فتح مکہ اور اس کی فتح کو حق اور باطل کے درمیان ایک فیصلہ کن واقعہ سمجھا گیا۔ اس کے نتیجے میں عربوں کو محمد ﷺ کی رسالت میں کوئی شک باقی نہ رہا۔ یوں ہم دیکھتے ہیں کہ معاملات مشرکین کی توقعات کے برعکس ہو گئے۔ لوگ بڑی تعداد میں اللہ کے دین، اسلام کو قبول کرنے لگے۔ یہ بات کتاب کے باب "وفود" میں واضح طور پر نظر آتی ہے۔ حجۃ الوداع میں شریک ہونے والے لوگوں کی بے شمار تعداد سے بھی اس کا اندازہ لگایا جا سکتا ہے۔ اندرونی تمام فتنے ختم ہو گئے۔ مسلمان آخرکار مطمئن ہو گئے اور اللہ کے احکام کی تعلیمات کو قائم کرنے اور دعوتِ اسلام کو مزید تیز کرنے میں لگ گئے۔

The invasion and the conquest of Makkah was considered a decisive one between the truth and the error. As a result of which, the Arabs had no more doubt in Muhammad’s mission. Thus we see that things went contrary to the pagans’ expectations. People started to embrace Islam, the religion of Allâh, in great numbers. This is manifested clearly in the chapter — The delegations, of this book. It can also be deduced out of the enormous number of people who shared in the Hajjatul-Wadâ‘ (Farewell Pilgrimage). All domestic troubles came to an end. Muslims, eventually felt at ease and started setting up the teachings of Allâh’s Laws and intensifying the Call to Islam.

بازنطینی قدرت، چې په هغه وخت کې د ځمکې تر ټولو لوی نظامي ځواک ګڼل کیده، د مسلمانانو په وړاندې یو ناروا مخالفت وښود. لکه څنګه چې مو دمخه یادونه وکړه، دا مخالفت د حارث بن عمیر الازدي، د رسول الله ﷺ سفیر، د شرحبیل بن عمرو الغسانی لخوا د وژلو سره پیل شو. دغه سفیر هغه وخت د رسول الله ﷺ یو پیغام د بُصرې حاکم ته وړ. موږ دا هم بیان کړی چې رسول الله ﷺ بیا د زید بن حارثه په مشرۍ یوه ګنډۍ ولیږله، چې د مؤتہ په ځای کې یې د بازنطینیانو سره سخت جنګ وکړ. که څه هم د مسلمانو ځواکونه د دغو متکبرو او له حده تېرو ظالمانو څخه انتقام نشو اخیستی، خو دا ټکر په ټول عربستان کې عربانو باندې ژوره اغېز وکړ. قیصر — چې نه شو کولای هغه لوی ګټه له پامه وغورځوي چې د مؤتہ جنګ مسلمانانو ته رسولې وه، نه شو کولای د عربو قبیلو د خپلواکۍ هیلې او د هغه له واکمنۍ او نفوذ څخه د خلاصون امیدونه له پامه وغورځوي، نه یې شو کولای د مسلمانانو سره د دوی اتحاد له پامه وغورځوي — دا ټول په ډاګه کړو، قیصر د خپلو سرحدونو ته د پرمختللي ګواښ څخه خبر شو، په ځانګړې توګه د شام هغه جبهې ته چې د عربو ځمکو سره پولې لري. نو هغه پریکړه وکړه چې د مسلمانانو ځواک ړنګول یوه عاجله اړتیا ده. د هغه په نظر، دا پریکړه باید مخکې له دې عملي شي چې مسلمانان د فتح کولو لپاره ډېر پیاوړي شي او په شاوخوا عربي سیمو کې ناورین او ناخوالې پیدا کړي. د دغو اړتیاوو د پوره کولو لپاره قیصر د بازنطینیانو او د روم سره خوښ غسانی قبیلو یوه لویه لښکر راټول کړ، ترڅو د مسلمانانو پر وړاندې یو پریکړه کوونکی او وینې جنګ پیل کړي.

The Byzantine power, which was considered the greatest military force on earth at that time, showed an unjustifiable opposition towards Muslims. As we have already mentioned, their opposition started at killing the ambassador of the Messenger of Allâh (peace be upon him), Al-Harith bin ‘Umair Al-Azdi, by Sharhabeel bin ‘Amr Al-Ghassani. The ambassador was then carrying a message from the Prophet (peace be upon him) to the ruler of Busra. We have also stated that the Prophet consequently dispatched a brigade under the command of Zaid bin Haritha, who had a fierce fight against the Byzantines at Mu’tah. Although Muslim forces could not have revenge on those haughty overproud tyrants, the confrontation itself had a great impression on the Arabs, all over Arabia. Caesar — who could neither ignore the great benefit thMu’tah Battle had brought to Muslims, nor could he disregard the Arab tribes’ expectations of independence, and their hopes of getting free from his influence and reign, nor he could ignore their alliance to the Muslims — realizing all that, Caesar was aware of the progressive danger threatening his borders, especially Ash-Sham-fronts which were neighbouring Arab lands. So he concluded that demolition of the Muslims power had grown an urgent necessity. This decision of his should, in his opinion, be achieved before the Muslims become too powerful to conquer, and raise troubles and unrest in the adjacent Arab territories. To meet these exigencies, Caesar mustered a huge army of the Byzantines and pro-Roman Ghassanide tribes to launch a decisive bloody battle against the Muslims.

په دې کال کې ډیرې داسې پیښې وشوې چې ډیر اهمیت یې درلود. هغه دا وې: ۱. د رسول الله ﷺ له تبوک څخه له بیرته راستنیدو وروسته، د عویمر العجلاني او د هغه د مېرمنې ترمنځ د بې‌وفایۍ د قسم خوړلو پیښه وشوه.

During this year many events of great significance took place. They were: 1. After the Messenger’s return from Tabuk, the sworn allegation of infidelity between ‘Uwaimir Al-‘Ajlani and his wife took place.

۲. هغه غامدیه ښځه چې د زنا اعتراف یې وکړ، ډبرو سره ویشتل شوه. هغې ته د ډبرو وهلو حکم یوازې هغه وخت وشو چې خپل ماشوم یې له سینې شیدو څخه بیلولی و.

2. Pelting with stones the Ghamidiyah woman who confessed committing adultery. She was pelted with stones only after weaning her child off her breast milk.

3. نجاشي اشمه؛ د حبشي (ایتوپیا) پاچا، مړ شو نو پیغمبر ﷺ د هغه لپاره په غیاب کې لمونځ وکړ.

3. Negus Ashama; the king of Abyssinia (Ethiopia), died so the Prophet (peace be upon him) performed prayer in absentia for him.

4. د ام کلثوم وفات، د پیغمبر ﷺ لور، پیغمبر ﷺ د هغې په مرګ ډیر خپه شو. هغه ﷺ عثمان ته وویل: «که زه بله دریمه لور هم لرلای، نو به مې تا ته ورکړه.»

4. The death of Umm Kulthum, the daughter of the Prophet (peace be upon him), the Prophet felt extremely sad at her death. “Had I got a third daughter, I would let you marry her.” He said to ‘Uthman.

۵. د منافقانو مشر عبدالله بن ابي بن سلول د تبوک له غزا څخه د پیغمبر ﷺ د بیرته راتګ وروسته مړ شو. د الله رسول ﷺ د هغه لپاره د الله تعالی څخه بخښنه وغوښته. هم یې د هغه لپاره دعا وکړه، سره له دې چې عمر رضي الله عنه نا‌خوښي وښودله او د دې کار د مخنیوي هڅه یې وکړه. وروسته یو قرآني آیت نازل شو چې د عمر رضي الله عنه سمه نظریه تایید کړه.

5. The death of ‘Abdullah bin Abi Salool, the head of hypocrites, after the Prophet’s return from Tabuk. The Messenger of Allâh (peace be upon him) asked Allâh’s forgiveness for him. He also prayed for him in spite of ‘Umar’s disapproval and his attempt to prevent him from doing that. Later on a Qur’ânic verse was revealed attesting to ‘Umar’s right viewpoint.