د هغه عالم چې دا مذهب ورته منسوب دی احمد بن حنبل شیباني دی، چې په ۷۷۸ عیسوي کال کې په بغداد کې زېږېدلی. هغه د خپل وخت له لويو حافظانو او د حدیثونو له راویانو څخه شو. احمد د حدیث د علم پر مطالعه تمرکز وکړ، او د فقه او د حدیث علم یې د ابو یوسف، چې د ابو حنیفه مشهور شاگرد و، او همدارنګه د امام الشافعي په وړاندې زده کړ. امام احمد د خپل وخت د خلفاوو له لوري د پېښو او ځورونې له یوې لړۍ تېر شو، ځکه چې دوی د معتزلي فلسفه منلې وه. د خلیفه المامون (د واکمنۍ کال ۸۱۳-۸۴۲ عیسوي) په حکم هغه دوه کاله په زندان کې واچول شو او وهل شو، ځکه چې هغه د دې فلسفي نظر رد کاوه چې قرآن مخلوق دی.

The scholar to whom this Madh-hab is attributed is Ahmad ibn Hambal ash-Shaybaanee, who was born in Baghdad in the year 778 CE. He became one of the greatest memorizers and narrators of Hadeeth of his time. Concentrating on the study of Hadeeth, Ahmad studied Fiqh and Hadeeth science under Imaam Abu Yoosuf, the famous student of Abu Haneefah, as well as under Imaam ashShaafi’ee himself. Imaam Ahmad went through a series of persecutions under the caliphs of his time due to their adoption of Mu’tazilite philosophy. He was jailed and beaten for two years by order of Caliph al-Ma’moon (rule 813-842 CE), because of his rejection of the philosophical concept that the Qur’aan was created.

بعداً آزاد شده، هغه په بغداد کې تدریس ته دوام ورکړ تر هغه چې الواثق خلیفه شو (د ۸۴۲ څخه تر ۸۴۶ زیږدیز کال پورې واکمني) او بیا یې د ځورونې لړۍ نوې کړه.

Later set free, he continued teaching in Baghdad until al-Waathiq became caliph (rule 842-846 CE) and renewed the persecution.

بنابر دې، امام احمد د درس ورکولو څخه ډډه وکړه او پنځه کاله پټ شو، تر دې چې خلیفه المتوکل (۸۴۷-۸۶۲ م) واک ته ورسید۔

Thereupon, Imaam Ahmad stopped teaching and went into hiding for five years until Caliph al-Mutawakkil (847-862 CE) took over.

خلیفہ المتوکل نے مِحنت (امتحان/تفتیش) کو ہمیشہ کے لیے ختم کر دیا، اور معتزلہ علماء کو جلاوطن کرکے ان کے فلسفے کو سرکاری طور پر رد کر دیا۔ احمد بن حنبل بغداد میں تدریس کرتے رہے، یہاں تک کہ سن 855 عیسوی میں ان کا انتقال ہو گیا۔

Caliph al-Mutawakkil ended the inquisition permanently by expelling the Mu’tazilite scholars and officially rejecting their philosophy. Ahmad continued to teach in Baghdad until he died in the year 855 CE.

امام احمد کا سب سے بڑا اہتمام حدیث کو جمع کرنے، روایت کرنے اور اس کی تشریح کرنے سے متعلق تھا۔ ان کا تدریسی طریقہ یہ تھا کہ وہ اپنے وسیع مجموعے سے، جو المسند کے نام سے معروف ہے اور جس میں تیس ہزار سے زائد احادیث تھیں، احادیث لکھواتے، نیز صحابہ کرام کے ان کی تشریح سے متعلق مختلف اقوال بھی بیان کرتے۔ پھر وہ انہی احادیث یا فیصلوں کو موجود مسائل پر منطبق کرتے۔ اگر انہیں کسی مسئلے کے حل کے لیے کوئی مناسب حدیث یا قول نہ ملتا تو وہ اپنی رائے پیش کرتے، مگر اپنے شاگردوں کو منع کرتے کہ وہ ان کے اپنے حل کردہ مسائل میں سے کچھ بھی ریکارڈ کریں۔ اس کا نتیجہ یہ ہوا کہ ان کا مذہب ان کے شاگردوں نے نہیں بلکہ ان کے شاگردوں کے شاگردوں نے قلمبند کیا۔

Imaam Ahmad’s greatest concern was the collection, narration, and interpretation of Hadeeth. His teaching method consisted of dictating Hadeeths from his vast collection known as alMusnad, which contained over 30,000 Hadeeths, as well as the various opinions of the Sahaabah concerning their interpretation. He would then apply the Hadeeths or rulings to various existing problems. If he could not find a suitable Hadeeth or opinion to solve a problem, he would offer his own opinion while forbidding his students to record any of his own solutions. As a result, his Madhhab was recorded, not by his students but by their students.

د احمد بن حنبل د قرآن سره د چلند طریقه د هغو خلکو د طریقې څخه چې له هغه څخه مخکې تیر شوي وو، هیڅ توپیر نه درلود. په بل عبارت، قرآن د هرې حالت لاندې د نورو ټولو څیزونو په پرتله مقدم ګڼل کیده.

There was no difference between the way Ahmad ibn Hambal approached Qur’aan and that of those who preceded him. In other words, the Qur’aan was given precedence over all else under all circumstances.

همچنان، د پیغمبر ﷺ سنت د دې مکتب د بنسټ ایښودونکي لخوا د احکامو په استنباط کې د بنسټیزو اصولو په ترتیب کې دوهم ځای لري. د هغه یوازینی شرط دا و چې دا مرفوع وي، یعنې په مستقیم ډول د پیغمبر ﷺ ته منسوب وي.

Likewise, the Sunnah of the Prophet (s.w.) occupied the number two position among the fundamental principles used by the foiunder of this school in the deduction of laws. His only stipulation was that it be Marfoo’, i.e. attributed directly to the Prophet (s.w.).

امام احمد صحابہ کرام کے اجماع کو تسلیم کرتے تھے اور اسے اصولِ دین میں تیسرے درجے پر رکھتے تھے۔ تاہم، صحابہ کے دور کے بعد اجماع کے دعووں کو انہوں نے غلط قرار دیا، کیونکہ علماء کی بڑی تعداد اور ان کا پورے مسلم سلطنت میں پھیلا ہوا ہونا اس کو ناممکن بناتا تھا۔ ان کی رائے میں صحابہ کے دور کے بعد اجماع ممکن نہیں تھا۔

Imaam Ahmad recognized the consensus of opinion of the Sahaabah, and placed it in the third position among the fundamental principles. However, he discredited the claims of Ijmaa’ out side the era of the Sahaabah as being inaccurate, due to the vast number of scholars and their wide diffusion throughout the Muslim empire. In his opinion Ijmaa’ after the era of the Sahaabah was impossible.

که د یوې مسئلې په اړه صحابه کرامو مختلف رایې درلودې، نو احمد، لکه مالک، د ټولو هغو انفرادي رایو قدر او اعتبار کاوه. له همدې امله په مذهب کې د یوې مسئلې په اړه د څو حکمونو د ځای لرونکو مثالونو پيدا کیدل پیل شول.

If a problem arose in an area where the Shaabah had expressed conflicting opinions, Ahmad, like Maalik, would give credence to all the various individual opinions. Because of that, there developed within the Madh-hab many instances of multiple rulings for individual issues.

د یوې داسې قضیې د حکم لپاره چې پورتنۍ څلورو اصولو کې یې څه چمتو حل نه وو موندلی، امام به ترجیح ورکوله چې یو ضعیف حدیث وکاروي، د دې پر ځای چې خپل استنباطي استدلال (قیاس) وکاروي. مګر دا شرط و چې د حدیث ضعف دا نه وي چې د هغې یو راوي د فاسق (فاسد اخلاقه) یا کذاب (دروغجن) په توګه ګنل شوی وي.

For a ruling on a case where none of the previous four principes offered a ready solution, the Imaam used to prefer to use a weak Hadeeth rather than applying his own deductive reasoning (Qiyaas). However, this was on condition that the weakness of the Hadeeth was not due to the fact that one of its narrators was classified as a Faasiq (degenerate), as a Kadh-dhaab (liar).

په وروستي چاره کې، یعنې کله چې هیڅ بل لوی اصل مستقیماً نه شي تطبیقولای، احمد به په ناخوښۍ سره د قیاس اصل تطبیق کړی او د پخوانیو اصولو له یو یا څو څخه به یو حل استنباط کړي.146

As a last resort, that is when no other major principle could be directly applied, Ahmad would reluctantly apply the principle of Qiyaas and deduce a solution based on one or more of the previous principles.146

امام احمد کے اصل شاگرد ان کے اپنے دو بیٹے تھے، صالح (وفات ۸۷۳ عیسوی) اور عبداللہ (وفات ۹۰۳ عیسوی)۔ امام بخاری اور مسلم، جو حدیث کے سب سے نمایاں مجموعوں کے مرتب ہیں، ان بڑے محدثین میں شامل تھے جنہوں نے امام احمد سے علمِ حدیث حاصل کیا۔147

Imaam Ahmad’s main students were his own two sons, Saalih (died 873 CE) and ‘Abdullaah (died 903 CE). Imaam Bukhaaree and Muslim, compilers of the most outstanding collections of Hadeeth, were among the great scholars of Hadeeth who studied under Imaam Ahmad.147

اکثریت پیروان دې مذهب اوس په فلسطین او سعودي عربستان کې موندل کیږي. د سعودي عربستان کې د دې مذهب ژوندي پاتې کیدل، پداسې حال کې چې نورو مسلمانو هیوادونو کې یې نږدې بشپړ ځای پرېښی دی، په دې سبب دی چې د به اصطلاح وهابیت بنسټ ایښودونکی د حنبلي مذهب عالمانو څخه زده کړه کړې وه، او په همدې ډول دا مذهب په غیر رسمي توګه د دې تحریک د فقهې مذهب شو. کله چې عبدالعزیز بن سعود د عربي جزیرې اکثره برخه ونیوله او د سعودي سلطنت یې تاسیس کړ، نو هغه د حنبلي مذهب د سلطنت د قانوني نظام اساس وګرځاوه.

The majority of the followers of this Madh-hab can now be found in Paledtine and Saudi Arabia. Its suvival in Saudi Arabia, after almost completely dying out elsewhere in the Muslim world, is due to the fact that the founder of the so called Wahhab, had studied under scholars of the Hambalee Madh-hab, and thus it unofficially became the Fiqh Madh-hab of the movement. When ‘abdul- ‘Azeez ibn Sa’oud captured most of the Arabian peninsula and established the Saudi dynasty, he made the Hambalee Madh-hab the basis of the kingdom’s legal system.