په دې مرحله کې لويو مذهبونو شمېر څلورو ته راکم شو؛ درې لوی او یو کوچنی. په بله ویناسره، د لويو امامانو لکه الاوزاعي، سفیان ثوري، ابن ابي لیلی، ابو ثور او لیث بن سعد مذهبونه له مینځه لاړل او یوازې د ابو حنیفه، مالک، شافعي او احمد بن حنبل مذهبونه پاتې شول. وروسته دا اسلامي فقهي مکتبونه دومره غالب شول چې عام خلک هم هیر کړل چې نور مکتبونه هم شتون لري. هر یو مکتب ډیر ژر خپل ځانګړی ژوند او حرکت ترلاسه کړ، او د هغوی پیروانو خپل ځانونه د خپلو مذهبونو په نوم یادول پیل کړل. د بېلګې په توګه، الحسین بن مسعود البغوي، د فقهې کلاسیک کتاب "شرح السنة" لیکونکی، د شافعي مذهب له مخې شافعي بلل کېده.
During this stage, the number of major Madh-habs (schools of Islamic law) dwindled to four; three major and one minor. In order words , the Madh-habs of great Imaams like al-Awzaa’ee, Sufyaan ath-Thawree, Ibn Abee Laylaa, Abu Thawr and al-Layth ibn Sa’d had all disappeared leaving only the Madh-habs of Abu Haneefah, Maalik, ash-Shaafi’ee and Ahmad ibn Hambal. In time, these schools of Islamic legal thought became so predominant that the common people soon forgot that any other schools, even existed. Each of these schools soon took on a dynamism of its own and their followers started the practice of naming themselves after their respective Madh-habs. For example, al-Husayn ibn Mas’oud alBaghawee, author of the Fiqh classic, Sharh as-Sunnah, was Shaafi’ee after the Shaafi’ee Madh-hab.
په دې مرحله کې د هر مذهب علماوو د خپل مذهب د بنسټ ایښودونکو عالمانو ټول احکام وڅیړل، د هغوی د احکامو پر شا بنسټیز اصول یې استنباط کړل او هغه یې مدون کړل. دوی د هغو مسایلو په اړه محدود اجتهادونه هم وکړل چې بنسټ ایښودونکو عالمانو سره نه وو مخ شوي. په هرصورت، دا برخه ډېر ژر د فرضي فقه د پراخ استعمال له امله، چې هم په محکمو کې د بحثونو په ترڅ کې او هم له هغو بهر، ستړې شوه.
During this stage the scholars of each Madh-hab analysed all the rulings of their Madh-habs’ founding scholars, deduced the fundamental principles behind their rulings and codified them. They also made limited Ijtihaads on issues which the founders had not come across. However, this area soon became exhausted due to the widespread use of hypothetical Fiqh, in and outside of court debates.
بالآخر، د اجتہاد مطلق پر ځای د یوه ځانګړي مذہب د ثابتو اصولو پر بنسټ اجتہاد غوره وګنل شو.
Ultimately independent Ijtihaad was discarded in favor of Ijtihaad based upon the established principles of a particular Madh-hab.
اجتهاد مذہبی، جیسا کہ اس نئے طرزِ استدلال کو جانا گیا، نئے مسائل کے لیے احکام کے استنباط پر مبنی تھا۔ اس دور کے علماء بعض اوقات اپنے مذاہب کے بانیوں سے فروع (ثانوی اصولوں) کے بارے میں اختلاف کرتے تھے، لیکن اصول (بنیادی اصولوں) کے بارے میں شاذ ہی اختلاف کرتے تھے۔
Ijtihaad Madh-habee, as this new form of reasoning came to be known, was based on the deduction of laws for new issues according to the scholars of this period sometimes differed with the founders of their Madh-habs with respect to the Furoo’ (secondary principles), but rarely with regard to the Usool (fundamental principles).
مذہبی مکاتبِ فکر کے علماء نے ترجیح کے اصول سے بھی کام لیا، جس میں کسی مذہب کے اندر ایک ہی مسئلے پر علماء کی بعض آراء کو اسی مذہب کی دوسری آراء پر ترجیح دی جاتی تھی۔ کسی مکتب کے اندر ایک ہی مسئلے میں اختلافِ رائے اس وقت پیدا ہوا جب بانی علماء اور ان کے شاگردوں نے اپنی پہلی آراء میں تبدیلی کی۔ دونوں صورتیں (پہلی اور بدلی ہوئی رائے) ریکارڈ کی گئیں اور بعد کی نسلوں تک اس مذہب کی مختلف آراء کے طور پر منتقل ہوئیں۔ مذہب کے ابتدائی علماء کے بیانات کی مختلف تعبیرات سے بھی اختلافِ رائے پیدا ہوا۔ ہر مکتبِ فکر میں، اس دورِ استحکام کے علماء نے ان کمزور اور من گھڑت اقوال کو چھانٹ کر الگ کیا جو اپنے اپنے مذہب کے بانیوں کی طرف منسوب کیے گئے تھے۔ انہوں نے بانیوں کی آراء کی روایات کو ان کی صحت کے لحاظ سے درجہ بندی بھی کی۔ تصحیح و درجہ بندی کے اس عمل کو تصحیح کہا گیا۔
The scholars of the Madh-habs also made use of the principle of Tarjeeh which involved the favoring of certain opinions held by scholars within a given Madh-hab over other opinions of that Madh-hab on the same topic: Difference of opinion on one issue within a school had arisen when the founding scholars, as well as their students, changed their earlier opinions. Both versions (the previous and the altered) were recorded and passed on to later generations as different opinions of the Madh-hab. Differences of opinion had also arised from differen interpretations of statements made by earlier scholars of the Madh-hab. In each Madh-hab, the scholars during this period of consolidation sifted out weak and fabricated statements which had been attributed to the founders of their respective Madh-hab. They also classified the narrations of opinions of the founders according to their accuracy. This process of authentication and classification was referred to as Tas-heeh.
دفقهٰ کی دا منظم تفصیلی تشریح چې د هرې مذهبي مکتب دننه ټاکل شوي، د یوه مذهب دننه د شرعي حکمونو د ترلاسه کولو کار ډیر اسانه کړ. مګر لکه څنګه چې د دې مخکنۍ دورې کې د اسلامي شریعت د سرچینو منظمه تشریح کې، همدارنګه د دې دورې علماوو د ډیرو وړو توپیرونو تفصیل هم د مذهبي ډلبندۍ په ودې کې نور هم برخه درلوده.
This detailed systematic treatment of Fiqh within each of the Madh-habs greatly facilitated the process of arriving at legal rulings within a Madh-hab. However, as in the case of the systematic treatment of the sources of Islamic law in the previous stage, the very fine distinctions elaborated on by the scholars of this period further contributed to Madh-hab factionalism.