په دې کې چې لويو امامانو د خپلو شاګردانو کې د کورپړۍ تقلید (کورتنې تقلید) څخه د ساتنې لپاره ډېر پام کاوه، هغه لومړني علماء هېڅکله هم د هغو خبرو د ردولو کې ځنډ نه کاوه کوم چې امامانو ښودلې وې، کله چې نوي حدیثونه پیدا شول. ابو یوسف او محمد بن الحسن د خپل استاد ابو حنیفه څخه د خپل مذهب د حکمونو په شاوخوا یوه دریمه برخه کې اختلاف وکړ،۲۱۳ او همدارنګه المزني او نور د خپل استاد الشافعي څخه د ډېرو حکمونو په اړه اختلاف وکړ۔

Because of the care which the great Imaams took in warning their Students away from blind initation, those early scholars never hesitated to reject what the Imaams taught when new Hadeeths became available. Abu Yoosuf and Muhammad ibn al-Hasan differed from their teacher Abu Haneefah in about one third of the rulings of their Madh-hab,213 and similarly, al-Muzanee and the others differed from their teacher rash-Shaafi’ee on many rulings.

پورتہ یادې شوې ویناوې د څلورو امامانو او د هغوی د شاګردانو د ډیرو ویناوو یوه برخه وه، چې په هغو کې دوی د حدیثونو سره سخت تړاو غوښتی او د هغوی د نظرونو کورکورانه تقلید یې منع کړی دی، الله ورڅخه راضي شه. د دوی ویناوې ډیرې واضحې دي او د غلط تعبیر یا معذرت‌غوښتونکو توضیحاتو لپاره هیڅ ځای نه پریږدي. له همدې امله، څوک چې د سنت پیروي کوي، که څه هم د خپل مذهب د امام د ځینو نظرونو سره اختلاف ومومي، نو د هغه مذهب د روح سره به مخالفت ونه لري، په دې شرط چې د "الله د رسۍ" پر ټینګ نیولو ملګری وي. برعکس، ځینې معتبر حدیثونه یوازې دې دلیل له مخې پریښودل چې د امامانو د ځینو نظرونو سره ټکر لري، د امامانو په خپل اختیار شوي دریځ سره بشپړ مخالفت دی. سربیره پردې، د معتبرو حدیثونو ردول د الله او د هغه د رسول ﷺ مخالفت دی، لکه څنګه چې د الله هغه وینا په قرآن کې چې د خپل پیغمبر ﷺ ته یې کړې ده، څرګنده ده.

The above mentioned quotations were only a few of the many sayings of the Four Imaams and their students in which they demanded strict adherence to the Hadeeths and prohibited the blind imitation of their opinions, may Allaah be pleased with them. Their statements are perfectly clear and leave no room for misinterpretation or apologetic explanations. Therefore, whoever adheres to the Sunnah, even if he finds himself in conflict with some of the opinions of the Imaam of his Madh-hab will not be opposed to the spirit of that Madh-habs simultaneously with a firm grip “on the rope of Allaah”. Conversely, to discard certain reliable Hadeeths simply because they contradict some of the opinions of the Imaams, is to be in total opposition to the position taken by the Imaams themselves. Moreover, the rejection of reliable Hadeeths is in opposition to Allaah and His messenger214 as is evident in Allaah’s statement in the Qur’aan to His Prophet (s.w.),

برای مثال، امام محمد بن الحسن د امام مالک د کتاب الموطأ په روایت کې په شاوخوا ۲۰ مختلفو حکمونو کې خپل استاد امام ابوحنیفه سره مخالفت وکړ. له هغو جملې څخه یو داسې مثال دی چې امام محمد وویل: «ابوحنیفه د استسقاء لپاره کومه مشروع نماښځه نه لیده، خو زما په نظر امام باید خلکو ته د استسقاء لپاره دوه رکعته نماښځه ورکړي، دعا وکړي او خپله چادر واړوي.» بل مثال د نیکه میراث دی کله چې د مړي پلار هم مړ وي. ابویوسف او محمد دواړو د ابوحنیفه نظر رد کړ او د نورو درې امامانو قول ومنلو، چې نیکه ته د میراث شپږمه برخه ورکول کیږي، هغه برخه چې پلار ته به ورکول کېدله که هغه ژوندی وای.

For example, Imaam Muhammad ibn al-Hasan in his narration of Imaam Maalik’s book, al-Muwatta, contradicted his teacher Imaam Abu Haneefah in about 20 different rulings. Among them was the following case in which Imaam Muhammad said, “Abu Haneefah did not feel that there was any ordained Salaah (prayer) for Istisqaa, 216 but in my opinion, the Imaam should lead the people in two units of Salaah, (for Istisqaa) make a Du’aa217 and reverse his cloak,”218 Another example is that of the inheritance of the grandfather if the father of the dead person is also dead. Abu Yoosuf and Muhammad both rejected Abu Haneefah’s position and joined the position of the other three Imaams, giving the grandfather a sixth of the inheritance which would have gone to the father were he alive.

عِصَام بن یوسف البلخی، چې د امام محمد بن الحسن شاگرد او د ابو یوسف نږدې پیروی کوونکی و، ډیری داسې فتوې یې ورکولې چې د ابو حنیفه او د هغه دواړو ملګرو له فتوو سره توپیر درلود، ځکه چې دوی د ځینو هغو دلیلونو څخه خبر نه وو چې وروسته ورته برابر شول.219 د بیلګې په توګه، هغه به د رکوع څخه مخکې او وروسته (په لمانځه کې د رکوع کولو په وخت) خپلې لاسونه پورته کول،220 لکه څنګه چې په صحیح حدیثونو کې د ډېرو صحابه‌ګانو له لارې راغلي دي، سره لدې چې د هغه مذهب درې اصلي امامان بل ډول حکم کړی و.

‘Isaam Ibn Yoosuf al-Balakhee, who was a student of Imaam Muhammad ibn al-Hasan and a close follower of Abu Yoosuf, used to make a lot of rulings which differed from those of Abu Haneefah and his two companions, because the latter were not aware of certain evidence which later became available to him.219 For example, he used to raise his hands before and after Rukoo’ (bowing in Salaah),220as described in authentic Hadeeths by host of Sahaabah, even though the three main Imaams of his Madh-hab ruled otherwise.

الله تعالیٰ هغه کسان هم خبردار کړل چې د خپل رسول ﷺ سنت رد کوي، او فرمایي:

Allaah also went on to warn those who reject the Sunnah of His Prophet (s.w.), saying,

په دې سره سره، د تقلید منع کول دا معنا نه لري چې هرڅوک باید هر کار کولو دمخه سرچینو ته مراجعه وکړي، او نه دا معنا لري چې د پخوانیو عالمانو ټول کار باید رد یا نظر انداز شي، ځکه دا کار عملي نه و او په ډیرو حالاتو کې ناممکن هم وي. خو دا معنا لري چې هغه کسان چې د اسلامي علومو په مختلفو څانګو کې کافي پوهه لري، باید د ټولو عالمانو نظرونو او سرچینو ته له کومې ډارې پرته وګوري، د دوی د مذهب په پام کې نه نیولو سره. یو عالم باید په علم لټولو کې پراخه ذهنیت ولري، که نه نو د هغه فیصلې احتمال لري چې متعصبانه او فرقه ییزې وي. راځئ هیر نه کړو چې حتی په سرچینو کې لټون کولو سره هم هغه باید د پخوانیو عالمانو لویو کتابونو ته په یوه ډول یا بل ډول تکیه وکړي. په فقه کې بشپړ خپلواک فکر ناممکن دی او د هغه د ترلاسه کولو هڅې ناوړه دي، ځکه دا کار د انحراف او بدعت لامل کیږي. په هر ځانګړي موضوع کې ریښتینی عالم احتمال لري چې یا د پخوانیو عالمانو له یو یا بل حکم پیروي وکړي، یا د هغوی له استنباطاتو څخه خپل حکم استخراج کړي. په دې ډول هغه به مستقیم یا غیر مستقیم د پخوانیو امامانو یوه پیروي کوي. خو دا ډول پیروي د تقلید (کورې او تعصبي پیروي) په توګه نه ګڼل کیږي، چې موږ ښودلې ده چې امامانو یې په ټکي ټکي منع کړې ده. دا ډول پیروي اتباع بلل کیږي، چیرته چې باوري حدیثونه د ټولو نظرونو په پرتله لومړیتوب لري، یا لکه څنګه چې ابوحنیفه او الشافعي دواړو وویل: «که حدیث صحیح وموند شو، نو هغه زما مذهب دی».

Nevertheless, the prohibition of Taqleed does not mean that everyone must return to the sources before doing anything and it does not mean that all the work of the earlier scholars should be rejected or neglected, for that would be impractical and in most cases impossible. It does, however, mean that those who have sufficient knowledge of the various branches of Islamic sciences should not hesitate to took at the sources as well as the opinions of all the scholars, regardless of their Madh-hab. A scholar should be openminded in his search for knowledge otherwise his rulings are likely to be biased and sectarian. Let us not forget that even in searching through the sources he is obliged to rely on the great works of the earlier scholars in one way or another. In Fiqh, totally independent thought is impossible and efforts to achieve it undesirable, as it tends to lead to deviation and heresy. On any particular issue the true scholar is likely to either follow a ruling of one or another of the early scholars, or deduce his ruling from one of their deductions. In so dong, he will be following one of the early Imaams directly or indirectly. However, this form of following is not to be considered Taqleed, (blind rigid imitation), which we have shown was forbidden categorically by the Imaams. This form is called Ittibaa’ wherein reliable Hadeeths take precedence over all opinions, or as both Abu Haneefah and ash-Shaafi’ee said, “If the Hadeeth is found to be Saheeh, it is my Madh-hab”.

واضح ده چې د مسلمانانو لويه اکثریت به د علم د کمښت له امله سرچینو ته د رجوع کولو توان نه لري، نو دوی به مجبور وي چې د خپل توان په اندازه اتباع وکړي. ډیری کسان کولی شي د هغو حدیثونو په اړه پوهه ترلاسه کړي چې پورې اړه لري، دې ته چې هغه احکام چې ورکول کیږي د هغو بنسټ په اړه پوښتنې وکړي او د حدیث کتابونه ولولي. هیڅ حقیقي عالم باید د داسې پوښتنو څخه، که چیرې په ادب سره وشي، خپه نشي. همداراز، که عوام د ځوابونو لټون د کتابونو څخه کوي، نو باید هڅه وکړي هغه کتابونه وټاکي چې د مختلفو احکامو سره یوځای توضیحات او دلیلونه یادوي، او هغه کتابونه چې بې طرفه وي او له تعصب (فرقه واري) څخه پاک وي. که داسې کتابونه په اسانۍ سره ونه موندل شي، نو بیا هم دوی کولی شي د یوې مذهب د کتابونو پر یوازې کیدو محدود نه شي او په دې ډول تقلید څخه ځان وساتي. تر هغه وخته چې دوی چمتو وي چې سنت پیروي وکړي، کله چې هغه دوی ته وړاندې کیږي، پرته له دې چې هغه په کوم مذهب کې موندل کیږي، دوی په حقیقت کې اتباع عملي کوي، نه تقلید.

1. ډیری مسلمانان دا حقیقت نه پوهیږي چې د مذهب (تقلید) کورلی پیروي د مذهب د بنسټ ایښودونکو د موقف او تعلیماتو سره په بشپړ ډول مخالف ده.

1. Most Muslims are unaware of the fact that blind following of a Madh-hab (Taqleed is diametrically opposed to the position and teachings of the founders of the Madh-habs.

۲۔ ټول امامان او د هغوی شاګردان د دې څرګند موقف درلودونکي وو چې د هغوی د نظرونو کورکورانه پیروي ناسمه ده۔ پرځای یې دوی په بار بار ډول د لومړني سرچینو، یعنې قرآن کریم او سنت ته د مراجعې اهمیت ټینګار کاوه، چې د شرعي حکمونو اساس دي۔

2. All of the Imaams and their students were on record as being opposed to the blind following of their opinions. Instead they repeatedly emphasized the importance of referring to the primary sources, the Qur’aan and the Sunnah, as the basis of legal rulings.

۳. ائمه او د هغوی شاګردان په دوام سره په دې حقیقت ټینګار کاوه چې د هغوی حکمونه د غلطۍ احتمال لري.

3. The Imaams and their students continuously emphasized the fact that their rulings were subject to error.

٤۔ امامانو د خپلو شخصي رایو پر ځای صحیحو حدیثونو ته لومړیتوب ورکړ۔ کله چې د ځینو صحیحو حدیثونو په اړه امامانو ته معلومات نه وو رسیدلي، نو د هغوی شاګردانو وروسته د دغو حدیثونو پر بنسټ د امامانو ځینې پخوانۍ فتوې بدلې کړې۔

4. Authentic Hadeeths were given precedence by the Imaams over their own opinions. On the basis of authentic Hadeeths not available to the Imaams, their students later overruled several rulings previously made by the Imaams.

۵. د یوه مذهب نظر د صحیح حدیث پر ځای ترجیح ورکول د شرک سرحد ته نږدې دی، ځکه ترجیح ورکول د الله تعالیٰ او د هغه د غوره شوي رسول ﷺ سره د وفاداری د حق سره ټکر کوي۔

5. Giving preference to the opinion of a Madh-hab over an authentic Hadeeth borders on Shirk since preference contravenes the allegiance owed to Allaah and His chosed messenger.

۶۔ ټول مسلمانان په دې پابند دي چې د لومړنیو علماوو احکامو ته په دلیل سره تابعداري وکړي (اتباع)، ترڅو د اسلام هغه پاک اصلي صفا وساتل شي چې نبي ﷺ ته نازل شوه او د هغه صحابه کرامو ته رسیدلې وه۔

6. All Muslims are repaired to follow with reason (Ittibaa’) the rulings of the early scholars in order to preserve the pristine purity of Islaam as revealed to the Prophet (s.w.) and conveyed to his companions.