امام نووي په خپل «تهذيب» کتاب کې ویلي دي: الصديق (ابوبکر صدیق رضی الله عنه) د رسول الله ﷺ څخه یو سلو څلویښتو دوو (۱۴۲) حدیثونه روایت کړي دي. د دې لږ شمېر روایتونو سبب، د رسول الله ﷺ سره د هغه د ملګرتیا لوړ مقام او د رسول الله ﷺ سره د هغه د نږدې اوسېدو سره سره، دا و چې د هغه وفات د حدیثونو د خپرېدو، او د تابعینو د هغو اهتمام څخه مخکې راغی، چې دوی یې اوریدو، ترلاسه کولو او یادولو ته ځانګړې پاملرنه کوله.

An-Nawawi said in his Tahdhib: As-Siddiq related of the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, one hundred and forty-two hadith. The reason for the small number of his narrations given the precedence of his companionship and his staying close to I he Prophet, may Allah bless him and grant him peace, was that h is death came before the spread of hadith and the concern of the Followers for listening to them, acquiring them and memorising them.

عمر رضی اللہ عنہ نے بیعت کے بارے میں پچھلی حدیث میں ذکر کیا کہ ابوبکر نے انصار کے بارے میں نازل ہونے والی کوئی بات اور رسول اللہ ﷺ نے ان کے بارے میں جو کچھ فرمایا تھا، اس کو نہیں چھوڑا بلکہ سب کا ذکر کیا۔ یہ اس بات کا بہترین ثبوت ہے کہ انھوں نے سنت کا بہت بڑا حصہ یاد کر رکھا تھا اور قرآن کے علم میں ان کی وسعت کتنی زیادہ تھی۔ ان سے عمر بن خطاب، عثمان بن عفان، علی، ابن عوف، ابن مسعود، حذیفہ، ابن عمر، ابن زبیر، ابن عمرو، ابن عباس، انس، زید بن ثابت، براء بن عازب، ابوہریرہ، عقبہ بن حارث، ان کے بیٹے عبدالرحمن، زید بن ارقم، عبداللہ بن مغفل، عقبہ بن عامر جہنی، عمران بن حصین، ابوبرزہ اسلمی، ابوسعید خدری، ابوموسیٰ اشعری، ابوالطفیل لیثی، جابر بن عبداللہ، بلال، ان کی بیٹی عائشہ اور ان کی بیٹی اسماء نے روایت کیا، اور تابعین میں سے عمر کے آزاد کردہ غلام اسلم، واسط بجلی اور بہت سے دوسرے لوگوں نے بھی روایت کیا۔

I say: cUmar, may Allah be pleased with him, mentioned in the previous hadith on the oath of allegiance that Abu Bakr left nothing which had been revealed about the Ansar or which the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, had said about them but that he mentioned it. This is the best proof of the great amount of material he had memorised of the Sunnah and the vastness of his knowledge of the Qur’an. cUmar ibn al-Khattab transmitted from him, as did cUthman ibn cAffan, fAli, Ibn cAwf, Ibn Mascud, Hudhayfah, Ibn cUmar, Ibn az-Zubayr, Ibn cAmr, Ibn ‘Abbas, Anas, Zaid ibn Thabit, al-Bara’ ibn cAzib, Abu Hurayrah, ‘Uqbah ibn al-Harith, his son cAbd ar-Rahman, Zaid ibn Arqam, ‘Abdullah ibn Mughaffal, cUqbah ibn cAmir al-Juhani, cImran ibn Husayn, AbuT-Barzah al-Aslami, Abu Sacid al-Khudri, Abu Musa al-Ashcari, Abu’t-Tufayl al-Laythi, Jabir ibn cAbdullah, Bilal, cA’ishah his daughter, Asma’ his daughter, and of the Followers: Aslam the freed slave of cUmar, Wasit al-Bajili and a number of others.

زه پریکړه کړې ده چې دلته د هغه احادیث په لنډ ډول شمیرم، او د هرې حدیث وروسته بیانوم چې څوک یې خپور کړی. زه به هر یو یې په خپلو بیلابیلو د روایت لارو کې په یوه هغه مسند کتاب کې جلا جلا وڅیړم چې دې کار ته ځانګړی شوی دی، ان شاء الله۔

I have decided to enumerate his hadith here concisely, explaining after each hadith who made it public. I will treat each of them singly in their different paths of transmission in a musnad work devoted to that, inshaAllah.

1. د هجرت حدیث (شیخینو [البخاری او مسلم] او نورو).

1. The hadith of the Hijrah (the two Shaykhs [Al-Bukhari and Muslim] and others).

2. د بحر حدیث، «دا (سمندر) په بشپړه توګه پاک دی، د هغه اوبه (د پاکۍ او طهارت لپاره) دي، او د هغه مړي (خوړل) حلال دي». (الدارقطني)

2. The hadith of the sea, ‘It is completely pure, its water (for purification and cleansing), permitted are its dead (to eat).’ (Ad- Daraqutni).

3. «سواک منہ کو پاک کرتا ہے اور رب کو راضی کرتا ہے۔» (احمد)

3. ‘The siivak (toothstick) cleans the mouth and pleases the Lord.’ (Ahmad).

4. «رسول الله ﷺ د یوې اوږې غوښه وخوړه، بیا یې لمونځ وکړ او وضو یې ونه کړه.» (البزار او ابو یعلی).

4. ‘That the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, ate (meat of a) shoulder then later prayed and did not perform wudu (washing to prepare for the prayer).’ (Al-Bazzar and Abu Yacla).

۵۔ «ستاسو څخه هیڅ څوک د هغه خواړو د خوند له امله وضو ونه کړي چې خوړل یې ده ته روا دي». (البزار)

5. ‘Let none of you make wudu because of the taste of his food which is permitted for him to eat.’ (Al-Bazzar).

6. «رسول الله ﷺ د لمانځنې په وخت کې د خلکو وهلو څخه منع کړی دی.» (ابویعلی او البزار)

6. ‘The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, forbade striking people at prayer.’ (Abu Yacla and al- Bazzar).

7. «د رسول الله ﷺ وروستنۍ لمونځ چې هغه وکړ، زما په شا کې یوې یوازې جامې کې و.» (ابو یعلی)

7. ‘The last prayer which the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, prayed was behind me in a single garment.’ (Abu Yacla).

۸. «څوک چې غواړي چې قرآن کریم په همغه تازه توګه تلاوت کړي لکه څنګه چې نازل شوی و، نو هغه دې د ابن ام عبد (یعنې ابن مسعود) په قرائت تلاوت وکړي۔» (احمد)

8. ‘Whoever it would please to recite the Qur’an freshly as it was revealed, then let him recite with the recitation of Ibn Umm cAbd (i.e. Ibn Mascud).’ (Ahmad).

۹۔ هغه د الله رسول ته وویل، الله پر هغه باندې رحمت او سلام وکړي: «ما ته یوه دعا وښایه چې په لمانځه کې یې دعا وکړم». هغه وفرمایل: «ووایه: "اې الله! ما پر ځان ډیر ظلم کړی دی، او ستا پرته بل هیڅ څوک ګناهونه نه بخښي، نو ما ته له خپل پاس بخښنه وکړه او پر ما رحم وکړه، بېشکه ته ډېر بخښونکی، ډېر مهربان یې."» (البخاري او مسلم)

9. He said to the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, ‘Teach me a prayer with which I can supplicate in my salah! He said, ‘Say, “O Allah I have wronged myself with a great wrong and none forgives wrong actions but You, so forgive me with a forgiveness from You and show mercy to me. Truly, You are the All-Forgiving, the Compassionate.’” (Al-Bukhari and Muslim).

10. «څوک چې د سهار لمونځ وکړ نو هغه د الله په ذمه کې دی، نو د الله په ذمه کې خیانت مه کوئ. څوک چې هغه ووژني، الله به هغه ته ولټیږي تر دې چې هغه د اور ته په مخ اچوي.» (ابن ماجه).

10. ‘Whoever prayed the dawn prayer then he is in a covenant with Allah, so do not betray Allah with respect to His covenant. Whoever kills him, Allah will seek him out until He throws him in the Fire upon his face.’ (Ibn Majah).

۱۱۔ «هیڅ پیغمبر نه دی مړ شوی تر هغه چې د ده د امت یو سړي د هغه امامت نه وي کړی.» (البزار)۔

11. ‘No Prophet has ever died until a man of his ummah led him in prayer.’ (Al-Bazzar).

12. «هیڅ سړی چې ګناه وکړي، بیا وضو وکړي او په ښه ډول وضو وکړي، بیا دوه رکعته لمونځ وکړي او له الله تعالی څخه بخښنه وغواړي، نو الله تعالی به ورته بخښنه وکړي.» (احمد، د څلورو سنن لیکوال، او ابن حبان)

12. ‘No man makes a wrong action then performs wudu’ and does his wudu well, then performs two rakcfat and seeks Allah’s forgiveness but that He will forgive him.’ (Ahmad, the authors of the four Sunan, and Ibn Hibban).

۱۳. الله تعالیٰ هیڅ پیغمبر ته مرګ نه راکوي مګر په هغه ځای کې چې هغه غواړي په کې ښخ شي۔» (الترمذي)

13. Allah has not made a prophet die but in the place in which he would love to be buried.’ (At-Tirmidhi).

۱۴. «الله دې یهودو او نصارا لعنت وکړي؛ دوی د خپلو پیغمبرانو قبرونه د سجدې ځایونه وګرځول.» (ابویعلی)

14. ‘May Allah curse the Jews and the Christians; they took the graves of their prophets as places of prostration.’ (Abu Yacla).

15. ‘مړی ته د ژوندیو د اوښکو له امله ګرم اوبه وشړل کیږي (یعنی د ژړا او ماتم اوښکې، په ځانګړې توګه هغه ماتم چې په رسمي یا مسلکي ډول ترسره کیږي. دا روایت د غم او خفګان له اوښکو سره اړه نه لري).’ (ابو یعلی).

15. ‘The dead person has boiling water sprinkled on him for the tears of the living (i.e. the tears of wailing and mourning, particularly ritualised or professional mourning. The tradition is held not to refer to tears of sadness and sorrow).’ (Abu Yacla).

16. «د اور څخه ځان وساتئ، که څه هم د یوې خرمې د نیمایي په ورکولو سره وي، ځکه دا کجي سمه کوي، بد مرګ دفع کوي، او وږي ته د ځای په ځای، څوک چې ډوډۍ خوړلې وي هغه ته ورسېږي.» (ابو یعلی)

16. ‘Protect yourselves from the Fire even if it were with (giving) the half of a date, because it straightens that which is crooked, repels an evil death, and it stands with the hungry one in its stead with the satiated one.’ (Abu Yacla).

۱۷۔ د صدقې د فرضیتونو حدیث په بشپړ متن سره۔ (البخاري او نور)

17. The hadith of the obligations of sadaqat in its full length. (Al- Bukhari and others).

۱۸۔ ابن ابی ملیکہ سے روایت ہے کہ انھوں نے فرمایا: ابوبکر صدیق کے ہاتھ سے لگام گر گئی تو انھوں نے اپنے اونٹ کی اگلی ٹانگ پر ضرب لگائی اور اسے بٹھا دیا۔ لوگوں نے ان سے کہا: ''تم نے ہمیں یہ کیوں نہیں کہا کہ لگام تمھیں واپس دے دیں؟'' انھوں نے فرمایا: ''میرے محبوب، اللہ کے رسول ﷺ نے مجھے فرمایا تھا کہ میں لوگوں سے کسی چیز کا سوال نہ کروں۔'' (احمد)

18. From Ibn Abi Mulaykah that he said: The reins fell from the hands of Abu Bakr as-Siddiq and he struck upon the foreleg of his camel and made it kneel down. They said to him, ‘Why did you not tell us to give it back to you?’ He said, ‘My beloved, the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, told me that I was not to ask people for anything.’ (Ahmad).

19. د الله رسول ﷺ اسماء بنت عميس ته وفرمايل، کله چې هغې د ابي بکر زوی محمد وزیږاوه، چې ځان وینځي او د حج لپاره احرام وتړي (ځکه هغه د مکې په لاره کې زیږیدلې وه). ([البزار] او [الطبراني])

19. ‘The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, told Asma’ bint cUmays when she brought forth Muhammad ibn Abi Bakr to bathe herself and to enter ihram (for the Hajj, as she gave birth on the way to Makkah).’ (Al-Bazzar and at-Tabarani).

20. د الله رسول، د الله درود او سلام دي وي پر ده، ته پوښتنه وشوه: «د حج کوم برخه غوره ده؟» هغه وفرمایل: «د تلبیې په آواز لوړول او د قربانۍ د ځناورو وینه بهول.» (الترمذي او ابن ماجه)

20. The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, was asked, ‘Which part of Hajj is best?’ He said, ‘The raising of the voice (with talbiyah) and the shedding of blood (of animals brought to sacrifice).’ (At-Tirmidhi and Ibn Majah).

۲۱۔ دا چې هغه د (تور) ډبرې ښکلې کړه او ویې ویل: «که چیرې ما د الله رسول ﷺ نه وی لیدلی چې تا ښکلې کړې، نو زه به تا نه ښکلوم.» (الدارقطني).

21. That he kissed the (Black) Stone and said, ‘If I had not seen the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, kiss you I would not have kissed you.’ (Ad-Daraqutni).

22. دا چې د الله رسول ﷺ د مکې خلکو ته امان ولیږه: «د دې کال څخه وروسته هیڅ مشرک حج ونه کړي، او هیڅ عریان سړی د کعبې طواف ونه کړي.» (احمد)

22. That the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, sent an immunity to the people of Makkah, ‘Let not an idolater perform Hajj after this year, nor let a naked person go around the House.’ (Ahmad).

23. «هغه ځای چې زما د کور او زما د منبر تر منځ دی، د جنت له باغونو څخه یو باغ دی، او زما منبر د جنت له چینو څخه یوې چینې باندې دی.» (ابو یعلی)

23. ‘That which is between my house and my minbar is one of the meadows of the Garden, and my minbar is upon one of the fountains of the Garden.’ (Abu Yacla).

۲۴. د پیغمبر ﷺ د ابوالهیثم بن التیهان کور ته د تللو ټوله حدیث۔ (ابویعلی)

24. The full hadith of his going, may Allah bless him and grant him peace, to the home of Abu’l-Haytham ibn at-Tayyihan. (Abu Yacla).

25. ‘سره سره، په برابر. او نقره نقره، په برابر.

25. ‘Gold for gold, like for like. And silver for silver, like for like.

د سود ورکوونکی او د سود اخیستونکی دواړه په اور کې دي۔ (ابو یعلی او البزار)

The one who gives increase or seeks increase is in the Fire.’ (Abu Yacla and al-Bazzar).

۲۶. «ملعون دی هغه څوک چې یو مؤمن ته زیان ورسوي یا د هغه پر ضد چل کوي.» (الترمذی)

26. ‘Cursed is whoever harms a believer or plots against him.’ (At- Tirmidhi).

27. «بخیل داخل جنت نه شی، نه دوکه‌باز، نه خیانت‌کار، نه بدخویه.» ‎ لومړی هغه چې جنت ته داخل کیږي هغه غلام دی، کله چې هغه د الله اطاعت کوي او خپل مالک ته غاړه ږدي. (احمد)

27. ‘A mean person will not enter the Garden, nor a deceiver, nor a treacherous one, nor one of evil character. The first to enter the Garden is the slave when he obeys Allah and obeys his master.’ (Ahmad).

۲۸. «د آزاد کولو پر وخت د غلام ولاء (یعنی د هغه وراثت د خپلوانو په توګه) هغه څوک لري چې هغه آزاد کوي.» (ضیاء المقدسي په المختارة کې).

28. ‘The clientage (of a slave which includes inheriting from him as a relative) is for the one who sets free.’ (Ad-Diya’ al-Maqdisi in al-Mukhtarah).

۲۹۔ «موږ (پیغمبران) وارث نه نیول کیږو؛ هغه څه چې موږ پریږدو، صدقه ده۔» (البخاری)

29. ‘We (prophets) are not inherited from; that which we leave is a sadaqah.’ (Al-Bukhari).

۳۰. «کله چې الله تعالیٰ یو نبي ته د ژوند د وسیلې (لکه داسې ځمکه چې عاید ورکوي) ورکړي، او بیا وروسته یې مړ کړي، نو هغه به د هغه چا لپاره وټاکي چې د هغه څخه وروسته یې (یعني خلافت) سرته رسوي.» [ابوداود]

30. ‘When Allah grants a prophet a means of subsistence (such as land yielding an income) and then later makes him die, He will appoint it for the one who undertakes it (the khilafah) after him.’ (Abu Dawud).

31. «هغه څوک چې د خپل نسب څخه برات اعلان کړي، که څه هم په لږ شان ډول وي، هغه د الله ناشکره (کافر) دی.» (البزار)

31. ‘He is ungrateful (kafara) to Allah who declares himself free of his lineage, even though it be in a minute way.’ (Al-Bazzar).

۳۲۔ «تۇ او هغه څه چې ستا دي، ستا د پلار لپاره دي۔» ابوبکر وویل: دا یوازې د نفقې (ژوند ساتلو لپاره د مال) مراد دی۔ (البیهقي)

32. ‘You and that which is yours are for your father.’ Abu Bakr said, I Ic only meant by that maintenance.’ (Al-Bayhaqi).

۱۳۔ «څوک چې د الله په لاره کې د هغه دواړه پښې وریځې شي، الله به هغه ته اور حرام کړي.» (البزار)

13. ‘Whoever’s two feet become dusty in the way of Allah, Allah will forbid them from (entering) the Fire.’ (Al-Bazzar).

۳۴. ‹ماته امر شوی دی چې له خلکو سره تر هغه وخته جنګ وکړم ...› (دواړو شیخانو او نورو روایت کړی دی).

34. ‘I have been ordered to fight men until . . (The two Shaykhs Mid others).

35. «څومره ښه بنده دی د الله او د خپلو خپلوانو ورور دی خالد بن الولید، او هغه د الله له تورو څخه یو توره دی، الله ورته د کافرانو او منافقانو په وړاندې وښوروي.» (احمد).

35. ‘How excellent a slave of Allah and brother to his kinsfolk Is Khalid ibn al-Walid, and (he is) one of the swords of Allah, may Allah draw him against the disbelievers and hypocrites.’ (Ahmad).

«په هیڅ سړي باندې لمر نه دی ختلی چې د عمر څخه غوره وي۔» (الترمذي)

36. ‘The sun has not risen over a man better than cUmar.’ (At- Tirmidhi).

37. ‘هرچه کسی بر کاری از کارهای مسلمانان گماشته شود و از روی طرفداری کسی را بر ایشان فرمانده کند، پس بر او لعنت خدا باد، و خداوند توبه و فدیهٔ او را نمی‌پذیرد تا اینکه او را به جهنم داخل کند. و هرکه به کسی پناه خدا را بدهد، و او به هر شکلی بدون حق به پناه خدا تجاوز کند، پس لعنت خدا بر او باد.’ (احمد). Note: the translation above is in Persian rather than Pashto, which breaks the instruction. Here is the corrected Pashto version: 37. ‘هر څوک چې د مسلمانانو د کومې کار مسؤول وټاکل شي او د خپلوۍ له امله څوک د هغوی په مشرۍ مقرر کړي، نو د الله لعنت پر هغه دی، او الله نه توبه او نه فدیه ترڅو هغه جهنم ته داخل نه کړي. او هر هغه څوک چې د الله پناه چا ته ورکړي، او هغه په هر ډول بې له حقه د الله په پناه تېری وکړي، نو د الله لعنت پر هغه دی.’ (احمد).

37. ‘Whoever is put in charge of any affair of the Muslims and he appoints in command over them anyone out of favouritism, then there is the curse of Allah upon him, and Allah will not accept I tom him either repentance nor a ransom until He enters him into Jahannam. Whoever gives anyone the sanctuary of Allah, and he violates the sanctuary of Allah in any way without right then may the curse of Allah be upon him.’ (Ahmad).

38. د ماعز حدیث او د هغه سنګسار. (احمد)

38. The hadith of Maciz and his stoning. (Ahmad).

«هغه څوک چې بخښنه غواړي، که څه هم دا کار په ورځ کې اویا ځله تکرار کړي، هغه په ګناه کې دوام کوونکی نه دی.» (الترمذي)

39. ‘He is not persistent (in wrong action) who seeks forgiveness, even if he repeats it seventy times a day.’ (At-Tirmidhi).

40. «دا چې هغه، الله ورباندې درود او سلام وویني، د جګړې په امر کې مشوره وکړه.» (الطبراني)

40. ‘That he, may Allah bless him and grant him peace, took counsel on the command of war.’ (At-Tabarani).

41. هغه حدیث چې "هرڅوک چې بدی کوي، هغه ته به د هغې سزا ورکول کیږي..." (قرآن 4: 123) نازل شو کله، ... (الترمذي، ابن حبان او نور).

41. The hadith ‘When “Whoever does evil will be recompensed i t ...” (Qur’an 4: 123) was revealed ...’ (At-Tirmidhi, Ibn Hibban and others).

42. ‘تاسو دا آیت تلاوت کوئ: {اې هغو کسانو! چې ایمان لرئ، تاسو خپلو نفسونو ته پام وکړئ...} (قرآن ۵: ۱۰۵).’ (احمد، د سنن په نوم کتابونو لیکوالان څلور تنه او ابن حبان).

42. ‘You recite this ayah, “O you who believe, you are responsible for your own selves . . (Qur’an 5: 105).’ (Ahmad, the four authors of hooks called Sunan and Ibn Hibban).

43. «تاسو دوه کسانو په اړه څه وایاست چې الله د دریم په توګه ورسره دی؟» (دوه شیخان).

43. ‘What do you think of two of whom Allah is the third?’ (The two Shaykhs).

۴۴. «اللهم بالطعن والطاعون» (أبو یعلی)۔

44. ‘O Allah, by spear-thrusts and by plague.’ (Abu YaTa).

45. «سورۂ هود ما را سپید موی کرد...» (الدارقطنی در العلل).

45. ‘(Surah) Hud made me grey ...’ (Ad-Daraqutni in al-cIlal).

46. د شرک یوه پټه ډول زما د امت په منځ کې د ژوبو د پښو د خوځښت څخه هم پټ دی. (ابویعلی او نور)

46. ‘Associating partners (with Allah) among my ummah is more hidden than the creeping of ants . . (Abu Yacla and others).

47. ‘اے د اللہ رسول، ماته داسې یو شی وسایه چې سهار او ماښام ووایم ...’ (الهیثم بن کلیب په خپل مسند کې، او الترمذي او نور دا د ابوهریره ؓ څخه منسوب روایاتو په جملو کې نقل کړي دي).

47. ‘Messenger of Allah, teach me something I can say in the morning and the evening ...’ (Al-Haytham ibn Kulayb in his Musnad, and At-Tirmidhi and others have it among those ascribed to Abu Hurayrah).

۴۸۔ ‘لا إله إلا الله' او استغفار ته لاس واچوئ، ځکه ابلیس وویل: "ما انسانانو ته د ګناهونو په واسطه زیان ورساوه، او دوی ما ته د 'لا إله إلا الله' او استغفار په واسطه زیان ورساوه۔"

48. ‘Take hold of “No god but Allah” and seeking forgiveness, because Iblis said, “I destroyed people with wrong actions and they destroyed me with ‘No god but Allah’ and seeking forgiveness.

کله چې ما دا وليدل، نو ما هغوی د خپلو خواهشاتو په سبب هلاک کړل، ترڅو هغوی ګمان وکړي چې دوی سمه لارښوونه لري.“ (ابو یعلی)

When I saw that, I destroyed them with whims so that they think they are guided aright.’” (Abu Yacla).

49. کله چې د {ای مؤمنانو! د پیغمبر د غږ څخه پورته غږ مه کوئ} (سورۀ الحجرات 49: 2) نازله شوه، ما وویل: «ای د الله رسوله ﷺ، زه به له تا سره یوازې هغسې خبرې کوم لکه څنګه چې یو کمزوری سړی خبرې کوي.» (البزار)

49. ‘When, “Do not raise your voices above the voice of the Prophet!" (Qur’an 49: 2) was revealed, I said, “Messenger of Allah, I will not speak to you except as the decrepit do.’” (Al-Bazzar).

۵۰. «هر یو ته هغه شی اسان کېږي چې د هغه لپاره پیدا شوی دی.» (احمد)

50. ‘Each one is eased to that for which he is created.’ (Ahmad).

۵۱. «څوک چې په عمدي ډول زما په نامه دروغ جوړ کړي، یا زما د امر شوي څه رد کړي، نو هغه دې خپل ځای دوزخ وګرځوي۔» (ابو یعلی)

51. ‘Whoever forges a lie against me intentionally or rejects something I have ordered, then let him take up his abode in Jahannam.’ (Abu Yacla).

52. ‘د دې کار نجات ... په «لا إله إلا الله» کې دی.’ (احمد او نور).

52. ‘What is the salvation of this matter ... in “No god but Allah”.’ (Ahmad and others).

۵۳. «"برو و میان مردم اعلان کن که هرکس شهادت دهد که معبودی به حق جز الله نیست، بهشت بر او واجب می‌شود." پس بیرون رفتم و عمر با من روبرو شد..." ﷺ (ابویعلی. از حدیث ابوهریره روایت شده و به‌عنوان حدیثی از ابوبکر بسیار غیرمعمول است.)

53. ‘“Go out and announce among people that whoever witnesses that there is no god but Allah, the Garden becomes a must for him.” So I went out and cUmar met me ...’ (Abu Yacla. It is recorded from a hadith of Abu Hurayrah and is most unusual as a hadith of Abu Bakr).

۵۴. «زما د امت دوه ډلې به جنت ته نه داخلیږي: المرجئه او القدریه.» (الدارقطني في العلل)

54. ‘There are two types from my ummah who will not enter the Garden, al-Murji’ah and al-Qadariyyah.’ (Ad-Daraqutni in AlcIlal).

۵۵۔ «له الله څخه روغتیا او عافیت وغواړه۔» (احمد، النسائي او ابن ماجه چې دا حدیث یې ډیرو مختلفو سندونو سره روایت کړی دی)۔

55. ‘Ask Allah for health and safety.’ (Ahmad, an-Nasa’i and Ibn Majah who has it by many different chains of transmission).

۵۶۔ «رسول اللہ ﷺ جب کوئی کام کرنے کا ارادہ فرماتے تو یوں دعا کرتے: اے اللہ! میرے ساتھ بھلائی فرما اور میرے لیے (بہتر) چن لے۔» (الترمذی)

56. ‘The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, when he wanted some matter, used to say, “O Allah, do good to me and choose for me.’” (At-Tirmidhi).

57. د قرض د ادا کولو دعا دا ده: «اې الله، ای د غمونو لرې کونکیه» (البزار او الحاکم).

57. ‘The supplication of debt is, “O Allah, the dispeller of worry (Al-Bazzar and al-Hakim).

58. ‹هر هغه بدن چې د سود (د خوړو) په ذریعه ودې کړی وي، اور ورته زیات مناسب دی،› او په بل لفظ کې: ‹هغه بدن چې د حرام شیانو په واسطه پرورش شوی وي، جنت ته به نه ننوځي.› (ابو یعلی)

58. ‘Every body which has grown from (the nourishment of) usury, I he Fire is more appropriate for it,’ and in another wording, ‘A body nourished on what is forbidden will not enter the Garden.’ (Abu Ya'la).

۵۹۔ «د بدن هیڅ عضو داسې نشته چې د ژبې د تیزۍ شکایت ونه کړي۔» (ابو یعلی)

59. ‘There is nothing in the body which does not complain of the sharpness of the tongue.’ (Abu Yacla).

60. «الله تعالیٰ د شعبان په نیمه شپه نازلیږي او په هغې کې د کافر او د هغه سړي پرته چې په زړه کې یې کینه وي، هر انسان بخښي». (الدارقطني)

60. ‘Allah descends on the midmost night of Shacban and in it forgives every human apart from a kafir or a man in whose heart there is a grudge.’ (Ad-Daraqutni).

61. ‏د دجال په ختیځ کې د هغه ځمکې څخه راپورته کیږي چې د خراسان په نوم یادیږي، او داسې خلک به د هغه پیروي کوي چې مخونه یې داسې وي لکه د دوو پوستکو څخه جوړې شوې شیلې، یوه پر بله سیدلې.‏ ([الترمذی] او [ابن ماجه]).

61. ‘The Dajjal will emerge in the east from a land known as Khurasan, and peoples will follow him whose faces are as if they are shields formed of two hides, one sewn upon the other.’ (At-Tirmidhi and Ibn Majah).

⁦«مَا أُعْطِیتُ سَبْعِینَ أَلْفًا یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَیْرِ حِسَابٍ»⁩ — "ماته نه زما ستاسو ... " — no, correct translation below: «ماته سل زره کسان راکړل شوي، چې بې له حسابه به جنت ته داخلیږي.» ﷺ [احمد]

62. ‘I have been given seventy thousand who will enter the Garden without any reckoning.’ (Ahmad).

63. د شفاعت حدیث په خپل بشپړ اوږدوالي سره، چې کې خلک د یو پیغمبر وروسته بل پیغمبر ته ځي او راځي. (احمد).

63. The Hadith of Intercession in its full length with people’s going hack and forward between prophet after prophet. (Ahmad).

۶۴۔ «که انسانان یو وادي ته ولاړ شي او انصار بل وادي ته ولاړ شي، زه به د انصارو په وادي کې ځم.»

64. ‘Even if mankind were to travel in a valley and the Ansar were to travel in another valley, I would travel in the valley of the Ansar'.

(احمد)۔

(Ahmad).

۶۵. «قریش د دې واک مالکان دي، د دوی غوره کسان د دوی د غوره کسانو تابع دي او د دوی بد کسان د دوی د بدو کسانو تابع دي۔» (احمد)

65. ‘Quraysh are the masters of this authority, the best of them following the best of them and the worst of them following the worst of them.’ (Ahmad).

66. هغه حدیث چې پیغمبر ﷺ د خپل وفات په وخت کې د انصارو په اړه وصیت وکړ او وفرمایل: «د دوی له هغه چا څخه ومنئ چې ښه کار کوي، او د دوی له بدکاره کسانو څخه تېر شئ.» (البزار او الطبرانی).

66. The hadith that he, may Allah bless him and grant him peace, made a last testament about the Ansar at his death and said, ‘Accept from their one who behaves excellently well and overlook (the behaviour of) their evildoer.’ (Al-Bazzar and at-Tabarani).

67. ‘زه یوه داسې ځمکه پیژنم چې عمان نومیږي، چې ساحلونه یې د سمندر اوبه لمنځي، او په هغه کې د عربو یوه قبیله ده. که زما استازی هغوی ته راشي، نو دوی به هغه نه په تیرو سره ویشتي او نه په ډبرو سره وهي.‘ (احمد او ابو یعلی).

67. ‘I know a land which is called Oman whose shores the sea sprinkles, and in which there is a tribe of the Arabs. If my messenger were to come to them they would not shoot him either with arrows or stones.’ (Ahmad and Abu Yacla).

68. هغه حدیث چې ابوبکر د حسن پر تیریدو وخت چې هغه د ځینو هلکانو سره لوبې کولې، هغه یې په ځان باندې پورته کړ او وې ویل: «زما پلار! د پیغمبر ﷺ سره ورته والی لري، د علي سره نه!» ابن کثیر وویل: دا داسې ده لکه چې دا یو حدیث وي چې پیغمبر ﷺ ته منسوب وي، ځکه دا د هغه ﷺ د دې قول ځواک لري چې: «بیشکه پیغمبر ﷺ د حسن سره ورته والی درلود.» 69. هغه حدیث چې «پیغمبر ﷺ به ام ایمن ته تلل.» (مسلم)

68. The hadith that Abu Bakr passed by al-Hasan while he was playing with some boys and he put him upon his neck and said, ‘My father! A resemblance with the Prophet and no resemblance to cAli.’ Ibn Kathir said: This is as if it were a hadith connected to the Prophet, because it has the strength of him saying, ‘Truly the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, used to resemble al-Hasan.’ 69. The hadith that ‘The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, used to visit Umm Ayman.’ (Muslim).

۷۰۔ د پنځمې غلۍ لپاره د غل د وژلو حدیث۔ (ابو یعلی او الدیلمی)

70. The hadith on the killing of the thief for the fifth theft. (Abu Yacla and ad-Daylami).

71. د احد د قصې حدیث۔ (الطیالسی او الطبرانی)

71. The hadith of the story of Uhud. (At-Tayalisi and at-Tabarani).

72. ځکه چې ما د الله رسول ﷺ سره وو، هغه ما ته داسې ښکاره شو چې څه شي یې له ځانه لرې کوي، خو زه هیڅ شی نه لیدم، نو ما وویل: "د الله رسوله ﷺ، ته له ځانه څه شی لرې کوې؟" هغه وفرمایل: "دنیا. هغه ماته نږدې شوه، نو ما وویل: ‘له ما لرې شه!’ نو هغې ماته وویل: ‘ولې! ته به ما نه نیسې!؟’" (البزار).

72. ‘While I was with the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, I saw him pushing something away from himself but I did not see anything, so I said, “Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, what are you pushing away?” He said, “The world. It extended itself towards me, so I said, ‘Get away from me!’ So it said to me, ‘Why! You will not grasp me!?”” (Al-Bazzar).

دا هغه څه دي چې ابن کثیر د مسند الصدیق کې روایت کړي دي د هغو احادیثو څخه چې نبي کریم ﷺ ته منسوب دي، مګر هغه احادیث چې هغه ته پاتې شوي وو، موږ به یې وروسته تعقیب کړو ترڅو هغه شمېره بشپړه کړو چې امام النووي یادونه کړې ده.

This is what Ibn Kathir narrated in Musnad as-Siddiq of the hadith which are connected back to the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, but there escaped him other hadith which we will follow on with in order to complete the number which an-Nawawi mentioned.

٧٣۔ «هغه ټیک (وینه څښونکی) وژنئ، که هر څوک هم وي له انسانانو څخه۔» (الطبرانی په الاوسط کې)

73. ‘Kill the tick (bloodsucker) whatever he may be among men.’ (At-Tabarani in al-Awsai).

74. «د چا کورونو ته ځئ، د چا ځمکه کې اوسئ او د چا په لاره روان یئ، ښه کتل وکړئ.» (الدیلمي)

74. ‘Look to whose houses you frequent, whose land you inhabit and in whose path you walk.’ (Ad-Daylami).

۷۵۔ «زما باندې درود ډېر ووایۍ، ځکه الله تعالیٰ زما د قبر لپاره یو ملایک ټاکلی دی؛ نو کله چې زما د امت یو سړی درود وايي، هغه ملایک به ماته وايي: فلانی د فلانی زوی، همدا اوس تا باندې درود وویلو.» (الدیلمي)

75. ‘Increase in sending blessings upon me, for Allah has appointed for my grave an angel; so that when a man of my ummah sends blessings, that angel will say to me, “So-and-so the son of so-and-so has this very hour sent blessings upon you.’” (Ad-Daylami).

76. ‘د جمعې لمونځ تر بله جمعې پورې د هغه څه کفاره ده چې دوی ترمنځ دي، او د جمعې په ورځ غسل کول هم کفاره ده.’ (د العقیلي په الضعفاء کې یوه حدیث)

76. ‘The Jumucah (Friday prayer) to the Jumucah is an expiation for what is between them, and the ghusl (complete washing of the entire body) on the day of the Jumucah is an expiation.’ (A hadith of al-cAqili in ad-Ducafa [weak traditions]).

د جہنم تودوخه به زما د امت لپاره یوازې د تودو حمامونو د تودوخې په شان وي۔ ﷺ (الطبرانی)

77. ‘The heat of Jahannam will only be for my ummah like the heat of the hot baths.’ (At-Tabarani).

78. «له دروغ څخه ځان وساتئ، ځکه دروغ له ایمان څخه لرې دی!» (ابن لعی په مکارم الاخلاق کې)

78. ‘Beware of lying, for lying is remote from iman! (Ibn Lai in Makarim al-Akhlaq).

۷۹. ‘هغه څوک چې د بدر په جګړه کې شریک شو، ته د جنت زیری ورکړه.’ (الدارقطنی په الافراد کې)

79. ‘Give the good news of the Garden to whoever took part in Badr.’ (Ad-Daraqutni in al-Afrad).

80. «دین د الله ﷻ درنه بیرغ دی، څوک یې پورته کولو توان لري؟» (الدیلمي).

80. ‘The deen is Allah’s weighty banner. Who is able to carry it?’ (Ad-Daylami).

81. «سورۀ یاسین داسې یادېږي چې د خیر له مخې خلک په عمومي ډول احاطه کوي، هغه څه چې روزي او د ژوندون وسایل برابروي۔» (الدیلمي، او البیهقي په شعب الایمان کې)

81. ‘Surah Yasin is called the one which encompasses people generally in its goodness, which feeds and provides the means of living.’ (Ad-Daylami, and al-Bayhaqi in Shucab al-Iman).

82. ‘د عاجز او عادل واکمن (سلطان) په ځمکه کې د الله سیوری او د هغه نیزه ده. د هغه لپاره هر ورځ او هر شپه د شپږ سوه صدیقانو عمل د هغه د عملونو په ثبت کې پورته کېږي.’ (ابوالشیخ او العقیلي په الضعفاء کې، او ابن حبان په کتاب الثواب کې)

82. ‘The humble and just ruler (sultan) is the shade of Allah and His spear in the land. There will be raised up for him (in the record of his actions) every day and night the actions of sixty siddiqs.’ (Abu’sh-Shaykh and al-cAqili in ad-Ducafa, and Ibn Hibban in Kitab ath-Thawab).

83. «موسیٰ علیه السلام نے اپنے رب سے عرض کیا: "اُس شخص کا کیا بدلہ ہے جو اپنے بچے سے محروم ہوئی ماں کو تسلی دے؟" اللہ نے فرمایا: "میں اُسے اپنے سائے میں جگہ دوں گا۔"» ([ابن شاہین، التَّرغیب میں]، اور [الدیلمی])

83. ‘Musa said to his Lord, “What is the recompense for whoever consoles a mother bereaved of her child?” He said, “I will shade him in My shade.’” (Ibn Shahin in at-Targheeb, and ad-Daylami).

۸۴. «اَللّٰهُمَّ أَعِزَّ الْإِسْلَامَ بِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ.» (الطبرانی فی الأوسط)

84. ‘O Allah, strengthen Islam with cUmar ibn al-Khattab.’ (At- Tabarani in al-Awsat).

د ﷺ ۸۵. «د غرور او ستاینې پرته، نه ښکار نیول کیږي، نه د کانډو ونه غورځول کیږي، او نه د ونې ریښه پرې کیږي.» (ابن راهویه په خپل مسند کې).

85. ‘Game is not caught, nor a thorny tree lopped, nor the root of a tree cut except through insufficient glorification (of Allah).’ (Ibn Rahwayh in his Musnad).

۸۶. «که زه په تاسو کې نه وای لیږلی شوی، نو عمر به لیږلی شوی وای.» (الدیلمی)

86. ‘If I had not been sent among you, cUmar would have been sent.’ (Ad-Daylami).

87. ‘که اګر د جنت خلک سوداګرۍ کوي، نو د کپړې (ټوکرو) سوداګرۍ به یې کوله.’ (ابو یعلی)

87. ‘If the people of the Garden had traded, they would have traded in cloth.’ (Abu Yacla).

88. «هغه څوک چې بغاوت وکړي، د ځان یا بل چا لپاره بیعت وغواړي، په داسې حال کې چې د خلکو باندې امام (امیر یا خلیفه) وي، نو د الله، د ملائکو او ټولو خلکو لعنت پر هغه دی، نو هغه ووژنئ.» ﷺ (الدیلمي په التاریخ کې روایت کړی دی).

88. ‘Whoever rebels, inviting (allegiance) to himself or to another, while there is an imam {amir or khalifah) over people, then the curse of Allah, the angels and all men is upon him, so kill him.’ (Ad-Daylami in at-Tarikh).

۸۹. «څوک چې زما څخه کومه علمي خبره یا حدیث ولیکي، د هغه لپاره به د اجر لیکل بند نه شي، څومره چې هغه علم یا حدیث پاتې وي.» (الحاکم په التاریخ کې)

89. ‘Whoever records some knowledge or a hadith from me, reward will not cease being recorded for him as long as that knowledge or hadith remains.’ (Al-Hakim in at-Tarikh).

۹۰۔ «څوک چې د الله تعالیٰ د اطاعت په نیت یخنۍ پښو ګرځي، نو الله تعالیٰ به د قیامت په ورځ د هغه څخه هغه څه ونه پوښتي چې هغه ته یې فرض کړي دي». (الطبراني في الأوسط)

90. ‘Whoever walks barefoot in obedience of Allah, then Allah will not ask him on the Day of Resurrection about what He made obligatory upon him.’ (At-Tabarani in al-Awsat).

91. «څوک چې دا خوښه وي چې الله ورته د جهنم د تودوخې څخه سیوری وکړي او هغه په خپل سیوري کې ځای کړي، نو هغه باید په مؤمنانو سخته نه وي او باید د هغوی سره مهربانه وي.» (ابن لعیعه په مکارم الاخلاق کې، ابوالشیخ، او ابن حبان په ثواب کې ذکر کړی دی)

91. ‘Whoever it would please that Allah should shade him from the boiling of Jahannam, and that He should place him in His shade, then let him not be tough on the mu’minun, and let him be compassionate to them.’ (Ibn Lai in Makarim al-Akhlaq, Abu’sh- Shaykh, and Ibn Hibban in ath-Thawab).

۹۲. «څوک چې په سهار کې د الله تعالیٰ د اطاعت نیت سره پاڅي، الله تعالیٰ به د هغه د ورځې ثواب ولیکي، که څه هم هغه د الله نافرماني کوي.» (الدیلمي)

92. ‘Whoever rises in the morning intending obedience towards Allah, Allah will record for him the reward of his day even if he disobeys Him.’ (Ad-Daylami).

هیڅ قوم د جهاد پرېښودو نه کوي، مګر دا چې الله به هغوی ته عذاب راګېر کړي. (الطبراني في الأوسط)

93. ‘A people do not abandon jihadbut that Allah will envelop them in punishment.’ (At-Tabarani in al-Awsat).

94. «څوک چې دروغ جوړوي، هغه به جنت ته نه ننوځي۔» (الدیلمي، بې سند)

94. ‘One who forges a lie will not enter the Garden.’ (Ad-Daylami without an isnad).

95. «د مسلمانانو له هیڅ یو هم سپک مه ګڼئ، ځکه د مسلمانانو کوچنی هم د الله په نزد لوی دی.» (الدیلمي)

95. ‘Do not despise any one of the Muslims because the small one of the Muslims is, with Allah, great.’ (Ad-Daylami).

۹۶. ‹الله فرمائی: «که تاسو زما د رحمت طالب یاست، نو زما د مخلوق سره رحم وکړئ.»› (ابوالشیخ، ابن حبان او الدیلمی).

96. ‘Allah says, “If you wish for My mercy then show mercy to My creation.’” (Abu’sh-Shaykh, Ibn Hibban and ad-Daylami).

۹۷۔ «ما د پیغمبر ﷺ څخه د ازار (ټیټ جامې) په اړه پوښتنه وکړه، هغه د ساق (پښې ترمنځ برخې) ته لاس واچاوه. ما وویل: ای د الله رسوله، ما ډیر کړه! هغه د ساق مخکینۍ برخه ونیوله. ما وویل: ما ډیر کړه، او هغه وفرمایل: په هغه څه کې چې له دې څخه ټیټ وي، هېڅ ښیګڼه نشته۔ ما وویل: موږ هلاک شوو، ای د الله رسوله! هغه وفرمایل: ابوبکره، میانه‌روی غوره کړه او ژغورل کېږې۔» (ابو نعیم په حلیة الأولیاء کې)

97. ‘I asked the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, about the lower garment and he took hold of the calf muscle. I said, “Messenger of Allah, increase me!” He took hold of the forepart of the muscle. I said, “Increase me,” and he said, “There is no good in what is lower than that.” I said, “We are destroyed, Messenger of Allah!” He said, “Abu Bakr, aim for and take a middle course and you will be safe.’” (Abu Nucaym in Hilyat al-Awliya’).

۹۸. «زما لاس او د علي لاس د عدالت په برخه کې برابر دي.» (الدیلمي او ابن عساکر)

98. ‘My palm and the palm of cAli are equal in justice.’ (Ad-Daylami and Ibn cAsakir).

٩٩. «د شیطان څخه پناه غوښتل مه هیروئ، ځکه که تاسو هغه ونه ګورئ، هغه له تاسو څخه غافل نه دی.» (الدیلمي، چې سند یې نه دی ذکر کړی).

99. ‘Do not neglect to seek refuge from the shaytan, for if you do not see him, he is not unaware of you.’ (Ad-Daylami who did not quote a chain of transmission).

۱۰۰. «څوک چې د الله لپاره یوه مسجد جوړ کړي، نو الله به د هغه لپاره په جنت کې یو کور جوړ کړي.» (الطبرانی په الاوسط کې).

100. ‘Whoever builds a mosque for Allah, then Allah will build a house for him in the Garden.’ (At-Tabarani in al-Awsat).

۱۰۱. «څوک چې د دې بدبویه بوټي (لسون) څخه وخوري، نو هغه دې زموږ مسجد ته ونه‌څي.» (الطبرانی په الأوسط کې)

101. ‘Whoever has eaten of this foul-smelling herb (garlic) then let him not approach our mosque.’ (At-Tabarani in al-Awsat).

۱۰۲۔ د لاسونو د پورته کولو حدیث په پیل، رکوع، سجده او له سجدې څخه د پورته کیدو په وخت کې۔ (البیهقي په السنن کې)

102. The hadith of the raising of the hands in the opening, the liowing, the prostration and the rising. (Al-Bayhaqi in as-Sunan).

۱۰۳. «دا چې هغه، الله ورباندې درود او سلام وفرمائي، ابوجهل ته یو اوښ د هدیې په توګه ورکړ.» (الاسماعیلي په خپل المفجرّي کې)

103. ‘That he, may Allah bless him and grant him peace, gave a camel as a gift to Abu Jahl.’ (Al-Ismacili in his Mufjarri).

104. «د علي رضي الله عنه ته کتل عبادت دي.» (ابن عساکر)

104. ‘Looking at cAli is an act of worship.’8 (Ibn cAsakir).