"او خپل نږدې خپلوانو ته خبرداری ورکړه." [26:214] Note: ﷺ is written after the Prophet's name in the source, but the instruction requires writing ﷺ after any mention of the Prophet and never after the honorific in words. The original bracketed "(Peace be upon him)" is an honorific written in words, so it is replaced by ﷺ after the name. Corrected translation: "او خپل نږدې خپلوانو ته خبرداری ورکړه [ای محمده ﷺ]." [26:214]

"And warn your tribe [O Muhammad (Peace be upon him) ] of near kindred." [26:214].

دا په دې موضوع کې لومړی آیت و چې نازل شو. دا د سورة الشعراء (شپږمه شلمه سورت - شاعران) کې شامل دی، کوم چې د موسیٰ (علیه السلام) قصه بیانوي، د هغه له نبوت د پیل څخه تر هغه پورې چې هغه د بني اسرائیلو سره هجرت وکړ، د فرعون او د هغه د قوم څخه د دوی تېښته، او د فرعون او د هغه د لښکرو غرق کېدل. دا سورت په حقیقت کې هغه بېلابېل پړاوونه بیانوي چې موسیٰ (علیه السلام) د فرعون سره د خپل مبارزې او د خپل قوم د الله ته د بلنې په مهال تېر کړل. سربېره پر دې، دا داسې قصې هم لري چې د هغو کسانو د ډېر بد پای څخه خبر ورکوي چې رسولانو ته یې دروغ ویلي، لکه د نوح قوم، عاد، ثمود، ابراهیم، لوط او اصحاب الأیکه (د لرګیو خاوندان). (دا یوه ډله وه چې یوه ونه، چې ایکه نومېده، عبادت به یې کاوه).

This was the first verse to be revealed in this concern. It is included in Sûrah Ash-Shu'arâ (Chapter 26 - The Poets) which relates the story of Moses (Peace be upon him) from his early days of Prophethood going through his migration with the Children of Israel, their escape from the Pharaoh and his folk, and the drowning Pharaoh and his hosts. This Chapter in fact narrates the different stages that Moses (Peace be upon him) passed through in his struggle with Pharaoh and the mission of calling his people unto Allâh. Moreover, it includes stories that speak about the terrible end in store for those who belied the Messengers such as the people of Noah, 'Ad, Thamud, Abraham, Lout and Ahlul-Aikah (Companions of the Wood). (A group of people who used to worship a tree called Aikah).

دا سورت د مکې د منځنۍ دورې پورې تړاو لري، هغه وخت چې د نبوت نور د مکې د بت پرستو د کلتوري چاپیریال سره مخ شو، او مکه والو د خپل ډیر غرور په حالت کې ازمویل شول۔ دا سورت په لنډه توګه دا پیغام راډیو کوي: "حق نه مات کیدونکی دی۔ کله چې د نبوت روح مکې ته راغی، نو د بدۍ پیروانو په هغه مخالفت وکړ؛ مګر حق، برخلاف باطل، باقي پاتې کیدو ته اړ دی، پداسې حال کې چې باطل یقیناً زوال منونکی دی۔"

Chronologically, this Chapter belongs to the middle Makkan period, when the contact of the light of Prophecy with the cultural milieu of pagan Makkah was testing the Makkans in their most arrogant mood. The Message that this Chapter communicates is in brief: "The Truth is insurmountable. When the spirit of Prophecy came to Makkah, it was resisted by the votaries of evil; but Truth, unlike falsehood, is bound to stay, whereas falsehood is surely perishable."

د الله د حکمونو په اطاعت کې، محمد ﷺ د بني هاشم خپلوان د بني المطلب بن عبد مناف له یوې ډلې سره راټول کړل. اورېدونکو شمیرل شوي چې پنځه څلوېښت سړي وو.

In obedience to Allâh's Commands, Muhammad (Peace be upon him) rallied his kinsmen of Bani Hashim with a group of Bani Al-Muttalib bin 'Abd Munaf. The audience counted forty-five men.

ابولهب فوراً پیش قدم ہوا اور نبی ﷺ سے مخاطب ہو کر کہا: "یہ آپ کے چچا اور چچا زاد بھائی ہیں، مختصر بات کہیے، لیکن سب سے پہلے آپ کو معلوم ہونا چاہیے کہ آپ کے رشتہ دار سارے عربوں کا مقابلہ کرنے کی حیثیت نہیں رکھتے۔ ایک اور بات جو آپ کو ذہن میں رکھنی چاہیے یہ ہے کہ آپ کے رشتہ دار آپ کے لیے کافی ہیں۔ اگر آپ ان کے طریقے پر چلیں گے تو ان کے لیے قریش کے دوسرے قبیلوں کا مقابلہ کرنا، جنہیں دوسرے عرب سہارا دیتے ہیں، اس سے آسان ہوگا۔ بے شک میں نے کبھی کسی ایسے شخص کے بارے میں نہیں سنا جس نے اپنے رشتہ داروں کو آپ سے زیادہ نقصان پہنچایا ہو۔" رسول اللہ ﷺ خاموش رہے اور اس مجلس میں کچھ نہ کہا۔

Abu Lahab immediately took the initiative and addressed the Prophet (Peace be upon him): "These are your uncles and cousins, speak on to the point, but first of all you have got to know that your kinspeople are not in a position to withstand all the Arabs. Another point you have got to bear in mind is that your relatives are sufficient unto you. If you follow their tradition, it will be easier for them than to face the other clans of Quraish supported by the other Arabs. Verily, I have never heard of anyone who has incurred more harm on his kinspeople than you." The Messenger of Allâh (Peace be upon him) kept silent and said nothing 7in that meeting.

هغه دوی بیا په یوه بلې غونډه کې وبلل او داسې وکړل چې دوی ته د خبرو اوریدو موقع ورکړل شوه. بیا هغه ودرېد او یوه لنډه وینا یې وکړه چې په ښه ډول یې تشریح کړه چې څه شی په خطر کې دي. هغه وفرمایل: «زه د الله ستاینه کوم، د هغه مرسته غواړم، زه په هغه ایمان لرم، زه خپل توکل په هغه باندې کوم، زه شاهدي ورکوم چې د عبادت وړ هېڅ معبود نشته پرته له الله څخه چې هېڅ شریک نلري. یوه لارښود هېڅکله په خپلو خلکو دروغ نشي ویلای. زه په الله قسم کوم، هېڅ معبود نشته پرته له هغه څخه، چې زه ستاسو په لاره کې د رسول په توګه لیږل شوی یم، په ځانګړې توګه ستاسو لپاره او په عمومي ډول د ټولو خلکو لپاره. زه په الله قسم کوم، تاسو به داسې مرئ لکه څنګه چې ویده کېږئ، بیا به داسې راپاڅول شئ لکه څنګه چې له خوبه راپاڅېږئ. تاسو به د خپلو عملونو په اړه حساب ورکړئ. بیا یا دوزخ دی تل لپاره، یا جنت دی تل لپاره.»ﷺ

He invited them to another meeting and managed to secure audience. He then stood up and delivered a short speech explaining quite cogently what was at stake. He said: "I celebrate Allâh's praise, I seek His help, I believe in Him, I put my trust in Him, I bear witness that there is no god to be worshipped but Allâh with no associate. A guide can never lie to his people. I swear by Allâh, there is no god but He, that I have been sent as a Messenger to you, in particular and to all the people, in general. I swear by Allâh you will die just as you sleep, you will be resurrected just as you wake up. You will be called to account for your deeds. It is then either Hell forever or the Garden (Paradise) forever.".

د الله رسول ﷺ کله چې ډاډمن شو چې ابوطالب به د دعوت په لاره کې د هغه ساتنه کوي، هغه يوه ورځ د الصفا غره ته ورشو او په لوړ غږ يې آواز کړ: «اې د صباحه خلکو!» * د قريشو کورنۍ د هغه په شا راټولې شوې. هغه هغوی ته د الله د يووالي شاهدي ورکولو، د هغه د رسالت او د قيامت د ورځې په منلو رابللي. البخاري د دې کيسې يوه برخه د ابن عباس رضي الله عنه له لارې روايت کړې ده. هغه ويلي: «کله چې لاندې آيتونه نازل شول:

After the Messenger of Allâh (Peace be upon him) became sure of Abu Talib's commitment to his protection while he called the people unto Allâh, he stood up on Mount As-Safa one day and called out loudly: "O Sabahah! * " Septs of Quraish came to him. He called them to testify to the Oneness of Allâh and believe in his Messengership and the Day of Resurrection. Al-Bukhari reported part of this story on the authority of Ibn 'Abbas 9May Allah be pleased with him). He said: "When the following verses were revealed:

"او خپل نږدې خپلوانو ته خبرداری ورکړه." [26:214] Note: ﷺ is written after the Prophet's name in the source, but the instruction requires writing ﷺ after any mention of the Prophet and never after the honorific in words. The original bracketed "(Peace be upon him)" is an honorific written in words, so it is replaced by ﷺ after the name. Corrected translation: "او خپل نږدې خپلوانو ته خبرداری ورکړه [ای محمده ﷺ]." [26:214]

"And warn your tribe [O Muhammad (Peace be upon him) ] of near kindred." [26:214].

رسول الله ﷺ صفا پہاڑ ته پورته شو او پیل یې وکړ چې ويې ويل: "اې د بني فهر خلکو! اې د بني عدي خلکو! (د قریش دوه قبیلې)." ډیر خلک راټول شول، او هغه کسان چې نشول راتلای، یو څوک یې د دوی ته د خبرو لپاره ولېږل. ابو لهب هم حاضر و. پیغمبر ﷺ وفرمایل: "ګورئ، که زه تاسو ته ووایم چې په دره کې ځینې سواره کسان دي چې غواړي تاسو باندې بریدونه وکړي، آیا به ما باور وکړئ؟" دوی وویل: "هو، موږ له تا څخه هیڅکله دروغ نه دی لیدلی." هغه وفرمایل: "زه ستاسو لپاره د یوه سخت عذاب څخه ویرونکی یم." ابو لهب ژر ځواب ورکړ: "ټول ورځ مو ورک شه! آیا تاسو یوازې د همدې لپاره راټول کړي یو؟" همدې مهال دا آیتونه نازل شول:

The Messenger of Allâh (Peace be upon him) ascended Mount As-Safa and started to call: "O Bani Fahr! O Bani 'Adi (two septs of Quraish)." Many people gathered and those who couldn't, sent somebody to report to them. Abu Lahab was also present. The Prophet (Peace be upon him) said: "You see, if I were to tell you that there were some horsemen in the valley planning to raid you, will you believe me?" They said: "Yes, we have never experienced any lie from you." He said: "I am a warner to you before a severe torment." Abu Lahab promptly replied: "Perish you all the day! Have you summoned us for such a thing?" The verses were immediately revealed on that occasion:

د نبي ﷺ غږ په مکه کې تل غږیده، تر هغه چې لاندې آیت نازل شو:

The Prophet's voice kept reverberating in Makkah until the following verse was revealed:

نو ته په ښکاره توګه هغه څه اعلان کړه چې درته حکم شوی دی (د الله پیغام — اسلامي توحید)، او له مشرکانو مخ واړوه.» [۱۵:۹۴]

"Therefore proclaim openly (Allâh's Message — Islamic Monotheism), that which you are commanded, and turn away from Al-Mushrikûn (polytheists)." [15:94].

بیا هغه د بت پرستۍ خرافي عملونه ردول پیل کړل، د هغې بې ارزښته حقیقت او بالکل ناتوانۍ څرګندوله، او داسې ښکاره دلیلونه یې وړاندې کول چې بت پرستي په خپل ذات کې، یا د هغې نیول د هغه وسیلې په توګه چې له هغې له لارې بت پرست د الله سره اړیکه ونیسي، ښکاره دروغ دی.

He then commenced discrediting the superstitious practices of idolatry, revealing its worthless reality and utter impotence, and giving concrete proofs that idolatry per se or taking it as the media through which an idolater could come in contact with Allâh, is manifest falsehood.

مکیانو، د خپل برخه کې، سخت غضب او نا منلو ته پاڅیدل. د محمد ﷺ خبرو داسې یوه ډزه پیدا کړه چې د مکې هغه دودیز فکري ژوند یې بشپړ سره ښکته پورته کړ. دوی دا نه شوای زغملای چې څوک د مشرکانو او بتپرستانو سره د ګمراه خلکو صفت وتړي. دوی د دې ماجرا د ځواب لپاره د خپلو وسایلو راټولولو ته پیل وکړ، پاڅیدونکې انقلاب مهار کړي او د هغو کسانو په وړاندې مخکینۍ ضربه ورکړي، مخکې لدې چې دا تحریک د دوی مقدسو دودونو او اوږدمهاله میراث بشپړ ونسکوي. مکیانو ژور باور درلود چې د الله پرته د بل چا معبودیت نفي کول، او د الهي پیغام او آخرت باور، په بشپړ تابعداري او مطلق ژمنتیا سره تفسیریږي، او دا خبره دوی ته د ځانونو، خپل مال او په لاس کې لرونکو کسانو باندې د واک ادعا کولو هیڅ ځای نه پریږدي. په لنډه توګه، د دوی دین پر بنسټ ادعا شوې برتري او زورواکي به نور نه وي؛ خپلې خوښې به د الله او د هغه د رسول د خوښې تابع شي، او په پای کې به دوی باید هغو کسانو باندې ظلم کولو څخه ځان وساتي چې دوی یې په غلطه ډول کمزوري ګڼل، او په خپل ورځني ژوند کې سخت ګناهونه ترسره کول بند کړي. دوی دا معناوې دمخه ښه پوهیدل، له همدې امله د دوی روحونه دا "سپکاوی" منل نه کوي، نه د عزت او وقار له انګیزو څخه، بلکې داسې چې—

The Makkans, on their part, burst into outrage and disapproval. Muhammad's (Peace be upon him) words created a thunderbolt that turned the Makkan time-honoured ideological life upside down. They could ill afford to hear someone attaching to polytheists and idolaters, the description of straying people. They started to rally their resources to settle down the affair, quell the onward marching revolution and deal a pre-emptive strike to its votaries before it devours and crushes down their consecrated traditions and long standing heritage. The Makkans had the deep conviction that denying godship to anyone save Allâh and that belief in the Divine Message and the Hereafter are interpreted in terms of complete compliance and absolute commitment, and this in turn leaves no area at all for them to claim authority over themselves and over their wealth, let alone their subordinates. In short, their arrogated religiously-based supremacy and highhandedness would no longer be in effect; their pleasures would be subordinated to the pleasures of Allâh and His Messenger and lastly they would have to abstain from incurring injustices on those whom they falsely deemed to be weak, and perpetrating dreadful sins in their everyday life. They had already been fully aware of these meanings, that is why their souls would not condescend to accept this 'disgraceful' position not out of motives based on dignity and honour but rather because:

په هغو ورځو کې قریشو یوه بله سخته اندیښنه درلوده؛ د دعوت اعلان یوازې څو میاشتې شوې وې چې د حج موسم نږدې شو. قریشو پوهیدل چې د عرب استازي په یوه لنډ وخت کې راځي. دوی متفق شول چې داسې یوه چل ته فکر کول اړین دي چې د عربو زائرین د هغه نوي دین څخه، کوم چې محمد ﷺ تبلیغ کاوه، لرې وساتي. دوی د دې مسئلې د غور لپاره الولید بن المغیره ته لاړل. الولید دوی ته وړاندیز وکړ چې داسې یوه یوځایه پریکړه وکړي چې ټولو ته منل شوې وي. په هرصورت، دوی یو له بل سره اختلاف درلود. ځینو وویل چې هغه ته کاهن، يعنې غیبګوی ووایی؛ خو دا وړاندیز په دې دلیل رد شو چې د هغه خبرې داسې قافیه شوې نه دي. ځینو نورو وړاندیز وکړ چې مجنون، يعنې د جنو تر اغیز لاندې ووایی؛ دا هم رد شو، ځکه د دې حالت ځانګړي نښې نه ترې لیدل کیږي، دوی ادعا وکړه. «ولې ونه وایو چې هغه شاعر دی؟» ځینو وویل. دلته هم دوی یو ګډ رای ته ونه رسیدل، ځکه ویل یې چې د هغه خبرې د شعر له ژبې بهر دي. «پر هرحال؛ راځئ چې هغه پر جادو کولو تورن کړو،» څلورم وړاندیز و. دلته هم الولید ځان ژغورونکی و او ویل یې چې محمد ﷺ هیڅکله د ګنډو پر ګنډلو په پوښتنې کې ښکېل نه و، او منل یې چې د هغه خبرې له ریښې تر څانګو خوږې دي. په هرصورت، هغه وموندله چې محمد ﷺ ته د لګولو لپاره تر ټولو باوري تور جادو دی. دغه بې دینه ډله دې نظر ته ملاتړ وکړ او په دې موافقه یې وکړه چې یو ګډ فورمول خپور کړي، چې هغه داسې جادوګر دی چې په خپل فن کې دومره زورور او واکمن دی چې زوی له پلار، سړی له وروره، ښځه له خپل میرمن او سړی له خپل قبیلې څخه بېلوي. په دې اړه قابل یادونه ده چې الله تعالی د الولید او هغه چل په اړه شپاړس آیتونه نازل کړل چې هغه د حج لپاره مکې ته راتلونکو خلکو د لاسوهنې لپاره اټکل کړی و. الله فرمايي:

During those days, Quraish had another serious concern; the proclamation of the Call had only been a few months old when the season of pilgrimage was soon to come. Quraish knew that the Arab delegates were coming within a short time. They agreed that it was necessary to contemplate a device that was bound to alienate the Arab pilgrims from the new faith preached by Muhammad (Peace be upon him). They went to see Al-Waleed bin Al-Mugheerah to deliberate on this issue. Al-Waleed invited them to agree on a unanimous resolution that could enjoy the approbation of them all. However, they were at variance. Some suggested that they describe him as Kahin, i.e., soothsayer; but this suggestion was turned down on grounds that his words were not so rhymed. Others proposed Majnun, i.e., possessed by jinn; this was also rejected because no insinuations peculiar to that state of mind ware detected, they claimed. "Why not say he is a poet?" Some said. Here again they could not reach a common consent, alleging that his words were totally outside the lexicon of poetry. "OK then; let us accuse him of practising witchcraft," was a fourth suggestion. Here also Al-Waleed showed some reluctance saying that the Prophet (Peace be upon him) was known to have never involved himself in the practice of blowing on the knots, and admitted that his speech was sweet tasting root and branch. He, however, found that the most plausible charge to be levelled against Muhammad (Peace be upon him) was witchcraft. The ungodly company adopted this opinion and agreed to propagate one uniform formula to the effect that he was a magician so powerful and commanding in his art that he would successfully alienate son from father, man from his brother, wife from her husband and man from his clan. It is noteworthy in this regard to say that Allâh revealed sixteen verses as regards Al-Waleed and the cunning method he contemplated to manipulate the people expected to arrive in Makkah for pilgrimage. Allâh says:

د اذیتونو لړۍ د نبوت د څلورم کال په وروستیو کې پیل شوه، په پیل کې په ورو ورو، خو په دوام سره ورځ په ورځ او میاشت په میاشت زیاتېده او خرابېده، تر دې چې د پنځم کال په نیمایي کې وضعیت دومره ډېر سخت او نه زغمل کېدونکی شو چې مسلمانانو د هغو دردوونکو عذابونو د لرې کولو لپاره د عملي لارو په اړه په جدي توګه فکر پیل کړ چې دوی ته ورکول کېدل. د همدې تیارې او نا امیدۍ په وخت کې سورة الکهف نازل شو، چې د هغو پوښتنو ځوابونه پکې دي چې د مکې مشرکان د پیغمبر ﷺ څخه په دوام سره پوښتل. دا درې کیسې لري چې د مؤمنانو لپاره د زده کړې ډېرې ښې مثالونه دي. د اصحابو کهف کیسه د مؤمنانو لپاره په ضمني ډول دا لارښوونه لري چې د کفر او تېري هغه ځایونه پرېږدي چې له حقه د اړولو خطر پکې وي.

The series of persecutions started late in the fourth year of Prophethood, slowly at first, but steadily accelerated and worsened day by day and month by month until the situation got so extremely grave and no longer tolerable in the middle of the fifth year, that the Muslims began to seriously think of feasible ways liable to avert the painful tortures meted out to them. It was at that gloomy and desperate time that Sûrah Al-Kahf (Chapter 18 — The Cave) was revealed comprising definite answers to the questions with which the polytheists of Makkah constantly pestered the Prophet (Peace be upon him). It comprises three stories that include highly suggestive parables for the true believers to assimilate. The story of the Companions of the Cave implies implicit guidance for the believers to evacuate the hot spots of disbelief and aggression pregnant with the peril of enticement away from the true religion:

او ځوانانو یو بل ته وویل: "او کله چې تاسو له دوی او له هغو شیانو څخه چې دوی یې پرستش کوي، پرته له الله، جلا شئ، نو غار ته پناه واخلئ؛ ستاسو رب به له خپل رحمت څخه تاسو لپاره لاره پرانیزي او ستاسو کار به تاسو لپاره اسان کړي (یعنی تاسو ته به هغه څه درکړي چې تاسو ته د روزي، استوګنې او نورو اړتیاوو لپاره پکار دي)." [سورة الكهف 18:16]

The young men said to one another): And when you withdraw from them, and that which they worship, except Allâh, then seek refuge in the Cave, your Lord will open a way for you from His Mercy and will make easy for you your affair (i.e. will give you what you will need of provision, dwelling, etc.)18:16].

اس کے بعد د حضرت موسیٰ (علیہ السلام) او د "الخضر" (دعربستان ښوونکی) قصه ده، چې د ژوند د بدلونونو یوه روښانه او نازکه یادونه ده۔ د ژوند راتلونکي حالتونه لزوماً د اوسني شرایطو محصول نه وي، بلکې ممکن ده بالکل برعکس وي۔ په بل عبارت، هغه جګړه چې د مسلمانانو پر ضد پیل شوې وه، په راتلونکي کې کیدای شي بل لوری واخلي، او ظالم ظالمان به یوه ورځ هماغه عذابونه وګوري چې مسلمانان پرې اخته وو۔ بل دا چې د "ذوالقرنین" (دوه شاخو لرونکی) قصه ده، د ختیځ او لویدیځ ځواکمن واکمن۔ دا قصه په ښکاره ښیې چې الله تعالیٰ خپل صالح بندگان د ځمکې او په هغې کې د هرڅه د میراث څښتنان ګرځوي۔ همدارنګه دا هم بیانوي چې الله تعالیٰ وخت په وخت یو صالح سړی راپورته کوي، چې ضعیفان د قوي ځواکمنانو په وړاندې وساتي۔

سورۃ الزمر (سورت نمبر ۳۹ — الجماعتونه) بیا داسې نازل شوه چې په مستقیم ډول هجرت ته اشاره کوي او وایي چې ځمکه پراخه ده، او مؤمنان باید ځان د ظلم او شر د ځواکونو په وړاندې محدود و نه ګڼي.

Sûrah Az-Zumar (Chapter 39 — The Crowds) was then revealed pointing directly to migration and stating that the earth is spacious enough and the believers must not consider themselves constrained by the forces of tyranny and evil:

په دې دنیا کې نیکي کوونکو لپاره ښه بدله ده، او د الله ځمکه پراخه ده (نو که تاسو په یوه ځای کې د الله عبادت نشئ کولی، نو بل ځای ته لاړ شئ)! یوازې صبر کوونکي به خپل اجر پوره او له حسابه پرته ترلاسه کړي. [۳۹:۱۰]

"Good is (the reward) for those who do good in this world, and Allâh's earth is spacious (so if you cannot worship Allâh at a place, then go to another)! Only those who are patient shall receive their rewards in full without reckoning." [39:10].

پیغمبر ﷺ پخپله پوهیده وه چې د حبشې (ایتوپیا) بادشاه اصحمه نجاشي یو عادل حکمران دی چې د خپلو رعیتو په هیڅ یو هم ظلم نه کوي، نو هغه یې د خپلو ځینو صحابه کرامو ته اجازت ورکړ چې د حبشې (ایتوپیا) ته د پناه د غوښتلو لپاره لاړ شي.

The Prophet (Peace be upon him) had already known that Ashamah Negus, king of Abyssinia (Ethiopia), was a fair ruler who would not wrong any of his subordinates, so he permitted some of his followers to seek asylum there in Abyssinia (Ethiopia).

د نبوت د پنځم کال په رجب کې، دولس سړي او څلور ښځې حبشې (ایتوپیا) ته ولاړل. هجرت کوونکو کې عثمان بن عفان او د هغه مېرمن رقیه [د نبي ﷺ لور] هم وې. د دې دواړو هجرت کوونکو په اړه نبي ﷺ وفرمایل:

In Rajab of the fifth year of Prophethood, a group of twelve men and four women left for Abyssinia (Ethiopia). Among the emigrants were 'Uthman bin 'Affan and his wife Ruqaiyah [the daughter of the Prophet (Peace be upon him)]. With respect to these two emigrants, the Prophet (Peace be upon him) said:

دوی د ابراهیم او لوط (علیهما السلام) نه وروسته د الله په لاره کې لومړني مهاجرین دي.

"They are the first people to migrate in the cause of Allâh after Abraham and Lot (Peace be upon them) .".

هغوی د شپې د تیارې په پرده کې مکې څخه ووتل او سمندر ته ولاړل، چیرې چې دوه کښتۍ د حبشې (ایتوپیا) لور ته روانې وې. د دوی د تګ خبر قریشو ته ورسید، نو ځینې سړي د دوی د تعقیب لپاره وligه، مګر مؤمنان له شعیبې بندر څخه د خپلې امن ځای لور ته تللي وو، چیرې چې ګرمه هرکلی او د مناسبې میلمستیا سره یې استقبال وشو.

They sneaked out of Makkah under the heavy curtain of a dark night and headed for the sea where two boats happened to be sailing for Abyssinia (Ethiopia), their destination. News of their intended departure reached the ears of Quraish, so some men were despatched in their pursuit, but the believers had already left Shuaibah Port towards their secure haven where they were received warmly and accorded due hospitality.

ددې قرآن ته غوږ مه ږدئ او د هغه په تلاوت کې شور جوړ کړئ، تر څو تاسو غالب شئ۔ [41:26]

"Listen not to this Qur'ân, and make noise in the midst of its (recitation) that you may overcome." [41:26].

جب اللہ تعالیٰ کے ناقابلِ بیان حد تک دلکش کلام کا ان کے دلوں سے براہِ راست تعلق ہوا تو وہ محو ہو گئے اور اپنے گرد کی مادّی دنیا سے بے خبر ہو گئے، اور الٰہی کلام کی طرف مکمل توجہ کی ایسی حالت میں گرفتار ہو گئے کہ جب نبی ﷺ اس دل دھڑکا دینے والے، طوفانی انجام تک پہنچے:

When the unspeakably fascinating Words of Allâh came into direct contact with their hearts, they were entranced and got oblivious of the materialistic world around them and were caught in a state of full attentiveness to the Divine Words to such an extent that when the Prophet (Peace be upon him) reached the stormy heart-beating ending:

ځکه نو د الله په وړاندې سجده وکړئ او یوازې هغه عبادت وکړئ۔ [53:62]

"So fall you down in prostration to Allâh and worship Him (Alone)." [53:62].

اتفاق سره نه، بلکه بې‌اختیاره، بشرک‌کوونکو په کامله تابعداری او له هرې ناپاکۍ پاک عبادت کې سجده وکړه۔ دا په حقیقت کې د حق د هغه شانداره شیبې وه چې د متکبرو زړونو سختوالۍ او د ملنډه‌وهونکو رویه یې ماته کړه۔ کله چې دوی ولیدل چې د الله کلام د دوی زړونه فتح کړل او هغه کار یې وکړ چې دوی یې د له منځه وړلو او ختمولو لپاره سخت هڅه کوله، نو حیران پاتې شول۔ هغه همکاره مشرکان چې په دغه صحنه کې نه وو حاضر، دوی یې سختې ملامتۍ او سرزنښې وکړې؛ په پایله کې دوی دروغ جوړول پیل کړل او د رسول اللہ ﷺ په اړه یې تورونه ولګول، داسې ویل یې چې دی د دوی بتانو ته لوی احترام ورکوي او دوی ته د غوښتل شوي شفاعت ځواک منسوبوي۔ دا ټول د هغې ورځې په سجده کې د دوی د ځان د توجیه کولو ناهیلي هڅې وې۔ البته دا احمقانه او ظالمانه تورجوړونه د دوی د ژوند پر دروغو او پلانونو جوړولو باندې ټینگ عادت سره سم وه۔

The idolaters, unconsciously and with full compliance, prostrated themselves in absolute god-fearing and stainless devotion. It was in fact the wonderful moment of the Truth that cleaved through the obdurate souls of the haughty and the attitude of the scoffers. They stood aghast when they perceived that Allâh's Words had conquered their hearts and done the same thing that they had been trying hard to annihilate and exterminate. Their co-polytheists who had not been present on the scene reproached and blamed them severely; consequently they began to fabricate lies and calumniate the Prophet (Peace be upon him) alleging that he had attached to their idols great veneration and ascribed to them the power of desirable intercession. All of these were desperate attempts made to establish an excusable justification for their prostrating themselves with the Prophet (Peace be upon him) on that day. Of course, this foolish and iniquitous slanderous behaviour was in line with their life-consecrated practice of telling lies and plot hatching.

قریش دا دې ته زغم نه درلود چې په حبشه (ایتوپیا) کې د مسلمانانو لپاره یوه امن پناه‌ګاه موجوده وي، نو دوه سخت‌دریځه استازي یې ولېږل چې د مسلمانانو سپارل وغواړي. دا دوه کسان عمرو بن العاص او عبدالله بن ابي ربیعه وو — دا هغه مهال چې دوی لا اسلام نه وو قبول کړی. دوی د پاچا او د هغه د پادریانو لپاره ارزښتناک ډالۍ هم ځانسره یوړې وې، او د درباریانو ځینې کسان یې هم خپل ملاتړي کړي وو. دغه مشرکو استازو ویل چې د مسلمان مهاجرینو باید حبشه (ایتوپیا) څخه وشړل شي او دوی ته وسپارل شي، په دې دلیل چې دوی د خپلو پلرنیو دین پریښودی دی، او د دوی مشر داسې یو دین تبلیغوي چې د دوی له دین او د پاچا له دین سره توپیر لري.

Quraish could not tolerate the prospect of a secure haven available for the Muslims in Abyssinia (Ethiopia), so they despatched two staunch envoys to demand their extradition. They were 'Amr bin Al-'As and 'Abdullah bin Abi Rabi'a — before embracing Islam. They had taken with them valuable gifts to the king and his clergy, and had been able to win some of the courtiers over to their side. The pagan envoys claimed that the Muslim refugees should be expelled from Abyssinia (Ethiopia) and made over to them, on the ground that they had abandoned the religion of their forefathers, and their leader was preaching a religion different from theirs and from that of the king.

بادشاه مسلمانوں کو دربار میں طلب کرتا ہے... Note: the target language is Pashto, so here is the Pashto translation: بادشاه د مسلمانانو د درباره د راتلو امر وکړ او له هغوئ څخه وغوښتل چې د خپل دین تعلیمات تشریح کړي. د مسلمان مهاجرینو دا فیصله کړې وه چې څه چې پیښ شي هم، ټول حقیقت ووایي. جعفر بن ابي طالب ودرېد او بادشاه ته یې په لاندې الفاظو خبرې وکړې: «اې بادشاه! موږ د جهالت او وحشت په ژورو کې ډوب وو؛ موږ بتان عبادت کول، په بې عفتۍ کې ژوند کاوه، مړه خوراک کاوه، او ناوړه خبرې کولې، موږ د انسانیت هر احساس له پامه غورځولی وو، او د میلمستیا او ګاونډیتوب دندې هیرې شوې وې؛ موږ د زور له قانون پرته بل هېڅ قانون نه پېژندو، تر دې چې الله زموږ په منځ کې یو سړی راپورته کړ، چې د هغه زېږېدنه، ریښتینوالی، صداقت او پاکوالی موږ ته معلوم وو؛ هغه د الله د یووالي په لور دعوت وکړ، او موږ ته یې وښودله چې د هغه سره هېڅ شی شریک نه کړو. هغه موږ له بتانو د عبادت څخه منع کړ؛ او موږ ته یې امر وکړ چې ریښتیا ووایو، خپلو امانتونو ته وفادار واوسو، رحم وکړو، د ګاونډیانو او خپلوانو حقونه وساتو؛ هغه موږ له ښځو ته د ناوړه ویلو، یا د یتیمانو مال خوړلو څخه منع کړ؛ هغه امر وکړ چې له فحشاؤ وتښتو او له بدو څخه ځان وساتو؛ لمونځ وکړو، زکات ورکړو، او روژه ونیسو. موږ په هغه ایمان راوړ، د هغه تعلیمات او د الله عبادت کولو او د هغه سره د هېڅ شي شریکولو امرونه مو ومنل، هغه څه مو حلال وګڼل چې هغه حلال کړي، او هغه څه مو حرام وګڼل چې هغه حرام کړي. له همدې امله زموږ قوم زموږ پر ضد راپورته شو، موږ یې په دې ځورولو چې د الله عبادت پرېږدو او بیرته بتانو او نورو ناوړه کارونو ته ستانه شو. دوی موږ شکنجه کړو او زیانمن مو کړو، تر دې چې په خپل منځ کې مو د خوندیتوب کومه لاره ونه لیده، نو زموږ هیواد ته راغلو، او هیله لرو چې تاسو به موږ له ظلم څخه وساتئ.»

The king summoned the Muslims to the court and asked them to explain the teachings of their religion. The Muslim emigrants had decided to tell the whole truth whatever the consequences were. Ja'far bin Abi Talib stood up and addressed the king in the following words: "O king! we were plunged in the depth of ignorance and barbarism; we adored idols, we lived in unchastity, we ate the dead bodies, and we spoke abominations, we disregarded every feeling of humanity, and the duties of hospitality and neighbourhood were neglected; we knew no law but that of the strong, when Allâh raised among us a man, of whose birth, truthfulness, honesty, and purity we were aware; and he called to the Oneness of Allâh, and taught us not to associate anything with Him. He forbade us the worship of idols; and he enjoined us to speak the truth, to be faithful to our trusts, to be merciful and to regard the rights of the neighbours and kith and kin; he forbade us to speak evil of women, or to eat the substance of orphans; he ordered us to fly from the vices, and to abstain from evil; to offer prayers, to render alms, and to observe fast. We have believed in him, we have accepted his teachings and his injunctions to worship Allâh, and not to associate anything with Him, and we have allowed what He has allowed, and prohibited what He has prohibited. For this reason, our people have risen against us, have persecuted us in order to make us forsake the worship of Allâh and return to the worship of idols and other abominations. They have tortured and injured us, until finding no safety among them, we have come to your country, and hope you will protect us from oppression.".

قریش، چون دیدند چې د الله رسول ﷺ لا هم د خپل دعوت پر کار ټینګ دی، پوه شول چې ابوطالب به هیڅکله خپل خوی نه پریږدي، که څه هم دا د دوی د دښمنۍ سبب کیږي. نو ځینې کسان بیا ورغلل او د ځوان یو سړی، چې د عمارة بن الولید بن المغیرة په نوم و، ځانسره یوړ، او وې ویل: «ای ابوطالب! مونږ تاسو ته یو ځیرک ځوان راوړی دی چې لا د ځوانۍ په ښکلا کې دی، ترڅو د هغه له عقل او ځواک څخه ګټه واخلئ او هغه د خپل زوی په توګه وساتئ، د خپل خوی په بدل کې، څوک چې ستاسو له دین سره مخالفت کوي، په ټولنه کې شخړه پیدا کوي، ستاسو د ژوند طریقې ته ملامتي وایي، ترڅو مونږ هغه ووژنو او تاسو د هغه د ختمیدونکو ستونزو څخه خلاص کړو؛ یو سړی د یو سړي په بدل کې.» ابوطالب ځواب ورکړ: «دا واقعاً یو ناڅاپي او ناعادلانه معامله ده. تاسو ماته خپل زوی راکوئ چې هغه ټول کړم، او زه تاسو ته خپل زوی درکوم چې هغه ووژنئ! په الله قسم، دا یو ناشونی شي دی!!» المطعم بن عدي، چې د دې هیئت یو غړی و، مداخله وکړه او وې ویل چې قریش په دې معامله کې عادلانه وو، ځکه «دوی یوازې غوښتل تاسو د دې کرکجن ستونزې له سرچینې خلاص کړي، خو زه ګورم چې تاسو د دوی د احسان څخه د انکار پریکړه کړې ده.» ابوطالب، البته، د دوی ټول وړاندیزونه رد کړل او دوی ته یې ننګونه وکړه چې څه چې غواړئ هغه وکړئ. تاریخي سرچینې د ابوطالب سره دوو ملاقاتونو نیټه دقیقه نه ورکوي، خو دا ښکاري چې دا دواړه د نبوت په شپږمه کال کې، د یو لنډ وقفې سره، ترسره شوي وي.

Quraish, seeing that the Messenger of Allâh (Peace be upon him) was still intent on his Call, realized that Abu Talib would never forsake his nephew even if this incurred their enmity. Some of them then went to see him once more taking with them a youth called 'Amarah bin Al-Waleed bin Al-Mugheerah, and said, "O Abu Talib! we have brought you a smart boy still in the bloom of his youth, to make use of his mind and strength and take him as your son in exchange for your nephew, who has run counter to your religion, brought about social discord, found fault with your way of life, so that we kill him and rid you of his endless troubles; just man for man." Abu Talib's reply was, "It is really an unfair bargain. You give me your son to bring him up and I give you my son to kill him! By Allâh, it is something incredible!!" Al-Mut'im bin 'Adi, a member of the delegation, interrupted saying that Quraish had been fair in that bargain because "they meant only to rid you of that source of hateful trouble, but as I see you are determined to refuse their favours." Abu Talib, of course, turned down all their offers and challenged them to do whatever they pleased. Historical resources do not give the exact date of these two meetings with Abu Talib. They, however, seem more likely to have taken place in the sixth year of Prophethood with a brief lapse of time in between.

جب قریش کی تمام سازشیں اور منصوبے ناکام ہو گئے تو انہوں نے اپنے پرانے طریقوں یعنی ظلم و ستم کی طرف رجوع کیا اور مسلمانوں پر پہلے سے کہیں زیادہ سخت اور وحشیانہ تشدد کرنے لگے۔ انہوں نے رسول اللہ ﷺ کو قتل کرنے کا خیال بھی دل میں پالنا شروع کر دیا۔ درحقیقت ان کی توقعات کے برخلاف، یہ نیا طریقہ اور یہ خیال بالواسطہ طور پر دعوتِ اسلام کو مضبوط کرنے کا سبب بنا، اور اس کی تائید اس طرح ہوئی کہ مکہ کے دو مضبوط اور طاقتور بہادر مسلمان ہو گئے، یعنی حمزہ بن عبدالمطلب اور عمر بن الخطاب (رضی اللہ عنہ)۔

Now that all the schemes and conspiracof Quraish had failed, they resorted to their old practices of persecution and inflicting tortures on the Muslims in a more serious and brutal manner than ever before. They also began to nurse the idea of killing the Prophet (Peace be upon him). In fact, contrary to their expectations, this new method and this very idea served indirectly to consolidate the Call to Islam and support it with the conversion of two staunch and mighty heroes of Makkah, i.e. Hamzah bin 'Abdul-Muttalib and 'Umar bin Al-Khattab (May Allah be pleased with him).

عتیبہ بن ابی لہب ایک بار نبی ﷺ کے پاس آیا اور نہایت ڈھٹائی اور بے باکی سے چیخ کر کہنے لگا: "میں اس کا منکر ہوں: «وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَىٰ» [53:1] اور «ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ» [53:8] میں۔" یعنی: "میں قرآن کے کسی بھی حصے پر ایمان نہیں رکھتا۔" پھر اس نے محمد ﷺ کے ساتھ سرکشی کا رویہ اختیار کیا، آپ ﷺ پر ہاتھ اٹھایا، آپ ﷺ کی قمیض پھاڑ دی اور آپ ﷺ کے چہرے پر تھوک دیا، مگر اس کا تھوک نبی ﷺ کے مبارک چہرے تک نہ پہنچا۔ اس پر نبی ﷺ نے عتیبہ پر اللہ کے غضب کی بددعا کی اور دعا کرتے ہوئے فرمایا:

'Utaibah bin Abi Lahab once approached the Prophet (Peace be upon him) and most defiantly and brazenly shouted at him, "I disbelieve in: "By the star when it goes down." [53:1] and in "Then he (Gabriel) approached and came closer." [53:8] In other words: "I do not believe in any of the Qur'ân." He then started to deal highhandedly with Muhammad (Peace be upon him) and laid violent hand on him, tore his shirt and spat into his face but his saliva missed the Holy face of the Prophet (Peace be upon him). Thereupon, the Prophet (Peace be upon him) invoked Allâh's wrath on 'Utaibah and supplicated:

اے اللہ! اپنے کتوں میں سے ایک کو اس پر مسلط کر دے۔

"O Allâh! Set one of Your dogs on him.".

اللہ تعالیٰ نے محمد ﷺ کی دعا قبول فرمائی، اور یہ اس طرح واقع ہوا: ایک بار عتیبہ اپنے قریشی ساتھیوں کے ساتھ شام کی طرف روانہ ہوا اور الزرقاء میں پڑاؤ ڈالا۔ وہاں ایک شیر ان کے قافلے کی طرف بڑھا، جس سے عتیبہ کو سخت خوف لاحق ہوا۔ اسے فوراً محمد ﷺ کے وہ الفاظ یاد آئے جو آپ ﷺ نے دعا میں فرمائے تھے، اور اس نے کہا: "افسوس میرے بھائی پر! یہ شیر یقیناً مجھے کھا جائے گا، جیسا کہ محمد ﷺ نے دعا کی تھی۔ انہوں نے واقعی مجھے شام میں قتل کر دیا ہے، حالانکہ وہ مکہ میں ہیں۔" شیر بجلی کی طرح لپکا، عتیبہ کو اس کے ساتھیوں کے درمیان سے اچک لیا اور اس کا سر کچل ڈالا۔ یہ بھی روایت ہے کہ قریش کا ایک بدبخت مشرک، جس کا نام عقبہ بن أبی معیط تھا، ایک بار نبی ﷺ کی گردن پر اس وقت پاؤں رکھ دیا جب آپ ﷺ نماز میں سجدہ کر رہے تھے، یہاں تک کہ آپ ﷺ کی آنکھیں باہر نکل آئیں۔

په یوه تیاره فضا کې چې د ظلم او بدکارۍ تورو بادلو احاطه کړې وه، د مظلومانو لپاره یوه امید وړونکې رڼا ختیځ ته وځلیده، یعنې د نبوت د شپږم کال په ذوالحجه کې د حمزه بن عبدالمطلب اسلام راوړل. روایت دی چې یوه ورځ پیغمبر ﷺ د صفا په غونډۍ باندې ناست و چې ابوجهل تېر شو او د هغه دین یې چې هغه یې تبلیغ کاوه، عیب ویلی. محمد ﷺ خو چپ شو او یو کلمه یې هم ونه ویله. ابوجهل بې‌مخالفته لاړ، یوه ډبره یې راواخیسته او د پیغمبر ﷺ سر یې ټکور کړ، چې وینه پرې روانه شوه. تیری کوونکی بیا قریشو ته د دوی په ناسته ځای کې ملګری شو. داسې وشول چې لږ وروسته حمزه، چې د شکار له سفره راستنیدی، د همدې لارې څخه تېر شو، کمان یې په اوږه ځوړ و. د عبدالله بن جدعان یوې غلامې، چې د ابوجهل بې‌ادبي یې لیدلې وه، حمزه ته د پیغمبر ﷺ د برید ټوله کیسه وکړه. حمزه چې دا واورېد، ډېر خفه شو او ژر کعبې ته ورغی او هلته یې د حرم په حویلي کې ابوجهل د یوې قریشي ډلې سره ناست وموند. حمزه پرې حمله وکړه او کمان یې د سر پر سر په زور وواهه او ویې ویل: "آه! ته محمد ﷺ ته بد ویلی؟ زه هم د هغه دین پیروی کوم او هغه څه منم چې هغه یې تبلیغوي." د بني مخزوم کسان د ابوجهل مرسته ته راغلل، او د بني هاشم کسان هم غوښتل مرسته وکړي، خو ابوجهل دوی لرې کړل او ویې ویل: "ابوعماره یې پرېږدئ، په الله قسم چې ما د هغه خور زوی ډېر بې‌حیا ته سپک ویلی دی." په حقیقت کې د حمزه اسلام په پیل کې د یوه سړي له غرور څخه سرچینه اخیستې وه، څوک چې د خپل خپلوان سپکاوی نه شو منلی. وروسته خو الله د هغه فطرت پاک کړ او هغه د ډېر باوري لاس نیولو (د الله ایمان) ته ورسید. هغه د اسلام دین او د هغه د پیروانو لپاره د لوی ځواک سرچینه ثابته شوه.

In a gloomy atmosphere infested with dark clouds of iniquity and tyranny, there shone on the horizon a promising light for the oppressed, i.e. the conversion of Hamzah bin 'Abdul-Muttalib in Dhul Hijjah, the sixth year of Prophethood. It is recorded that the Prophet (Peace be upon him) was one day seated on the hillock of Safa when Abu Jahl happened to pass by and accused the religion preached by him. Muhammad (Peace be upon him), however, kept silent and did not utter a single word. Abu Jahl went on unchecked, took a stone and cracked the Prophet's head which began to bleed. The aggressor then went to join the Quraishites in their assembly place. It so happened that shortly after that, Hamzah, while returning from a hunting expedition, passed by the same way, his bow hanging by his shoulder. A slave-girl belonging to 'Abdullah bin Jada'an, who had noted the impertinence of Abu Jahl, told him the whole story of the attack on the Prophet (Peace be upon him) . On hearing that, Hamzah was deeply offended and hurried to Al-Ka'bah and there, in the courtyard of the Holy Sanctuary, found Abu Jahl sitting with a company of Quraishites. Hamzah rushed upon him and struck his bow upon his head violently and said: "Ah! You have been abusing Muhammad (Peace be upon him); I too follow his religion and profess what he preaches." The men of Bani Makhzum came to his help, and men of Bani Hashim wanted to render help, but Abu Jahl sent them away saying: "Let Abu 'Ummarah alone, by Allâh I did revile his nephew shamelessly." In fact, Hamzah's conversion derived initially from the pride of a man who would not accept the notion of others humiliating his relative. Later on, however, Allâh purified his nature and he managed to grasp the most trustworthy hand-hold (Faith in Allâh). He proved to be a source of great strength to the Islamic Faith and its followers.

اسلام کی طاقت میں ایک اور اہم اضافہ عمر بن الخطاب کا اسلام قبول کرنا تھا، جو نبوت کے چھٹے سال ذوالحجہ میں، حمزہ کے اسلام لانے کے تین دن بعد ہوا۔ وہ بے خوف ہمت اور پختہ ارادے کے آدمی تھے، مکہ میں ان سے ڈرا اور ان کی عزت کی جاتی تھی، اور اس سے پہلے وہ نئے دین کے سخت مخالف تھے۔ روایات سے معلوم ہوتا ہے کہ نبی ﷺ نے ایک بار ہاتھ اٹھا کر دعا کی اور فرمایا: "اے اللہ! اسلام کو طاقت عطا فرما، خاص طور پر ان دو آدمیوں میں سے اس ایک کے ذریعے جو تجھے زیادہ محبوب ہے: عمر بن الخطاب یا ابو جہل بن ہشام۔"

Another significant addition to the strength of Islam was the conversion of 'Umar bin Al-Khattab in Dhul-Hijjah, the sixth year of Prophethood, three days following the conversion of Hamzah. ] He was a man of dauntless courage and resolution, feared and respected in Makkah, and hitherto a bitter opponent of the new religion. The traditional account reveals that the Prophet (Peace be upon him) once raised his hands in prayer and said: "O Allâh! Give strength to Islam especially through either of two men you love more: 'Umar bin Al-Khattab or Abu Jahl bin Hisham.".

عمر رضی الله عنه بلاشبہ هغه څوک و چې دا ویاړ یې ترلاسه کړ. کله چې د عمر د اسلام راوړلو په اړه راغلې بیلابیلې روایتونه په دقت وڅیړو، نو په اطمینان سره ویلی شو چې د هغه په روح کې مختلف متضاد احساسات یو له بل سره ټکر خوړل. د یوې خوا، هغه د خپلو خلکو دودونو ډیره درناوی کاوه او د شرابو او عیش و نوش په محفلونو کې د ګډون عادت یې درلود؛ او د بلې خوا، د مسلمانانو په زغم او د خپل دین سره د دوی په بې‌لاسه کېدونکې وفادارۍ ډیر متاثر و. دې دوو متضادو نظرونو په هغه کې یو ډول شک پیدا کړی و او ځینې وختونه یې دا ګومان کاوه چې د اسلام عقیدې کیدای شي د ژوند ډیر ښې او مقدسې تخمونه ولري، له همدې امله به هغه هر وخت د غوسې یوې ناڅاپي حالت ته ورسېده او بیا په ناڅاپه سستۍ اخته کېده۔ په ټوله کې، د هغه د اسلام راوړلو کیسه ډیره زړه‌راښونکې ده او موږ ته اړتیا ده چې ځینې تفصیلاتو ته ور ننوځو. یوه ورځ، عمر بن الخطاب رضی الله عنه له خپل کور وتلی او حرم شریف ته روان شو، چیرې چې هغه پیغمبر ﷺ ولیدل چې لمونځ یې کاوه او د قرآن کریم د سورت الحاقة (شپږویشتم سورت — حقیقت) تلاوت یې واورېد. د الله تعالی خبرو هغه ته اغیزه وکړه او د زړه ژورو برخو ته ورسېدې. هغه احساس وکړ چې دا خبرې له غیر معمولي ترکیب څخه راځي، او د هغه د خلکو هغه تورونه یې پوښتنې ته کېښودل چې د قرآن کریم په اړه یې کاوه، چې گویا دا د انسان جوړ شوې شاعرۍ یا د کاهن خبرې دي. پیغمبر ﷺ تلاوت ته دوام ورکړ:

'Umar, obviously, was the one who merited that privilege. When we scrutinize the several versions that speak of 'Umar's conversion, we can safely conclude that various contradictory emotions used to conflict with one another within his soul. On the one hand, he used to highly regard the traditions of his people, and was habituated to the practice of indulgence in wine orgies; on the other hand, he greatly admired the stamina of the Muslims and their relentless dedication to their faith. These two extreme views created a sort of skepticism in himind and made him at times tend to believe that the doctrines of Islam could bear better and more sacred seeds of life, that is why he would always experience fits of outrage directly followed by unexpected enervation. On the whole, the account of his conversion is very interesting and requires us to go into some details. One day, 'Umar bin Al-Khattab set out from his house, and headed for the Holy Sanctuary where he saw the Prophet (Peace be upon him) offering prayer and overheard him reciting the Sûrah Al-Hâqqah (Chapter 69 — The Reality) of the Noble Qur'ân. The Words of Allâh appealed to him and touched the innermost cells of his heart. He felt that they derived from unusual composition, and he began to question his people's allegations as regards the man-composed poetry or words of a soothsayer that they used to attach to the Noble Qur'ân. The Prophet (Peace be upon him) went on to recite:

عمر د آیتونو په لوستلو کې ډېر دلچسپي وښودله او ډېر مسحور شو. ويې ويل: "دا ډېره ښه او ډېره ښکلې ده! مهرباني وکړئ ما محمد ﷺ ته لارښوونه وکړئ." کله چې خباب دا خبرې واوريدې، له پټتون راووت او ويې ويل: "اې عمره، زه هيله لرم چې الله د پيغمبر ﷺ دعا قبوله کړې وي، ځکه ما هغه ويلي اورېدلي چې وايي: «اې الله! اسلام د عمر بن خطاب يا د ابوجهل بن هشام په ذريعه پياوړی کړه»." بيا عمر د صفا په يوه کور ته لاړ، چېرته چې محمد ﷺ د خپلو صحابه‌وو سره پټې غونډې کولې. عمر په داسې حال کې دې ځای ته ورسېد چې تورې يې د لاس څخه ځوړنده وه. هغه دروازه وټکوله. د پيغمبر ﷺ صحابه‌ګان د دې لپاره وګرځېدل چې وګوري دننه ډېر چا دی. يو تن د دروازې له درزه وکتل او شاته وروګرځېد او وې ويل: "دا عمر دی، په لاس کې يې توره ده." حمزه د خپلو ملګرو ويره لرې کړه او وې ويل: "هغه ته دروازه خلاصه کړئ. که دوست وي، ښه راغلی دی؛ که دښمن وي، د خپل توري په واسطه به يې سر پرې شي." پيغمبر ﷺ خپلو صحابه‌ګانو ته وويل چې دروازه خلاصه کړي. د خطاب زوی دننه راغی. پيغمبر ﷺ د دې ويروونکي راتلونکي د منلو لپاره مخ ته لاړ، د جامې او د توري د غلاف څخه يې ونيوه او د راتګ علت يې ترې وپوښتل. په دې وخت کې عمر ځواب ورکړ: "اې د الله رسوله ﷺ، زه ستا په لوري راغلی يم، ترڅو په الله او د هغه په رسول ايمان راوړم، او په هغه څه چې هغه د خپل رب له لوري راوړي دي." په خوښۍ ډک، محمد ﷺ د خپلو صحابه‌وو سره په لوړ غږ چيغه کړه: «الله اکبر» (الله لوی دی).

'Umar read the verses with great interest and was much entranced with them. "How excellent it is, and how graceful! Please guide me to Muhammad (Peace be upon him) ." said he. And when he heard that, Khabbab came out of concealment and said, "O 'Umar, I hope that Allâh has answered the prayer of the Prophet (Peace be upon him) , for I heard him say: 'O Allâh! Strengthen Islam through either 'Umar bin Al-Khattab or Abu Jahl bin Hisham.'" 'Umar then left for a house in Safa where Muhammad (Peace be upon him) had been holding secret meetings along with his Companions. 'Umar reached that place with the sword swinging by his arm. He knocked at the door. The Companions of the Prophet (Peace be upon him) turned to see who the intruder was. One of them peeped through a chink in the door and reeled back exclaiming: "It is 'Umar with his sword." Hamzah, dispelling the fears of his friends, said: "Let him in. As a friend he is welcome. As a foe, he will have his head cut off with his own sword." The Prophet (Peace be upon him) asked his Companions to open the door. In came the son of Khattab. The Prophet (Peace be upon him) advanced to receive the dreadful visitor, caught him by his garment and scabbard, and asked him the reason of his visit. At that 'Umar replied: "O Messenger of Allâh (Peace be upon him), I come to you in order to believe in Allâh and his Messenger and that which he has brought from his Lord." Filled with delight, Muhammad (Peace be upon him) together with his Companions, cried aloud: 'Allâhu Akbar' (Allâh is Great).

عمر رضی اللہ عنہ کا اسلام قبول کرنا اسلام کی تحریک کے لیے ایک حقیقی فتح تھی۔ اس کے اثر سے حالات اس قدر بدل گئے، اور وہ اثر اتنا فوری تھا، کہ جو مسلمان اب تک اپنے چار دیواری کے اندر چھپ کر اللہ کی عبادت کرتے تھے، وہ اب اکٹھے ہوئے اور مسجد حرام میں کھلے عام اپنی عبادات ادا کرنے لگے۔ اس سے ان کے حوصلے بلند ہوئے، اور قریش پر خوف اور بے چینی طاری ہونے لگی۔

شیخ حمزہ بن عبدالمطلب اور عمر بن الخطاب (رضی اللہ عنہما) کے اسلام قبول کرنے کے فوراً بعد ظلم و ستم کے بادل چھٹنے لگے، اور مشرکین نے سمجھ لیا کہ مسلمانوں کو اذیت دینے سے کچھ حاصل نہیں ہوگا۔ چنانچہ انہوں نے اپنی مہم کا رخ ایک اور سمت موڑ دیا۔ رسول اللہ ﷺ کی سیرت کی مستند روایات سے معلوم ہوتا ہے کہ مکہ کے سرداروں کے ذہن میں یہ بات آئی کہ محمد ﷺ کو اقتدار کی خواہش کا الزام دیا جائے۔ اس لیے وہ بار بار آپ ﷺ کو لالچ دیتے رہے۔ ایک دن مکہ کے کچھ بڑے سردار کعبہ کے صحن میں جمع ہوئے، اور ان میں سے سردار عتبہ بن ربیعہ نے پیش کش کی کہ وہ نبی ﷺ کے پاس جائیں اور آپ ﷺ کے ساتھ ایسا معاہدہ کریں کہ جو دنیاوی مال آپ ﷺ مانگیں وہ دیا جائے، بشرطیکہ آپ ﷺ خاموش رہیں اور اپنے نئے دین کا اعلان نہ کریں۔ قریش نے اس تجویز کی تائید کی اور اس کام کی ذمہ داری عتبہ ہی کو سونپی۔ عتبہ محمد ﷺ کے قریب آیا اور ان الفاظ میں آپ ﷺ سے مخاطب ہوا: "ہم نے عرب میں تمہارے سوا کوئی ایسا شخص نہیں دیکھا جو اپنی قوم پر اتنی بڑی آفت لایا ہو جتنی تم لائے ہو۔ تم نے ہمارے معبودوں اور ہمارے دین کی توہین کی، ہمارے آباء و اجداد اور دانشوروں کو گمراہ اور بے دین کہا، اور ہمارے درمیان فساد برپا کیا۔ ہمارے ساتھ تعلقات توڑنے کے لیے تم نے کوئی کسر نہیں چھوڑی۔ اگر تم یہ سب کچھ دولت حاصل کرنے کے لیے کر رہے ہو تو ہم سب مل کر تمہیں قریش کے کسی بھی شخص سے زیادہ دولت دینے کو تیار ہیں۔ اگر تمہیں سرداری کی خواہش ہے تو ہم تمہیں اپنا سردار بنا لیں گے۔ اگر تم بادشاہت چاہتے ہو تو ہم یہ بھی خوشی سے تمہیں دینے کو تیار ہیں۔ اور اگر کوئی بری روح تم پر غالب ہے جو تمہیں گھیرے ہوئے ہے اور تم اس کے چنگل سے نہیں نکل پا رہے، تو ہم ماہر طبیبوں کو بلا کر تمہارا علاج کروا دیں گے۔"

Shortly after the conversion of these two powerful heroes, Hamzah bin 'Abdul-Muttalib and 'Umar bin Al-Khattab (May Allah be pleased with him), the clouds of tyranny and oppression started to clear away and the polytheists realized that it was no use meting out torture to the Muslims. They consequently began to direct their campaign to a different course. The authentic records of the biography of the Prophet (Peace be upon him) show that it had occurred to the Makkan leaders to credit Muhammad (Peace be upon him) with ambition. They, therefore, time and again plied him with temptation. One day some of the important men of Makkah gathered in the enclosure of Al-Ka'bah, and 'Utbah bin Rabi'a, a chief among them, offered to approach the Prophet (Peace be upon him) and contract a bargain with him whereby they give him whatever worldly wealth he asks for, on condition that he keep silent and no longer proclaim his new faith. The people of Quraish endorsed his proposal and requested him to undertake that task. 'Utbah came closer to Muhammad (Peace be upon him) and addressed him in the following words: We have seen no other man of Arabia, who has brought so great a calamity to a nation, as you have done. You have outraged our gods and religion and taxed our forefathers and wise men with impiety and error and created strife amongst us. You have left no stone unturned to estrange the relations with us. If you are doing all this with a view to getting wealth, we will join together to give you greater riches than any Quraishite has possessed. If ambition moves you, we will make you our chief. If you desire kingship we will readily offer you that. If you are under the power of an evil spirit which seems to haunt and dominate you so that you cannot shake off its yoke, then we shall call in skilful physicians to cure you.

رسول الله ﷺ د سورت تلاوت ته دوام ورکړ، او عتبه د هغه شا ته د لاس په ملاتړ ناست و او په پام سره اورېدل. کله چې رسول الله ﷺ هغه آیت ته ورسېد چې سجده ېې لازمه کوله، نو سمدستي سجده ېې وکړه. له هغې وروسته ېې عتبه ته مخ واړاوه او وې فرمایل: "ښه ابوالولید! تاسو زما ځواب واورېد، اوس تاسو خپل خوښ کار کولای شئ." بیا عتبه خپلو ملګرو ته ستون شو تر څو هغوی ته د پیغمبر ﷺ حالت خبر کړي. کله چې د هغه قوم وليدل، هغوی قسم وخوړ چې هغه داسې حال کې بېرته راغلی چې د هغه مخ هغه شان نه و چې پیغمبر ﷺ ته له تلو مخکې و. هغه سمدستي هغوی ته د هغه خبرو تفصیل او ځواب وښود چې ترلاسه ېې کړی و، او وې ویل: "ما هېڅکله داسې خبرې نه دي اورېدلې لکه هغه چې تلاوت کړې. دا نه شعر دی، نه جادو، او نه کاهنانو ته ورته خبرې دي. اې د قریشو خلکو! زه له تاسو غوښتنه کوم چې زما نصیحت واورئ او دې سړي ته بشپړه آزادي ورکړئ چې خپل مقصدونه تعقیب کړي، په دې صورت کې تاسو کولای شئ له هغه ځانونه بېل کړئ. زه قسم خورم چې د هغه خبرو کې لوی پیغام دی. که نور عربان تاسو د هغه له شره وژغوري، نو دوی به تاسو ته زحمت ونه کړي، او که هغه د عربو باندې واکمني ترلاسه کړي، نو تاسو به د هغه په پاچاهۍ کې ژوند وکړئ او د هغه په ځواک کې شریک شئ." دا خبرې په حقیقت کې غوږونو ته ونه رسېدې او کافرانو ته ېې خوښې نه شوې، چې عتبه ېې ټوکې ورباندې وکړې او ویې ویل چې پیغمبر ﷺ هغه ته جادو کړی دی. د ورته پېښې په بل روایت کې راځي چې عتبه په پام سره د پیغمبر ﷺ خبرې اوریدې، تر دې چې هغه د الله ﷻ کلام تلاوت پیل کړ:

The Messenger of Allâh (Peace be upon him) went on reciting the Chapter while 'Utbah sitting and listening attentively with his hand behind his back to support him. When the Messenger reached the verse that required prostration, he immediately prostrated himself. After that, he turned to 'Utbah saying: "Well Abu Al-Waleed! You have heard my reply, you are now free to do whatever you please." 'Utbah then retired to his company to apprise them of the Prophet's attitude. When his compatriots saw him, they swore that he had returned to them with a countenance unlike the one he had before meeting the Prophet (Peace be upon him) . He immediately communicated to them the details of the talk he gave and the reply he received, and appended saying: "I have never heard words similar to those ones he recited. They definitely relate neither to poetry nor to witchcraft nor do they derive from soothsaying. O people of Quraish! I request you to heed my advice and grant the man full freedom to pursue his goals, in which case you could safely detach yourselves from him. I swear that his words bear a supreme Message. Should the other Arabs rid you of him, they will then spare you the trouble, on the other hand if he accedes to power over the Arabs, then you will bask in his kingship and share him his might." These words of course fell on deaf ears, and did not appeal to the infidels, who jeered at 'Utbah and claimed that the Prophet (Peace be upon him) had bewitched him. In another version of the same event, it is related that 'Utbah went on attentively listening to the Prophet (Peace be upon him) until the latter began to recite Allâh's Words:

نئی او خوشحالۍ وړ بدلونونه سره، ابوطالب لا هم د خپل وراره زوی په اړه ژور وېره درلوده. هغه د پېښو پخوانۍ لړۍ وڅیړله، په دې کې د عماره بن الولید د سوداګرۍ قضیه، د ابوجهل ډبره، د عقبه هڅه چې د پیغمبر ﷺ ساه ونیسي، او په نهایت کې د عمر (له اسلام راوړلو مخکې) نیت چې محمد ﷺ ووژني. هوښیار سړي پوه شو چې دا ټول په ډاګه ښیي چې یو جدي پلان جوړېږي، چې د پیغمبر ﷺ د ساتونکي په توګه د ده مقام له پامه غورځول شي او دغه پیغمبر ﷺ په ښکاره ووژل شي. ابوطالب ژور باور درلود چې که داسې څه پېښ شي، نه عمر او نه حمزه به ګټور وي، که څه هم دواړه په ټولنه کې ځواکمن وو. ابوطالب سم و. مشرکانو د پیغمبر ﷺ د وژلو لپاره په دقت سره ډیزاین شوی پلان جوړ کړی و، او د هغه د عملي کولو لپاره یوځای شوي وو. نو هغه د بني هاشم او بني المطلب، د عبد مناف زامنو خپلوان راټول کړل او دوی یې وهڅول چې خپل وراره زوی وساتي او ملاتړ یې وکړي. ټولو، مؤمنانو او کافرانو، مثبت ځواب ورکړ، پرته له خپل ورور ابولهب نه، چې د بتپرستانو خوا ونیوه.

The new and welcome changes notwithstanding, Abu Talib still had a deep sensation of fear over his nephew. He deliberated on the previous series of incidents including the barter affair of 'Amarah bin Al-Waleed, Abu Jahl's rock, 'Uqbah's attempt to choke the Prophet (Peace be upon him) , and finally 'Umar's (before conversion) intention to kill Muhammad (Peace be upon him). The wise man understood that all of these unequivocally smacked of a serious plot being hatched to disregard his status as a custodian of the Prophet (Peace be upon him), and kill the latter publicly. In the event of such a thing, Abu Talib deeply believed, neither 'Umar nor Hamzah would be of any avail, socially powerful though they were. Abu Talib was right. The polytheists had laid a carefully-studied plan to kill the Prophet (Peace be upon him), and banded together to put their plan into effect. He, therefore, assembled his kinsfolk of Bani Hashim and Bani Al-Muttalib, sons of 'Abd Munaf and exhorted them to immunize and defend his nephew. All of them, whether believers or disbelievers, responded positively except his brother Abu Lahab, who sided with the idolaters.