ابوبکر الصدیق رضي الله عنه وارضاه وویل: د ځمکې پر مخ داسې کوم سړی نشته چې زما لپاره له عمر څخه ډېر محبوب وي.

Abu Bakr as-Siddiq, may Allah be pleased with him, said: There is not on the face of the earth a man more beloved to me than cUmar.

ابن عساكر دا روایت کړی دی.

Ibn cAsakir narrated it.

چاچې ابوبکر ته د هغه د ناروغۍ په وخت کې (د مرګ څخه مخکې) یو چا وویل: «کله چې ته عمر ټاکلی، نو د خپل رب په وړاندې به څه وایې؟» هغه وویل: «زه به ورته ووایم: "ما پر دوی هغه چا ټاکلی چې د دوی تر ټولو غوره دی."» دا روایت ابن سعد کړی دی.

Someone said to Abu Bakr during his (last) illness, ‘What will you say to your Lord, when you have appointed cUmar?’ He said, ‘I will say to Him, “I have appointed over them the best of them.’” Ibn Sacd narrated it.

عليٰ، رضي الله عنه، فرمایلي: کله چې د صالحینو ذکر وشي نو عمر څخه پیل وکړئ. موږ دا ناممکن نه ګڼلو چې السکینة (الهي حضور) د عمر په ژبه خبرې کوي.

cAli, may Allah be pleased with him, said: When the right-acting are mentioned then begin with cUmar. We did not think it unlikely that as-Sakinah (the Divine Presence) spoke with the tongue ofcUmar.

الطبرانی دا روایت په الاوسط کې روایت کړی دی۔

At-Tabarani narrated it in al-Awsat.

ابن عمر رضي الله عنه وفرمایل: ما د نبي ﷺ له وفات نه وروسته د عمر رضي الله عنه څخه ډېر زيرک او ډېر سخی هیڅوک نه‌ دی لیدلی. دا روایت ابن سعد کړی دی.

Ibn cUmar, may Allah be pleased with him, said: I have never seen anyone after the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, from the time he died, more perceptive and more liberally generous than cUmar. Ibn Sacd narrated it.

ابن مسعود رضی اللہ عنہ وایت کوي: که د عمر پوهه په یوه پلړه کې کېښودل شي، او د ځمکې پر ټولو ژوندیو مخلوقاتو پوهه په بله پلړه کې کېښودل شي، نو د عمر پوهه به د دوی له پوهې څخه درنه شي.

Ibn Mascud, may Allah be pleased with him, said: Even if the knowledge of cUmar were to be put in one scale of a balance and the knowledge of every living being on the earth were put in the other scale, the knowledge of cUmar would outweigh their knowledge.

دوی به دا نظر درلود چې هغه د علم له نهو برخو سره وفات شوی و. دا روایت الطبرانی په المعجم الکبیر کې روایت کړی دی، او الحاکم هم روایت کړی دی.

Ihey used to hold the view that he had gone (i.e. died) with ninetenths of knowledge. At-Tabarani narrated it in al-Kabir, and al- Hakim narrated it.

حذیفہ رضی اللہ عنہ فرمایا کرتے تھے: گویا لوگوں کا علم عمر کی فہم میں پوشیدہ تھا۔

Hudhayfah, may Allah be pleased with him, said: It is as if the knowledge of mankind was concealed in the understanding of 1 Umar.

حذیفہ رضی اللہ عنہ نے فرمایا: اللہ کی قسم! میں ایسا کوئی شخص نہیں جانتا جس پر اللہ کی خاطر ملامت کرنے والے کی ملامت اثر نہ کرے، سوائے عمر کے۔

Hudhayfah, may Allah be pleased with him, said: By Allah, I do not know a man whom the blame of the one who blames, for the sake of Allah, does not overcome, except for cUmar.

عایشه رضی الله عنها وفرمایل — او د عمر یادونه یې وکړه — «هغه، په الله قسم! د کارونو په سمبالولو کې ماهر و، په بشپړه توګه بې‌ساری.» معاویه رضی الله عنه وفرمایل: «ابوبکر داسې و چې نه یې نړۍ غوښتله او نه نړۍ هغه غوښتی و. عمر داسې و چې نړۍ یې غوښتله، خو هغه نړۍ نه غوښته. موږ داسې یو چې په نړۍ کې داسې وغړیدو لکه څاروی چې په خاورو کې وغړیږي.» دا روایت زبیر بن بکار په «الموفقیات» کې نقل کړی دی.

cA’ishah, may Allah be pleased with her, said — and she mentioned ‘Umar — ‘He was, by Allah! skilful in managing affairs, absolutely unique.’ Mucawiyah, may Allah be pleased with him, said: As for Abu Bakr, he did not want the world and it did not want him. As for ‘Umar, the world wanted him but he did not want it. As for us, we have rolled over in it (like an animal in the dust)'. Az-Zubayr ibn Bakkar narrated it in al-Muwaffaqiyat.

جابر رضي الله عنه وفرمايل: علي رضي الله عنه د عمر رضي الله عنه په لور راغی — هغه کفن پوښلی و — او ويې ويل: «د الله رحمت دې وي! زه داسې څوک نه غواړم چې د هغه سره زما ملاقات وشي او د هغه نامې کې (د هغه د عملونو ثبت) چې دی يې لري، د نبي ﷺ له ملګرتیا وروسته، له دې کفن شوي سړي څخه بهتر وي.» دا حدیث الحاکم روایت کړی دی.

Jabir, may Allah be pleased with him, said: cAli entered upon "Umar — and he was shrouded - and said, ‘The mercy of Allah upon you! There is no-one I would prefer to meet Allah with that which is in his page (the record of his actions), after the companionship of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, than this shrouded one.’ Al-Hakim narrated it.

ابن مسعود رضي الله عنه وَ ارْتِضَاءُ ٱللّٰه عَلَيْه وَ اَرْشَدَهُ سه روایت دی: کله چې د صالحو خلکو یادونه وشي، نو له عمر څخه پیل وکړئ. ریښتیا دا چې عمر زموږ څخه د اللّٰه کتاب ډیر پوهه و، او زموږ څخه د اللّٰه دین په فقه کې ډیر پوه و، لوړ او پاک دی هغه. طبراني او حاکم دا روایت کړی دی.

Ibn Mascud, may Allah be pleased with him, said: When the rightacting ones are remembered, then begin with cUmar. Truly cUmar was the most knowledgeable of us of the Book of Allah, and the most understanding (literally: having the most fiqhi) of us of the deen of Allah, exalted is He. At-Tabarani and al-Hakim narrated it.

ابن عباس رضي الله عنهما څخه د ابوبکر رضي الله عنه په اړه پوښتنه وشوه، نو ویې ویل: «هغه ښه ښه و، ټول ښه و.» د عمر رضي الله عنه په اړه پوښتنه وشوه، نو ویې ویل: «هغه د هغه ویرجن مرغ په څیر و چې فکر کوي چې په هر لاره کې د هغه د نیولو لپاره دام ایښودل شوی دی.» د علي رضي الله عنه په اړه پوښتنه وشوه، نو ویې ویل: «هغه د عزم، سمې فیصلې، علم او زړورتیا ډک و.» دا روایت یې په التویریات کې نقل کړی دی.

Ibn cAbbas was asked about Abu Bakr and he said, ‘He was the good, all of it.’ He was asked about cUmar and said, ‘He was like the apprehensive bird which thinks that on every path there is a snare to catch it.’ He was asked about cAli and he said, ‘He was full of resolve, sound judgement, knowledge and valour.’ He narrated it in at-Tuyuriyyat.

عمر بن الخطاب سے کعب الاحبار نے کہا، ”آپ کی صفت کیسی پاتے ہیں؟“ اُنہوں نے کہا، ”میں آپ کی صفت لوہے کا سینگ پاتا ہوں۔“ پوچھا، ”لوہے کا سینگ کیا ہے؟“ کہا، ”ایک مضبوط حاکم جو اللہ کی خاطر ملامت کرنے والے کی ملامت سے مغلوب نہیں ہوتا۔“ پوچھا، ”پھر کیا ہوگا؟“ کہا، ”آپ کے بعد ایک خلیفہ ہوگا جسے ایک ظالم گروہ قتل کرے گا۔“ پوچھا، ”پھر کیا ہوگا؟“ کہا، ”پھر فتنہ (آزمائش) ہوگا۔“ احمد، البزار اور الطبرانی نے روایت کیا کہ ابن مسعود رضی اللہ عنہ نے فرمایا: عمر بن الخطاب چار باتوں میں لوگوں سے آگے تھے: بدر کے دن قیدیوں کا معاملہ، جن کے قتل کا انہوں نے حکم دیا تھا، تو اللہ نے نازل فرمایا: ﴿لَوْلَا كِتَابٌ مِّنَ اللَّهِ سَبَقَ﴾ (القرآن 8:68) آیت کے آخر تک؛ اور حجاب کے معاملے میں، انہوں نے نبی ﷺ کی ازواج کو پردہ کرنے کا حکم دیا، تو زینب نے اُن سے کہا، ”اے ابن الخطاب! کیا آپ ہم پر حاکم ہیں، حالانکہ وحی ہمارے گھروں میں نازل ہوتی ہے؟“ تو اللہ نے نازل فرمایا: ﴿وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاءِ حِجَابٍ﴾ (القرآن 33:53) آیت کے آخر تک؛ اور نبی ﷺ کی اس دعا سے: ”اے اللہ! عمر کے ذریعے اسلام کو تقویت دے“؛ اور ابوبکر کے بارے میں ان کی رائے کے معاملے میں، کیونکہ وہ سب سے پہلے ان کی بیعت کرنے والے تھے۔

At-Tabarani narrated from cUmayr ibn Rabicah that cUmar ibn al-Khattab said to Kacb al-Ahbar, ‘How do you find my description?’ He said, ‘I find your description to be a horn of iron.’ He asked, ‘What is a horn of iron?’ He said, ‘A strong commander who, for the sake of Allah, the censure of the one who blames does not overcome.’ He said, ‘Then what?’ He said, ‘There will be after you a khalifah whom a wrongdoing group will kill.’ He said, ‘Then what?’ He said, ‘Then there will be the trial (affliction).’ Ahmad, al-Bazzar and at-Tabarani narrated that Ibn Mascud, may Allah be pleased with him, said: cUmar ibn al-Khattab excelled people in four: the affair of the prisoners on the Day of Badr, he ordered that they should be killed and Allah revealed, ‘I f it were not for a decree of Allah which had preceded... ’ (Qur’an 8:68) to the end of the ayah; and in the matter of the hijab, he ordered the women of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, to veil themselves, so Zaynab said to him, ‘And really you are responsible over us Ibn al-Khattab, and the revelation descends upon us in our houses?’ So Allah revealed, ‘Then if you ask them for some item ...’ (Qur’an 33: 53) to the end of the ayah-, and by the supplication of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, ‘O Allah, help Islam with cUmar’; and in his view of Abu Bakr, for he was the first one to pledge allegiance to him.

د ابن عساکر په روایت کې راغلي چې مجاهد ویلي: موږ به ویل چې د عمر ؓ د امارت په زمانه کې شیطانان زنځیر او بند شوي وو، بیا کله چې هغه ووهل شو، نو دوی خپاره شول۔

Ibn cAsakir narrated that Mujahid said: We used to say that the shaytans were chained and shackled during the amirate of cUmar, then when he was struck they spread abroad.

هغه روایت کوي چې سالم بن عبدالله وویل: د عمر خبر ابو موسیٰ ته ناڅاپه نه رسیده، نو هغه یوې داسې ښځې ته لاړ چې په کې شیطان و، او د عمر په اړه یې ترې پوښتنه وکړه. هغې وویل: «صبر وکړه، تر دې چې زما شیطان راسره وګوري.» بیا هغه راغی او ښځې د عمر په اړه له هغه څخه پوښتنه وکړه.

He narrated that Salim ibn cAbdullah said: News of cUmar was slow in reaching Abu Musa so he went to a woman who had a shaytan in her, and asked her about him. She said, ‘Wait until my shaytan comes to me.’ Then he came and she asked him about him.

هغه وویل: «ما هغه داسې حال کې پرېښود چې د ازار په توګه یو ټوټه پارچه یې اغوستې وه، او د صدقې (زکات) اوښانو ته د خارښت یا ګړۍ د مخنیوي لپاره تار لګوي. او دا داسې سړی دی چې شیطان یې نه لیدل کېږي، مګر هغه پر خپلو پوزو ږدېږي؛ پریښته د هغه د دوو سترګو په منځ کې ده، او روح القدس (جبرئیل) د هغه په ژبه خبرې کوي.»

I le said, ‘I left him dressed with a piece of cloth as a waistwrapper, smearing the camels of the sadaqah (the zakat) with tar (against the mange or scab). And that is a man whom a shaytan does not see but t hat he falls flat on his nostrils; the angel is between his two eyes and the Ruh al-Quds (Jibril) speaks with his tongue.’

سفیان ثوری فرمایلي: هرچا چې د ابوبکر او عمر څخه علي ته د خلافت زیات حق ورکړ، هغه غلطي وکړه، او په دې سره یې ابوبکر، عمر او ټول مهاجرین او انصار په غلطۍ تورن کړل.

Sufyan ath-Thawri said: Whoever claimed that cAli had more right to authority than Abu Bakr and cUmar has made a mistake and has accused Abu Bakr, cUmar and all the Muhajirun and the Ansar of making a mistake.

شریک وویل: هیڅوک چې کومه ښېګڼه په کې وي، د ابوبکر او عمر څخه مخکې علي ته نه ورځي.

Sharik said: No-one in whom there is any good advances cAli before Abu Bakr and cUmar.

ابو اسامہ وویل: آیا تاسو پوهیږئ چې ابوبکر او عمر څوک وو؟

Abu Usamah said: Do you grasp who Abu Bakr and cUmar were?

ابی او امی د اسلام پلار او مور وو.

Ibey were the father and mother of Islam.

جعفر الصادق وویل: زه له هغه چا څخه بیزاره یم څوک چې ابوبکر او عمر یادوي پرته له دې چې ښه ویینا ورسره وکړي.

Jacfar as-Sadiq said: I am quit of whoever mentions Abu Bakr and 'Umar with anything but good.