د اسلامي امت په دې دور د لومړۍ پنځه ویشتمې برخې په اوږدو کې یو شمېر سیاسي او ټولنیز سختې زیانونه وویني، چې د یو شمېر ډلو او ګوندونو د ښکاره کېدو سبب شول. ترټولو ستر هغه وو چې د خوارجو،۱۰۰ شیعه،۱۰۱ او عبدالله بن زبیر او د هغه د پیروانو د بغاوتونو له امله رامنځته شول۔۱۰۲ د دې سیالو ډلو دوامداره کشمکش د حکومت د ترلاسه کولو لپاره په عمومي ګډوډۍ منتج شو۔

Within the first quarter of a century of this period, the Muslim nation suffered a number of devastating socio-political blows which caused a number of sects and factions to appear. The most serious were those caused by rebellions of the Khawaarij,100 the Shee’ah,101 and ‘Abdullaah ibn az-Zubayr and his followers.102 The constant vying of these contending elements for control of the government resulted in a general state of turmoil.

دا څلور ډلې، یعنې خوارج او شیعه، وروسته د مذهبي فرقو په بڼه وده وکړه او د خپل ځانګړي فقهي سیستم رامینځته کړ. د قرآن کریم او سنت د هغو غیر معمولي تفسیرونو پر بنسټ چې د دوی د ټولنیزو او سیاسي نظرونو سره سمون درلود، دوی د صحابه کرامو او راشدینو خلفاو د ډیری برخې نظرونه رد کړل، هغوی ته یې مرتد ویلی، او د خپلو مشرانو ځانګړو شخصیتونو ته یې د قانون جوړونکو مقام ورکړ.

The first two factions, the Khawaarij and the Shee’ah, later evolved into religious sects which developed their own particular systems of Fiqh. Relying on unorthodox interpretations of the Qur’aan and the Sunnah which suited their own socio-political views, they rejected the contributions of most of the Sahaabah and the Righteous Caliphs, declaring them to be apostates, and elevated their own leading figures to the rank of law makers.

امویان خلفاء نے یو ایسی کئی روایات متعارف کرائیں جو اُس وقت کی غیر اسلامی ریاستوں، جیسے بازنطین، فارس اور ہندوستان میں عام تھیں۔ ان میں سے بہت سی روایات پہلے دور کی فقہ کے واضح طور پر خلاف تھیں۔ مثال کے طور پر، مرکزی خزانہ، بیت المال، کو خلفاء اور اُن کے خاندانوں کی ذاتی ملکیت بنا دیا گیا، اور اُن کی دولت میں مزید اضافے کے لیے ایسے ٹیکس لگائے گئے جنہیں اسلام نے جائز قرار نہیں دیا تھا۔ موسیقی، رقاصائیں، جادوگر اور نجومی باقاعدہ طور پر خلیفہ کے دربار میں تفریح کے ذرائع کے طور پر رائج کیے گئے۔ مزید یہ کہ سن 679 عیسوی میں خلیفہ معاویہ کی جانب سے یزید کو زبردستی ولی عہد مقرر کرنے کے بعد خلافت کا منصب موروثی بادشاہت میں تبدیل ہو گیا۔ یوں ریاست اور فقہ کا تعلق ٹوٹ گیا، اور مذہب کے ایک اہم متحد کرنے والے عنصر سے محرومی ہو گئی۔

The Umayyad Caliphs introduced a number of practices which were common in the non-Islamic states of that time, such as Byzantium, Persia, and India. Many of these practices were in clear contradiction to the Fiqh of the earlier period. For example, the central treasury, the Bayt al-Maal, was turned into the personal property of the Caliphs and their families, and taxes not sanctioned by Islaam were introduced to further increase their fortunes. Music, dancing-girls, magicians and astrologers were officially introduced as forms of amusement in the court of the Caliph. Furthermore, with the forced acceptance of Yazeed as crown prince imposed byCaliph Mu’aawiyah in the year 679 CE, the office of Caliph was converted into that of hereditary kingship. Hence the state-Fiqh link was broken and a significant unifying factor of the Madh-hab was thereby lost.

په دې اسبابو سره، د دې دورې اسلامي علما (عُلَماء) د خلفاؤ په مجالسو کې ناست کېدو څخه ډډه وکړه، او په دې ترتیب د شورا اصول له منځه لاړ. له هر وروسته خلیفه سره حکومت په تدریج سره د هغه وخت د غیر اسلامي حکومتونو په شان په دیکتاتوري بادشاهي بدل شو. په پایله کې، ځینو خلفاؤ هڅه وکړه چې د خپلو انحرافاتو د توجیه لپاره فقه ته لاس واچوي. د دې تحریف د مخنیوي او د راتلونکو نسلونو لپاره د اصلي فقه د ساتلو په موخه، علماؤ د پخوانۍ دورې فقه راټولول او تدوین کول پیل کړل.

Due to these factors, the Islamic scholars (‘Ulamaa) of this period avoided sitting in the audiences of the caliphs, and thus the principle of Shooraa (consultative government) was lost. With each successive caliph the government steadily dereriorated into a dictatorial monarchy similar to the non-Islamic governments of that day. As a result, some of the caliphs attempted to manipulate Fiqh in order to justify their deviations. To combat this distortion, and preserve authentic Fiqh for later generations, scholars began to collect and compile the Fiqh of the earlier period.

ډېری هغه عالمان چې د اموي دولت له سیاسي مرکزونو څخه تښتېدلي وو، ځکه چې له شخړو او ګډوډۍ او د مختلفو سیالو ډلو له ځورونې څخه ډډه وکړي. دا حرکت د اجماع (د اسلامي فقهې په مسایلو کې د بشپړ متفق رایې) اصل ماتولو سبب شو. کله چې عالمان په ټول دولت کې خپاره شول، په نوې مسئلې باندې داسې بشپړه اتفاق رایه تر لاسه کول تقریباً ناممکن شو. دا هم د عالمانو د انفرادي اجتهادونو په زیاتوالي کې لوی ګام شو، ځکه چې دوی د خپلو سیمو د نویو دودونو او ستونزو ډولډول حالاتو سره د مقابلې هڅه کوله.

Many of the scholars of that fled the political centers of the ‘Umayyad state to avoid conflict and confusion as well as persecution from the various competing factions. This move resulted in a break-down the principle of Ijmaa’ (unanimous agreement on points of Islamic law). With the scholars scattered throughout the state, such unanimity on any new point of law became virtually impossible to establish. This in turn led to a significant increase in the individual Ijtihaads of scholars as they attempted to deal with the multiplicity of new customs and problems in their own areas.

هرکله چې په یوه سیمه کې د فقهې یو ممتاز عالم راڅرګند شو، هغې سیمې ته تعلق لرونکي زده کوونکي او علماء د هغه شاوخوا راټولېدل. ډېرځله حتی نور سیمې څخه زده کوونکي او علماء هم ورسره یوځای کېدل، او په دې ډول د اسلامي فقهې ډېر مذهبونه (مذهبونه) جوړ شول.

Whenever an outstanding scholar of Fiqh arose in an area, the students and scholars in that region would gather around him. Often, even students and scholars from other regions would join them and in that way a number of schools of Islamic law (Madh-habs)

په دې مرحله کې ابو حنیفه او سفیان ثوري په کوفه کې، مالک بن انس په مدینه کې، الاوزاعي په بیروت کې، او الليث بن سعد په مصر کې ځانګړي شهرت وموند، دا څو نومونه دي چې یادونه یې کیږي.

evolved. During this stage Abu Haneefah and Sufyaan ath-Thawree became prominent in Kufah, Maalik ibn Anas in Madeenah, alAwzaa’ee in Beirut, and al-Layth ibn Sa’d in Egypt to mention a few.

د حدیثونو روایت د معلوماتو د اړتیا په زیاتیدو سره زیات شو. ځکه چې دولت په رسمي ډول د پیغمبر (ص) په سنت باندې تکیه کول ترک کړي وو، علماؤ په خپلو مختلفو حیثیتونو کې د فقهي حکمونو د کولو لپاره د صحابه وو او د هغوی د شاګردانو له لارې راغلي د سنت انفرادي روایتونو په لټه کې شول. په همدې وخت کې یو نوی پدیده راښکاره شوه: لومړي ځل د پیغمبر (ص) طرف ته ناسم قولونه او عملونه منسوبول پیل شول. د یو دروغجن شخص د باور وړ ګرځیدو لپاره اړینه وه چې هغه د خپلو جعلي روایتونو سره ځینې سم حدیثونه هم بیان کړي. دا په دې سبب شو چې د حدیثونو تدوین پیل شو او د حدیث د نقد علم وده وکړه، چې وروستیو علماؤ ته د دوی په اجتهاداتو (فقهي فیصلو) کې مرسته وکړه. مګر د حدیث د علم د وده کولو دمخه، سمې او دروغجنې روایتونو یوه ګډوډه د اسلامي علم په بدنه کې ننوتې وه او ځینو علماؤ د فیصلو په کولو کې نه په پام سره کارولې وه. په همدې ډول د غلط فقه یو بدن رامنځ ته شو، چې نور هم د هغو علماؤ د فقهي فیصلو په واسطه پیاوړی شو چې ځینې سم احادیث یې رد کړي وو، ځکه دوی هغه یوازې د خپلو سیمو د جعلیاتو جوړونکو له لارې پیژندلي وو.103

The narration of Hadeeths increased as the need for information grew. Since the state had unofficially stopped relying on the Sunnah of the Prophet (s.w.), scholars in their various capacities had to go in search of individual narrations of the Sunnah handed down by the Sahaabah and their students, in order to make their legal judgements. At the same time a new phenomenon developed: false sayings and actions began to be attributed to the Prophet (s.w.) for the first time. For a fabricator to be trusted he would have to relay some true Hadeeths along with his fabrications. This led to the beginning of the compilation of Hadeeths and the development of the science of Hadeeth critism, which aided later scholars in their Ijtihaads (legal rulings). However, before the science of Hadeeth evolved, a mixture of true and false reports worked their way into the body of Islamic knowledge and was inadvertently used by some scholars in making decisions. In this way, a body of incorrect Fiqh evolved, which was further bolstered by Fiqh decisions made by scholars who had rejected certain true Hadeeths because they were only known to them through the Hadeeth fabricators of their areas.103