بیهقی په الدلائل کې روایت کړی چې عبدالله بن بریده ویلي:

Al-Bayhaqi narrated in ad-Dala’U that cAbdullah ibn Buraydah said:

د الله رسول، چې الله ورباندې درود او سلام وي، عمرو بن العاص د یوې داسې لښکر په مشرۍ ولیږه چې په هغې کې ابوبکر او عمر هم وو. کله چې دوي د جګړې ځای ته ورسیدل، عمرو دوی ته وویل چې اور مه بلئ. عمر په غوسه شو او غوښتل یې چې ده ته لاړ شي، خو ابوبکر ورته منع کړ. هغه ورته وویل چې د الله رسول ﷺ دی یوازې د جګړې په پوهې کې د هغه د کمال له امله ټاکلی و. نو عمر آرام شو.

The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, sent cAmr ibn al-cAs in a raiding party in which were Abu Bakr and cUmar. When they reached the place of the war, cAmr told them not to light a fire. TJmar became angry, and he wanted to come to him, but Abu Bakr forbade him. He told him that the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, only appointed him because of his knowledge of war. So he (cUmar) became calm.

البیهقی روایت کوی چې ابومعشر د خپلو یو شیخ څخه روایت کوي چې رسول الله ﷺ وفرمایل: «زه یو سړی د یوې ډلې مشر ټاکم، حال دا چې په هغوي کې یو داسې کس هم وي چې له هغه څخه غوره وي، ځکه هغه د سترګو په ساتنه کې ډېر هوښیار دی او د جګړې په اړه ډېر پوه دی.»

Al-Bayhaqi narrated that Abu Macshar narrated from one of his shaykhs that the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, ‘I put a man in charge of a people, among whom there is one who is better than him, because he is more alert of the eye and more perceptive about war.’

خلیفہ بن خیاط، احمد بن حنبل اور ابن عساکر نے یزید بن الاصم سے روایت کیا کہ: نبی ﷺ نے ابوبکر سے فرمایا: ’’کیا میں بڑا ہوں یا تم؟‘‘ انہوں نے کہا: ’’آپ بڑے اور زیادہ معزز ہیں، اور میری عمر آپ سے زیادہ ہے۔‘‘ یہ ایک مرسل اور نہایت غیر معروف روایت ہے۔ اگر یہ صحیح ہو تو یہ جواب ان کی فہم و فراست اور ادب کے اعلیٰ درجے کی دلیل سمجھا جائے گا۔ لیکن یہ بات معروف ہے کہ یہ جواب حضرت عباس نے دیا تھا، اور اسی طرح یہ واقعہ سعید بن یربوع کے ساتھ اس الفاظ میں پیش آیا کہ رسول اللہ ﷺ نے ان سے فرمایا: ’’ہم میں سے کون بڑا ہے؟‘‘ انہوں نے کہا: ’’آپ مجھ سے بڑے اور افضل ہیں، اور میں عمر میں بڑا ہوں۔‘‘ ابو نعیم نے روایت کیا کہ ابوبکر سے کہا گیا: ’’اے رسول اللہ ﷺ کے خلیفہ! کیا آپ اہلِ بدر کو (بیت المال سے) عطیات نہیں دیں گے؟‘‘ انہوں نے فرمایا: ’’میں ان کا مرتبہ جانتا ہوں، لیکن میں انہیں دنیا سے آلودہ کرنا پسند نہیں کرتا۔‘‘ احمد نے کتاب الزہد میں اسماعیل بن محمد سے روایت کیا کہ ابوبکر نے کچھ مال لوگوں میں برابر تقسیم کیا۔

Khalifah ibn Khayyat, Ahmad ibn Hanbal and Ibn cAsakir narrated that Yazid ibn al-Asamm narrated that: The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said to Abu Bakr, Am I older (akbar also: greater) or you?’ He said, ‘You are greater and more noble and I have more years than you.’ This is a mursal and very unusual t radition. If it is authentic this answer is counted as evidence of the high degree of his intelligence and courtesy. But it is well known that this reply was made by al-cAbbas, and that similarly it happened for Sacid ibn Yarbuc in this wording: That the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said to him, ‘Which of us is older (akbar)?’ He said, ‘You are greater and better than me and I am older.’ Abu Nucaym narrated that it was said to Abu Bakr, ‘Khalifah of the Messenger of Allah, will you not confer authority on the people of Badr?’ He said, ‘I know their rank, but I dislike to sully them with the world.’ Ahmad narrated in az-Zuhd from Ismacil ibn Muhammad that Abu Bakr divided up some property equally among the people.

عمر نے ابوبکر سے کہا، "کیا تم بدر والوں اور دوسرے لوگوں کو برابر سمجھتے ہو؟" Note: the translation must be in Pashto, not Urdu. Here it is in Pashto: عمر ابوبکر ته وویل: ایا ته د بدر ملګرو او نورو خلکو ته برابر ګورې؟ ابوبکر هغه ته وویل: "دنیا یوه بسنه ده، او غوره بسنه هغه ده چې ډیره پراخه وي. د دوی فضیلت یوازې د دوی په اجر کې دی."

TJmar said to him, ‘Do you make the companions of Badr and other people equal?’ Abu Bakr said to him, ‘The world is only a sufficiency and the best sufficiency is the vastest. Their merit is only in their wages.’

احمد په «الزهد» کې روایت کړی چې ابوبکر بن حفص وویل: ماته ورسیدلي دي چې ابوبکر به د دوبي په موسم کې روژه نیوله او د ژمي په موسم کې به یې روژه ماته کړه.

Ahmad narrated in az-Zuhd that Abu Bakr ibn Hafs said: It has reached me that Abu Bakr used to fast in summertime and break his fast in wintertime.

ابن سعد روایت کوي چې حیان السائغ وویل: د ابوبکر د مهر د نقش عبارت دا و: «مبارک دی هغه ذات چې حکم کوونکی یې الله دی۔» یادونه: طبرانی روایت کوي چې موسی بن عقبه وویل: «موږ څلور داسې کسان نه پیژنو چې د نبي ﷺ سره یې ملاقات کړی وي، او د دوی زامن هم، پرته له دې څلورو څخه: ابوقحافه، د هغه زوی ابوبکر الصدیق، د هغه زوی عبدالرحمن، او ابوعتیق بن عبدالرحمن چې نوم یې محمد و۔»

Ibn Sacd narrated that Hayan as-Sa’igh said: The engraving on the signet ring of Abu Bakr was, ‘Blessed as the One Who Decrees is Allah.’ Note: At-Tabarani narrated that Musa ibn cUqbah said, ‘We don’t know of four who reached the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, and their sons as well, except for these four: Abu Quhafah, his son Abu Bakr as-Siddiq, his son cAbd ar-Rahman and Abu cAteeq ibn cAbd ar-Rahman whose name was Muhammad.

ابن منده او ابن عساکر روایت کړی چې عایشه، الله ترې راضي شه، وویل: د مهاجرینو د پلرونو څخه هیڅوک مسلمان نه شو، مګر د ابوبکر پلار.

Ibn Mandah and Ibn cAsakir narrated that CA’ ishah, may Allah be pleased with her, said: None of the Muhajirun s fathers became Muslims except for Abu Bakr’s.

نوټ: ابن سعد او البزار په ښه سند سره روایت کړی چې انس وویل: د رسول الله ﷺ اصحابو کې تر ټولو زوړ ابوبکر الصدیق او سهیل بن عمرو بن بیضاء وو۔

Note: Ibn Sacd and al-Bazzar narrated with a good isnad that Anas said: The oldest of the companions of the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, were Abu Bakr as-Siddiq and Suhayl ibn cAmr ibn Bayda’.

نوټ: البیهقی په الدلائل کې روایت کړی چې اسماء بنت ابی بکر وویل: کله چې د فتح کال (د مکې د اسلام لپاره فتحې) شو

Note: Al-Bayhaqi narrated in ad-Dala’il that Asma’ bint Abi Bakr said: When it was the year of the Opening (of Makkah to Islam)

ابوقحافہ کی ایک بیٹی باہر نکلی تو اس کا سامنا سواروں سے ہوا۔ اس نے گلے میں چاندی کا ہار پہنا ہوا تھا، تو ایک شخص نے اس کی گردن سے وہ ہار نوچ لیا۔ جب نبی ﷺ مسجد میں داخل ہوئے تو ابوبکر کھڑے ہوئے اور کہا: ’میں تم (مسلمانوں) کو اللہ اور اسلام کی قسم دیتا ہوں (کہ) میری بہن کا ہار واپس کرو۔‘ بخدا، کسی نے ان کو جواب نہ دیا۔ انہوں نے دوبارہ یہی بات کہی تو پھر بھی کسی نے جواب نہ دیا۔ پھر انہوں نے کہا: ’بہن، اپنے ہار کے بدلے (اللہ کی طرف سے) اجر کی امید رکھو، کیونکہ بخدا، آج لوگوں میں امانت داری بہت کم ہو گئی ہے۔‘ نوٹ: میں نے الحافظ الذہبی کے خط میں یہ (روایت) دیکھی ہے۔