي یا پاتې شي، ځکه فکر یې کاوه چې دا به یوه کوچنۍ پیمانه کاروبار وي.

The Prophet (Peace be upon him) immediately exhorted the Muslims to rush out and waylay the caravan to make up for their property and wealth they were forced to give up in Makkah. He did not give orders binding to everyone, but rather gave them full liberty to go out or stay back, thinking that it would be just an errand on a small scale.

مسلمان لشکر د۳۰۰ څخه تر۳۱۷ سړو پورې وو، چې ۸۲ تر ۸۶ مهاجرین، ۶۱ د اوس څخه او ۱۷۰ د خزرج څخه وو. دوی نه ښه وسله وال وو او نه په کافي توګه چمتو. د دوی سره یوازې دوه آسونه وو چې یو د زبیر بن العوام او بل د مقداد بن الاسود الکندي وو، او ۷۰ اوښان وو، چې هر یو اوښ د دوو یا دریو سړو لپاره وو چې یو په بل پسې سپور کیدل. د الله رسول ﷺ پخپله، علي او مرثد بن ابي مرثد الغنوي یوازې یو اوښ درلود. د مدینې د چارو سمبالښت ابن ام مکتوم ته وسپارل شو، خو وروسته ابولبابه بن عبدالمنذر ته. عمومي مشرتوب مصعب بن عمیر القرشي العبدري ته ورکړل شو، او د دوی بیرغ سپین رنګ وو. دا کوچنی لشکر دوو برخو ویشل شو: مهاجرین، چې بیرغ یې علي بن ابي طالب پورته کړی و، او انصار، چې بیرغ یې په لاس کې د سعد بن معاذ وو. زبیر بن العوام د ښي اړخ مشرتوب ته وټاکل شو، مقداد بن عمرو د کی اړخ د مشرۍ لپاره، او د لشکر شاته د قیس بن ابي صعصعه په قوماندې کې وو. عمومي قوماندان البته د الله رسول ﷺ وو.

The Muslim army was made up of 300-317 men, 82-86 Emigrants, 61 from Aws and 170 from Khazraj. They were not well-equipped nor adequately prepared. They had only two horses belonging to Az-Zubair bin Al-‘Awwam and Al-Miqdad bin Al-Aswad Al-Kindi, 70 camels, one for two or three men to ride alternatively. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) himself, ‘Ali and Murthid bin Abi Murthid Al-Ghanawi had only one camel. Disposition of the affairs of Madinah was entrusted to Ibn Umm Maktum but later to Abu Lubabah bin ‘Abdul Mundhir. The general leadership was given to Mus‘ab bin ‘Umair Al-Qurashi Al-‘Abdari, and their standard was white in colour. The little army was divided into two battalions, the Emigrants with a standard raised by ‘Ali bin Abi Talib, and the Helpers whose standard was in the hand of Sa‘d bin Mu‘adh. Az-Zubair bin Al-‘Awwam was appointed to the leadership of the right flank, Al-Miqdad bin ‘Amr to lead the left flank, and the rear of the army was at the command of Qais bin Abi Sa‘sa‘ah. The General Commander-in-Chief was the Prophet (Peace be upon him), of course.

پیغمبر ﷺ د خپل لښکر په مشرۍ د مکې ته تللي لوی سړک په لوري روان شو. بیا هغه د بدر په لوري کیڼ اړخ ته واړاوه، او کله چې الصفراء ته ورسید، نو دوه کسان یې د قریشو د اوښانو د پلټلو لپاره ولېږل.

The Prophet (Peace be upon him), at the head of his army, marched out along the main road leading to Makkah. He then turned left towards Badr and when he reached As-Safrâ’, he despatched two men to scout about for the camels of Quraish.

ابو سفیان بل طرف ته د خپل لاری په اړه ډیر محتاط و. هغه پخوا هم پوهیده چې دغه لاره خطرونو سره مله ده. همدا راز هغه د محمد ﷺ د حرکاتو په اړه د معلوماتو لپاره هم اندېښمن و. د هغه جاسوسانو راپور ورکړ چې مسلمانان د هغه د کاروان د نیولو لپاره کمین نیولی دي. د احتیاط په توګه هغه د ضمضم بن عمرو الغفاري څخه وغوښتل چې د قریشو څخه د مرستې غوښتنې پیغام ورسوي. استاز ژر سپور شو او په ځانګړې بېچارګۍ مکې ته ورسید. هغه له اوښه ښکته شو، د کعبې په وړاندې ډرامیتیک ولاړ شو، د اوښ پوزه او غوږونه یې پرې کړل، د هغې زین یې وګرځاوه، خپله کمیس یې د مخې او شا څخه وېشت او وې ویل: «اې قریشو! ستاسو مال! دا ابو سفیان سره دی. کاروان د محمد ﷺ او د هغه د ملګرو لخوا نیول کېږي. زه نه شم ویلای چې د هغوی سره به څه پېښ شوي وي. مرسته! مرسته!»

Abu Sufyan, on the other hand, was on the utmost alert. He had already been aware that the route he was following was attended with dangers. He was also anxious to know about the movements of Muhammad (Peace be upon him). His scouting men submitted to him reports to the effect that the Muslims were lying in ambush for his caravan. To be on the safe side, he hired Damdam bin ‘Amr Al-Ghifari to communicate a message asking for help from the Quraishites. The messenger rode fast and reached Makkah in frenzy. Felling himself from his camel, he stood dramatically before Al-Ka‘bah, cut off the nose and the ears of the camel, turned its saddle upside down, tore off his own shirt from front and behind, and cried: “O Quraish! Your merchandise! It is with Abu Sufyan. The caravan is being intercepted by Muhammad (Peace be upon him) and his companions. I cannot say what would have happened to them. Help! Help!”.

اس شور و غوغا کا اثر فوراً ہوا۔ یہ خبر سن کر قریش حیران رہ گئے اور انہیں فوراً اپنا وہ غرور یاد آ گیا جو اس وقت مجروح ہوا تھا جب مسلمانوں نے ابو سفیان کے حضرمی قافلے کو روک لیا تھا۔ چنانچہ انہوں نے تیزی سے تقریباً اپنی تمام فوج جمع کر لی، اور ابو لہب کے سوا کوئی پیچھے نہ رہا، جس نے اپنی جگہ اس شخص کو بھیجا جو اس کا کچھ قرض دار تھا۔ انہوں نے کچھ عرب قبائل کو بھی نبی ﷺ کے خلاف جنگ میں شامل ہونے کے لیے تیار کیا۔ بنو عدی کے سوا قریش کے تمام قبیلوں نے اس پر رضامندی ظاہر کی۔ جلد ہی جوش سے بھرا ہوا ایک لشکر تیار ہو گیا، جس میں تیرہ سو سپاہی تھے، جن میں سو گھڑ سوار اور چھ سو زرہ پوش شامل تھے، اور ساتھ میں کثیر تعداد میں اونٹ تھے، جو مسلمانوں سے لڑنے کے لیے آگے بڑھنے کو بے تاب تھا۔ خوراک کے لیے وہ ہر روز دس اور نو اونٹ باری باری ذبح کیا کرتے تھے۔ تاہم انہیں یہ خوف تھا کہ بنو بکر، جن کی پرانی اور گہری دشمنی تھی، ان کے عقب پر حملہ کر دیں گے۔ اسی نازک موقع پر ابلیس (شیطان) بنو کنانہ کے سردار سراقہ بن مالک بن جعشم المدلجی کی صورت میں ان کے سامنے آیا اور کہنے لگا: "میں ضمانت دیتا ہوں کہ پیچھے سے تمہیں کوئی نقصان نہیں پہنچے گا۔"

The effect of this hue and cry was instantaneous and the news stunned Quraish and they immediately remembered their pride that was wounded when the Muslims had intercepted Al-Hadrami caravan. They therefore swiftly mustered almost all of their forces and none stayed behind except Abu Lahab, who delegated someone who owed him some money. They also mobilized some Arab tribes to contribute to the war against the Prophet (Peace be upon him). All the clans of Quraish gave their consent except Banu ‘Adi. Soon an excited throng of 1300 soldiers including 100 horsemen and 600 mailed soldiers with a large number of camels, was clamouring to proceed to fight the Muslims. For food supplies, they used to slaughter an alternate number of camels of ten and nine every day. They were however afraid that Banu Bakr, on account of old long deep-seated animosity, would attack their rear. At that critical moment, Iblis (Satan) appeared to them in the guise of Suraqa bin Malik bin Ju‘sham Al-Mudlaji — chief of Bani Kinana — saying to them: “I guarantee that no harm will happen from behind.”

دوی په غضب سره وتلل، د ډېر بد انتقام په هڅه کې، او هر هغه څوک له منځه وړل غوښتل چې د دوی د کاروانونو لارو ته ګواښ واړوي:

They set out burning with indignation, motivated by a horrible desire for revenge and exterminating anyone that might jeopardize the routes of their caravans:

• «…د ځان د ستاینې او د خلکو د ښودلو لپاره، او د الله د لارې څخه د خلکو د منع کولو لپاره.» [۸:۴۷]

• “…boastfully and to be seen of men, and hinder (men) from the path of Allâh. ” [8:47].

یا جیسا کہ نبی ﷺ نے فرمایا:

Or as the Prophet (Peace be upon him) said:

اې الله! دا خلک تکبر کوونکي او مغروران دي؛ دوی راغلي دي چې د الله ﷻ او د هغه د رسول ﷺ په مخالفت کې راوخیژي.

• “O Allâh these are the haughty and conceited; they have come defying Allâh and defying His Messenger.”.

وہ تیزی سے شمال کی طرف بدر کی جانب بڑھے۔ راستے میں انہیں ابوسفیان کا ایک اور پیغام ملا جس میں اُن سے کہا گیا تھا کہ وہ گھروں کو لوٹ جائیں، کیونکہ قافلہ مسلمانوں کی گرفت سے نکل گیا ہے۔ اتفاق سے ابوسفیان نے مسلمانوں کے ارادے کو بھانپ کر اپنا قافلہ اصل راستے سے ہٹا دیا اور اُسے بحیرۂ احمر کی طرف موڑ لیا۔ اس تدبیر سے وہ مدینہ کے گھات لگانے والوں سے بچ نکلا اور اُن کی پہنچ سے باہر ہو گیا۔ ابوسفیان کا پیغام ملنے کے بعد مکہ کے لشکر نے گھر لوٹنے کی خواہش ظاہر کی۔ تاہم ظالم ابوجہل نے، جو نہایت متکبرانہ اور گھمنڈی تھا، اصرار کیا کہ وہ بدر کی طرف آگے بڑھیں اور وہاں تین رات قیام کر کے جشن منائیں۔ اب وہ چاہتے تھے کہ مسلمانوں کو سزا دیں، انہیں اپنے قافلوں پر حملے سے روکیں، اور عربوں پر یہ بات واضح کر دیں کہ قریش اب بھی بالادست ہیں اور اس علاقے میں ان ہی کی برتری قائم ہے۔

They moved swiftly northward to Badr. On the way they received another message from Abu Sufyan asking them to go back home because the caravan had escaped the Muslims. Incidentally, Abu Sufyan, on learning the intention of the Muslims, led his caravan off the main route, and inclined it towards the Red Sea. By this manoeuvre, he was able to slip past the Madinese ambush and was out of their reach. On receiving Abu Sufyan’s message, the Makkan army showed a desire to return home. The tyrant Abu Jahl, however haughtily and arrogantly insisted that they proceed to Badr, stay three nights there for making festivities. Now they wanted to punish the Muslims and prevent them from intercepting their caravans, and impress on the Arabs that Quraish still had the upper hand and enjoyed supremacy in that area.

ابو جهل کی دھمکیوں اور اصرار کے باوجود، بنو زُہرہ نے الاخنس بن شریق کے مشورے پر عمل کرتے ہوئے علیحدگی اختیار کی اور مکہ واپس لوٹ گئے۔ اس کے بعد سے الاخنس بنو زُہرہ کے لیے "وہ کھجور کا درخت" بنا رہا جس کی بات ہر متعلقہ معاملے میں آنکھیں بند کرکے مانی جاتی تھی۔

هم هغه شپه باران وشو په دواړو خواوو کې. د مشرکانو لپاره دا د مخ پر وړاندې تللو مخه ونیوله، پداسې حال کې چې د مسلمانانو لپاره دا برکت وو. دا د دوی پاکولو ته ورسید او د شیطان ناپاکي یې له دوی څخه لرې کړه. الله باران راولېږه ترڅو د دوی زړونه قوي کړي او پښې پرې ټینګې کړي. دوی لږ مخ ته لاړل او د وادي په بل غاړه کې یې کیمپ وواهه. محمد ﷺ د بدر د نږدې چینې په ځای کې ودرېد. حباب بن منذر ترې وپوښتل: "ایا الله تاسو ته دا ځای د ټاکلو الهام کړی دی، که دا د جنګي چل او مشورې محصول دی؟" پیغمبر ﷺ ځواب ورکړ: "دا د جنګي چل او مشورې محصول دی." حباب وویل: "دا ځای ښه نه دی؛ راځئ چې لاړ شو او د نږدې اوبو چینې ته کیمپ ووهو، یوه حوض یا زیرمه پرې د اوبو ډکه کړو، او نور ټول څاګان ویجاړ کړو، ترڅو دوی له اوبو محروم شي." پیغمبر ﷺ د هغه پلان ته منظوري ورکړه او د عملي کولو موافقه یې وکړه، چې دوی په حقیقت کې دا د شپې په نیمایي کې وکړل.

The same night it rained on both sides. For the polytheists it obstructed further progress, whereas it was a blessing for the Muslims. It cleaned them and removed from them the stain of Satan. Allâh sent rain to strengthen their hearts and to plant their feet firmly therewith. They marched a little forward and encamped at the farther bank of the valley. Muhammad (Peace be upon him) stopped at the nearest spring of Badr. Al-Hubab bin Mundhir asked him, “Has Allâh inspired you to choose this very spot or is it stratagem of war and the product of consultation?” The Prophet (Peace be upon him) replied “It is stratagem of war and consultation.” Al-Hubab said: “This place is no good; let us go and encamp on the nearest water well and make a basin or reservoir full of water, then destroy all the other wells so that they will be deprived of the water.” The Prophet (Peace be upon him) approved of his plan and agreed to carry it out, which they actually did at midnight.

سعد بن معاذ نے تجویز دی کہ نبی ﷺ کے لیے ایک چھپر بنایا جائے جو مسلمان لشکر کے مرکزِ کمان کا کام دے اور رہبر کو معقول حفاظت فراہم کرے۔ سعد نے اپنی تجویز کی توجیہ شروع کی اور کہا کہ اگر ہمیں فتح حاصل ہوئی تو سب کچھ تسلی بخش ہوگا۔ اگر شکست ہوئی تو نبی ﷺ کو کوئی نقصان نہیں پہنچے گا اور وہ مدینہ واپس جا سکتے ہیں، جہاں ایسے لوگ زیادہ ہیں جو ان سے محبت رکھتے ہیں اور جو اگر جان لیتے کہ وہ اس مشکل حالت میں ہیں تو مدد کے لیے ضرور آتے، تاکہ وہ اپنا کام دوبارہ سنبھالیں، ان سے مشورہ کریں اور وہ ان کے ساتھ مل کر بار بار اللہ کی راہ میں جدوجہد کریں۔

Sa‘d bin Mu‘adh suggested that a trellis be built for the Prophet (Peace be upon him) to function as headquarters for the Muslim army and a place providing reasonable protection for the leader. Sa‘d began to justify his proposal and said that if they had been victorious, then everything would be satisfactory. In case of defeat, the Prophet (Peace be upon him) would not be harmed and he could go back to Madinah where there were more people who loved him and who would have come for help if they had known that he was in that difficult situation, so that he would resume his job, hold counsel with them and they would strive in the cause of Allâh with him again and again.

بیشکه زه له تاسو سره یم، نو هغو کسانو ته ثبات ورکړئ چې ایمان یې راوړی دی. زه به د هغو کسانو په زړونو کې ویره واچوم چې کفر یې کړی دی.» [8:12].

• “Verily, I am with you, so keep firm those who have believed. I will cast terror into the hearts of those who have disbelieved.” [8:12].

الله، العزیز الحکیم، هم خپل رسول ته یو بل پیغام وحی کړ او وې فرمایل:

Allâh, the All-Mighty, also inspired another message to His Messenger, saying:

زه به تاسو سره د فرښتو په زرو کې یو زر فرښتو سره مرسته وکړم چې یو له بل پسې راځي. [۸:۹]

• “I will help you with a thousand of the angels each behind the other (following one another) in succession.” [8:9].

پیغمبر ﷺ په خپل حجره کې لږ شیبه ویده شو، بیا یې خوښۍ سره سر پورته کړ او وې ویل:

The Prophet (Peace be upon him), in his trellis, dozed off a little and then raised his head joyfully crying:

ای ابوبکر، تاسو ته زیری ورکړه شه: د الله مرسته نږدې شوې ده، په الله قسم، زه جبرئیل د خپل سپین آس پر شا د شګو د طوفان په منځ کې ګورم۔

•“O Abu Bakr, glad tidings are there for you: Allâh’s victory has approached, by Allâh, I can see Gabriel on his mare in the thick of a sandstorm.”.

هغه بیا ژاړه ژړل او بهر ووت:

He then jumped out crying:

«هغوي به د ځان جمعیت ماتشي او شاته به ګرځوي.» [54:45]

•“Their multitude will be put to flight, and they will show their backs.” [54:45].

د جبرئیل ؑ په حکم، پیغمبر ﷺ یوه مُټھ کنکرۍ واخیستې، دښمنانو ته یې وغورځولې او وې فرمایل: "دا مخونه دې ویرېږي!" کله چې دغه خاوره یې وغورځوله، یو سخت طوفاني باد د دوزخ د ګرمۍ په څیر د دښمنانو په سترګو کې ولګېد. په دې اړه الله ﷻ فرمایي:

At the instance of Gabriel, the Prophet (Peace be upon him) took a handful of gravel, cast it at the enemy and said: “Confusion seize their faces!” As he flung the dust, a violent sandstorm blew like furnace blast into the eyes of the enemies. With respect to this, Allâh says:

• «او تا نه ویشتل کله چې ته ویشتی، بلکې الله ویشتل.» [الأنفال: ۱۷].

• “And you [i.e. Muhammad (Peace be upon him) ] threw not when you did throw but Allâh threw.” [8:17].

۱. پیغمبر ﷺ خپلو صحابه کرامو ته سپارښته وکړه چې د بنو هاشم هغه کسان چې په ناخوښۍ سره د مشرکانو سره بدر ته لاړل، ځکه چې د خپلې قوم ملامتۍ څخه ویره لري، ژوند یې وساتئ. په دوی کې ئې العباس بن عبدالمطلب او ابوبختري بن هشام نومول. هغه ئې مسلمانانو ته امر وکړ چې دوی ونیسئ، خو ونه وژنئ. ابوحذیفه بن عتبه ډېر حیران شو او وې ویل: "موږ خپل پلرونه، اولادونه، ورونه او د خپل قبیلې غړي وژنو، او العباس ته ښه معامله کوو؟ د الله په قسم! که هغه راته ولیدي، نو په تلوار به ئې حتماً وهم." دا خبرې چې د الله د رسول ﷺ واورېدې، نو عمر بن خطاب ته ئې وفرمایل: "ایا دا مناسب دی چې د رسول ﷺ د تره مخ په تلوار وهل شي؟" عمر په قهر شو او ابوحذیفه ته ئې د وژلو ګواښ وکړ؛ وروسته ابوحذیفه وویل چې ډېره ویره په ده باندې ټینګه شوې وه او داسې احساس ئې کاوه چې د خپلې غلطۍ د کفارې لپاره له شهادت پرته بل څه نشي کېدای. هغه وروسته د یمامې د پېښو په جریان کې واقعاً شهید شو.

1. The Prophet (Peace be upon him) advised his companions to preserve the lives of Banu Hashim who had gone out to Badr with the polytheists unwillingly because they had feared the censure of their people. Among them, he named Al-‘Abbas bin ‘Abdul Muttalib and Abu Bukhtari bin Hisham. He ordered the Muslims to capture, but not to kill them. Abu Hudhaifah bin ‘Utbah showed great surprise and commented saying: “We kill our fathers, children, brothers and members of our clan, and then come to spare Al-‘Abbas? By Allâh! If I see him I will surely strike him with my sword.” On hearing these words, the Messenger of Allâh (Peace be upon him), addressing ‘Umar bin Al-Khattab, said “Is it fair that the face of the Messenger’s uncle be struck with sword?” ‘Umar got indignant and threatened to kill Abu Hudhaifah; the latter later said that extreme fear had taken firm grip of him and felt that nothing except martyrdom could expiate for his mistake. He was actually killed later on during Al-Yamamah events.

ابوالبختری بن هشام د دې څخه مخکې هم هڅه کړې وه چې د مکې خلک هغه وخت چې پیغمبر ﷺ لا په مکه کې وو، د هغه په وړاندې هیڅ ډول ناوړه کار ونه کړي. هغه نه پیغمبر ﷺ ته زیان رساوه، نه داسې روایت شوی چې هغه د پیغمبر ﷺ په اړه کومه ناوړه خبره کړې وي. هغه هم د هغو کسانو څخه و چې د بني هاشم او بني عبدالمطلب پر ضد اخیستل شوي د بایکوټ تړون د ناکامولو هڅه یې کړې وه۔ خو دلته، د بدر په جګړه کې هغه دا ټینګار وکړ چې که د هغه هم وطن کې مشر ژغورل نه شي، نو هغه به جنګ کوي. المجذر بن زیاد البلوي، چې د هغه سره یې جګړه کوله، ځواب ورکړ چې دا سړی د پیغمبر ﷺ د سپارښتنې په شمول نه دی. جګړه دومره وغځېده چې په پای کې د ابوالبختری مړینه وشوه۔

2. Abu Al-Bukhtari bin Hisham had already done his best to restrain his people, the Makkans, from committing any act of folly against the Prophet (Peace be upon him) while the latter was still in Makkah. He also neither hurt nor was reported to have uttered anything repugnant with regard to the Prophet (Peace be upon him). He had as well been among the people who tried to invalidate the boycott alliance taken against Banu Hashim and Banu ‘Abdul Muttalib. l Here, however, in the battle of Badr he insisted on fighting unless his compatriot was spared. Al-Mujdhir bin Ziyad Al-Balwi, with whom he was engaged in combat, replied that the other was not included in the Prophet ’s recommendation. The combat went on to end in Al-Bukhtari’s death.

مشرکین چې سخت تادیب او دروند شکست ورسره وشو، د ډیرې بې نظمۍ په حالت کې وادیو او ټکرو ته تښتیدل او مکې ته روان شول، په وېره کې اخته او د خپلو خلکو له مخې د شرم له امله ځانونه پټوي.

The polytheists having received a large dose of disciplining and heavy defeat, fled away in great disorder in the vales and hillocks heading for Makkah panicked and too ashamed to see their people.

ابن اسحاق روایت کوي چې لومړی چا چې د بدې خبرې راوړونکي په توګه خبر ورکړ، هغه الحیسمان بن عبدالله الخزاعي و. هغه دوي ته وویل چې د دوی مشران څنګه ووژل شوي. هلته خلکو په لومړي سر خبره ونه منله او فکر یې وکړ چې هغه لیونی شوی دی، مګر ډیر ژر خبره تایید شوه او د مکې ټول فضا د ناڅاپي حیرانتیا په حالت کې ډوبه شوه. ابوسفیان بن الحارث ابولهب ته د قتل عام او هغه شرمناکه ماتې په اړه بشپړ حال وویل، په دې ټینګار سره چې د دوی د غمجن پای په راوستلو کې د ملایکو رول څه و. ابولهب خپل ځان ونه شو ساتلی او خپل قهر یې د ابورافع په وهلو، سپکولو او سیلي وهلو ښکاره کړ، ابورافع یو مسلمان و خو خپل اسلام یې څرګند نه کاوه، ځکه چې هغه د ملایکو رول بیا بیا یادوه. ام الفضل، بله مسلمانه ښځه، د ابولهب د بې فکره چلند څخه ډیره غصه شوه، هغې یې په یوه لرګي وواهه او سر یې یې وماته. اوو ورځې وروسته هغه د یوې منحوسې پوټکۍ له امله مړ شو او درې ورځې بې ښخولو پاتې شو. خو د هغه زامنو د شرمناکو افواهونو له ویرې هغه یوې ګډې ته وړ، او په لرې ولاړ شوي د هغه په لوري ډبرې او خاورې وغورځولې.

Ibn Ishaq related that the first herald of bad tidings was Al-Haisaman bin ‘Abdullah Al-Khuza‘i. He narrated to them how their notables were killed. People there did not believe him at first and thought that he had gone mad, but soon the news was confirmed and a state of incredible bewilderment overwhelmed the whole Makkan scene. Abu Sufyan bin Al-Harith gave Abu Lahab a full account of the massacre and the disgraceful rout they sustained, with emphasis on the role that the angels played in bringing about their tragic end. Abu Lahab could not contain himself and gave vent to his feelings of resentment in beating, abusing and slapping Abu Rafi‘, a Muslim, but reticent on his conversion, for reiterating the role of the angels. Umm Al-Fadl, another Muslim woman, greatly exasperated by Abu Lahab’s thoughtless behaviour, struck him with a log and cracked his head. Seven days later, he died of an ominous ulcer and was left for three days unburied. His sons, however, for fear of shameful rumours, drove him to a pit and keeping their distance, hurled stones and dust at him.

دا ماتې د مکیانو لپاره د ډېر شرم او غم خبره وه. تقریباً په هر کور کې د مړو او بندیانو لپاره خاموش اوښکې تویېدې. دوی د سپکاوي په اور کې سوځېدل او د بدلې تږي وو. تاسف، ژړا او چغې وهل مګر په کلکه منع شوي وو، ترڅو مسلمانان د دوی په مصیبت خوشحاله نه شي.

The defeat was a matter of great shame and grief for the Makkans. In almost every house there were silent tears for the dead and the captives. They were burning with humiliation and were thirsting for revenge. Wailing, lamenting and crying however were decreed strictly forbidden lest the Muslims should rejoice at their affliction.

د مدینې منورې مسلمانانو ته د بریا زیری ورکولو لپاره دوه ځانګړي پیغام رسوونکي، عبدالله بن رواحه او زید بن حارثه، استول شول۔

Two heralds, ‘Abdullah bin Rawahah and Zaid bin Harithah were despatched to Madinah, to convey the glad tidings of victory to the Muslims there.

مدینے کی کثیر النسلی اور نظریاتی ساخت میں مختلف رد عمل سامنے آئے۔ یہودیوں اور منافقین میں سے افواہ پھیلانے والوں نے یہ خبر اڑائی کہ نبی ﷺ قتل ہو گئے ہیں، اور وہ اپنے اس جھوٹے گمان کو اس بات سے تقویت دینے کی کوشش کرنے لگے کہ زید بن حارثہ نبی ﷺ کی اونٹنی القصواء پر سوار ہیں۔ جب دونوں قاصد پہنچے تو انہوں نے مسلمانوں کو فتح کی خوش خبری سنائی اور واقعات کے احوال کی درست معلومات دیں، تاکہ پریشان مگر اب خوش مسلمانوں کے دلوں میں اطمینان قائم ہو جائے۔ وہ فوراً بلند آواز سے اللہ کے نام کی تکبیر اور اس کی حمد کرنے لگے۔ ان کے سردار شہر سے باہر نکل آئے تاکہ بدر کی طرف جانے والے راستے پر نبی ﷺ کا استقبال کریں۔

The multi-ethnic and ideological structure of Madinah featured different respective reactions. Rumour-mongers amongst the Jews and hypocrites spread news to the effect that the Prophet (Peace be upon him) had been killed, and tried to impress their false assumption on the fact that Zaid bin Harithah was riding Al-Qaswâ’, the Prophet’s she-camel. Having reached, the two messengers imparted to the Muslims the happy news of victory, and furnished accurate information about the course of events in order to establish the sense of reassurance deep in the hearts of the anxious, but now, joyous Muslims. They immediately started acclaiming Allâh’s Name and entertaining His praise at the top of their voices. Their chiefs went out of the city to wait and receive the Prophet (Peace be upon him) on the road leading to Badr.

اسامه بن زید روایت کوي چې دوي د ښکاره بریا خبر داسې وخت ترلاسه کړ چې لږ وخت وروسته د پیغمبر ﷺ لور رقیه، چې د عثمان بن عفان زوجه وه، خاوري ته وسپارل شوه. هغه د سختې ناروغۍ په حال کې وه، او پیغمبر ﷺ عثمان ته امر کړی و چې په مدینه کې پاتې شي او د هغې پاملرنه وکړي.

Usamah bin Zaid related that they received the news of the manifest victory shortly after Ruqaiyah, the Prophet ’s daughter, and the wife of ‘Uthman bin ‘Affan had been committed to earth. She had been terminally ill and the Prophet (Peace be upon him) had asked ‘Uthman to stay in Madinah and look after her.

هغه وخت چې د جګړې له ځایه وتل کیږي، د جنګ د غنیمتونو په ویش کې د مسلمان مجاهدینو ترمنځ شخړه رامنځته شوه، ځکه چې د دې ویش حکم تراوسه نه و راښکته شوی. کله چې اختلاف نور هم لوی شو، د الله رسول ﷺ تر هغه وخته پورې د دې شخړې هر ډول حل ځنډ کړ، تر دې چې وحي راولېږل شي.

Before leaving the scene of the battle, dispute concerning the spoils of war arose among the Muslim warriors, as the rule relating to their distribution had not yet been legislated. When the difference grew wider, the Messenger of Allâh (Peace be upon him) suspended any solution whereof until the Revelation was sent down.

د الانفال سورت د بدر د غزا په مناسبت نازل شو، چې د رمضان د مياشتې ۱۷مه، د هجرت کال ۲ وه. دا د دې غزا باره کې د خدای يو ځانګړی تفسير و.

The Chapter of Al-Anfal (spoils of war) was revealed on the occasion of the battle of Badr, Ramadan 17th 2 A.H. It constituted a unique Divine commentary on this battle.

الله، جو سب سے بلند ہے، اس سورت کے سیاق میں اسلامائزیشن کے پورے عمل سے متعلق بڑے مسائل بیان کرتا ہے۔ اللہ یہاں مسلمانوں کی توجہ ان اخلاقی کوتاہیوں کی طرف دلاتا ہے جو ان کے کردار میں اب تک باقی ہیں۔ وہ چاہتا ہے کہ وہ ایک مربوط اور پاکیزہ معاشرہ تشکیل دیں۔ وہ اس پوشیدہ مدد کا ذکر کرتا ہے جو اس نے اپنے فرمانبردار بندوں پر نازل کی تاکہ وہ اپنے عظیم مقاصد پورے کر سکیں۔ وہ چاہتا ہے کہ مسلمان اپنے آپ کو ہر اس تکبر یا غرور سے پاک رکھیں جو ان میں داخل ہو سکتا ہے۔ وہ چاہتا ہے کہ وہ اسی سے مدد مانگیں، اس کی اور اس کے رسول ﷺ کی اطاعت کریں۔ اس کے بعد اللہ نے وہ عظیم مقاصد بیان کیے جن کے لیے رسول ﷺ نے وہ خونریز جنگ شروع کی، اور ان خوبیوں اور صفات کی طرف رہنمائی کی جنہوں نے عظیم فتح دلائی۔ مشرکین، منافقین، یہودیوں اور جنگی قیدیوں کا بھی ذکر کیا گیا، اور انہیں حق کے آگے سر جھکانے اور صرف اسی پر قائم رہنے کی نصیحت کی گئی۔ جنگی غنیمت کا مسئلہ حل کیا گیا اور اس سے متعلق اصول و بنیادیں واضح طور پر متعین کی گئیں۔

Allâh, the All-High, in the context of this Chapter draws on major issues relating to the whole process of Islamization. Allâh, here draws the attention of the Muslims to the still lingering moral shortcomings in their character. He wants them to build an integrated, purified society. He speaks about the invisible assistance he sent down to His obedient servants to enable them to accomplish their noble objectives. He wants the Muslims to rid themselves of any trait of haughtiness or arrogance that might sneak in. He wants them to turn to Him for help, obey Him and His Messenger (Peace be upon him). After that He delineated the noble objectives for which the Messenger (Peace be upon him) launched that bloody battle, and directed them to the merits and qualities that brought about the great victory.The polytheists, hypocrites, the Jews and prisoners of war were also mentioned, being admonished to surrender to the Truth and adhere to it only. The question of the spoils of war was resolved and the principles and basics relevant to this issue were clearly defined.

جنگ او سولې پورې اړوند احکام او قوانین، په تېره بیا د اسلامي عمل په دې پرمختللي پړاو کې، قانوني او تدوین شول. الله غوښتل چې مسلمانان د جاهلیت د دورې له عملونو سره توپیر لرونکې د جنګ اخلاقو تعقیب کړي. مسلمانان داسې ګڼل کېږي چې په اخلاقو، ارزښتونو او لوړو آدابو کې نورو باندې برتری لري. هغه غواړي نړۍ ته ورڅرګنده کړي چې اسلام یوازې یو نظري ژوند کوډ نه دی، بلکې دا د ذهن د روزنې پر بنسټ ولاړ عملي اصولو ټولګه ده. په دې چوکاټ کې، هغه د دولتونو تر منځ او د دولت دننه اړیکې تاسیس کړې. د رمضان روژه د ۲ هجري کال کې د لازمي عبادت په توګه ټاکل شوه، سره له دې چې مسلمانانو ته د زکات (مالي ورکړه، د بې وزلو حق) ورکول هم فرض وګرځول شول، ترڅو د مهاجرو د محتاجانو بار سپک کړي.