الله تعالیٰ فرمائی: {وَیُجَنَّبُهَا الْأَتْقَی}

Allah, exalted is He, says, And he will be averted from it (the Fire)

څوک د ډېر ویریدونکې اطاعت لرونکی دی؟ هغه څوک چې خپل مال ورکوي او خپل ځان پاکوي (قرآن ۹۲: ۱۷-۲۱) تر سورت پای پورې.

who has the most fearful obedience, the one who gives his wealth purifying himself (Qur’an 92: 17-21) to the end of the surah.

ابن الجوزي وویل: دا خبره په متفقه ډول دې ته ټاکل شوې ده چې دا آیت د ابوبکر رضی الله عنه په اړه نازل شوی.

Ihn al-Jawzi said: They agree unanimously that this was revealed about Abu Bakr.

احمد روایت کړي چې ابوهریره وویل: رسول الله ﷺ وفرمایل: «د ابوبکر له مال نه بل هیڅ مال ماته دومره ګټه نه ده رسولي.» ابوبکر وژړل او وویل: «ای د الله رسوله! زه او زما مال ستا پرته بل د چا لپاره دی؟» ابویعلی روایت کړي چې عایشې رضي الله عنها هم ورته روایت د مرفوع حدیث په توګه بیان کړی دی. ابن کثیر وویل: دا حدیث د علي، ابن عباس، انس، جابر بن عبدالله او ابوسعید خدري رضي الله عنهم څخه هم روایت شوی دی.

Ahmad narrated that Abu Hurayrah said: The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, ‘No wealth ever benefited me as did the wealth of Abu Bakr.’ Abu Bakr wept and said, ‘Are I and my wealth for any but you, Messenger of Allah?’ Abu Yacla narrated that cA’ishah, may Allah be pleased with her, narrated the like of it as a marfuc hadith. Ibn Kathir said: And it is narrated in hadith of cAli, Ibn cAbbas, Anas, Jabir ibn cAbdullah and Abu Sacid al-Khudri, may Allah be pleased with all of them.

الخطیب په سعید بن المسیب څخه د مرسل حدیث په توګه روایت کړی او دا یې زیات کړی: «او د الله رسول، الله دده باندې او د ده کورنۍ باندې درود او سلام وویني، د ابوبکر مال داسې کارولی لکه خپل مال چې کاروي.» ابن عساکر په بیلابیلو لارو روایت کړی چې عایشې، الله ترې راضي وي، او عروة بن الزبیر وویل: ابوبکر، الله ترې راضي وي، هغه ورځ اسلام قبول کړ چې یې کړ، او د هغه څخه څلویښت زره دیناره وو (او په بل الفاظ کې - څلویښت زره درهمه)، او هغه یې د الله رسول ﷺ باندې لګول.

Al-Khateeb narrated it from Sacid ibn al-Musayyab as a mursal hadith and added, ‘And the Messenger of Allah, may Allah bless and grant peace to him and his family, used to make use of the wealth of Abu Bakr as he did of his own wealth.’ Ibn cAsakir narrated by various routes that cA’ishah, may Allah be pleased with her, and cUrwah ibn az-Zubayr said: Abu Bakr, may Allah be pleased with him, accepted Islam on the day that he did and he had forty thousand dinars (and in a wording - forty t housand dirhams) and he spent them on the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace.

ابو سعید ابن الأعرابی روایت کوی چې ابن عمر، رضی اللہ عنہما، وفرمایل: ابوبکر، رضی اللہ عنہ، هغه ورځ اسلام قبول کړ چې کوم ورځ یې وکړ، او د هغه په کور کې څلویښت زره درهمونه وو. بیا هغه مدینې ته هجرت وکړ او د هغه سره له پنځو زرو درهمونو پرته بل هېڅ نه وو. هغه ټول دغه پیسې د غلامانو په ازادولو او د اسلام د قضیې په مرسته کې لګولې وې.

Abu Sacid ibn al-Acrabi narrated that Ibn cUmar, may Allah be pleased with both of them, said: Abu Bakr accepted Islam, may Allah be pleased with him, on the day that he did, and in his house t here were foijty thousand dirhams. Then he emigrated to Madinah and he had nothing but five thousand dirhams. He had spent all of that on freeing slaves and helping the cause of Islam.

ابن عساکر روایت کوي چې عایشې رضي الله عنها وویل: ابوبکر رضي الله عنه اووه غلامان azad کړل چې هر یو یې د الله تعالی د پاره شکنجه کیدل.

Ibn cAsakir narrated that cA’ishah, may Allah be pleased with her, said that Abu Bakr freed seven (slaves) each one of whom was being tortured for the sake of Allah.

ابن شاهین په «السنة» کې، بغوي په خپل تفسیر کې او ابن عساکر روایت کوي چې ابن عمر وویل: زه د نبي ﷺ سره وم، او ابوبکر صدیق هم د هغه سره وو، او هغه یوه لویه (خشنه د وزې د پوستکي) چادر اغوستې وه چې په سینه یې یو مرغلره (خنجر) سره تړلې وه. بیا جبرئیل علیه السلام نازل شو او وې ویل: «محمده، څنګه ده چې زه ابوبکر وینم چې لویه (خشنه د وزې د پوستکي) چادر یې اغوستې ده چې په سینه یې یو مرغلره سره تړلې ده؟» هغه وفرمایل: «جبرئیله، هغه له فتح (د مکې د اسلام لپاره فتح) دمخه زما لپاره خپل مال مصرف کړی و.» هغه وویل: «الله ورباندې د سلام درود استوي او وایي چې ورته ووایه: آیا ته په دې خپله غربت کې زما څخه راضي یې که ناراضه؟» ابوبکر وویل: «ایا زه له خپل رب څخه ناراضه یم؟ زه له خپل رب څخه راضي یم. زه له خپل رب څخه راضي یم. زه له خپل رب څخه راضي یم.» دا روایت غریب دی او سند یې ډیر ضعیف دی. ابونعیم همدغسې روایت له ابوهریرة او ابن مسعود څخه نقل کړی، او د دوی سندونه هم ضعیف دي. ابن عساکر د ابن عباس له حدیث څخه همغسې شی نقل کړی دی.

Ibn Shahin narrated in as-Sunnah, al-Baghawi in his tafsir and Ibn cAsakir that Ibn cUmar said: I was with the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, and Abu Bakr as-Siddiq was with him, and he had on a large (coarse goatskin) cloak which he had fastened over his breast with a skewer, and then Jibril, peace be upon him, descended upon him and said, ‘Muhammad, how is it that I see Abu Bakr and he has on a large (coarse goatskin) cloak which he has fastened over his breast with a skewer?’ He said, ‘Jibril, he spent his wealth upon me before the Opening (of Makkah to Islam).’ He said, ‘Allah sends greetings of peace to him and says to say to him, “Are you pleased with Me in this poverty of yours or displeased?” Abu Bakr said, ‘Am I displeased with my Lord? I am pleased with my Lord. I am pleased with my Lord. I am pleased with my Lord.’ It is unusual (ghareeb) and its isnad is very weak. Abu Nucaym narrated the same from Abu Hurayrah and Ibn Mascud and their isnads are also weak. Ibn cAsakir narrated the like of it from a hadith of Ibn cAbbas.

الخطیب البغدادی نے ایک ضعیف سند کے ساتھ روایت کیا کہ ابن عباس رضی اللہ عنہما نے نبی ﷺ سے نقل کیا کہ آپ ﷺ نے فرمایا: "جبریل علیہ السلام میرے پاس اترے اور ان پر ایک بڑا موٹا کپڑا بندھا ہوا تھا، تو میں نے ان سے کہا: "جبریل! یہ کیا ہے؟" انہوں نے کہا: "اللہ تعالیٰ، جو بلند و برتر ہے، نے فرشتوں کو حکم دیا ہے کہ وہ آسمان میں اس طرح پیوند لگائیں جیسے ابوبکر زمین پر پیوند لگاتے ہیں۔" ابن کثیر نے کہا: یہ روایت بہت زیادہ قابلِ رد (منکر) ہے۔ اگر یہ بات نہ ہوتی کہ بہت سے لوگ اس روایت اور اس سے پہلے والی روایت کو نقل کرتے ہیں، تو بہتر یہی تھا کہ ان سے مکمل طور پر اجتناب کیا جائے۔

Al-Khateeb narrated with an isnad which is also weak that Ibn cAbbas, may Allah be pleased with both of them, related from the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, that he said, ‘Jibril, peace be upon him, descended upon me and he had on a large piece of coarse cloth fastened on him, so I said to him, “Jibril, what is this?” He said, “Allah, exalted is He, has ordered the angels that they should fasten in the heaven as Abu Bakr fastens on earth.’” Ibn Kathir said: This is very much to be rejected (munkar)A. If it were not that many people hand down this one and the one before it, it would be better to completely avoid them.

ابوداود او ترمذي روایت کړي چې عمر بن خطاب ویلي: د الله رسول ﷺ امر وکړ چې صدقه ورکړو، او دا هغه وخت و کله چې زما سره مال و. نو ما وویل: "نن به زه د ابوبکر څخه مخ وړم، که څه هم ما ته د هغه څخه مخ وړل ممکن نه دي." او ما خپل نیم مال راوړ. د الله رسول ﷺ وفرمایل: "ستا کورنۍ ته څه پریښي دي؟" ما وویل: "ما هم د دې په شان پریښي دي." بیا ابوبکر خپل ټول مال راوړ، او رسول الله ﷺ ورته وفرمایل: "ابوبکره، ستا کورنۍ ته څه پریښي دي؟" هغه وویل: "ما د دوی لپاره الله او د هغه رسول پریښي دي." ما وویل: "زه به هیڅکله د هغه څخه په هیڅ شي کې مخ ونه وړم." ترمذي وویل: "[دا حدیث] حسن صحیح دی." ابونعیم په الحلیه کې روایت کړي چې حسن بصري وویل: ابوبکر د خپلې صدقې سره نبي ﷺ ته راغی او دا یې پټه کړه. هغه وویل: "د الله رسوله، دا زما صدقه ده، او الله ما ته بیرته (نور) درکولی شي." بیا عمر خپله صدقه څرګنده راوړه او وې ویل: "د الله رسوله، دا زما صدقه ده، او زه کولی شم الله ته بیرته (نور) ولاړ شم." د الله رسول ﷺ وفرمایل: "ستاسو د دوو صدقو ترمنځ توپیر د ستاسو د خبرو د توپیر په شان دی." د دې سند ښه دی، مګر دا مرسل دی.

Abu Dawud and at-Tirmidhi narrated that cUmar ibn al-Khattab said: The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, ordered us to give sadaqah and that agreed with the property that I had so I said, ‘Today I will outdo Abu Bakr if I am ever to outdo him,’ and I brought half of my wealth. The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, ‘What have you left for your family?’ I said, ‘I have left the like of it.’ Then Abu bakr came with everything that he had, and he said, ‘Abu Bakr, what have you left for your family?’ He said, ‘I have left for them Allah and His Messenger.’ I said, ‘I will never ever outdo him in anything.’ At-Tirmidhi said, ‘[This hadith\ is hasan sahih! Abu Nucaym narrated in al-Hilyah that al-Hasan al-Basri said that Abu Bakr came to the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, with his sadaqah and concealed it. He said, ‘Messenger of Allah, this is my sadaqah, and, Allah can return to me (for more).’ ' I hen cUmar came with his sadaqah openly and said, ‘Messenger of Allah, this is my sadaqah and I can return to Allah (for more).’ ' I he Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, ‘The difference between your two sadaqahs is the same as the difference between your words.’ Its isnad is excellent, but it is a rnursal.

ابوهریره رضی الله عنه څخه روایت دی چې ترمذي روایت کړی دی: رسول الله ﷺ وفرمایل: «موږ د هیچا احسان نه لرو مګر دا چې موږ یې بدله ورکړې ده، پرته له ابوبکر څخه، ځکه هغه په موږ داسې احسانات کړي دي چې الله به یې په قیامت کې هغه ته بدله ورکړي. د هیچا مال ماته داسې ګټه نه دی رسولی لکه د ابوبکر مال.» البزار روایت کړی دی چې ابوبکر الصدیق رضی الله عنه وویل: زه له خپل پلار ابوقحافه سره رسول الله ﷺ ته راغلم، هغه وفرمایل: «تاسو باید شیخ (پلار) پریښی وای تر دې چې زه هغه ته راشم.» ما وویل: «بلکه دا سمه ده چې هغه تاسو ته راشي.» هغه وفرمایل: «موږ غوښتل چې د هغه څخه ساتنه وکړو په هغو احسانونو له امله چې موږ د هغه زوی ته پوروړي یو.» ابن عساکر روایت کړی دی چې ابن عباس رضی الله عنهما وویل: رسول الله ﷺ وفرمایل: «هیڅوک ماته د ابوبکر څخه زیات احسان نه دی کړی. هغه ځان او مال یې زما سره شریک کړ، او خپله لور یې ما ته واده کړه.»

At-Tirmidhi narrated that Abu Hurayrah said: The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, ‘We have never been under obligation to anyone but that we have repaid him, except for Abu Bakr, for he has put obligations on us which Allah will repay him for on the Day of Rising. No-one’s wealth has ever benefited me as has Abu Bakr’s wealth.’ Al-Bazzar narrated that Abu Bakr as-Siddiq, may Allah be pleased with him, said: I came with my father Abu Quhafah to the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, who said, ‘You should have left the shaykh until I could come to him.’ I said, ‘Rather it is more correct that he should come to you.’ He said, ‘We would rather be protective of him for the favours for which we are obliged to his son.’ Ibn cAsakir narrated that Ibn cAbbas said: The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, ‘No-one has shown greater favour to me than Abu Bakr. He shared himself and his wealth with me and he married me his daughter.’