Allah ~ insan topluluğunu iki kategoriye ayırdı: O'na itaat eden kimseleri hem bu dünyada hem de ahirette yüce kıldı, O'na isyan eden kimseleri ise alçaltılmış ve küçük düşürülmüş kıldı. Allah ~ itaat edenleri en onurlu insanlar, emirlerini reddedenleri ise en rezil insanlar kıldı. Bu durum, Abdullah bin 'Amr ~ tarafından rivayet edilen ve Peygamber ﷺ'in şöyle buyurduğu hadiste vurgulanmaktadır: "Kıyametten önce, Allah'ın yalnız ibadet edilip O'na hiçbir ortak koşulmayıncaya kadar kılıçla gönderildim. Rızkım mızrağımın gölgesi altında kılındı ve emrime karşı çıkan kimselerin üzerine zillet konuldu. Bir topluluğun davranışlarını taklit eden kimse, onlardandır." Bir kişi bir günah işlediğinde, daha aşağı bir dereceye itilir ve en alt seviyeye ulaşıncaya kadar alçalmaya devam eder. Ancak iyi bir amel işlediğinde (Allah'ın emirlerine itaat ederek ve yükümlülüklerini yerine getirerek) en yüksek derecelere ulaşıncaya kadar yükselmeye devam eder. Hayatı boyunca bir insan, yaptığı amellerin niteliğine (iyi veya kötü) bağlı olarak inişler ve çıkışlar yaşayabilir; bu durumda, hangisinin ağır bastığına göre bir derecede bulunur. Ancak bu ifadeyle yanlış anlaşılmamalıdır, çünkü tek bir kötü davranış yüzünden insanın doğu ile batı arasındaki mesafeden daha uzun bir mesafe aşağı düşebildiği durumlar vardır. Bu nedenle, bin derece yükselse bile bu ona yetmeyebilir. Nitekim Peygamber ﷺ'in şöyle buyurduğu hadiste bildirilmiştir: "Allah'ın kullarından biri, doğru mu yanlış mı olduğunu düşünmeden bir söz söyleyebilir ve bu sözü yüzünden doğu ile batı arasındaki mesafe kadar Cehennem ateşine düşebilir." Böyle bir durumda ne tür bir yükselişe ihtiyaç vardır? İnsan hayatında düşmek kaçınılmazdır; yine de bazı insanların düşüşü dikkatsizlik hâlinden kaynaklanır. Bu tür kimseler kendilerine geldiklerinde, uyanıklıklarının keskinliğine göre hızla eski yüksek seviyelerine, ya da daha da yükseğine dönerler. Ancak bazı insanların düşüşü ise bilerek, küçük ya da büyük bir günah işlerken gerçekleşir; bu tür kimselerin de saf ve samimi bir tevbeye hızla dönmeye ihtiyaçları vardır. Alimler, kişi günahından tevbe ettikten sonra hangi seviyede olacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir: Tevbenin günahın bütün izlerini sildiği gerekçesiyle kişinin günah işlemeden önceki seviyesine dönüp dönmediği; ya da tevbenin etkisinin günah için hak edilen cezayı ortadan kaldırmak olması gerekçesiyle kişinin önceki seviyesine dönmediği, kaçırdığı seviyeye de doğrudan geri dönemeyeceği görüşleri. Alimler bunu, sonsuz uzunlukta iki merdiven çıkan iki adamın örneğine benzetmişlerdir. Adamlardan biri bir basamak inip sonra yükselmeye devam ederse, yükselmeye devam eden elbette diğerinin her zaman üstünde olacaktır. Şeyhülislam, bu iki grup hakkında kabul edilebilir bir hüküm vermiş ve şöyle demiştir: "Kimi önceki derecesine döner, kimi ise dönmez." Ben derim ki: Bu, tevbenin kemal derecesine ve günahın işleyenin kalbinde meydana getirdiği rezillik, teslimiyet ve Allah korkusu duygusuna bağlıdır. Bu etkiler tevbe edeni öyle etkileyebilir ki, onu tevbesinden sonra daha yüksek bir seviyeye, hatta günah işlemeden önceki konumundan daha iyi bir konuma ulaştırabilir. Böyle bir kimse günahından tevbe ettikten sonra büyük fayda görür; çünkü bu, onun kendi durumunu fark etmesini sağlamış ve en alçakgönüllü şekilde Rabbinin önünde boyun eğerek O'nun Rahmetini ve Mağfiretini aramasına yardımcı olmuştur. Kendisine ne tür nimetler verilmiş olursa olsun, bunu kendisi için fazla görür; yani böyle bir nimete layık olmadığını düşünür. Başına ne tür bir musibet gelirse gelsin, bu belaya layık olduğunu görür; çünkü Rabbinin ona işlediği suçun karşılığı kadar bir ceza vermediğini kabul eder. Hatta hak ettiği ceza, dağların taşıyamayacağı kadar ağırdır, zayıf bedeni bir yana. Ahlaksızca veya utanç verici bir fiil işledikten sonra soylu insanlarla karşılaşmak büyük bir saygısızlıktır ve günahkârı utanç hâline sokabilir; peki ya göklerin ve yerin Yüce Sahibi, Mâliki ve Rabbi olan Allah ile karşılaşmak durumunda kalmak ne olacak? Eğer Allah'ın Rahmeti Gazabından önce gelmeseydi ve Bağışlaması Cezasından önce gelmeseydi, kullarının günahları yüzünden gökler ve yer parça parça sarsılırdı. Allah ~ şöyle buyurmuştur: {Şüphesiz Allah, gökleri ve yeri yerlerinden kaymasınlar diye tutmaktadır. Eğer yerlerinden kayarlarsa, onları O'ndan sonra tutacak hiç kimse yoktur. Şüphesiz O, Halîm'dir, Gafûr'dur.} Allah ~ bu âyeti, Kendi sıfatlarından iki sıfatı zikrederek bitirmiştir: Halîm ve Gafûr. Ve bilmeliyiz ki, O'nun hilmi ve bağışlaması olmasaydı, gökler ve yer yerlerinde kalmazdı. Allah ~ kullarından bazılarının nankörce ve şirk koşan tutumlarını bize haber vermiştir: {Ondan dolayı gökler neredeyse yarılacak, yer çatlayacak ve dağlar yıkılıp parçalanacaktır.} Allah ~, ataларımız Âdem ve Havva'yı (⸗) işledikleri günah yüzünden, O'na itaatsizlik ederek, Cennet'ten çıkarmıştır. İblis'i (Şeytan'ı) ise, Âdem'e secde etmeyerek işlediği günah yüzünden lanetlemiş, göklerden ve yerden ve Rahmetinden kovmuştur. Bizler, aptal insanlar olarak, günah dağları biriktiriyoruz; yine de, atalarımızın tek bir günah yüzünden Cennet'ten çıkarıldığını bilmemize rağmen, Cennet'teki ebedi nimetlerden yararlanmayı umuyoruz. Tövbe eden bir kimse, günah işlemeden önceki konumundan daha yüksek bir mevkiye yükselebilir; ancak bazı durumlarda günahı onu aşağı çekebilir ve kararlılığını zayıflatabilir. Bu durumda tövbesinin verdiği iyileşme, onu önceki konumunu yeniden kazanacak kadar güçlendirebilir. Bu, yalnızca günahkârca bir seviyeye düşüş olan durumlar için geçerlidir; fakat bu düşüş, şüphe, kuruntu veya nifak gibi imanın temellerini çiğneyen bir konuya ise, bundan yükselebilmek için imanın (İslam'ın) yenilenmesi gerekir. Günahkâr, günahkâr hayatı nedeniyle şeytanların her türlü kötülüğüne maruz kalır; çünkü şeytanlar, onu aldatarak, baştan çıkararak ve şeytani fısıltılarıyla kışkırtarak, sonunda günah işlerine bağlanana kadar, onu çeşitli türden acılarla sarsmaya teşvik edilir. Ayrıca, yüzüne karşı ve arkasından sürekli onu karalayan insan şeytanlarının zararına da uğrar; alçakça ve utanç verici hayatı yüzünden, sosyal çevresindeki herkes onu küçümser. Bir adam bir keresinde şöyle demiştir: "Allah'a isyan ettiğimde, eşimin ve hayvanımın bana karşı davranışında bunu görürüm." (Tövbe edene kadar hayvanlar bile günahkâra karşı davranışlarını değiştirir!) Günahkâr ayrıca hâkimin cezasına da maruz kalır; hâkim adil ise, Allah'ın ~ emrettiği uygun hukuki cezayı verir. Günahkâr, kötü emirlerine boyun eğmek zorunda hissettiği için, nefsinin egemenliği altında kendini helake sürükleyen bir duruma doğru yönlendirilir; oysa Allah'a ~ itaat etmek, O'nun Güvenli Kalesine girmenin yoludur. Gerçekten, Allah'ı anmakla, sadaka vermekle, iyiliği emredip kötülükten sakındırmakla insan her türlü kötü telkinden korunur. Bu, bedeni işgal eden her şeye direnen bağışıklık sistemi gibidir. İyi amellerle kötü amaller, sürekli çatışma halinde olan iki zıt şeydir; bu yüzden iyilik tarafı güç kazandıkça direnç de güçlenir; çünkü Allah, iman edenleri korur. İman ise hem sözle hem de amelle ortaya konur. Dolayısıyla bir kişinin direncinin derecesi, imanının gücüne göre belirlenir.

Allah~ created mankind two categories: He~ made those people who obey Him highly exalted, and made those who disobey Him lowly degraded both in this world and the Hereafter. He ~ also made those people who obey Him the most honoured people, but those who reject His Commandments the most disgraceful people. This is highlighted in the Hadith reported by Abdullah bin 'Amru ~ in which the Prophet ~ said: "I was sent with a sword, before the Hour, until Allah ~ is worshipped Alone, without associating any partners with Him. My provision was made under the shade of my lance, and disgrace was set up on any people who should oppose my command; and whoever copies the manner of a people, is one of them." Whenever a person commits a sin, he/she is cast to a lower level, and he/she would keep on descending until he/she reached the lowest bottom; but whenever he/she does a good deed ( obeying Allah's Commandments, and fulfilling his obligations), he/she would keep on rising until he/she reached the highest grades. During the course of his/her life, a person might experience ups and downs, with regards to the nature of his/her deeds (good or bad), so he/she would be cast according to the domination of one type over the other. However, one should not misunderstand this statement, because there are situations when a person might go down a distance larger than that between the east and the west, because of one single misdeed; therefore, even if he rises one thousand grades up, it would not be sufficient for him; as reported in the Hadith, in which the Prophet ~ said: "A Servant of Allah may utter a word, without thinking whether it is right or wrong; he may fall down into the Fire a distance equal to that between the east and west. " 2 What kind of rising is necessary in such a situation? Falling is inevitable in the life of man, yet there are people whose falling is the result of a state of carelessness, so once they come around, they quickly return to their high level, or to an even higher one, according to the sharpness of their wakefulness. But there are also people whose falling is made intentionally, when committing a sin, whether a minor or major one; therefore, such people need a quick return to a pure and truthful repentance. The scholars have differed regarding the level of a person after one repents from his sin; whether one returns to the level in which one was before committing a sin, by virtue of the fact that repentance wipes away all traces of the sin; or that one does not return to one's previous level, by virtue of the fact that the effect of repentance is in cancelling the punishment due for committing the sin; as for the level that one missed, one would not return to it directly. The scholars have said it is like the example of two men climbing up two never-ending ladders. If one goes down one step, and then carried on rising up, surely the one who kept on ascending would always be above the other. Shaikh Al-Islam gave an acceptable judgment regarding the two groups , saying: "Some may return to his previous grade, but others may not." I say: This is according to the degree of perfection of the repentance, and the feeling of disgrace, submission and fear of Allah, which the sin has caused in the mind of the sinner. These effects may influence the repentant enough to allow him/her to reach a higher level, and even be in a better position, after his repentance, than his/her previous position, before committing the sin. Such a person benefits a great deal after repenting from the sin, as it made him/her acknowledge his/her status, and helped him/her to submit before his/her Master, seeking His Mercy and Forgiveness, in the most humble way possible. Whatever blessings were bestowed upon him/her, he/she would then regard it as being too good for him/her (i.e. he /she is not worthily of receiving such a blessing); and whatever misfortune had occurred to him/her, he/she would see him/herself worthily of that affliction, because he/she would admit that his/her Master had not given him/her a punishment equal to his/her crime. In fact , the punishment he/she deserves could not be carried by the mountains, let alone his/her weak body. Meeting noble people after having committed an immoral or obscene act is very disrespectful but could lead the sinner to a state of shame; so what about having to meet Allah, the Supreme, Owner and Lord of the Heavens and earth? If it were not for the fact that Allah ' s Mercy precedes His Anger, and that His Forgiveness precedes His Punishment, the heavens and earth would have been shaken to pieces because of the sins of His Servants. Allah ~ has said: ( Verily, Allah grasps the heavens and the earth lest they should move away from their places, and if they were to move away from their places, there is not one that could grasp them after Him. Truly, He is Most Forbearing, Oft-Forgiving.) 1 Allah ~ concluded this Verse by mentioning two of His Attributes: The Most Forbearing, and Oft-Forgiving; and we should understand that without His Forbearance and Forgiveness, the heavens and the earth would not have remained in their places. Allah ~ has informed us about the ungrateful and polytheistic ways of some of His Servants: ( Whereby the heavens are almost torn, and the earth is split asunder, and the mountains fall in ruins)2 Allah ~ removed our forbears (Adam and Eve ~ \) from Paradise because of the sin they had committed, in disobeying Him. He ~ cursed Iblis (Satan) and expelled him from the heavens and the earth, and from His Mercy, because of the sin he committed (in not prostrating to Adam). As for us, foolish people, we build up a mountain of sins, and still hope to benefit from the eternal blessings in Paradise, despite being aware of the fact that our forbears were removed from Paradise for a single sin. A repentant person could ascend to a better position than when he/she was before he/she had committed a sin; but in some cases, his/her sin could degrade him/her and weaken his/her determination, and so the healing from his repentance could strengthen him/her enough to regain his previous position. This only applies to the case where there is a descent to a sinful level; however, if this descent is to a matter which violates the basics of his faith, such as suspicion, doubt or hypocrisy, then, in order to rise above this, a renewal of one's faith (Islam) is required. A sinner is subject to all kinds of evil from devils because if his/her sinful life Demons are encouraged to assault a sinner with different kinds of suffering; by deceiving, tempting, and provoking him/her with their devilish whispering, until he/she becomes devoted to his/her sinful activities. He/she would also be subjected to more harm from the devils of mankind, who would keep on slandering him/her in his/her presence and absence, and everyone in his/her social life would look down upon him/her, because of his/her despicable and shameful life. One man once said: "When I disobey Allah, I see it in the conduct of my wife and my animal towards me." (Even animals change their conduct towards a sinner, until he/she repents!) A sinner would also be subjected to the punishment of the ruler, who if he were just, would give the appropriate legal punishment, ordained by Allah ~. A sinner is guided by his/her domineering self to reach a state of self-destruction, because he/she feels compelled to obey its evil instructions; whereas obeying Allah ~ is the way to enter into His Safe Fortress. Indeed, by remembering Allah ~ ' giving Sadaqah, enjoining good and forbidding evil one would be shielded from any evil inspiration. It is like the immune system, resisting any invading the body. Good deeds and misdeeds are two opposites in constant conflict, so whenever the good side increases in power, one's resistance becomes stronger; for Allah ~ defends those who believe; and belief (faith) is expressed in both words and actions. Therefore, the degree of one's resistance is given according to the power of one's faith.