قرآن کریم د اسلامي قانون اولین سرچینه وه، او د هغه آیتونه په متفقه توګه صحیح او معتبر منل شوي. په تفسیر کې مګر د هغې ځینو آیتونو په تفسیر کې ځینې اختلافات موجود وو.

The Qur’aan was the first source of law and its passages were accepted unanimously as being authentic. However, there were some differences of opinion in interpretation of some of its passages.

د پیغمبر ﷺ احادیث د قرآن کریم وروسته دویم درجه لرونکي دي.

Hadeeths of the Prophet (s.w.) wee next in importance.

خو علماء د دې قبلولو او تطبیق لپاره مختلف شرطونه ټاکلي دي۔

However, scholars for their acceptance and application set various conditions.

د صحابه کرامو رائے، خواه په ډله ییز ډول وي که انفرادي، د شریعت د احکامو دریم مهم منبع په توګه ګڼل کیده.

The opinion of the Sahaabah either as a group or individually was considered the third most important source of law.

دا سرچینه د صحابه کرامو د نظریاتو له مخې دوه برخو ته وویشل شوه.

This source was divided into two parts according to the positions taken by the Sahaabah.

(a) که دوی یو رائے باندې متفق وي، نو دې ته اجماع وېل کېده.

(a) If they were united on an opinion it was referred to as Ijmaa’.

(ب) که چیرې د یوې مسئلې په اړه د دوی مختلف نظرونه وو، نو هر نظر ته "رأی" (شخصي نظر) ویل کیده.

(b) If they had different opinions on a single issue, each opinion was referred to as a Ra’i (personal opinion)

اجتهاد چې د قرآن، سنت یا اجماع په موندل شوو دلایلو ولاړ وي، د اهمیت له مخې بل ځای نیسي. د استدلال طریقه د قیاس په نوم د یوې ډول منطقي استنباط څخه وه. د قیاس یوه بیلگه د کنډرې (مارجوانا) منع کول دي، چې د پیغمبر ﷺ په دې قول ولاړ دي: «هر مست کوونکی شی خمر دی، او هر ډول خمر حرام دی۔» ځکه چې کنډره د نشې پیدا کولو اغیز لري، نو دا کیدای شي د خمر په توګه وګڼل شي، او په دې ډول حرام (منع شوې) ده۔

Ijtihaad based on evidence found either in the Qur’aan, the Sunnah or Ijmaa’ was next in order of importance. The method of reasoning used was a form of analogical deduction called Qiyaas. An example of Qiyaas is the prohibition of marijuana based on the Prophet’s statement: “Every intoxicant is Khamr and every form of Khamr is Haraam.”124 Since Marijuana has as intoxicating effect it can be classified as Khamr and thus Haraam (prohibited).

دا اصل د قیاس پر بنسټ ټاکل شوي نظر پر هغه نظر د ترجیح لرونکی دی چې د حالاتو د اړتیا پر بنسټ ټاکل شوی وي. دا اصل، چې په مختلفو نومونو یادیږي، د ډیرو مذهبونو عالمانو کارولی دی (لکه استصلاح). د استحسان یوه بیلګه د هغه قرارداد په درملنه کې لیدل کیږي چې د یوې توکي جوړولو او پلورلو لپاره وي.

This principle involves the preference of an opinion based on a circumstantial need over an opinion based on Qiyaas. This principle, referred to by various names, scholars of most schools of thought used (e.g. Istislaah). An application of Istihsaan is seen in the treatment of a contract for the manufacture and salw of as item.

په قیاس سره، د پیغمبر ﷺ د دې قول له مخې: «څوک چې خواړه پلوري، تر هغه پورې يې ونه پلوري چې هغه په خپل ملکيت کې ونه لري»، دا ډول قراردادونه باطل دي، ځکه چې په قرارداد کې شی په دې وخت کې موجود نه وي. په دې سره سره، چې دا ډول قراردادونه د خلکو په منځ کې عمومي منل شوي دي او د دې ډول قراردادونو اړتیا ښکاره ده، نو د قیاس حکم پريښودل شو او قراردادونه د استحسان په اصل سره جواز وموندل.

According to Qiyaas, based on the Prophet’s statement, “Whoever sells food should not do so until he has in his own possession”,125 contracts of this type are invalid, since the item is nonexistent at the time of the contract. However, since such contracts have been universally accepted by people and the need for such contracts is obvious, the ruling by Qiyaas was dropped and the contracts were allowed, based on the principle of preference (Istihsaan).

په یوه سیمه کې محلي دودونه د قانون د سرچینې په توګه منل کېدل، تر هغو چې د اسلامي قانون له هېڅ اصل سره ټکر نه کړي؛ د مثال په توګه د واده د مهر (ډالۍ) په ورکولو پورې اړوند محلي دودونه. مهر د اسلامي قانون له مخې باید د واده په تړون کې موافقه شي، خو د ورکولو لپاره کوم ټاکلی وخت نشته. د مصریانو او نورو سیمو دود دا دی چې د مهر یوه برخه، چې "مقدّم" بلل کېږي، باید د واده د مراسمو دمخه ورکړل شي، پاتې برخه چې "مؤخّر" بلل کېږي، یوازې د مرګ یا طلاق په پېښه کې ورکول کېږي، هغه چې لومړی پیښ شي.126 د عُرف بله بېلگه د کرایې په دودونو کې لیدل کېږي.

Local customs were accepted as a source of law in a given region as long as they did not contradict any of the principles of Islamic law; for example local marriage customs concerning dowry’ payment. The dowry (Mahr) according to Islamic law, must be agreed upon as part of the marriage contract but it has no set time to be paid. It is the custom of Egyptians as well as others that a portion of it called the Muqaddam must be paid before the marriage ceremony while the reminder called the Mu’akhkhar is only required to be paid in the case of death or divorce, according to whichever occurs first.126 Another example of ‘Urf can be seen in rental customs.

اسلامي فقه د پیرلیک په ورکولو مخکې د پلورل شوي شي بشپړ سپارل اړین نه بولي. په هرصورت، دا د عرف او دودیزه کړنه ده چې کرایه د کرايه شوي ځای یا شي د موافقه شوې مودې له تېرېدو مخکې ورکول کېږي.

Islamic law does not require the payment of a price until the thing being sold has been delivered completely. However, it is the accepted custom that rent is paid before the rented place or object has been used for the agreed time period.

اگرچه دا تنظیم او طبقه بندي عمل، په ډیره برخه کې یو مثبت پرمختګ و؛ مګر کله چې دا د ډلبندۍ د غالبو رجحاناتو سره یو ځای شو، نو د مذهبونو ترمنځ واټنونه نور هم زیات شول۔ همدارنګه، موږ وینو چې د ورته اصل لپاره په اصطلاحاتو کې معمولي توپیرونه د اختلاف او مخالفت سرچینې شوي۔ مثال په توګه، د مالکي مذهب د حنفي مذهب د استحسان اصل نامنل شوی وباله، خو په ورته اصل یې د مصالح مرسلہ په نوم عمل وکړ۔

Although this process of organization and classification was, for the most part, positive development; nevertheless, when coupled with the prevailing trends toward factionalism, it served to further widen the gaps between the Madh-habs. Thus, we find slight variations in the terminology given to the same principle become sources of friction and opposition. For example, the Maalikee Madhhab considered the Hanafee principle of Istihsaan unacceptable yetapplied the same principle under the name Masaalih Mursalah.

په داسې حال کې چې د شافعي مذهب دواړه دې اصطلاحونو ته مخ نه وراړاوه، او ورته اصل يې د استصحاب په نوم ياد کړ.

While the Shaafi’ee Madh-hab rejected both these terms and applied a similar principle calling it Istis-haab.

1. فقہ د دې دورې په ترڅ کې د یوې خپلواکې اسلامي علم په توګه ځانګړې بڼه غوره کړه.

1. Fiqh took on a definite shape as an independent Islamic science during this period.

د اموی دور په وروستیو برخو کې ښکاره شوي ډیر مذهبونه وده وکړه، او د عباسي دولت په ټولو سیمو کې د علمي مرکزونو شمېر د دولتي ملاتړ له امله زیات شو.

2. The many Madh-habs which had appeared in the latter part of the Umayyad period flourished and the centers of learning increased throughout the ‘Abbaasid state due to state patronage.

۳۔ د لومړي ځل لپاره د مختلفو مذهبونو فقه په لوی او منظم کچه په بریالیتوب سره راټوله شوه۔

3. For the first time the Fiqh of the various Madh-habs was successfully compiled on a large and systematic scale.

۴. فقه منظم شو او په دوو اصلي برخو ویشل شو: اصول (بنسټیز اصول) او فروع (فرعي اصول)، او د اسلامي شریعت اصلي سرچینې په واضح ډول تعریف او په درجو ویشل شوې.

4. Fiqh became organized and divided into two main segments: Usool (fundamental principles) and Furoo’ (secondary principles) and the main sources of Islamic law were clearly defined and graded.

۵۔ د دې مرحلې په پای کې سنت په بشپړ ډول هم د حدیث په کتابونو کې راټول او ثبت شو۔

5. The Sunnah in its entirety was also collected and tecorded in books of Hadeeth by the end of this stage.

۶۔ د دې دورې په لومړۍ نیمایي کې، مذهبونه د خپلو بنسټ ایښودونکو امامانو په لارښوونه کې، د نظرونو په تبادله کې ډیره زیاته ډېره وخت بوخت وو۔ خو د زدهکوونکو دوهم نسل تر لاسه، هغه سختوالی او هغه نرمښت ماتېدل، چې د لوی امامانو او د دوی څخه مخکې عالمانو دورې ځانګړتیا وه، رامنځته شو۔

6. During the first half of this period, the Madh-habs under the guidance of their founders continued to experience a great deal of mutual exchange of ideas. However, under the second generation of students, there was a trend toward rigidity and a breaking down of flexibility which characterized the period of the great Imaams and the scholars before them.