دې مذہب بنسټ ایښودونکی عالم، مالک بن انس بن عامر، په ۷۱۷ م کال مدینه منورې کې زېږېدلی و. د هغه نیکه عامر د مدینې له لوی صحابه‌و څخه و۔ مالک د زهري له لاسه حدیث زده کړ، چې د خپل زمانې تر ټولو لوی محدث و، او همدارنګه د لوی محدث ناف‌ع له لاسه، چې د صحابي عبدالله بن عمر آزاد کړی غلام و۔

The founding scholar of this Madh-hab, Maalik ibn Anas ibn ‘Aamir, was born in Madeenah in the year 717 CE. His grandfather, ‘Aamir, was among the major Sahaabah of Madeenah. Maalik studied Hadeeth under az-Zuhree who was the greatest Hadeeth scholar of his time as well as under the great Hadeeth narrator, Naari’, the freed slave of the Sahaabee ‘Abdullah ibn ‘Umar.

مالک صرف حج کے لیے مدینہ سے باہر سفر کرتے تھے، اس لیے وہ بڑی حد تک مدینہ میں موجود علم پر ہی اکتفا کرتے رہے۔ سنہ 764ء میں مدینہ کے امیر کے حکم پر انہیں سخت مار پڑی، کیونکہ انہوں نے یہ فتویٰ دیا تھا کہ جبری طلاق باطل ہے۔ یہ فتویٰ عباسی حکمرانوں کے اس معمول کے خلاف تھا کہ عوام سے لی جانے والی بیعت کے حلف میں یہ شرط شامل کی جاتی تھی کہ جو کوئی یہ عہد توڑے گا اس کی بیوی خود بخود طلاق یافتہ ہو جائے گی۔ مالک کو باندھ کر اس قدر پیٹا گیا کہ ان کے بازو شدید زخمی ہو گئے، یہاں تک کہ وہ نماز میں ہاتھ سینے پر باندھنے کے قابل نہ رہے، اور بعض روایات کے مطابق اسی سبب سے انہوں نے نماز میں ہاتھ پہلو میں چھوڑنے کا طریقہ اختیار کیا۔

Maalik’s only journeys outside of Madeenah were for Hajj, and thus he largely limited himself to the knowledge available in Madeenah. He was severely beaten in the year 764 CE by the order of the Ameer of Madeenah, because he made a legal ruling that forced divorce was invalid. This ruling opposed the ‘Abbaasid rulers’ practice of adding in the oath of allegiance given to them by the masses the clause that whoever broke the oath was automatically divorced. Maalik was tied and beaten until his arms became severely damaged to such a degree that he became unable to clasp them on his chest in Salaah and thus he began the practice of praying with his hands at his sides according to some reports.

امام مالک مدینہ میں چالیس سال تک حدیث کی تدریس کرتے رہے اور انہوں نے ایک کتاب مرتب کی جس میں رسول اللہ ﷺ کی احادیث اور صحابہ و تابعین کے آثار جمع تھے، اور اس کا نام الموطأ (روندی ہوئی راہ) رکھا۔ انہوں نے احادیث کی یہ تالیف عباسی خلیفہ ابو جعفر المنصور (754-775ء) کی درخواست پر شروع کی، جو ایک ایسا جامع فقہی ضابطہ چاہتے تھے جو رسول اللہ ﷺ کی سنت پر مبنی ہو اور جسے ان کی پوری سلطنت میں یکساں طور پر نافذ کیا جا سکے۔ لیکن کتاب مکمل ہونے کے بعد امام مالک نے اسے لوگوں پر زبردستی مسلط کرنے سے انکار کر دیا، اور اس بات کی طرف توجہ دلائی کہ صحابہ کرام اسلامی سلطنت میں پھیل گئے تھے اور وہ اپنے ساتھ سنت کے دوسرے حصے بھی لے گئے تھے، جنہیں بھی پوری ریاست میں نافذ کیے جانے والے قوانین میں پیش نظر رکھنا ضروری تھا۔ خلیفہ ہارون الرشید (768-809ء) نے بھی امام سے یہی درخواست کی، لیکن انہوں نے اسے بھی رد کر دیا۔ امام مالک اپنے جائے پیدائش کے شہر میں سن 801ء میں، تراسی سال کی معزز عمر میں وفات پا گئے۔133

Imaam Maalik continued to teach Hadeeth in Madeenah over a period of forty years and he managed to compile a book containing Hadeeths of the Prophet (s.w.) and Athars of the Sahaabah and their successors which he named al-Muwatta’ (the Beaten Path). He began his compilation of Hadeeths at the request of the ‘Abbaasid caliph, Abu Ja’far al-Mansoor, (754-775 CE) who wanted a comprehensive code of law based on the Prophet’s (s.w.) Sunnah which could be applied uniformly throughout his realm. But, on its completion, Maalik refused to have it forced on the people pointing out that the Sahaabah had scattered throughout the Islamic empire and had taken with them other parts of the Sunnah which also had to be considered in any laws imposed throughout the state. Caliph Haaroon arRasheed (768-809 CE) also made the same request of the Imaam, but he was also turned down. Imaam Maalik died in the city of his birth in the year 801 CE at the venerable age of 83.133

امام مالک د تدریس طریقه د حدیثونو په روایت او د هغو د معنا په بحث باندې ولاړه وه، د هغه ورځې د ستونزو په رڼا کې. هغه یا خپلو شاګردانو ته د اسلامي فقهې په مختلفو موضوعاتو کې احادیث او آثار (د صحابه کرامو اقوال) روایت کول او بیا د هغو مفهومونه بحث کول، یا د هغو سیمو د ستونزو په اړه پوښتنه کوله چې له هغې څخه د هغه شاګردان راځي، او بیا داسې احادیث یا آثار بیانول چې د هغو د حل لپاره کارول کیدای شي.

Imaam Maalik’s method of teaching was based on the narration of Hadeeths and the discussion of their meanings in the context of problems of that day. He would either narrate to his students Hadeeths and Athars (statements of the Sahaabah) on various topics of Islamic law then discuss their implications, or he would inquire about problems which had arisen in the areas from whence his students came, then narrate appropriate Hadeeths or Athars which could be used to solve them.

امام مالک رحمه الله د الموطا له بشپیدو وروسته، خپلو شاګردانو ته به یې هغه د خپل مذهب د ټولو خبرو په توګه روایت کاوه، خو کله چې نوې معلومات ورته رسیدل، نو هغه کې به یې لږ زیاتول یا کمول. هغه د فرضي او تصوراتي فقه څخه سخت ډډه کوله، او له همدې امله د هغه مکتب او پیروان د اهل الحدیث (د حدیث خاوندان) په نوم یادېدل.

After Maalik completed al-Muwatta’, he used to narrate it to his students as the sum total of his Madh-hab, but would add or subtract from it slightly, whenever new information reached him. He used to strictly avoid speculation and hypothetical Fiqh and thus his school and its followers were reffered to as the people of Hadeeth (Ahl al-Hadeeth).

امام مالک اسلامی فقہ کو درج ذیل مآخذ سے استنباط کرتے تھے، جو اپنی اہمیت کی ترتیب کے مطابق لکھے گئے ہیں۔

Imaam Maalik deduced Islamic law from the following sources which are listed in the order of their importance.

لکه د نورو ټولو امامانو په شان، مالک هم قرآن کریم د اسلامي قانون اصلي سرچینه ګڼله او په کارولو کې یې د هغه د پلي کولو لپاره هیڅ ډول مخکېنۍ شرطونه نه ایښودل.

Like all the other Iaams, Maalik considered the Qur’aan to be the primary source of Islamic law and utlized it without laying any pre-conditions for its applications.

امام مالک سنت کو اسلامی قانون کا دوسرا اہم ترین ماخذ سمجھتے تھے، لیکن ابوحنیفہ کی طرح انہوں نے اس کے استعمال پر کچھ پابندیاں بھی عائد کیں۔ اگر کوئی حدیث مدینہ والوں کے معمول کے مطابق عمل سے متصادم ہوتی تو وہ اسے رد کر دیتے۔ تاہم، وہ اس پر اصرار نہیں کرتے تھے کہ حدیث مشہور (معروف) ہو۔

The Sunnah was used by Imaam Maalik as the second most important source of Islamic law, but, like Abu Haneefah, he put some restrictions on its use. If a Hadeeth were contradicted by the customary practice of the Madeenites, he rejected it. He did not, however, insist that a Hadeeth be Mash-hoor (well-known)

له دې څخه مخکې چې دا اصول لکه څنګه چې ابوحنیفه کار ترې اخیستی، پلي شي، هغه (یعنې امام احمد) د هغه هر حدیث څخه کار اخیستی چې ده ته روایت شوی وای، تر دې پورې چې د هغې هیڅ راوي دروغجن یا له ډېر ضعیف حافظې څخه نه وای.

before it could be applied as Abu Haneefah did. Instead he used any Hadeeth that was narrated to him as long as none of the narrators were known liars or extremely weak memorizers.

امام مالک دا دې استدلال کاوه چې ځکه ډیری مدنیان د صحابه کرامو مستقیم اولاد وو، او مدینه هغه ځای و چیرې چې پیغمبر (ﷺ) خپل ژوند وروستې لس کاله تېر کړل، نو هغه کارونه چې ټولو مدنیانو ته عام وو، باید یا اجازه شوي وي یا د خود پیغمبر (ﷺ) له خوا یې هڅونه شوې وي. په دې ترتیب امام مالک د مدنیانو عام عملونه د یوې ډیرې معتبرې سنت په توګه منل، هغه سنت چې په ویناوو کې نه، بلکې په عملونو کې روایت شوی وي۔134

Imaam Maalik reasoned that since many of the Madeenites were direct descendants of the Sahaabah and Madeenah was where the Prophet (s.w.) spent the last ten years of his life, practices common to all Madeenites must have been allowed, if not encouraged by the Prophet (s.w.) himself. Thus, Imaam Maalik regarded common Madeenite practices as a form of highly authentic Sunnah narrated in deeds rather than words.134

مالک هم مانند ابوحنیفه، اجماع صحابه را و همچنین اجماع علمای بعدی را، به عنوان سومین منبع مهم شریعت اسلامی به شمار می‌آورد۔ Note: the rules require Pashto, so the correct output is: مالک هم مانند ابوحنیفه، اجماعِ صحابه، همچنین اجماعِ علمای بعدی را، به‌عنوان سومین منبع مهم فقه اسلامی به شمار می‌آورد۔

Maalik like Abu Haneefah considered the Ijmaa’ of the Sahaabah, as well as that of later scholars, as the third most important source of Islamic law.

امام مالک د صحابه کرامو نظریات، که دوی سره توافق وی یا سره اختلاف، پوره اهمیت ورکړ او هغه یې په خپل حدیث کتاب «موطأ» کې راوړل. خو د صحابه کرامو اجماع (متفقه رأی) د هغوی د انفرادي نظریاتو په پرتله مقدم وه. او چیرې چې اجماع نه وه، نو د صحابه کرامو انفرادي نظریات د امام مالک په خپل نظر باندې مقدم ګڼل کېدل.

Imaam Maalik gave full weight to the opinions of the Sahaabha, whether they were conflicting or in agreement, and included them in his book of Hadeeth, al-Muwatta’. However, the consensus of the Sahaabah was given precedence over individual opinions of the Sahaabah. Where there was no consensus, their individual opinions were given precedence over his own opinion.

مالک د هغو مسئلو په اړه چې په مخکې ذکر شوو سرچینو کې نه وې راغلې، خپل استنباطي استدلال کاراوه. په دې هم سره، هغه د دې ډول استدلال د ذاتي اړخ له امله ډیر محتاط و.

Maalik used to apply his own deductive reasoning on matters not covered by the previously mentioned sources. However, he was very cautious about doing so because of the subectivity of such forms of reasoning.

امام مالک هم د مدینې د ځینو خلکو په منفرده عملونو باندې یو څه وزن ورکاوه، که چیرې هغه د معلومو احادیثو سره په تضاد کې نه وای. هغه دا استدلال کاوه چې داسې دودونه، که څه هم یوازې په ځینو ځایونو کې پیښ شوي، نو باید له پخوانیو نسلونو څخه رانیول شوي وي او د صحابه کرامو یا حتی د پیغمبر ﷺ له خوا تصویب شوي وي.

Imaam Maalik also gave some weight to isolated practices found among a few people of Madeenah so long as they were not in contradiction to known Hadeeths. He reasoned that such customs, though occurring only in isolated instances, must also have been handed down from earlier generations and sanctioned by the Sahaabah or even the prophet (s.w.) himself.

ابو حنیفه کے وضع کردہ استحسان کے اصول کو امام مالک اور ان کے شاگردوں نے بھی اپنایا، البتہ انہوں نے اس کو استصلاح کا نام دیا، جس کا مطلب ہے زیادہ مناسب چیز کی تلاش کرنا۔ یہ ان امور سے متعلق ہے جو انسانی فلاح کے لیے ہیں مگر جن پر شریعت نے خاص طور پر غور نہیں کیا۔ استصلاح کی ایک مثال حضرت علی کا وہ فیصلہ ہے کہ قتل میں شریک پورا گروہ مجرم ہے، اگرچہ عملاً قتل کا فعل ان میں سے صرف ایک شخص نے انجام دیا تھا۔ ایک اور مثال یہ ہے کہ مسلمان حکمران کو، ریاست کے مفاد کا تقاضا ہو تو، امیروں سے زکوٰۃ کے سوا دوسرے محاصل وصول کرنے کا حق حاصل ہے، جبکہ شریعت میں صرف زکوٰۃ ہی متعین کی گئی ہے۔ امام مالک نے استصلاح کے اصول کو اس لیے بھی اختیار کیا کہ وہ قیاس کے ذریعے اخذ کیے گئے احکام کی نسبت ان ضروریات کے زیادہ موافق احکام نکال سکیں جو موجودہ حالات سے پیدا ہوتی ہیں۔

The principle of Istihsaan developed by Abu Haneefah was also applied by Maalik and his students except that they called it by the name Istislaah which means seeking that which is more suitable. It deals with things which are for human welfare but have not been specifically considered by the Sharee’ah. An exaple of Istislaah is found in Caliph ‘Alee’s ruling that a whole group of people who took part in a murder were guilty even though only one of the group had actually committed the act of murder. Another example is the right of a Muslim leader to collect taxes from the rich other than Zakaah if the interest of the state demands it, whereas in Sharee’ah only Zakaah has been specified. Imaam Maalik also applied the principle of Istislaah to deduce laws more in keeping with needs which arose from current situations than those deduced by Qiyaas.

لکه د ابوحنیفه په څیر، مالک هم د مسلمانانو په ټوله نړۍ کې د خلکو دودونه او ټولنیز عادتونه د ثانوي احکامو ممکنه سرچینې ګڼلې، تر دې پورې چې دا د شریعت نه لفظ او نه روح سره ټکر نه کوي.135

Like Abu Haneefah, Maalik considered the various customs and social havits of people throughout the Muslim world as possible sources of secondary laws as long as they did not contradict either the letter or the spirit of the Sharee’ah.135

په سوریه کې د دودیزې عادت له مخې، د مثال په توګه، د «دابة» کلمه د آس معنا ورکوي، پداسې حال کې چې په عربي ژبه کې د هغې عمومي معنا څلورپښو ځناور ده. له همدې امله، که په سوریه کې یو داسې تړون وشي چې تادیه یې د «دابة» په بڼه وي، نو په قانوني لحاظ به د هغې معنا آس وي، پداسې حال کې چې په نورو عربي هیوادونو کې دا باید په واضح ډول د آس په توګه تشریح شي.

According to custom in Syria, for example, the word Daabbah means a horse, whereas its general meaning in Arabic is four legged animal. Hence, a contract made in Syria requiring payment in the form of a Daabbah would legally mean a horse whereas elsewhere in the Arab world it would have to be more clearly defined as a horse.

د مالک د شاګردانو له جملې څخه چې وروسته یې خپل مذهب نه دی جوړ کړی، تر ټولو مشهور القاسم او ابن وهب دي۔

The most notable of Maalik’s students who did not later form their own Madh-habs were al-Qaasim and Ibn Wahb.

القاسم د مصر په ځمکه کې زېږېدلی و، خو مدينې ته سفر وکړ او هلته يې د خپل استاد او مربي په څنګ کې د شل کالو څخه ډېر موده علم زده کړ. هغه د مذهب د فقه په اړه يوه پراخه کتاب وليکه، چې حتی د مالک د "الموطأ" په وړاندې هم ځلاند شو، او نوم يې "المدونة" کېښود۔

Al-Qaasim was born in Egypt but travelled to Madeenah where he studied under his teacher and mentor for a period of more than twenty years. He wrote an extensive book on the Fiqh of the Madh-hab, eclipsing even al-Muwatta’ of Maalik himself and called it al-Mudawwanah.

ابن وهب هم د مصر څخه مدینې ته سفر وکړ ترڅو د امام مالک په محضر کې علم زده کړي. هغه د شرعي احکامو په استنباط کې داسې ځانګړتیا وښوده چې مالک هغ ته د «المفتي» لقب ورکړ، چې معنا یې د اسلامي قانون رسمي تشریح کونکی دی.

Ibn Wahb also travelled from Egypt to Madeenah in order to study under Imaam Maalik. He distinguished himself in th deduction of laws to such a degree that Maalik gave him the title of al-Muftee, which means the official expounderof Islamic law.

ابن وهب ته د مصر د قاضي د ټاکنې وړاندیز وشو، خو هغه دا دنده ونه منله ترڅو خپل بې طرفه علمي حیثیت وساتي.136

Ibn Wahb was offered an appointment as judge of Egypt, but turned it down in order to maintain his integrity as an independent scholar.136

مالک کے دوسرے مشہور شاگرد بھی تھے جو دوسرے مذاہب سے تعلق رکھتے تھے۔ Wait—the reply must be in Pashto, not Urdu. Corrected: مالک یو شاگرد درلودل چې نورو فقهي مذهبونو پورې تړاو درلود.

Maalik had other famous students from other madh-habs.

ځینو کسانو د مالک څخه زده شوي شیان په خپل مذهب کې بدل کړل، لکه محمد الشیباني چې د ابو حنیفې له غوره شاګردانو څخه و. نور داسې وو چې د مالک تعلیمات د نورو عالمانو له تعلیماتو سره یوځای کړل او خپل مذهب یې جوړ کړ، لکه محمد بن ادریس الشافعي چې د امام مالک سره ډیرې کلونه زده کړه وکړه او همدارنګه د ابو حنیفې د شاګرد محمد الشیباني سره یې هم علم زده کړ.

Some of them modified their own Madh-habs based on what they learnt from Maalik, for example, Muhammad ash-Shaybaanee who was among the foremost students of Abu Haneefah. There were others who developed their own Madh-habs by combining Maalik’s teachings with that of others, for example Muhammad ibn Idrees ash-Shaafi’ee who studied for many years under Imaam Maalik as well as under Abu Haneefah’s student Muhammad as-Shaybaanee.

په نن ورځ د دې مذهب پیروان بیشتره د بالا مصر، سوډان، شمالي افریقا (تونس، الجزایر او مراکش)، لویدیځه افریقا (مالي، نایجیریا، چاډ او نور) او د عربي خلیج هیوادونو (کویت، قطر او بحرین) کې موندل کیږي.

Today, the followers of this Madh-hab are found mostly in Upper Egypt, Sudan, North Africa (Tunisia, Algeria and Morocco), West Africa (Mali, Nigeria, Chad, etc) and the Arabian Gulf states (Kuwait, Qatar, and Bahrain).