معاویہ نے عمر بن الخطاب پر بڑے اصرار کے ساتھ قبرص پر حملے کے بارے میں دباؤ ڈالا، اور یہ کہ یہ حملہ سمندر کے راستے ہو، تو عمر نے عمرو بن العاص کو لکھا: ‘مجھے سمندر اور اس پر سفر کرنے والے کے بارے میں بتاؤ۔’ انہوں نے جواب میں لکھا: ‘میں نے ایک بہت بڑی مخلوق دیکھی ہے جس پر ایک چھوٹی مخلوق سوار ہوتی ہے۔ جب وہ ساکن ہو تو دلوں کو چھید دیتی ہے، اور جب حرکت کرے تو عقلوں کو دہلا دیتی ہے۔ اس میں عقلیں چھوٹی ہو جاتی ہیں اور گناہ زیادہ ہو جاتے ہیں، اور اس میں لوگ لکڑی پر لگے کیڑوں کی طرح ہیں۔ اگر وہ جھکے تو ڈوب جاتی ہے، اور اگر تیز چلے تو موج میں داخل ہو کر غوطہ لگاتی ہے۔’ جب عمر نے وہ خط پڑھا جو انہوں نے معاویہ کو لکھا تھا تو فرمایا: ‘اللہ کی قسم! میں کسی مسلمان کو اس پر ہرگز سوار نہیں کروں گا۔’ ابن جریر نے کہا: ‘معاویہ نے عثمان کے زمانے میں قبرص کی طرف مہم بھیجی، اور وہاں کے لوگوں نے جزیہ ادا کرنے کی شرط پر ان سے صلح کر لی۔’ سن 29 ہجری میں تلوار کے زور پر پرسی پولس فتح ہوا، اور اصطخر اور دوسری جگہیں بھی۔ اسی سال عثمان نے مسجدِ مدینہ میں اضافہ کیا، اسے وسیع کیا، اور تراشے ہوئے پتھر سے دوبارہ تعمیر کیا، اس کے ستون پتھر کے اور چھت ساگوان کی لکڑی کی بنائی۔ اس کی لمبائی ایک سو ساٹھ ہاتھ اور چوڑائی ایک سو پچاس ہاتھ رکھی۔

Mucawiyah had pressed cUmar ibn al-Khattab very persistently about raiding Cyprus and doing so by sea, so cUmar wrote to cAmr ibn al-cAs, ‘Describe the sea to me and the one who travels on it.’ He wrote to him, ‘I have seen a great creation, which a small creation mounts. If it is still, it pierces the hearts, and if it moves, it awes the intellects. In it the intellects grow in littleness, and wrong actions in muchness, and in it they are like grubs upon a timber. If it leans over, it sinks, and if it is swift, it enters into the wave and dives therein.’ When cUmar read the letter he wrote to Mucawiyah, ‘By Allah I will never convey a Muslim upon it.’ Ibn Jarir said, ‘Mucawiyah carried out the expedition against Cyprus during the time of cUthman, and its people made a treaty with him on the basis of their paying the jizyah! I n the year 29 AH, Persepolis was opened by force of arms, and I'asa and other places. In that year, cUthman added to the mosque of Madinah, extended it, and rebuilt it with sculpted stone, making its pillars of stone and its roof of teak. He made its length one hundred and sixty cubits and its breadth one hundred and fifty cubits.

په ۳۰ هجري کال کې جوزجان فتح شو، او د خراسان ډیری ولایتونه هم؛ نیشاپور په صلح سره فتح شو، او ویل شوي چې په ځواک سره هم. طوس او سرخس دواړه په صلح سره فتح شول، همدارنګه مرو او بیهق هم. کله چې دا پراخ ولایتونه ونیول شول، د عثمانؓ عایدات ډېر شول، او له هر لوري دده ته مال راغی، تر دې چې هغه خزانې جوړې کړې او داسې تدبیرونه یې ونیول چې مال په ډېر پراخه توګه بهېدونکی وي. هغه به د یو سړي لپاره سل زره کیسې امر کولې، چې په هر یوه کې څلور زره اونسه (سپینه زر) وو.

In the year 30 AH, Jur was opened and many provinces of the land of Khurasan; Naysabur was opened by treaty, and it has been said, by force. Tus and Sarkhas were both opened by treaty, and similarly Marw and Bayhaq. When these extensive provinces were taken, cUthman’s revenues became abundant, and wealth came to him from every direction, until he established treasuries and made provisions to flow abundantly. He would order for a man one hundred thousand purses in each of which there were four thousand ounces (of silver).

په ۳۱ هجري کال کې، ابوسفیان بن حرب، د معاویه پلار، مړ شو، او همداراز الحکم بن ابي العاص، د عثمان تره، رضي الله عنه.

In the year 31 AH, Abu Sufyan ibn Harb, the father of Mucawiyah, died, and also al-Hakam ibn Abi’l-cAs the paternal uncle of 'Uthman, may Allah be pleased with him.

په ۳۲ هجري کال کې عباس بن عبدالمطلب، د پیغمبر ﷺ تره، ومړ، او عثمان د هغه جنازه ولوسته. په دغه کال عبدالرحمن بن عوف ومړ، هغه له هغو لسو کسانو څخه و چې د لومړنیو مسلمانانو له ډلې وو، او یو ځل یې څلوېښت زره درهمه صدقه کړل، او یو ټول کاروان چې له شام څخه راغلی و، همداسې په بشپړ ډول صدقه کړ. په دغه کال عبدالله بن مسعود الهذلي ومړ، له څلورو قاریانو څخه و، د اسلام له لومړیو مسلمانانو څخه و، او د صحابه وو له هغو عالمانو څخه و چې د علم د پراخوالي لپاره مشهور وو. په دغه کال ابوالدرداء الخزرجي، حکیم او زاهد، ومړ؛ هغه د معاویه په دوره کې د دمشق د قاضي په توګه وټاکل شو. په دغه کال ابوذر جندب بن جنادة الغفاري، چې په خبرو کې ریښتیانی و، ومړ. په دغه کال زید بن عبدالله بن عبدربه الانصاري ومړ، هغه چې د اذان خوب ورته وښودل شو.

In the year 32 AH, al-cAbbas ibn cAbd al-Muttalib, the paternal uncle of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, died, and cUthman led the (funeral) prayer over him. In that year cAbd ar-Rahman ibn cAwf died, one of the ten from the first outstrippers who had once given away as sadaqah forty thousand and an entire caravan which had come from Syria, just as it was. In that year, ‘Abdullah ibn Mascud al-Hudhali died, one of the four reciters, one of the earliest in Islam, and one of the men of knowledge among the Companions who were famous for the vast extent of their knowledge. In that year the wise and abstinent Abu’d-Darda’ al-Khazraji died; he had been appointed to the position of Qadi of Damascus under Mucawiyah. In that year Abu Dharr Jundub ibn Jinadah al-Ghifari, the truthful in speech, died. In that year, Zaid ibn cAbdullah ibn cAbd-Rabbihi al-Ansari died, the one who was shown the adhan in a dream.

په ۳۳ هجري کال کې المقداد بن الأسود د الجرف په خپل ځمکه کې مړ شو، او هغه مدینې ته یووړل شو (د خاوریو لپاره). په همدې کال کې عبدالله بن سعد بن ابي سرح د حبشې په لور یو پوځي یرغل تنظیم کړ.

In the year 33 AH, al-Miqdad ibn al-Aswad died at his land at al-Jurf, and he was carried to Madinah (for burial). In that year, Abdullah ibn Sacd ibn Abi Sarh mounted a military expedition against Abyssinia.

په ۳۴ هجري کال کې د کوفې خلکو سعيد بن العاص وشړ او د ابو موسی الاشعري څخه راضي شول.

In the year 34 AH, the people of Kufa ejected Sacid ibn al-cAs and were pleased with Abu Musa al-Ashcari.

په ۳۵ هجري کال کې د عثمان رضی الله عنه وژنه وشوه.

In the year 35 AH, there occurred the killing of cUthman.

الزُّہری نے کہا: عثمان نے بارہ سال خلافت کی۔ ابتدائی چھ سال ان پر کسی نے بھی تنقید نہیں کی۔ قریش کے نزدیک وہ عمر بن الخطاب سے زیادہ پسندیدہ تھے، کیونکہ عمر ان کے ساتھ سخت تھے، جبکہ عثمان جب ان پر حکمران ہوئے تو ان کے ساتھ نرمی برتی اور ان سے اپنے تعلقات قریبی رکھے۔ پھر بعد میں وہ ان کے معاملے میں کمزور پڑ گئے اور آخری چھ سالوں میں اپنے رشتہ داروں اور خاندان والوں کو عہدوں پر مقرر کیا۔ انہوں نے مروان کے لیے شمالی افریقہ کا خمس (جہاد کے مالِ غنیمت کا وہ پانچواں حصہ جو حکمران کا ہوتا ہے) مقرر کیا، اور اپنے رشتہ داروں اور خاندان والوں کو مال دیا۔ اس میں وہ اللہ کے حکم کردہ 'قرابت داروں سے قریبی تعلق' کی تاویل کر رہے تھے۔ انہوں نے کہا: 'ابوبکر اور عمر نے وہ حصہ چھوڑ دیا اور ترک کر دیا جو ان کا (حق) تھا، اور میں نے اسے لے کر اپنے رشتہ داروں میں تقسیم کر دیا۔' لیکن لوگوں نے ان سے اس بات کو رد کیا اور مسترد کر دیا۔ [یہ ان کا اجتہاد تھا۔] اسے ابنِ سعد نے روایت کیا ہے۔

Az-Zuhri said: cUthman ruled the khilafah for twelve years. For six years he ruled without people criticising him at all. To Quraysh he was preferable to cUmar ibn al-Khattab, because cUmar was severe against them, but when cUthman ruled over them he was gentle with them and made his connections close with them. Then later he flagged in their affair, and appointed his relatives and family in the last six (years of his rule). He decreed for Marwan the khums (the fifth share of the spoils ofjihad that goes to the ruler) of North Africa, and he gave his relatives and family wealth. In that he was interpreting the ‘making close connections (with family)’ which Allah has ordered. He said, ‘Abu Bakr and cUmar gave up and abandoned what of that was theirs (by right), and I have taken it and divided it among my relatives,’ but people rejected and repudiated that from him. [It was his ijtihad]. Ibn Sacd narrated it.

ابن عساکر نے ایک اور سند سے روایت کیا کہ زہری نے کہا: میں نے سعید بن المسیب سے کہا: کیا آپ مجھے بتا سکتے ہیں کہ عثمان کا قتل کیسے ہوا؟ لوگ کیا کر رہے تھے اور وہ خود کیا کر رہے تھے؟ اور محمد ﷺ کے صحابہ نے ان کی مدد کیوں نہ کی؟ ابن المسیب نے کہا: عثمان ناحق قتل کیے گئے، جس نے انہیں قتل کیا وہ ظالم تھا، اور جس نے ان کی مدد نہ کی وہ الزام سے بری ہے۔ میں نے کہا: یہ کیسے ہوا؟ انہوں نے کہا: جب عثمان کو امیر بنایا گیا تو صحابہ کی ایک جماعت کو ان کا امیر بنایا جانا ناپسند تھا، کیونکہ عثمان اپنے قبیلے سے محبت رکھتے تھے۔

Ibn cAsakir narrated by another route that az-Zuhri said: I said to Sacid ibn al-Musayyab, ‘Can you tell me how was the killing of cUthman? What were people up to and what was he up to? And why did the Companions of Muhammad, may Allah bless him and grant him peace, fail to help him? Ibn al-Musayyab said, ‘cUthman was killed unjustly, whoever killed him was wrongdoing, and whoever failed to help him is free of blame.’ I said, ‘How was that?’ He said, ‘When cUthman was appointed, a group of the Companions disliked his appointment, because cUthman used to love his people.

هغه دولس کاله پر خلکو حکومت وکړ. هغه به د بني امیه څخه داسې کسان ټاکل چې د نبي ﷺ سره یې ملګرتیا نه وه کړې. د هغه امیران داسې شیان رامنځته کول چې د محمد ﷺ اصحاب به یې رد کول. عثمان به خلکو ته وویل چې د دوی لپاره ښه نیت ولري، او هغه به دوی نه لیرې کاوه.

He ruled people for twelve years. He used to appoint people from Bani Umayyah who had not kept company with the Prophet, may Allah bless him and grant him peace. His amirs used to produce matters which the Companions of Muhammad, may Allah bless him and grant him peace, would repudiate. cUthman used to ask people to have good will for them and he would not remove them.

دا د ۳۵ هجري کال واقعه ده. د خپلو وروستیو شپږو کلونو په ترڅ کې هغه د خپل پلرني کاکا قبیلې ته ترجیح ورکوله. هغه دوی ته دندې ورکولې او د دوی سره هیچا ته د شریکیدو اجازه نه ورکوله. هغه دوی ته امر کړی و چې د الله څخه وویریږي. هغه عبدالله بن ابي سرح ته د مصر د چارو مسؤولیت وسپاراوه او هغه کلونه د هلته واک په لاس کې درلود. د مصر خلک د هغه څخه د شکایت لپاره راغلل او د هغه د ظلم څخه یې شکایت وکړ. دمخه له عثمان څخه عبدالله بن مسعود، ابوذر او عمار بن یاسر ته هم بې‌احترامۍ شوې وې. بنو هذیل او بنو زهره د ابن مسعود د حالت له امله په زړونو کې هغه څه درلودل چې درلودل.

'I hat was in the year 35 AH. During the six last years he chose in preference the tribe of his paternal uncle. He appointed them and d id not let anyone share with them. He ordered them to fear Allah, he appointed cAbdullah ibn Abi Sarh in charge of Egypt and he remained in control there for years. The people of Egypt came to complain of him and to complain of his wrongdoing. There had been slights before from cUthman to cAbdullah ibn Mascud, Abu Dharr and cAmmar ibn Yasir. Banu Hudhayl and Banu Zuhrah had what they had in their hearts because of the state of Ibn Mascud.

بنو غفار، د هغوی متحدین، او هر هغه څوک چې د ابوذر له امله غوسه شوی و، په زړونو کې هغه څه درلودل چې په زړونو کې یې درلودل. بنو مخزوم د عمار بن یاسر د حال له امله د عثمان په اړه سخت غوسه وو.

Banu Ghifar, their allies and whoever was angry because of Abu Dharr, had in their hearts what they had in them. Banu Makhzum were furious at cUthman because of the condition of cAmmar ibn Yasir.

مصر کے لوگ ابن ابی سرح کی شکایت کرنے کیلئے آئے، تو عثمان نے اس کو ایک خط لکھا جس میں اس کو دھمکی دی، مگر ابن ابی سرح نے عثمان کی اس ممانعت کو قبول کرنے سے انکار کیا جو اس پر لگائی گئی تھی۔ اس نے مصر کے ان لوگوں میں سے ایک کو مارا جو اس کے پاس آئے تھے، یعنی ان میں سے ایک جو عثمان کے پاس گیا تھا، اور اس کو قتل کر دیا۔ اس کے بعد سات سو آدمی مصر سے نکلے اور (مدینہ کی) مسجد میں آ کر ٹھہر گئے۔

‘The people of Egypt came to complain of Ibn Abi Sarh, so he wrote a letter to him in which he threatened him, but Ibn Abi vSarh refused to accept what cUthman forbade him, he struck one of those of the people of Egypt who came to him from cUthman, one of those who had gone to cUthman, and he killed him. Seven hundred men left Egypt and dwelt in the mosque (of Madinah).

هغوی د لمانځنې د وختونو په وخت کې د صحابه کرامو ته د ابن ابي سرح د کړنو په اړه شکایت وکړ. طلحه بن عبیدالله ودرېد او عثمان ته یې ډېر سخت خبرې وکړې. عائشه رضي الله عنها هغه ته پیغام واستاوه چې "د محمد ﷺ صحابه کرام تاسو ته راغلل او له تاسو یې وغوښتل چې دا سړی لرې کړئ، او تاسو انکار وکړ؟"

They complained to the Companions at the times of the prayers about what Ibn Abi Sarh had done. Talhah ibn cUbaydullah stood and addressed cUthman very severely. cA’ishah, may Allah be pleased with her, sent a message to him saying, “The Companions of Muhammad, may Allah bless him and grant him peace, came to you and they asked you to remove this man and you refused?

هغه یو داسې سړی وژلی چې د دوی څخه و، نو د دوی په شکایت کې د والي په وړاندې انصاف وکړئ." علي بن ابي طالب د عثمان رضي الله عنه په خدمت کې راغی او ويې ویل: "دوی تاسو څخه یوازې د یو سړي په بدل کې د یو سړي غوښتنه کوي او د وینې (د قصاص) دعوه یې کړې ده. دی له دوی څخه لیرې کړئ او د دوی ترمنځ عادلانه فیصله وکړئ. که د هغه په ذمه کوم حق وي، نو د دوی په حق کې عادل اوسئ." هغه (عثمان) مصریانو ته وویل: "له تاسو څخه یو داسې سړی وټاکئ چې زه یې د (ابن ابي سرح) پر ځای په تاسو باندې والي وټاکم." خلکو محمد بن ابي بکر ته اشاره وکړه. دوی وویل: "محمد بن ابي بکر زموږ والي وټاکئ." هغه خپل عهدنامه ولیکله او محمد یې والي وټاکه. د مهاجرینو او انصارو یوه ډله د هغه ستونزې څیړلو ته ورسره لاړه، هغه شخړه چې د مصریانو او ابن ابي سرح ترمنځ وه. محمد او هغه کسان لاړل. کله چې د مدینې څخه شاوخوا درې ورځې واټن پاتې و، یو تور غلام یې په یو اوښ سپور ولیدی چې اوښ یې دومره وهلی و لکه څو چې یو څوک یې تعقیبوي یا خپله تعقیبیږي. د محمد ملګرو ورته وویل: "ستا کیسه څه ده؟ ستا کار څه دی؟ داسې ښکاري لکه چې ته تښتې یا د یو چا تعقیب کوې." هغه ورته وویل: "زه د امیر المؤمنین غلام یم او هغه ماته د مصر والي ته د لارې ښودنه کړې ده." یو سړي ورته وویل: "دا (محمد بن ابي بکر) د مصر والی دی." هغه وویل: "زه دا نه غواړم." محمد بن ابي بکر ته د هغه د کار خبر ورکړل شو، نو هغه یو سړی د هغه په لټه کې ولیږه، چې هغه یې راونیوه او هغه ته یې راوړ. هغه وویل: "غلامه، ته څوک یې؟" هغه یو ځل ویل پیل کړل، "زه د امیر المؤمنین غلام یم،" او بل ځل، "زه د مروان غلام یم،" تر دې چې یو سړي پیژندل چې هغه د عثمان غلام دی. محمد ورته وویل: "ته چا ته استول شوی یې؟" هغه وویل: "د مصر والي ته." هغه وویل: "د څه سره؟" هغه وویل: "د یو پیغام سره." هغه وویل: "ستا سره لیک شته؟" هغه وویل: "نه." هغوئ دوی تلاشی واخیست او په ځان سره یې هیڅ لیک ونه موندل. هغه یوه وچه لوټه درلوده، چې په کې یو شی وو چې حرکت کاوه، نو دوی هغه ادله تر دې چې وباسي، خو دا ونه وتله. دوی لوټه مات کړه او په کې د عثمان له خوا ابن ابي سرح ته یو لیک وو. محمد ﷺ د هغو مهاجرینو، انصارو او نورو هغو کسانو راټول کړل چې له دوی سره وو، بیا یې لیک د دوی په حضور کې پرانیست. په کې دا لیکل شوي وو: «کله چې محمد ﷺ، فلاني او فلاني تاسو ته راشي، نو د هغوی د وژلو لاره ولټوئ او د هغه لیک درواغجن اعلان کړئ.»

I his one has killed a man from among them so treat them with justice (in their complaint) against your governor.” cAli ibn Abi Talib came to him and said, “They are only asking you for a man in place of (in retaliation for) a man and they have claimed from him (retaliation for the spilling of) blood. Remove him from over them and give a (just) decision between them. If there is anything due against him, be just to them.” He (cUthman) said to them (the Egyptians), “Choose from amongst yourselves a man whom I shalfl appoint over you in his (Ibn Abi Sarh’s) place.” The people indicated to him Muhammad ibn Abi Bakr. They said, “Appoint Muhammad ibn Abi Bakr over us.” He wrote his covenant and appointed himj A number of the Muhajirun and Ansar went with them to look into that (dispute) which was between the people of Egypt and Ibn Abi Sarh. Muhammad went and those with him. When they were about three days’ journey from Madinah they came upon a black slave on a camel beating the camel so much that it was as if he was pursuing or being pursued. The Companions of Muhammad, may Allah bless him and grant him peace, said to him, “What is your story? What is your business? It is as if you were fleeing or pursuing someone.” He said to them, “I am the slave of the Amir al-Mu’minin and he has directed me to the governor of Egypt.” A man said to him, “This (Muhammad ibn Abi Bakr) is the governor of Egypt.” He said, “It is not this one I want.” Muhammad ibn Abi Bakr was told of his affair and so he sent a man in search of him who took him and brought him to him. He said, “Slave, who are you?” He began to say, one time, “I am the slave of the Amir al- Mu’minin,” and another time, “I am the slave of Marwan,” until one man recognised that he was the slave of cUthman. Muhammad said to him, “To whom are you sent?” He said, “To the governor of Egypt.” He said, “With what?” He said, “With a message.” He said, “Do you have a letter with you?” He said, “No.” They searched him and didn’t find a letter with him. He had with him an ewer which was dry, in which was something which moved about, so they moved it about to bring it out but it didn’t come out. They broke the ewer and there was a letter in it from cUthman to Ibn Abi Sarh. Muhammad gathered those with them of the Muhajirun, the Ansar and others, then he opened the letter in their presence. There was in it, “When Muhammad, so-and-so, and so-and-so come to you, then find a way to kill them, and declare his letter to be false.

ژمنه کوم چې ستاسو په والۍ پاتې شئ تر هغې چې زما لارښوونه تاسو ته ورسیږي، او هر هغه څوک چې زما په لور راځي ترڅو تاسو په ظلم تورن کړي، بندي کړئ. زما لارښوونه به یقیناً ستاسو ته ورسیږي، که الله وغواړي.» کله چې دوی لیک ولوست، ډیر وویرېدل. بیا دوی پخه اراده وکړه او مدینې ته راستانه شول. محمد ﷺ لیک د هغو کسانو د مهرونو سره چې له ده سره وو، مهر کړ، او بیا لیک یو سړي ته وسپاره چې له دوی سره و. بیا دوی مدینې ته لاړل. هلته یې طلحه، زبیر، علي، سعد، او هر هغه صحابه راټول کړل چې د محمد ﷺ له ملګرو څخه وو. هغه د دوی په ګډون لیک مات کړ، او د غلام قصه یې ورته وکړه. دوی لیک ورته ولوست، او د مدینې هیڅ داسې خلک پاتې نه شول چې په عثمان باندې قهر نه وي. هغه کسان چې خفه وو، د ابن مسعود، ابوذر او عمار بن یاسر له امله نور هم په غوسه او قهر کې شول. د محمد ﷺ صحابه پاڅیدل او په خپلو کورونو کې پاتې شول. په دوی کې داسې څوک نه و چې لیک یې لوستلو وخت خپل حواس ونه بایلي. خلکو په ۳۵ هجري کال کې عثمان محاصره کړ، او محمد بن ابي بکر د بني تیم او نورو قبیلو سره په هغه باندې پاڅید.

(Consider yourself confirmed in your governorship until my advice on it comes to you, and imprison whoever tries to come to me to accuse you of wrongdoing. My advice on that will certainly come to you, if Allah wills.” ‘When they read the letter they were terrified. Then they became resolved and returned to Madinah. Muhammad sealed the letter with the signet rings of the group who were with him, and then entrusted the letter to a man who was with them. Then they went to Madinah. There they gathered together Talhah, az-Zubayr, cAli, Sacd, and whoever there was of the Companions of Muhammad, may Allah bless him and his family and grant them peace. He broke (the seals of) the letter in their presence, and told them of the story of the slave. They read out the letter to them, and none of the people of Madinah was left who was not enraged at cUthman. It only increased those who were angry because of Ibn Mascud, Abu Dharr and cAmmar ibn Yasir in fury and rage. The Companions of Muhammad rose and kept to their houses. There was no-one among them who was not incoherent when he read the letter. The people besieged cUthman in the year 35 AH, and Muhammad ibn Abi Bakr raised Bani Taym and others against him.

«کله چې علي دا وليدل، نو هغه طلحه، زبير، سعد، عمار او د صحابه کرامو يوه ډله راوغوښتل، چې ټول د بدر په غزا کې حاضر وو. بيا هغه د عثمان پر لور لاړ، او له ځانه سره ليک، غلام او اوښ هم بيول.»

‘When cAli saw that, he sent for Talhah, az-Zubayr, Sacd, cAmmar and a group of the Companions, all of whom were at Badr. Then he went in to cUthman, with him the letter, the slave and the camel.

علی نے اُس سے کہا: "کیا یہ غلام تمہارا غلام ہے؟" اُس نے کہا: "ہاں۔" علی نے کہا: "اور کیا یہ اونٹ تمہارا اونٹ ہے؟" اُس نے کہا: "ہاں۔" علی نے کہا: "تو کیا تم نے یہ خط لکھا ہے؟" اُس نے کہا: "نہیں،" اور اُس نے قسم کھائی: "اللہ کی قسم! میں نے یہ خط نہیں لکھا، نہ میں نے اس کا حکم دیا، اور مجھے اس کا کوئی علم نہ تھا۔" علی نے کہا: "مہر تمہاری مہر ہے؟" اُس نے کہا: "ہاں۔" علی نے کہا: "تمہارا غلام تمہارے اونٹ پر، ایسا خط لے کر کیسے نکل گیا جس پر تمہاری مہر ہے، اور تمہیں اس کی کوئی خبر ہی نہیں؟" اُس نے پھر قسم کھائی: "اللہ کی قسم! میں نے یہ خط نہیں لکھا، نہ میں نے اس کا حکم دیا، اور میں نے اس غلام کو کبھی مصر جانے کا حکم نہیں دیا۔" جہاں تک تحریر کا تعلق ہے، لوگوں نے پہچان لیا کہ یہ مروان کی تحریر ہے، اور وہ عثمان کے بارے میں شک میں پڑ گئے۔ انہوں نے مطالبہ کیا کہ وہ مروان کو اُن کے حوالے کریں، مگر اُنہوں نے انکار کیا، جبکہ مروان اُن کے گھر میں موجود تھا۔ محمد ﷺ کے صحابہ غصے اور اپنے معاملے کے بارے میں شک کی حالت میں اُن سے جدا ہو گئے۔ وہ جانتے تھے کہ عثمان جھوٹی قسم نہیں کھائیں گے، لیکن لوگ کہنے لگے: "عثمان ہمارے دلوں میں کبھی بری الذمہ نہیں ہوں گے جب تک وہ مروان کو ہمارے حوالے نہ کریں تاکہ ہم پوچھ گچھ کر کے خط کی حقیقت جان سکیں، اور یہ جان سکیں کہ اُنہوں نے محمد ﷺ کے ایک صحابی کے قتل کا حکم بغیر کسی حق کے کیسے دیا۔ اگر عثمان نے یہ خط لکھا ہے تو ہم اُنہیں منصب سے ہٹا دیں گے۔ اور اگر مروان نے اسے عثمان کی طرف سے لکھا ہوا ظاہر کر کے لکھا ہے، تو ہمیں مروان کے معاملے میں سنجیدگی سے سوچنا ہوگا کہ ہم کیا کریں۔" وہ اپنے گھروں میں ٹھہرے رہے، اور عثمان نے مروان کو اُن کے پاس بھیجنے سے انکار کر دیا، کیونکہ اُنہیں ڈر تھا کہ اُسے قتل کر دیا جائے گا۔ لوگ عثمان کا محاصرہ جاری رکھے رہے، اور انہوں نے (اُن تک) پانی پہنچنے سے روک دیا۔ عثمان نے (بالائی منزل سے) لوگوں پر نظر ڈالی اور کہا: "کیا تم میں علی موجود ہیں؟" لوگوں نے کہا: "نہیں۔" اُنہوں نے پوچھا: "کیا تم میں سعد موجود ہیں؟" لوگوں نے کہا: "نہیں۔" وہ خاموش ہو گئے، پھر بولے: "کیا کوئی علی تک پہنچ کر اُن سے نہیں کہے گا کہ ہمارے پینے کے لیے پانی لا دیں؟" یہ بات علی تک پہنچی، تو اُنہوں نے اُن کی طرف پانی سے بھری تین مشکیں بھیجیں، مگر وہ اُن تک بمشکل ہی پہنچ سکیں۔ په دوی د بنو هاشم او بنو امیه د آزاد شوو غلامانو یو شمیر کسان د اوبو د رسیدو په جریان کې زخمي شول.

Ali said to him, “This slave is your slave?” He said, “Yes.” He said, “And the camel is your camel?” He said, “Yes.” He said, “Then you wrote this letter?” He said, “No,” and he swore an oath, “By Allah I did not write this letter, I did not order it, and I had no knowledge of it.” cAli said, “The seal is your seal?” He said, “Yes.” He said, “How does your slave go out on your camel, with a letter upon which is your seal, and you know nothing about it?” He swore again, “By Allah, I did not write this letter, I didn’t order it, and I never directed this slave to go to Egypt.” As for the handwriting, they recognised that it was that of Marwan, and they came to doubt as to cUthman. They demanded that he should give them Marwan and he refused, while Marwan was with him in the house. The Companions of Muhammad, may Allah bless him and grant him peace, left him in anger, and in doubt about his affair. They knew that cUthman would not swear an oath that was false, but people said, “cUthman will never be free of guilt in our hearts unless he hands Marwan over to us for questioning, so that we know the situation of the letter, and how he could order the killing of a man of the Companions of Muhammad, may Allah bless him and grant him peace, without right. If TJthman wrote it, we will remove him from office. If Marwan wrote it as if it had been written by cUthman, then we will have to look seriously at what we shall do in the case of Marwan.” ‘They stuck to their houses, and cUthman refused to send Marwan out to them, for he feared that he would be killed. People continued laying siege to cUthman, and they prevented water (from reaching him). He looked over the people (from an upper floor) and said, “Is cAli among you?” They said, “No.” He said, “Is Sacd among you?” They said, “No.” He was silent and then he said, “Will no-one reach cAli and ask him to get us water to drink?” That reached cAli, so he sent him three water-skins full of water, but they almost didn’t reach him. Because of them a number of the freed slaves of Banu Hashim and Banu Umayyah were wounded in the course of the water getting to him.

په دې خبر شو چې د عثمان د وژلو اراده ده، نو علي وویل: "موږ له هغه یوازې مروان غواړو. څه په عثمان وژل، نه!" هغه حسن او حسین ته وویل: "خپلې دوې تورې واخلئ، د عثمان په دروازه ودریږئ او هیڅوک ته اجازه مه ورکوئ چې هغه ته ورسیږي." نو زبیر خپل زوی واستاوه، طلحه خپل زوی واستاوه، او د پیغمبر ﷺ د ملګرو یو شمیر خپل زامن واستول ترڅو خلک عثمان ته نه رسیږي او د مروان د تسلیمولو غوښتنه وکړي. کله چې خلکو دا وليدل، نو د عثمان د دروازې په وړاندې یې وریځې ویشتلې، تر دې چې د عثمان په دروازه کې د علي زوی حسن په وینو سور شو، یو وریځ مروان ته هم ولګید پداسې حال کې چې هغه په کور کې و. محمد بن طلحه په وینو لړل شو او د علي азاد شوی غلام قنبر هم په سر ټپي شو.

‘It reached cAli that it was intended to kill cUthman, and he said, “We only want Marwan from him. As for the killing of cUthman, no!” He said to al-Hasan and al-Hussein, “Go with your two swords and stand at the door of cUthman and allow no-one to reach him.” | Then az-Zubayr sent his son, Talhah sent his son and a number of the Companions of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, sent their sons to prevent people getting to cUthman, and to demand the surrender of Marwan. When people saw that, they shot arrows against the door of cUthman until al-Hasan ibn ' Ali was reddened with blood at his door, an arrow struck Marwan while he was in the house. Muhammad ibn Talhah was smeared with blood and also Qanbar, the freed slave of cAli, was wounded in the head.

محمد بن أبي بکر له دې ويره وه چې بنو هاشم به د حسن او حسین د حالت له امله غصه شي او فتنه به پیدا کړي. هغه د دوو سړو لاسونه ونیول او وې ویل: «که بنو هاشم راشي او د حسن په مخ وینې وویني، نو دا خلک به د عثمان له شاوخوا لرې کړي او هغه څه چې موږ یې غوښتل بې اغیزې به شي. راځئ چې د کور دېوال ته وختلي شو او هغه ووژنو، پرته له دې چې څوک خبر شي.» محمد او د هغه دوه سړي د یوه انصاري سړي د کور له لارې دېوال ته پورته شول او د عثمان کور ته ننوتل، پرته له دې چې هغه کسان چې د عثمان سره وو خبر شي، ځکه چې ټول د کورونو په پورته برخه (په پامونو) کې وو. د هغه سره له خپلې ښځې پرته بل هیڅوک نه و.

‘Muhammad ibn Abi Bakr was afraid that Banu Hashim would become angry because of the state of al-Hasan and al-Hussein and provoke a tumult. He took the hands of two men and said to them, “If Banu Hashim come and see blood on the face of al-Hasan they will remove these people from around cUthman and what we wanted will be rendered useless. Let us go and scale the wall of the house and kill him, without anyone knowing about it.” Muhammad and his two men got over the wall from the house of a man of the Ansar and entered cUthman’s house, without any of those who were with him (cUthman) knowing, because everyone with him was up above the houses (on the roofs). There was no-one with him but his wife.

هغه دواړو ته وویل: «تاسو همدلته اوسئ، ځکه د هغه میرمن ورسره ده، تر هغه چې زه لومړی ننوځم. کله چې ما هغه ونیولی وي، نو بیا تاسو راننوځئ او هغه ووهئ تر دې چې وژل یې کړئ.» محمد ﷺ ننوت، د هغه ږیره یې ونیوله، او عثمان ورته وویل: «په الله قسم، که ستا پلار دا وینی، ستا چلند به ورته د ډېر غم سبب شي.» نو د هغه لاس ڈیر شو (او ځان یې وساتئ)، بیا دواړه سړي ننوتل او هغه یې ووهه تر دې چې وژلی یې.

Muhammad said to the two of them, “Stay where you are, because his wife is with him, until I first enter. When I have taken hold of him, then you come in and strike him until you have killed him.” Muhammad went in and took hold of his beard, and TJthman said to him, “By Allah, if your father could see you, your behaviour to me would cause him great distress,” and so his hand slackened (and he held back), and then the two men entered and struck him until they had killed him.

هغوی د هماغه لارې له لارې ووتل چې پکې راغلي وو، او د هغه ښځه چیغې وهلې، مګر د هغې چیغه د کور په شور و غوغا کې په کور کې نه اورېدل کېده. د هغه ښځه خلکو ته ورغله او وې ویل: «امیرالمؤمنین وژل شوی دی!» خلک داخل شول او هغه یې ذبح شوی ومومه. خبر علي، طلحه، زبیر، سعد او هغو ټولو ته ورسید چې په مدینه کې وو، او دوی ووتل — او د هغه خبر له امله چې دوی ته رسیدلی و، د دوی عقلونه ورک شوي وو — تر دې چې دوی عثمان ته داخل شول او هغه یې وژل شوی ومومه. دوی بیا بیا ویل: «په حقیقت کې موږ د الله دي او په حقیقت کې موږ هغه ته ستنېدونکي یو.» علي خپلو دوو زامنو ته وویل: «امیرالمؤمنین څنګه وژل شو په داسې حال کې چې تاسو دواړه په دروازه کې وئ؟» هغه خپل لاس پورته کړ او حسن ته یې سپېره ورکړه، د حسین سینه یې وواهه، محمد بن طلحه او عبدالله بن زبیر یې ملامت کړل، او په غوسه کې ووت تر دې چې خپل کور ته ورسید.

‘They went out in flight by the same way that they had come in, and his wife cried out, but her cry was not heard in the house because of the commotion in the house. His wife went up to the people and said, “The Amir al-Mu’minin has been killed!” The people entered and they found him slaughtered. The news reached cAli, Talhah, az- Zubayr, Sacd and whoever was in Madinah and they went out - and their intellects had gone, because of the news which had come to them — until they came in to cUthman and found him killed. They repeated again and again, “Truly we belong to Allah and truly we are returning to Him.” cAli said to his two sons, “How was the Amir al-Muminin killed while you two were at the door?” He raised his hand and slapped al-Hasan, struck the chest of al-Hussein, abused Muhammad ibn Talhah and cAbdullah ibn az-Zubayr, and went out - enraged - until he came to his house.

خلک په چټکۍ سره هغه ته راغلل او ورته یې وویل: "موږ به تاسو ته بیعت وکړو، نو خپل لاس راوغځوئ، ځکه چې باید یو امیر وي." علي وویل: "دا ستاسو کار نه دی. دا یوازې د بدر والاؤ حق دی. هغه څوک چې د بدر والا ترې خوشحاله وي، هغه خلیفه دی." د بدر له ټولو والاؤ څخه یو هم پاتې نه شو چې علي ته یې نه وي راغلي، او ورته یې وویل: "موږ داسې څوک نه ګورو چې دې کار ته له تاسو څخه ډیر حق ولري. خپل لاس راوغځوئ، موږ به تاسو ته بیعت وکړو." دوی ده ته بیعت وکړ. مروان او د هغه زوی وتښتیدل.

‘The people came rushing to him, saying to him, “We will pledge allegiance to you, so stretch out your hand, for there must be an amir.” cAli said, “That is not your business. It only belongs to the people of Badr. Whoever the people of Badr are pleased with is the khalifah.” Not one of the people of Badr remained without coming to cAli and they said to him, “We see no-one who has more right to it than you. Stretch out your hand and we will pledge allegiance to you.” They pledged allegiance to him. Marwan and his son fled.

علي د عثمان رضي الله عنه کورنۍ ته راغی او هغې ته یې وویل: «عثمان څوک وواژه؟» هغې وویل: «زه نه پوهیږم. دوه سړي چې زه یې نه پیژنم، ده ته راننوتل، او د دوی سره محمد بن ابي بکر هم و.» هغې علي او خلکو ته وښودله چې محمد څه کړي وو، نو علي محمد ته ولېږه او د هغه څخه یې د عثمان د میرمنې خبره وپوښتله. محمد وویل: «هغه دروغ ندي ويلي. په الله قسم، زه ده ته ننوتم، زه غوښتل چې وژنم، بیا هغه ماته زما پلار یاد کړ، نو زه له هغه شاته شوم او د الله تعالی په لوري توبه وکړه.»

cAli came to the wife of cUthman and said to her, “Who killed cUthman?” She said, “I don’t know. Two men I don’t know came in to him, and along with them was Muhammad ibn Abi Bakr.” She told cAli and the people of what Muhammad had done, so cAli called for Muhammad and asked him about what the wife of cUthman had said. Muhammad said, “She did not lie. By Allah, I did come into him, I did want to kill him, then he reminded me of my father and I stood back from him, turning in penitence to Allah, exalted is He.

په الله قسم، ما هغه ونه وژ او نه مې هغه ونیو.» د هغه ښځې وویل: «هغه ریښتیا وویل، خو بیا هم هغه دواړه کښې راوستل.» ابن عساکر روایت کړی چې کنانه، د صفیې آزاد شوی غلام، او نور وویل: یو مصري سړی، چې سترګې یې شنې او رنګ یې سور و، حمار په نوم، عثمان ووژ.

By Allah, I did not kill him, and I did not hold him.” His wife said, “He has told the truth. But he did bring the two of them in.”’ Ibn cAsakir narrated that Kinanah, the freed slave of Safiyyah, and others said: An Egyptian, who was blue-eyed with a ruddy complexion, called Himar killed cUthman.

احمد روایت کرده است که المغیرہ بن شعبہ گفت: او بر عثمان وارد شد در حالی که محاصره شده بود، و گفت: «تو امام مردمی، و آنچه می‌بینی بر تو واقع شده است. سه راه پیشنهاد می‌کنم؛ یکی از آن‌ها این است که بیرون بیایی و با آنان بجنگی، زیرا شمار و نیرو با تو است؛ تو بر حق هستی و آنان بر باطل؛ یا برای تو دری غیر از آن دری که آنان بر آن نگهبانی می‌دهند باز کنیم، سپس بر مرکبت سوار شوی و خود را به مکه برسانی، زیرا آنان کشتن تو را در آنجا روا نمی‌دانند؛ یا اینکه خود را به شام برسانی، زیرا آنان مردم شام‌اند و معاویه نیز در میان ایشان است.» عثمان گفت: «اما بیرون شدن و جنگیدن، من نخستین خلیفه رسول الله ﷺ در امت او نخواهم بود که خون بریزد؛ و اما رفتن به مکه، من از رسول الله ﷺ شنیدم که فرمود: "مردی از قریش در مکه ستیزه و جدال خواهد کرد؛ نیمی از عذاب جهان بر او خواهد بود"، و من آن مرد نخواهم بود؛ و اما رفتن به شام، پس من هرگز خود را از دار الهجرہ و همسایگی رسول الله ﷺ جدا نخواهم کرد.» ابن عساکر روایت کرده است که ابو ثور الفهمی گفت: من بر عثمان وارد شدم در حالی که محاصره شده بود، و او گفت: «من ده چیز را نزد پروردگارم پنهان کرده‌ام: من چهارمین نفر از چهار نفر در اسلام بودم؛ لشکر عسرت (تنگدستی) را تجهیز کردم؛ رسول الله ﷺ دخترش را به عقد من درآورد و سپس او درگذشت، و دختر دیگرش را به عقد من درآورد، و من (برای او) خواستگاری نکردم.

Ahmad narrated that al-Mughirah ibn Shucbah said that he entered upon cUthman while he was besieged and said, ‘You are the imam of the people, and what you see has happened to you. I offer you three courses; one of them, that you come out and fight them, for there are numbers (of men) and strength with you; you are in the right and they are in the wrong; or we should cut a door for you other than the door over which they stand guard, then sit on your mount and take yourself to Makkah, for they will not consider it lawful to kill you when you are there; or else you should take yourself to Syria, for they are the people of Syria and among them is Mucawiyah.’ cUthman said, ‘As for me going out and fighting, I will not be the first khalifah of the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, in his ummah to spill (their) blood; and as for me going to Makkah, I heard the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, saying, “A man of Quraysh will wrangle and dispute in Makkah; there will be upon him half the punishment of the world,” and I shall not be him; and as for me taking myself to Syria, then I will never separate myself from the Abode of the Hijrah and the neighbourhood of the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace.’ Ibn cAsakir narrated that Abu Thawr al-Fahmi said: I entered upon cUthman while he was besieged and he said, ‘I have hidden ten (things) with my Lord: I was the fourth of four in Islam; I equipped the Army of Difficulty; the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, married me his daughter and then later she died, and he married me his other daughter, and I did not court (her)

او ما داسې هیله نه درلوده؛ ما هیڅکله خپل ښي لاس خپلو شرمګاههو ته نه دی وړی، له هغه وخته چې ما د دې لاس په ورکولو سره د الله رسول ﷺ ته بیعت وکړ؛ او له هغه وخته چې ما اسلام قبول کړی، هیڅ جمعه نه ده تېره شوې چې ما غلام آزاد کړی نه وي، مګر که زما سره یو څه پور وي، نو بیا به ما د هغه څخه وروسته هغه (یا هغه ښځه) آزاده کړه؛ او ما په جاهلیت یا اسلام کې هیڅکله زنا نه ده کړې؛ او ما په جاهلیت یا اسلام کې هیڅکله غلا نه ده کړې؛ او ما د الله رسول ﷺ په زمانه کې ټول قرآن ازبر کړی و. عثمان ؓ د تشریق د ورځو په منځ کې (د حج د اختر ورځې) په کال ۳۵ هجري کې وژل شو؛ او ویل شوي دي چې هغه د ذوالحجې په ۱۸مه د جمعې په ورځ ووژل شو.

and I didn’t wish (for it); I have never placed my right hand upon my private parts since I pledged allegiance with it to the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace; and no Jumucah has passed me by since I accepted Islam without my freeing a slave, unless there was something with me (of debt), then I would free him (or her) after that; and I never committed adultery in Jahiliyyah or Islam; and I never stole in Jahiliyyah or Islam; and I memorised the entire Qur’an in the time of the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace.’ cUthman was killed in the middle of the Days of Tashriq (the days of the cEid of Hajj) in the year 35 AH; and it has been said that he was killed on the day of Jumucah, the 18th of Dhu’l-Hijjah.

هغه د شنبې د ورځې د شپې په ابتدا کې، د ماسخوتن او ماښام د لمانځه ترمنځ، په حوش کوکب کې په البقیع (د مدینې د قبرستان) کې ښخ شو، او هغه لومړی څوک و چې په دې حوش (کوکب) کې ښخ شو.

He was buried on the night before Saturday, between the sunset and night prayers, in Hawsh Kawkab in al-Baqic (the cemetery of Madinah) and he was the first to be buried in it (Hawsh Kawkab).

دې ته وویل شوي دي چې د هغه وژل چهارشنبه ورځ وه، او ویل شوي دي چې دوشنبه وه، د ذي‌الحجې د میاشتې تر پایه شپږ ورځې مخکې. د هغه ورځې چې ووژل شو، هغه اتیا‌دوه کلن وو. همدارنګه ویل شوي دي چې هغه اتیا‌یو کلن وو، څلورۍ‌اتیا، شپږ‌اتیا، اتۀ‌اتیا یا نهه‌اتیا کلن وو، او ویل شوي دي چې نوی کلن وو. قتادة وویل: زبیر د هغه جنازه ولوسته او هغه یې خاورو ته وسپارل، او هغه له هغه څخه دا غوښتي وو چې همداسې وکړي.

It was said that his killing was on Wednesday, and it was said that it was Monday six days before the end of Dhu’l-Hijjah. On the day he was killed, he was eighty-two years old. It has also been said that he was eighty-one years old, eighty-four, eighty-six, eighty-eight or eighty-nine, and it was said that he was ninety. Qatadah said: Az- Zubayr prayed the funeral prayer over him and buried him and he had requested him to do that.

ابن عدی او ابن عساکر د انس رضی الله عنه له لارې د مرفوع حدیث په توګه روایت کړي چې: «الله تعالی یوه تورې لري چې په غلاف کې ایښودل شوې ده، تر هغه وخته پورې چې عثمان ژوندی وي. کله چې هغه ووژل شي، نو هغه توره به وویستل شي او تر قیامت پورې به بیرته غلاف ته نه ځي.» ابن عساکر روایت کړی چې زید بن ابي حبیب وویل: ماته رسیدلي دي چې هغه ټول سپیړي ډلې چې عثمان ته تللي وو، لیونی شول.

Ibn cAdi and Ibn cAsakir narrated from Anas in a marfuc hadith, Allah has a sword sheathed in its scabbard as long as cUthman is alive. Then when he is killed, that sword will be drawn and it will not be sheathed until the Day of Resurrection.’ Ibn cAsakir narrated that Zaid ibn Abi Habib said: It has reached me that all of the mounted group who went to cUthman went mad.

هغه روایت کوي چې حذیفه وویل: د فتنو لومړۍ فتنه د عثمان وژل وو، او وروستۍ فتنه د دجال راڅرګندېدل دي. په هغه ذات قسم چې زما ځان د هغه په لاس کې دی، هیڅ سړی به نه مري چې په زړه کې د عثمان په وژلو کې د یوې دانې په اندازه محبت وي، مګر دا چې که دجال ته ورسېږي نو هغه به تعقیبوي، او که ورنه رسېدلی نو په قبر کې به یې تصدیق کوي.

He narrated that Hudhayfah said: The first of the trials was the killing of cUthman, and the last of the trials is the emergence of the Dajjal. By the One in Whose hand is my self, a man will not die, in whose heart there is the weight of grain of love for the killing of cUthman, but that he will follow the Dajjal if he reached him (his time), and if he did not reach him he would affirm him in his grave.

هغه روایت کوي چې ابن عباس وویل: که خلک د عثمان د وینې بدله نه وای غوښتې، نو دوی به له آسمانه د ډبرو په باران ویشتل شوي وای.

He narrated that Ibn cAbbas said: If people had not sought (retaliation) for the blood of cUthman they would have been stoned with stones from heaven.

روایت کوي چې الحسن وویل: عثمان ؓ ووژل شو، او علي ؓ په یوه هغه ځمکه کې و چې هغه یې درلودله. کله چې دا خبر ورته ورسید، ويې ويل: «اې الله، زه نه يم راضي پرې او نه مې دی ملګرتيا کړې ده.» الحاکم روایت کړی او هغه یې صحیح بللی دی، چې قیس بن عباد وویل: ما علي ؓ د جمل په ورځ داسې وينا کوله واوريدله: «اې الله، زه ستا په وړاندې پاک يم له دې چې د عثمان ؓ د وينې په توی کې برخه اخیستې وي. زما عقل د عثمان ؓ د وژلو په ورځ ولړزيد، زما روح بيزاره شو، او دوی زما په لاس بيعت کولو ته راغلل، او ما وويل: “په الله قسم، زه حيا کوم چې د هغه قوم بيعت واخلم چې عثمان ؓ يې وژلی، او د الله په وړاندې حيا کوم چې بيعت راسره وشي په داسې حال کې چې عثمان ؓ لا نه دی خاورو کړل شوی.” نو دوی لاړل. کله چې خلک بېرته راغلل او زما څخه يې وغوښتل چې د دوی بيعت ومنم، ما وويل: “اې الله، زه ويريږم له هغه کار څخه چې کوم ته ځم.” بيا د خلکو پریکړه راغله، زه بيعت شوم، دوی وويل: ‹امیرالمؤمنین›، او داسې وو لکه زما زړه چې ټوټې ټوټې شوی وي. ما وويل: “اې الله، د عثمان ؓ لپاره زما څخه واخله تر هغه چې ته راضي شې.”» ابن عساکر روایت کړی چې ابو خلده الحنفي وویل: ما علي ؓ داسې وينا کوله واوريده: «د امیه اولاد وايي چې ما عثمان ؓ وژلی دی. نه، په هغه الله قسم چې له هغه پرته بل معبود نشته! ما هغه نه دی وژلی، نه مې دی ملګرتيا کړې ده، ما يې منع کړی و خو دوی زما خبره ونه منله.» روایت کوي چې سمرة وویل: اسلام په یوه مضبوطه کلا کې و، او دوی د عثمان ؓ د وژلو په سبب په اسلام کې داسې درز پیدا کړ چې تر قیامت پورې به نه تړل کیږي. خلافت د مدینې خلکو کې و، خو دوی هغه له ځانه وشړ او هغه بیرته دوی ته ونه ستنیده.

He narrated that al-Hasan said: cUthman was killed while cAli was away in some land he owned. When it reached him he said, ‘O Allah, I did not approve (of it) and I did not abet (it).’ Al-Hakim narrated, and he declared it sahih, that Qais ibn cAbbad said: I heard cAli on the Day of the (battle of the) Camel saying, ‘O Allah I am clear before You of having taken part in the (shedding of the) blood of cUthman. My intellect was shaken on the day of cUthman’s killing, my soul was repulsed, and they came to me to pledge allegiance to me and I said, “By Allah, I am ashamed to take the allegiance of a people who killed cUthman, and I am ashamed before Allah to be sworn allegiance while cUthman is not yet buried,” so they went away. When the people returned and asked me to accept their allegiance, I said, “O Allah, I am afraid of what I am proceeding to do.” Then the determination (of the people) came, 1 was sworn allegiance, they said, ‘Amir al-Mu mining and it was as if my heart was rent asunder. I said, “O Allah, take from me for the sake of cUthman until You are contented.’” Ibn cAsakir narrated that Abu Khaldah al-Hanafi said: I heard Ali saying, ‘Banu Umayyah claim that I killed cUthman. No, by Allah Whom there is no god but He! I did not kill him, I did not abet it, I forbade it but they disobeyed me.’ He narrated that Samurah said: Islam was in a well fortified fortress, and they made a breach in Islam with the killing of TJthman which will not be closed until the Day of Resurrection. The khilafah was among the people of Madinah and they drove it out and it did not return to them.

روایت کړي چې محمد بن سیرین ویلي: د ملايکو ابلق آسونه هيڅکله له جګړو او لښکرو څخه ورک نه شول تر دې چې عثمان ووژل شو. د مياشتو په لیدلو کې هيڅ اختلاف نه و تر دې چې عثمان ووژل شو. دا سره والی چې په افقونو کې دی هيڅکله ونه لیدل شو تر دې چې حسین ووژل شو.

He narrated that Muhammad ibn Sirin said: The piebald horses (of the angels) were never missing from the battles and the armies until the killing of cUthman. There was no disagreement on the new moons until the killing of cUthman. This redness which is on the horizons was never seen until the killing of al-Hussein.

عبدالرزاق نے المصنّف میں روایت کیا کہ حمید بن ہلال نے کہا: عبداللہ بن سلام ان لوگوں کے پاس آئے جو عثمانؓ کا محاصرہ کیے ہوئے تھے اور کہا: "اسے قتل نہ کرو، کیونکہ اللہ کی قسم! تم میں سے جو کوئی اسے قتل کرے گا وہ اللہ سے اس حال میں ملے گا کہ اس کے پاس ہاتھ نہ ہوگا۔ اللہ کی تلوار نیام میں رہے گی، اور اللہ کی قسم! اگر تم نے اسے قتل کیا تو اللہ اسے میان سے نکال لے گا اور پھر کبھی اسے نیام میں نہیں ڈالے گا۔ کوئی نبی قتل نہیں ہوا مگر اس کی وجہ سے ستر ہزار قتل ہوئے، اور نہ کوئی خلیفہ قتل ہوا مگر اس کی وجہ سے پینتیس ہزار قتل ہوئے، اس سے پہلے کہ لوگ دوبارہ متحد ہوتے۔" ابن عساکر نے روایت کیا کہ عبدالرحمن بن مہدی نے کہا: عثمانؓ میں دو خصوصیات تھیں جو نہ ابوبکرؓ میں تھیں نہ عمرؓ میں: ان کا قتل ہونے تک اپنے نفس پر قابو رکھنا، اور لوگوں کو ایک ہی مصحف پر جمع کرنا۔

cAbd ar-Razzaq narrated in the Musannafthax Humayd ibn Hilal said: cAbdullah ibn Salam came upon those who were besieging cUthman and said, ‘Do not kill him, for, by Allah, any man of you who kills him will meet Allah without a hand. The sword of Allah will remain sheathed, and by Allah, if you kill him, Allah will draw it out and He will never sheathe it again. A prophet was never killed but that seventy thousand were killed because of him, nor a khalifah but that thirty-five thousand were killed because of him before they were again united.’ Ibn cAsakir narrated that cAbd ar-Rahman ibn Mahdi said: There were two qualities that cUthman had which neither Abu Bakr nor cUmar had: his self-collectedness until he was killed, and his uniting the people upon a single mushaf{written copy of the Qur’an).

الحاکم روایت کړی چې الشعبي وویل: ما د عثمان په مرثیه کې د کعب بن مالک له هغه ټکو نه ښه مرثیه نه ده اوریدلې، کله چې هغه وویل:

Al-Hakim narrated that ash-Shacbi said: I have not heard a better elegy upon cUthman than the words of Kacb ibn Malik when he said:

هغه خپل لاسونه روان کړل او خپل دروازه یې وتړله، او په دې یقین درلود چې الله هیر کوونکی نه دی. هغه د کور خلکو ته وویل: "دوی مه وژنئ! الله هغه سړی وبخښي چې جنګ نه کوي." نو ته څنګه ولیدل چې الله د دوی په سر دښمني او کرکه راښکته کړه، له هغه وروسته چې دوی یو بل سره یو ځای وو! او ته څنګه ولیدل چې ښېګڼه له خلکو څخه د هغه وروسته داسې بېرته اوړي، لکه څنګه چې تیز بادونه (وریځې) بېرته اړوي.

Then he restrained his hands and closed his door, And he was certain that Allah is not forgetful, He said to the people of the house, ‘Do not kill them! May Allah pardon every man who does not fight.” So how you have seen Allah pour out upon them Enmity and hatred after harmony with each other! And how you have seen the good turning back from people After him, the way the driving winds turn (the clouds)

بیرته راغلې!

back!’

ابن سعد روایت کوي چې موسى بن طلحه وویل: ما عثمان را وليدل چې د جمعې په ورځ وتلی و، په ځان یې دوه ژیړ جامې وې. هغه به په منبر کیناست، بیا مؤذنانو به اذان ووايه پداسې حال کې چې هغه خبرې کولې، د خلکو څخه به یې د دوی د نرخونو او د دوی د ناروغانو په اړه پوښتنه کوله.

Ibn Sacd narrated that Musa ibn Talhah said: I saw cUthman going out on the day of Jumucah, upon him two yellow garments. He would sit on the minbar, then the mu’adhdhins would call to the prayer while he would talk, asking people about their prices and their sick.

روایت کیږي چې عبدالله الرومي وویل: عثمان شپې د خپل وضو اوبه پخپله تیاروله. یو چا ورته وویل: "که تاسو یو له خدمتګارانو ته ویلي وای، نو هغه به ستاسو لپاره دا کار کړی وای." هغه وویل: "نه! شپه د دوی د آرامۍ لپاره ده." ابن عساکر روایت کړی چې عمرو بن عثمان بن عفان وویل: د عثمان د مهر د انګشتري نقش دا و: "زه په هغه ذات باور لرم چې پیدا یې کړی او بشپړ یې کړی دی." ابو نعیم په الدلائل کې د ابن عمر له لارې روایت کړی چې جهجاه الغفاري د عثمان په وړاندې ودرېد، پداسې حال کې چې هغه (په منبر باندې و)

He narrated that “Abdullah ar-Rumi said: cUthman would take care of his wadu’ (water for wudu’) at night himself. Someone said to him, ‘If only you would tell one of the servants then they would take care (of it for) you.’ He said, ‘No! The night is for them to rest in.’ Ibn cAsakir narrated that cAmr ibn cUthman ibn cAffan said: The engraving on the seal-ring of cUthman was, ‘I trust in the One Who created and completed (His creation).’ Abu Nucaym narrated in ad-Dala’il from Ibn cUmar that Jahjah al-Ghifari stood up against cUthman while he was (upon the minbar)

خطبه ورکوله، او هغه خپله لاسي لکړۍ له لاسه واخیستله او په خپل زنګون یې مات کړه. کال تېر نه شو تر دې چې الله په پښه کې یې ګانګرین ولېږه او له همدې امله مړ شو.

delivering the khutbah, and he took his staff from his hand and broke it over his knee. The year did not pass until Allah sent gangrene in his foot and he died from it.