Günahlar, kalpteki gayret (onur duygusu) nurunu söndürür. Gayret, insanın hayatındaki yeri, vücudun temel ısısının bedendeki yeri gibidir; kişiliğindeki her türlü kötülüğü ve kötü huyu giderir. En onurlu insanlar, kendilerinde, ailelerinde ve başkalarında güçlü bir gayret duygusu gözeten kimselerdir. Peygamber ﷺ, ümmete karşı herkesten daha fazla gayret sahibiydi; Allah ise, Peygamber ﷺ'in şu sözünde de teyit edildiği üzere, ondan daha fazla gayret sahibidir: "Sa'd'ın gayretine (şiddetine) hayret mi ediyorsunuz? Doğrusu ben, Sa'd'dan daha gayretliyim; Allah ise benden daha gayretlidir." 1 Peygamber ﷺ, güneş tutulması hutbesinde şunları da söylemiştir: "Ey Muhammed'in ümmeti! Allah'a yemin olsun ki, Allah'tan daha gayretli kimse yoktur; çünkü O, kullarından erkek veya kadın hiç kimsenin zina etmesini (haram cinsel ilişkiye girmesini) yasaklamıştır." 2 Ayrıca şöyle buyurmuştur: "Allah'tan daha gayretli kimse yoktur. Allah'tan daha büyük bir gayret sahibi yoktur; bu yüzden açıkta veya gizlice işlenen çirkin günahları haram kılmıştır. Tevbe edip bağışlanma dilemelerinden daha çok hoşlanan da Allah'tan başkası değildir; bu sebeple (bizi) uyarıcılar ve müjdeciler göndermiştir. Kendisinin övülmesinden daha çok hoşlanan da yoktur; bu yüzden kendini övmüştür." 3 Peygamber ﷺ bu hadiste, temeli kötülükten hoşlanmama olan gayreti; adaletin ve merhametin kemalini gösteren, özür dileme ve bağışlamayı sevmeyi bir araya getirmiştir. İnsanlar, en büyük gayret sahibi olan Allah'tan bağışlanma dilemelidir; çünkü tevbe edenleri bağışlar. Allah, kullarını, kendilerine bağışlanma dileme fırsatı verene kadar yaptıkları kötülüklerden dolayı asla hesaba çekmemiştir. Bu yüzden Peygamberlerini ﷺ göndermiş ve uyarı olarak Vahyini indirmiştir; çünkü bu, en yüce ulviyet ve kemali göstermektedir. --- 1 Buhârî, Nikâh 6, Mu'lebe 5, Keffârât 4. 2 Buhârî, Tefsîr, Kehf 11, Nikâh 6, Kusûf 2; Müslim, Kusûf 2. 3 Buhârî, Tevhîd 3, 6; Müslim, Tevbe 36. Birçok insan, gayretleri arttığında, kendilerine mazeret sunulmasına izin vermeden aceleyle başkalarını cezalandırmaya yönelir. Aşırı gayretleri hiçbir mazereti kabul etmelerine izin vermez. Öte yandan, gayretleri zayıf olduğu için her mazereti kabul eden insanlar da vardır. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Allah'ın sevdiği bir kıskançlık vardır, Allah'ın nefret ettiği bir kıskançlık da vardır. Allah'ın sevdiği kıskançlık, şüphe edilen bir konudaki kıskançlıktır; Allah'ın nefret ettiği kıskançlık ise şüphe edilmeyen bir konudaki kıskançlıktır." Tavsiye edilen, gayreti mazeretle birleştirmektir. Kişi gayretini uygun durumlarda göstermeli, mazeret için uygun zamanlarda ise başkalarına mazeret tanımalıdır. Allah ﷻ, tam kemal sıfatlarına sahiptir. Bu nedenle O, gerçekten hamde layık olandır. Hiç kimse, Allah'ın kendisini övdüğü şekilden başka bir biçimde O'nu övmemelidir. İyi bir gayret anlayışına sahip olan kişi, gerçekten Allah'ın sıfatlarından biriyle uyum içindedir; bu da onu Allah'ın rahmetine yaklaştırır ve Allah katında daha sevimli kılar. O, Rahmân'dır ve kullarından merhametli olanları sever; O, Kerîm'dir ve kullarından cömert olanları sever; O, Alîm'dir ve kullarından âlimleri sever; O, Kadîr'dir ve zayıf mümine göre kuvvetli mümini daha çok sever. Günahlar ve her türlü kötü davranış, kişinin bu sıfatlara sahip olmasını engeller; küçük bir düşünce şeytani bir fısıltıya dönüşür; fısıltı bir niyete, niyet güçlü bir kararlılığa dönüşür ve bir eyleme dönüşür. Günah olan bu eylem daha sonra günahkârın hayatında yerleşmiş bir alışkanlık haline gelir ve artık bırakılması zorlaşır. Günahkâr, kötü davranışlarına yoğun biçimde bağlandıkça, kendisine, ailesine ve diğer insanlara karşı gayreti zayıflar. Bu öyle bir noktaya gelir ki, artık eylemlerindeki kötülüğü görmez; bu da onun helakinin son aşamasıdır. Aslında, bu tür insanların çoğu başkalarını da aynısını yapmaya teşvik eder; dayyüs'ün Allah'ın yarattıklarının en iğrenci olmasının ve ona cennetin haram kılınmasının sebebi de budur. Bu, gayretin dinin temeli olduğunu ve gayreti olmayanın dini olmadığını gösterir. Gayret kalbi ve uzuvları korur ve günahların her türlü yönünü engeller. Kalpteki gayret, dışarıdan gelen her hastalığa direnen bağışıklık gücü gibidir.