په نظامي لحاظ سره دا غزوه خپل بشپړ ابعاد نه و غوره کړی، خو دې لره ځینې داسې پایلې وې چې د اسلامي دولت په دننه کې د ګډوډۍ حالت منځ ته راوړ، او منافقانو د بدنامۍ جامې واغوستې. سربیره پر دې، دې غزوې د داسې محکمو قوانینو د تطبیق لامل وګرځید چې اسلامي ټولنې ته د اصالت، عزت او د روحونو د پاکۍ یو ښکلی تاثر ورکړ.

Though militarily it did not assume its full dimension, this Ghazwah had certain implications that brought about a state of turbulence within the Islamic State, and resulted in disgracefulness to clothe in the hypocrites. Moreover, it entailed enactment of consolidating legislations that attached an impression of nobility, dignity and purity of souls to the Islamic community.

د شعبان په دویمه نېټه رسول الله ﷺ ته خبر ورسېد چې د بني المصطلق مشر حارث بن ضرار خپل سړي او ځینې عرب راټول کړي دي ترڅو مدینې باندې برید وکړي. سمدستي بریدہ بن الحصیب الاسلمي واستول شو ترڅو خبرونه تایید کړي. هغه له ابي ضرار سره ځینې خبرې وکړې، چې هغه د جګړې خپل ارادې تایید کړ. وروسته هغه یو جاسوس واستاوه ترڅو د مسلمانانو ځایونه وپلټي، خو هغه ونیول شو او وژل شو. رسول الله ﷺ خپل سړي راوغوښتل او دوی ته یې امر وکړ چې د جګړې لپاره چمتو شي. تر له لاړې دمخه زید بن حارثه ته دنده وسپارل شوه چې د مدینې چارې وګوري او ترتیبې یې کړي. د مسلمانانو راتګ چې واورېد، کافرانو وېره ونیوله، او هغه عربان چې له دوی سره وو له دوی جلا شول او خپلو ژوندونو ته وتښتېدل. د مهاجرینو بیرغ ابوبکر ته وسپارل شو، او د انصارو بیرغ سعد بن عباده ته ورکړل شو. دواړه لښکرې د مريسيع په نوم یوې څاه کې ځای پر ځای شوې. یو ساعت تیر شو چې تیر ویشتل کېدل، بیا مسلمانان په چټکۍ سره ور ور ننوتل او د دښمن سره داسې جګړه پیل شوه چې په بشپړ بريد پای ته ورسېد. ځینې سړي ووژل شول، د کافرانو ښځې او ماشومان بندیان شول، او ډېر غنیمت مسلمانانو ته ورسېد. یوازې یو مسلمان د یو انصاري له خوا په غلطۍ وژل شو. بندیانو کې د کافرانو مشر حارث لور جویریه وه. رسول الله ﷺ هغې سره واده وکړ، او د دې په بدل کې مسلمانانو د دښمن سلو نورو بندیانو ازادي ورکړه چې اسلام یې قبول کړ، او وروسته دوی ته د رسول الله ﷺ خپلوان ویل کېدل.

News reached the Prophet (Peace be upon him) on Sha‘ban 2nd. to the effect that the chief of Bani Al-Mustaliq, Al-Harith bin Dirar had mobilised his men, along with some Arabs, to attack Madinah. Buraidah bin Al-Haseeb Al-Aslami was immediately despatched to verify the reports. He had some words with Abi Dirar, who confirmed his intention of war. He later sent a reconnoiterer to explore the positions of the Muslims but he was captured and killed. The Prophet (Peace be upon him) summoned his men and ordered them to prepare for war. Before leaving, Zaid bin Haritha was mandated to see to the affairs of Madinah and dispose them. On hearing the advent of the Muslims, the disbelievers got frightened and the Arabs going with them defected and ran away to their lives. Abu Bakr was entrusted with the banner of the Emigrants, and that of the Helpers went to Sa‘d bin ‘Ubada. The two armies were stationed at a well called Muraisi. Arrow shooting went on for an hour, and then the Muslims rushed and engaged with the enemy in a battle that ended in full victory for the Muslims. Some men were killed, women and children of the disbelievers taken as captives, and a lot of booty fell to the lot of the Muslims. Only one Muslim was killed by mistake by a Helper. Amongst the captives was Juwairiyah, daughter of Al-Harith, chief of the disbelievers. The Prophet (Peace be upon him) married her and, in compensation, the Muslims had to manumit a hundred others of the enemy prisoners who embraced Islam, and were then called the Prophet’s in-laws.

د ابي بن سلول بن عبدالله بن ابي د منافقانو سردار و، چې د اسلام او مسلمانانو په وړاندې ډیر کینه لرله، ځکه هغه فکر کاوه چې پیغمبر ﷺ هغه د اوس او خزرج دوو قبیلو د مشرۍ څخه محروم کړی دی، چې دواړو قبیلو د محمد ﷺ د پیغمبرۍ او د دوی په باندې د هغه د آقایي په اړه پخپله خبرې کړې وې.

‘Abdullah bin Ubai, a terrible hypocrite was full of rancour against Islam and the Muslims because he believed that the Prophet (Peace be upon him) had dispossessed him of his leadership over Al-Aws and Al-Khazraj, two clans already agreed on the Prophethood of Muhammad (Peace be upon him) and his masterhood over them.

عبدالله کی کینه توږي د هغه له مسلمان ښکارېدو مخکې هم ښکاره شوې وه. د بدر له جګړې وروسته هغه د مسلمان ښکارېدو ټکی وکړ، خو په خپل زړه کې هغه لا هم د الله او د هغه د رسول ﷺ همدغه ډېر بد دښمن و، او په عمومي ډول د ټولو مؤمنانو دښمن. د هغه یوازینی هدف تل دا و چې د مسلمانانو په ټولنه کې د اختلاف تخمونه وکري او د دې نوي آسماني دین هدف کمزوری کړي. د هغه خیانتي چلند هرچېرته لیدل کېدای شو، خو د احد په جګړه کې د مسلمانانو په منځ کې د یوې ګډوډۍ او اختلاف د پیدا کولو په بدو هڅو کې ډېر ښکاره شو. د هغه دوه مخي او دوکه د هغه وخت ډېر سخت او بد بعد ونیوه کله چې هغه د جمعې د خطبې څخه لږ مخکې د مسلمانانو په منځ کې پاڅیده او د ټوکو په ډول ورته ویل: "دا د الله رسول دی چې تاسو یې د الله په وسیله عزت ورکړی، نو تاسو باید د هغه ملاتړ وکړئ، اطاعت وکړئ او د هغه خبرې واورئ،" او بیا به کښېناست. هغه د احد له جګړې وروسته د جمعې په ورځ هم همداسې وکړل. هغه دومره بې ادبه او بې پروا و چې د هغه خبرې په یقیني ډول د ژورې کینې بوی ورکولې، نو ځینو مسلمانانو د ملا یې ونیوله او په ملامتي توګه یې چپ کړ. هغه سمدستي ووت او بد او ټوکې خبرې یې کولې. یو انصاري د مسجد په دروازه کې ورسره مخ شو او امر یې ورته وکړ چې بېرته ستنه شه او د رسول ﷺ څخه د الله بښنه وغواړه، خو هغه ځواب ورکړ چې هغه هېڅکله نه غوښتل چې هغه له دې څخه بښنه وغواړي. سربیره پردې، هغه د یهودو د بل قبیلې بني نضیر سره پټې اړیکې ساتلې، هغوی یې هڅولي چې له هغه سره اتحاد وکړي او د هغوی ملاتړ یې ژمنه کړی و؛ دا ټول د مسلمانانو په وړاندې په یوه اوږد توطئې او دسیسې کې د هغه د ستړې نه شونکو هڅو یوه برخه وه. د خندق په جګړه کې د هغه د خیانتي کړنو او ډارونکو هڅو په اړه الله تعالی خبرې نازل کړې، چې دا د نفاق ډول په ډېر ښه ډول ثابتوي:

‘Abdullah’s rancour had appeared before he feigned Islam. Following the battle of Badr, he made pretensions of being a Muslim, but deep at heart, he remained that terrible enemy of Allâh, His Messenger; and all the believers, in general. His sole target had always been to sow the seeds of dissension in the Muslim community, and undermine the cause of the new heavenly religion it has. His treacherous behaviour could be witnessed everywhere but was strikingly evident in his wicked attempts at creating a state of confusion and diamongst the Muslims at Uhud Battle. His hypocrisy and deceit assumed serious and ugly dimensions when he used to stand up among the Muslims shortly before the Prophet’s Friday speech, and mockingly say to them: “This is the Messenger of Allâh, who has honoured you with Allâh, so you have got to support, obey and listen to him,” and then he would sit down. He did the same following Uhud Battle on Friday. He was so rude and presumptuous that his words smacked unmistakingly of deeply-rooted rancour, so that some of the Muslims took him by his cloak reproachingly and silenced him. He immediately left, uttering rude and mocking words. A Helper met him at the Mosque gate and ordered him to return and beg the Messenger for Allâh’s forgiveness, but he retorted that he had never wanted him to ask for that. He, moreover, conducted clandestine contacts with Bani Nadir, another tribe of Jews, encouraging them to make alliance with him and promising support for them; all of this in his ceaseless efforts in a long process of conspiracy and intrigue hatched against the Muslims. Allâh’s Words as regards his treacherous acts and awe-inspiring attempts during the Trench Battle came to testify quite clearly to this mode of hypocrisy:

په دې غزوه کې منافقانو نږدې وه چې د مسلمانانو ترمنځ يو ډول اختلاف پیدا کړي، سربېره پر دې چې د پیغمبر ﷺ په اړه يو جدي او ناوړه تور يې هم ولګاوه. لنډه دا چې د دوی چلند د الله تعالیٰ د وینا عملي ترجمه وه:

During this Ghazwah, the hypocrites almost managed to create a sort of discord among the Muslims themselves, coupled with a serious and ugly slander against the Prophet (Peace be upon him) himself. In short, their behaviour was an authentic translation of Allâh’s Words:

«که دوی له تاسو سره وځی، نو تاسو ته به له خرابۍ پرته بل هیڅ زیات نه کړي، او په تاسو کې به دوی هم خوا ته ځغلیدل او په تاسو کې به فتنه اچوله …» [۹:۴۷]

• “Had they marched out with you, they would have added to you nothing except disorder, and they would have hurried about in your midst (spreading corruption) and sowing sedition among you …” [9:47].

د مهاجرینو او انصارو ترمنځ د منافقانو د پټو توطئو او بدو نیتونو له امله یوه جګړه پیل کیدونکې وه. پیغمبر ﷺ هغوی ته سخته وویل او د دوی بد چلند یې د جاهلیت د دورې د کړنو په څیر وباله. منافقان، چې د عبدالله بن أبي په مشرۍ کې وو، د مسلمانانو د هغو دښمني والا پلانونو او پټو توطئو په وړاندې د مسلمانانو د ځواب له امله په قهر شول، او قسم یې وخوړ چې «عزتمن به ذلیل‌ترین د مدینې څخه وباسي،» او وې یې ویل: «دوی (مسلمانان) زموږ شمیر له ځانه ډیر کړ او زموږ ځمکه یې له ځانه سره شریکه کړه. که ته خپل سپی وږی وساتې، دا به دي وخوري.» کله چې دا خبرې پیغمبر ﷺ ته راورسیدې، عمر، یو محترم صحابي، له پیغمبر ﷺ څخه د ابن أبي د وژلو اجازه وغوښته. پیغمبر ﷺ طبعاً د دې وړاندیز څخه انکار وکړ، ځکه چې د یو پیغمبر ﷺ لپاره دا مناسب نه و چې په خپلو خلکو د وژنې تور ولري. بلکې هغه یو غیر منتظره اقدام وکړ او عمر ته یې وویل چې د کوچ اعلان وکړي. هغه د دوو ورځو لپاره خپلو خلکو سره روان شو، تر دې چې لمر ډیر تود شو. دوی درېدل او ویده شول، یو هوښیار هڅه وه چې د خلکو توجه له هغې پیښې څخه واړوي. د عبدالله زوی د خپل پلار د دې بدې خبرې خبر شو، او کله چې ډله مدینې ته ورسېده، هغه توره راوایستله او د پلار د ښار ته د ننوتلو مخه یې ونیوله، تر دې چې هغه اعتراف و نه کړ او ومنله چې ځان د مدینې د اوسیدونکو ترټولو ذلیل او پیغمبر ﷺ د ټولو څخه ترټولو محترم دی. په دې ډول د هغه فخر د هغه په سر بیرته راوګرځید. همدارنګه راپور شوی چې زوی به په خپل پلار د وژلو لپاره تیار و، که پیغمبر ﷺ دا غوښتلای.

A quarrel was about to break out between the Emigrants and the Helpers on account of plots and evil intentions designed by the hypocrites. The Prophet (Peace be upon him) told them off describing their misbehaviour as something smacking of pre-Islamic practices. They, hypocrites with ‘Abdullah bin ‘Ubai at their head, were furious for the challenge which the Muslims showed towards the hostile plans and vicious intrigues woven behind closed doors, and swore “the most honourable will expel the meanest out of Madinah,” and added: “They (the Muslims) have outnumbered and shared us our land. If you fatten your dog, it will eat you.” When that talk was reported to the Prophet (Peace be upon him), ‘Umar, a venerable Companion, asked for permission to have Ibn ‘Ubai killed. The Prophet (Peace be upon him) naturally turned down his proposal on the grounds that it did not become of a Prophet (Peace be upon him) to be accused of killing his people. He, on the contrary in an unexpected move, asked ‘Umar to announce departure. He marched with his men for two days until the sun grew too hot. They stopped and fell asleep, a clever attempt at diverting his people’s attention from the previous event. ‘Abdullah’s son heard of that vile of his father and as the party reached Madinah, he drew his sword and barred his father’s entry into the town until he had confessed and declared that he himself was the meanest of the citizens of Madinah and the Prophet (Peace be upon him) the most honourable of them. Thus the boast recoiled on his head. It was also reported that the son was ready to kill his father if the Prophet (Peace be upon him) had wanted him to.

دا ډیر دردوونکی پیښه د نبي ﷺ د بني مصطلق پر غزا څخه د بیرته راستنیدو پر مهال پیښه شوه. مسلمان لښکر مدینې ته ته نږدې یوې ځای کې یوه شپه ودریدو ته اړ شو. په دې غزا کې رسول الله ﷺ سره د هغه صالحه او ذکي ښځه عائشه (رضي الله عنها) هم وه. څنګه چې پیښ شوه، عائشه (رضي الله عنها) د اړتیا لپاره له کمپ څخه یو فاصله ولاړه. کله چې بیرته راغله، ومومله چې د خپل غاړې سړی یې کوم ځای کې ورک کړی. دا غاړې سړی په ځانګړې بیه نه درلوده، خو د یوه ملګري له پوره له امانت وه، نو عائشه (رضي الله عنها) بیا د هغې د لټون لپاره ولاړه. کله چې بیرته راغله، د ډیر غم او شرمساری سره ولیدل چې لښکر د هغې د سپړې اوښه سره له ځانه ولاړ دی، ځکه د هغې خدمتګارانو داسې فکر کړی و چې هغه په کجاوه کې ده، ځکه چې هغه په هغه وخت کې ډیره نازکه، ډیره ځوانه او سپکه وه. په بې وسۍ کې هغه کښېنستله او ژړل تر دې چې خوب یې ځان ته ونیو. صفوان بن معطل، یو مهاجر، چې د شا له خوا راتلل، هغه یې وپیژندله، ځکه چې هغه یې د حجاب د حکم له نازلېدو مخکې لیدلې وه، او هغه یې په خپل اوښه سره مدینې ته راوړه پرته له دې چې یو کلمه ورسره ووایي، او پخپله د اوښې شاته پیاده روان و. د مدینې منافقان د عبدالله بن ابي بن سلول په مشرۍ دې پیښې څخه د ګټې اخیستلو هڅه وکړه او د عائشه (رضي الله عنها) په اړه یې بدنیتې تبلیغات خپاره کړل، او بدبختانه ځینې مسلمانان هم په دې کې ښکېل شول. مدینې ته له رسېدو وروسته، نبي ﷺ له خپلو صحابه کرامو سره مشوره وکړه، او دوی له طلاق څخه تر ساتلو پورې مختلف نظرونه وړاندې کړل. دې پیښې نږدې وه چې د اوس او خزرج دوه سیالې ډلې سره جګړې ته وهڅوي، خو د نبي ﷺ په مداخله دواړه خواوې په همدې وخت کې چپې شوې. عائشه (رضي الله عنها)، چې د خپرېدونکو شایعاتو څخه خبره نه وه، ناروغه شوه او یوه میاشت بستر ته ځنډېدلې وه. هغه کله چې روغه شوه، د تورونو خبر یې واورېد او د خپلو مور و پلار څخه د سم خبر د لټولو لپاره یې له اجازې وروسته خپلو والدینو ته ولاړه. بیا یې ژړا پیل کړه او دوه ورځې او یوه بې خوبه شپه یې پرته له کومې وقفې ژړل، تر دې حده چې ګنې د ځګر د پاره کېدو احساس یې کاوه. پیغمبر ﷺ د هغې په دې حالت کې هغې ته راغی، او د الله تعالیٰ د یووالي شاهدي یې ورکړه او وې فرمایل: «که ته بې ګناهه یې، الله به دې برائت کړي، او که نه، نو تا باید د هغه څخه بښنه او عفو وغواړې.» هغې ژړا ودروله او له خپلو والدینو یې وغوښتل چې د هغې لپاره خبرې وکړي، خو دوی ونه شو کولای چې ووایي، نو هغې پخپله ابتکار وکړ او وې ویل: «که زه تاسو ته ووایم چې زه بې ګناهه یم، او الله پوهیږي چې زه یقیناً بې ګناهه یم، تاسو به ما ونه منئ؛ او که زه داسې یو څه ومنم چې الله پوهیږي چې زه پکې بې ګناهه یم، نو تاسو به ما ومنئ، خو زه به له هغه څه پرته بل هیڅ پناه نه لرم چې د یوسف ﷺ پلار وویل:

This extremely painful incident took place on the Prophet’s return from the expedition against Bani Mustaliq. The Muslim army had to halt for a night at a place, a short distance from Madinah. In this expedition, the Prophet (Peace be upon him) was accompanied by his noble and talented wife, ‘Aishah (May Allah be pleased with her) As it so happened, ‘Aishah (May Allah be pleased her) went out some distance from the camp to attend to the call of nature. When she returned, she discovered that she had dropped her necklace somewhere. The necklace itself was of no great value, but as it was a loan from a friend, ‘Aishah (May Allah be pleased her) went out again to search for it. On her return, to her great grief and mortification, the army had already marched away with the camel she was riding, her attendants thinking that she was in the litter as she was then thin, very young and light of weight. In her helplessness she sat down and cried till sleep overpowered her. Safwan bin Mu‘attal, an Emigrant, who was coming in the rear recognized her as he had seen her before the verse enjoining the veil was revealed, and brought her on his camel to Madinah without saying a single word to her, himself walking behind the animal. The hypocrites of Madinah led by ‘Abdullah bin ‘Ubai bin Salul, sought to make capital out of this incident and spread a malicious scandal against ‘Aishah (May Allah be pleased her) and unfortunately some of the Muslims also became involved in it. On arrival in Madinah, the Prophet (Peace be upon him) held counsel with his Companions, who pronounced different opinions ranging from divorce to retention. The incident almost roused a fight between two rival factions, Al-Aws and Al-Khazraj, but the Prophet’s intervention silenced both parties on the sport. ‘Aishah (May Allah be pleased with her) unaware of the rumours being circulated, fell ill and was confined to bed for a month. On recovering, she heard of the slander and took permission to go and see her parents seeking authentic news. She then burst into tears and stayed for two days and one sleepless night ceaselessly weeping to such an extent that she felt her liver was about to rip open. The Prophet (Peace be upon him) visited her in that situation, and after testifying to the Oneness of Allâh he told her, “If you are innocent, Allâh will acquit you, otherwise, you have to beg for His forgiveness and pardon.” She stopped weeping and asked her parents to speak for her, but they had nothing to say, so she herself took the initiative and said “Should I tell you I am innocent, and Allâh knows that I am surely innocent, you will not believe me; and if I were to admit something of which, Allâh knows, I am innocent, you will believe me, then I will have nothing to make recourse to except the words of the father of Prophet Yusuf (Joseph):