ابو حنیفہ اپنے شاگردوں کو اپنی آراء لکھنے سے منع کرتے تھے، کیونکہ وہ زیادہ تر قیاس پر مبنی ہوتی تھیں۔ البتہ وہ ان آراء کو مستثنیٰ قرار دیتے تھے جن پر ان کے تمام شاگرد گہرے بحث و مباحثے کے بعد متفق ہو جاتے تھے۔ ان کے شاگرد ابو یوسف روایت کرتے ہیں کہ امام نے ایک بار ان سے فرمایا: "افسوس ہو تم پر اے یعقوب! جو کچھ تم مجھ سے سنتے ہو سب نہ لکھو، کیونکہ ممکن ہے میں آج ایک رائے رکھوں اور کل اسے چھوڑ دوں، پھر کل ایک اور رائے رکھوں اور پرسوں اسے بھی چھوڑ دوں۔"199 امام کا یہ رویہ ان کے شاگردوں کو ان کی آراء کی اندھی پیروی سے بچاتا تھا اور ان میں اپنی رائے کے ساتھ ساتھ دوسروں کی رائے کا احترام پیدا کرتا تھا۔ امام ابو حنیفہ نے اپنی آراء اور ان کے شاگردوں کی آراء کی اندھی پیروی کے بارے میں بھی متعدد سخت بیانات دیے۔ درحقیقت انہوں نے کسی کو بھی ان کی آراء کی پیروی کرنے یا ان پر فتویٰ دینے سے سختی سے منع کیا، جب تک کہ ایسا شخص ان دلائل اور ان ماخذوں سے واقف نہ ہو جن سے انہوں نے اور ان کے شاگردوں نے استنباط کیا تھا۔ ان کے شاگرد زفر سے روایت ہے کہ امام نے فرمایا: "جو شخص میرے دلائل نہیں جانتا، اس کے لیے حرام ہے کہ میرے اقوال کے مطابق فتویٰ دے، کیونکہ ہم تو بس انسان ہیں، آج ایک بات کہہ سکتے ہیں اور کل اسے رد کر سکتے ہیں۔"200

Abu Haneefah used to discourage his students from recording his opinions, since they were often based on Qiyaas (analogical deduction). However, he made an exception of those opinions which were thoroughly debated and agreed upon by all his students. His student, Abu Yoosuf, reported that the Imaam once told him, “woe be on you, Ya’qoob. Do not write down all you hear from me, for surely I may hold an opinion today and leave it tomorrow, hold another tomorrow and leave it the day after.”199 This attitude of the Imaam kept his students from blind imitation of his views, and helped to develop in them a respect for their own opinions as well as that of others. Imaam Abu Haneefah also made many strong statements concerning the blind following of his opinions and those of his students. In fact he strictly forbade anyone from following their opinions or making legal rulings based on them unless such a person was familiar with the proofs which he and his students had used and the sources from whence they had deduced them. The Imaam was reported by his student Zufar to have said, “It is forbidden for anyone who does not know my proofs to make a ruling according to my statements, for verily we are only humans we may say something’s today and reject it tomorrow.”200

ابو حنیفہ تل ځان د خپلو محدودیتونو په اړه تل خبر و۔

Abu Haneefah was always aware of his limitations.

پدې ترتیب، هغه خپلو شاګردانو او ټولو هغو کسانو ته چې د اسلام په ژور پوهاوي څخه ګټه پورته کولای شوې، ټاکلې کړې وه چې د حق او باطل ترټولو لوړ معیار قرآن او سنت دي؛ هغه څه چې له دوی سره سم وو حق دي، او هغه څه چې سم نه وو باطل دي. د هغه شاګرد محمد بن الحسن روایت کړی چې هغه ویلي دي: «که ما داسې حکم کړی وي چې د الله کتاب یا د رسول الله ﷺ حدیث ته ضد وي، نو زما حکم رد کړئ.»201 همدارنګه ثبت شوي چې هغه دا خبره هم په ګوته کړې وه چې که څوک د هغه مذهب په هغه ډول تعقیبول غواړي لکه څنګه چې هغه یې اراده کړې وه، نو اصل دا دی چې صحیح حدیث ومنل شي. امام ابن عبدالبر روایت کړی چې امام ابوحنیفه ویلي دي: «که یو حدیث صحیح ثابت شي، نو هغه زما مذهب دی.»202

Accordingly, he defined for his students and all who would benefit from his deep understanding of Islaam that the ultimate criterion for right and wrong was the Qur’aan and the Sunnah; what was in accordance with them was right and what was not was wrong. His student, Muhammad ibn al-Hasan, reported that he said, “If I have made a ruling which contradicts Allaah’s book or the messenger’s (s.w.) Hadeeth, reject my ruling.”201 It is also recorded that the pointed out the fact that the principle to follow, if one wanted to follow his Madh-hab as he intended it to be followed, is the acceptance of sound Hadeeth. Imaam Ibn’ Abdul-Barr reported that Imaam Abu Haneefah said, “If a Hadeeth is found to be Saheeh (authentic), it is my Madh-hab.”202