Kur'an'da Kanunlaştırmanın Temeli
The Basis Of Legislation In The Qur’aan
Kur'an-ı Kerim'in kendisi, insanî durumları ıslah etmek için indirildiğini bildirmektedir. İslâm, cahiliye dönemindeki bütün âdet ve uygulamaları silip atmamıştır. Bunun yerine, toplumdaki her türlü bozulma yönünü ortadan kaldırmış ve topluma zarar veren bütün âdetleri iptal etmiştir. Nitekim İslâm hukuku, zayıf ve dezavantajlı toplum kesimlerinden haksız yere yararlandığı için faizi yasaklamıştır; kadınların sömürülmesine ve aile bağlarının yıkılmasına yol açtığı için zinayı yasaklamış; ferde ve bütün topluma fiziksel, psikolojik ve manevi zarar verdiği için de içkiyi haram kılmıştır. Ticaret uygulamaları, ticaretin dayanağını karşılıklı rıza haline getirilerek ve aldatıcı bütün ticarî işlemler yasaklanarak ıslah edilmiştir. Mevcut evlilik sistemi, bazı şekilleri onaylayıp bazılarını yasaklayarak düzenlenmiştir; yasaklananlar gerçekte zinanın kendisi veya ona yakın bir şeydi. Boşanmanın dayanağı da kabul edilmiş, ancak boşama beyanları sınırlandırılmıştır.
The Qur’aan itself announces that it was revealed to reform human conditions. Islaam did not erase all pre-Islamic customs and practices. Instead, it removed every facet of corruption and cancelled all customs which were harmful to the society. Consequently, Islamic legislation forbade interest because it takes unfair advantage of the less fortunate members of society; fornication was forbidden due to its exploitation of women and the destruction of family bonds; and alcohol was prohibited because of the physical, psychological and spiritual damage which it inflicts on both the individual and society as a whole. Trade practices were reformed by making the basis of trade mutual consent, and by disallowing all deceptive business transactions. The existing system of marriage was organized by confirming certain forms and prohibiting others which were, in fact, fornication of something close to it. The basis of divorce was also recognized, but its pronouncements were limited.
Çünkü İslam, insan medeniyetini, ahlakını ve geleneklerini yıkıp üzerine yeni bir medeniyet ve yeni ahlak ile yeni gelenekler inşa etmek için gelmediğinden, her şeye insanın refahı açısından bakmış; zararlı olanı kaldırmış, faydalı olanı ise onaylamıştır.
Because Islaam did not come to destroy human civilization, morals and customs, in order to build on it a new civilization with new morals and customs, it looked at everything from the perspective of human welfare; what was harmful was removed and what was beneficial was confirmed.
Allah Kur'an'da şöyle buyurur:
Allaah says in the Qur’aan:
"Onlara iyiliği emreder, kötülükten alıkoyar, temiz ve güzel şeyleri onlara helal kılar ve pis olan her şeyi onlara haram kılar." (25)
“It commands them to do righteousness and prohibits them from evil, and it makes allowable to them the good things and makes and makes forbidden to them all filth.” (25)
İslam esas olarak yıkıma değil, inşa etmeye dayalı bir sistemdir; çünkü amacı salt denetim ve yönetim değil, ıslahtır. Ancak belirtilmelidir ki İslam'ın bazı Arap âdetlerini onaylaması, hükümlerini ve ilkelerini başka kaynaklardan aldığı anlamına gelmez; onayladığı bu uygulamaların ilahi hukukun bir parçası olmadığı anlamına da gelmez. İslam'ın onayladığı her şey şu sebeplerle ilahi düzenin ayrılmaz bir parçası sayılır: a) Bu uygulamaların bir kısmı, kendilerine peygamber gönderilmiş önceki nesillerden miras kalmıştır. Bunun güzel bir örneği, peygamber İbrahim ve İsmail tarafından başlatılan Hac'dır.
Islaam is fundamentally system of building and not one of destruction as its goal is reformation and not merely control and government. It should be noted, however, that Islaam’s confirmation of some Arab customs does not mean that it has taken its laws and principles from other sources, nor does it mean that those practices which it confirmed are not a part of divine law. Whatever Islaam confirmed is considered an integral part of the divine code for the following reasons: a) Some of the practices were inherited from earlier generations to which prophets had been sent. A good example of this is Hajj which was instituted by prophet Abraham and Ishmael.
b) İslam ilkeleri insan aklıyla çelişmez, anlaşılmaz da değildir. Aksine, insan aklını akıldışılıktan özgürleştirirler. Bu nedenle, insan düşünce faaliyetinin faydalı sonuçlarını tanırlar.
b) Islamic principles do not contradict human reason nor are they unintelligible. Instead they free the human intellect from irrationality. Consequently, they recognize the useful results of human intellectual activity.
c) Sabit olan uygulamalar olmasaydı bile, insanın bunlara duyduğu mevcut ihtiyaç nedeniyle İslam bunları yürürlüğe koymuş olurdu.
c) If the confirmed practices were not present, Islaam would have instituted them due to the existing human need for them.
Bununla birlikte, onaylanan uygulamaların sayısı, iptal edilenlerin çokluğuna oranla gerçekten oldukça azdı. Üstelik, onaylanan ilkenin bile mevcut biçimi korunmadı; yalnızca temeli dokunulmadan kaldı.26 İslam hukukunun ıslah amacına ulaşabilmesi için, İslam'ın toplumsal düzenini yöneten davranış kurallarını oluşturan bir dizi hukuki emir ve yasak koymuştur. Ancak hüküm koyarken Kur'an vahiyleri şu dört temel ilkeyi göz önünde bulundurmuştur:
Nevertheless, the number of confirmed practices were, in fact, quite few in proportion to the many which were cancelled. And, further-more, even the title that was confirmed was not kept in its existing form. Only its foundation remained untouched.26 In order for Islamic legislation to achieve its goal of reformation, it has enacted a series of legal commandments and prohibitions, which make up the rules of conduct governing the social system of Islaam. However in the enactment of laws, the Qur’anic revelations have taken into consideration the following four basic principles:
1. Zorluğun Giderilmesi.
1. The Removal Of Difficulty.
İslam sistemi insanın yararı için indirilmiştir. Hayatın her alanında ona rehberlik sunar; böylece onun Allah'a kulluğa adanmış adil bir toplum içinde dürüst bir yaşam sürmesini sağlar. İslam hukuku, bazı sistemlerin iddia ettiği gibi, insanın manevi olarak gelişmesi için ona zorluklar çıkaran bir yük olmak amacıyla konulmamıştır. Aksine, insanın bireysel ve toplumsal ihtiyaçlarını karşılamayı kolaylaştırmak üzere tasarlanmıştır.
The system of Islaam has been revealed for man’s benefit. It provides him with guidance in all walks of life in order to ensure for him a righteous lifestyle within a just society committed to the service of God. Islamic laws are not meant to be a burden, creating difficulties for man in order for him to grow spiritually, as some systems may claim, They are designed to facilitate mankind’s individual and societal needs.
Bu nedenle, İslam'ın üzerine bina edildiği esaslardan biri, mümkün olduğunca gereksiz zorlukların kaldırılmasıdır.
As such, among the pillars on which Islaam is based is the removal of unnecessary difficulties wherever possible.
İslam hukukunun zorluğun kaldırılması kavramına dayandığına dair deliller Kur'an'ın her yerinde bulunmaktadır. Aşağıdaki Kur'an ayetleri yalnızca birkaç örnektir:
Evidence to support the fact that Islamic law is based on the concept of removal of difficulty can be found throughout the Qur’aan. The following verses from the Qur’aan are only a few examples:
"Allah, hiçbir nefse taşıyabileceğinden fazlasını yüklemez." 27
“Allaah does not burden a soul with more than it can bear.” 27
"Allah size kolaylık diler, sizin için zorluk dilemez." 28
“Allaah wishes for you ease and He does not wish difficulty for you.” 28
"Dinde sizin için hiçbir güçlük kılmamıştır." 29
“He did not make any difficulty for you in the religion.” 29
"Allah sizin yükünüzü hafifletmek ister, çünkü insan zayıf yaratılmıştır." 30
“Allaah wishes to lighten the burden for you, for man was created weak.” 30
Bu ilke sebebiyle Allah, ilahi hükümlerin yanında çeşitli hukuki kolaylıklar koymuştur; örneğin yolculukta orucu bozma ve namazları kısaltma ve birleştirme ruhsatı gibi. Ayrıca zaruret hâlinde, domuz eti ve alkol gibi yasak maddelerin tüketilmesine de izin verilmiştir.
Because of this principle, Allaah has enacted along with the divine laws a variety of legal concessions, like the permission to break fast, and shorten and join prayers during travel. More over, the consumption of prohibited substances (e.g., pork and alcohol) in cases of dire necessity was also permitted.
Ama kim açlık zorunluluğuyla karşı karşıya kalır ve günaha yönelme niyeti olmadan yiyecek olursa, şüphesiz Allah çokça bağışlayan, çok merhametlidir. 31
“But if anyone is forced by hunger, with no inclination to transgression, Allaah is indeed Oft-forgiving, Most Merciful.” 31
Peygamber (s.a.), İslam hukukunun uygulanmasında örnek alınacak kişi olarak, önüne iki olası yol konulduğunda, bu yol günah olmadığı sürece her zaman daha kolay olanı seçen biri olarak tanımlanmıştır.32 Ayrıca, Yemen'e vali olarak gönderilirken bazı ashabına, "İnsanlara kolaylaştırın, zorlaştırmayın." dediği rivayet edilmiştir.33 İslam hukuk alimleri, bu ilkeyi Allah'ın kanunları koyarken izlediği tartışmasız bir temel ilke olarak kabul etmektedir. Bu nedenle, ilahi hükümleri uygularken bu ilkeye dayanarak birçok ikincil hüküm türetmişlerdir.34
The Prophet (s.w.), who was the prime example of how Islamic law was to be implemented, was himself described as always choosing the easier path whenever a choice was given to him between two possible paths, as long as the easier path was not sinful.32 He was also reported to have said to some of his followers on the occasion of their dispatchment/ departure as governors of Yemen, “Make things easy (for the people) and do not make them difficult.”33 Islamic legal scholars unanimously consider this concept an indisputable fundamental principle followed by God in the enactment of laws. Consequently, in their implementation of the divine laws, they have deduced many secondary laws on this basis. 34
2. Dini Yükümlülüklerin Azaltılması.
2. The Reduction Of Religious Obligations.
Bu ilkenin bir sonucu olarak, toplam yasal yükümlülüklerin sayısının nispeten az olması gerekir.
A number consequence of the previous principle is that the total number of legal obligations should be relatively few.
Buna göre, İslam hukukunda yasaklanmış fiil ve maddeler, açıkça emredilen veya yasaklama emri bulunmadığı için serbest bırakılanlara kıyasla oldukça azdır. Bu ilke, Kur'an'ın yasaklamaları ve izinleri ele alış biçiminde açıkça görülmektedir. Yasaklamalarda alt kategoriler adlandırılıp sıralanırken, izinlerde ise kapsadığı kategorilerin çokluğu nedeniyle genel bir izin verilmektedir. Örneğin, evlenmenin haram olduğu kadınlar konusunda Allah şöyle buyurmaktadır:
Accordingly, the prohibited acts and substances in Islamic legislation are quite few in comparison to those which are allowed by direct command or by the absence of any command of prohibition. This principle can be clearly seen in the method by which the Qur’aan deals with prohibitions and permissions. In the case of prohibitions, the sub-categories are named and listed, while in the case of permissions, a general allowance is given due to the great number of categories included in it. For example, with regard to women with whom marriage is forbidden, Allaah states,
Size haram kılınmıştır anneleriniz, kızlarınız, kardeşleriniz, halalarınız…35
“Prohibited to you are your mothers, your daughters, your sisters and your aunts…”35
Yasaklanmış kategorilerin sayımı tamamlandıktan sonra Allah şöyle buyurur:
After completing the prohibited categories, Allaah says,
"Bunların dışındakiler ise, mehir vererek evlenmek suretiyle ve zina etmemek kaydıyla, sizin için helaldir."
“Except for these, all others are lawful, provided you seek them in marriage with a dowry and not for fornication.” 36
Yiyecekler konusunda, haram olan kategoriler de ayrıntılı olarak sıralanmıştır.
As for foods, the forbidden categories are also listed in detail.
Kur'an şöyle buyurmaktadır,
The Qur’aan states,
Size haram kılınmıştır: kendiliğinden ölen hayvanlar, kan, domuz eti, Allah'tan başkası adına kesilen hayvanlar, boğularak öldürülen, darbe veya düşme sonucu ya da boynuzlanarak ölen hayvanlar…37
“Forbidden to you (for food) are: animals which die of themselves, blood, pork, animals slaughtered in the name of others besides Allaah, animals killed by strangulation, or a blow, or a fall, or by being gored…”37
Öte yandan, helal yiyeceklere gelince, Allah şöyle buyurmaktadır:
On the other hand, in regard to the permissible foods, Allaah states,
Bu gün size bütün iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kitap ehlinin yemeği size helaldir ve sizin yemeğiniz de onlara helaldir…38
“On this day all good things are made lawful for you. The food of the people of the Book is lawful to you and your food is lawful to them…”38
Ayrıca, haram kılınan şeyler, helal kılınanlara kıyasla oldukça az olmasına rağmen, daha önce de belirtildiği gibi, zorlanarak haram maddeleri kullanmaya mecbur bırakılan kişinin günahı da kaldırılmıştır. Allah bu ruhsatı Kur'an'ın birçok yerinde bildirmiştir. Örneğin:
Furthermore, in spite of the fact that the things which have been forbidden are quite few in comparison to those which have been permitted, the sin of one who is forced to take forbidden substances has also been lifted, as was mentioned previously. Allaah states this concession in a number of places in the Qur’aan. For example:
Ancak kim zorunluluk nedeniyle, isyan etmeksizin ve gereken sınırları aşmaksızın (buna mecbur kalırsa), ona bir günah yoktur. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, pek merhametlidir.39
“But if anyone is forced by necessity, without willful disobedience, nor transgressing due limits, there is no sin on him. For Allaah is oft-forgiving, Most Merciful.”39
Ayrıca şunu da belirtmek gerekir ki, şeriat hükümleri genel olarak Kur'an'ın öğretilerine titizlikle bağlanmak isteyenlere zorluk çıkaracak kadar ayrıntı içermez. Bu ilkenin varlığına işaret eden Kur'an ayetleri arasında şu ayet de bulunmaktadır:
It is also worth nothing that the laws, on the whole, do not contain so many details as to create difficulty for those who wish to strictly follow the teachings of the Qur’aan. Among the verses of the Qur’aan which indicate the existence this principle is the following:
"Ey iman edenler! Size açıklandığında sizi üzecek şeyleri sormayın. Ama Kur'an indirilirken onları sorarsanız, size açıklanır. Allah onları affetmiştir. Allah çok bağışlayandır, çok yumuşak davrananır."40
“Oh you who believe, do not ask about things which, if made plain for you, will cause you trouble. But if you ask about them plain to you. Allaah has exempted them. And Allaah is oft-Forgiving, Most Gentle.”40
Yasaklanmış sorular, Allah'ın sorulardan dolayı yasaklamayı seçtiği konularla ilgilidir.
The prohibited questions concern issues about which Allaah has chosen to enact prohibitions due to their questions.
Ve eğer bunları sormamış olsalardı, bunları yapmak ile yapmamak arasında bir seçimle baş başa bırakılmış olurlardı.
And, if they did not ask about them, they would have been left with a choice between doing them and not doing them.
Bu kategoriye, Peygamberin (s.a.v.) Hac'cın her yıl farz olup olmadığına dair tekrarlanan soruya verdiği cevap da girer.41 O şöyle buyurmuştur: "Eğer 'evet' deseydim, farz olurdu. Bana, sizin için bıraktığım şeyler hakkında soru sormayı bırakın, çünkü sizden önceki insanlar, çok fazla gereksiz soruları, tartışmaları ve peygamberleriyle olan anlaşmazlıkları yüzünden helak oldular."42 Başka bir rivayette şöyle buyurduğu nakledilmiştir: "Size bir şeyi yasakladıysam, ondan tamamen kaçının. Size bir şeyi emrettiysem, ondan gücünüzün yettiği kadarını yapın."43 Ayrıca şöyle buyurduğu da rivayet edilmiştir: "Müslümanlara karşı en büyük suçu işleyen Müslümanlar, yasaklanmamış şeyler hakkında soru sorup bu sorularıyla (ortalığı karıştıranlardır)."44 Ayrıntıların sınırlandırılmasının güzel bir örneği, Kur'an'ın ticari işlemleri ele alışında görülebilir. Bu konudaki hükümler hiç de ayrıntılandırılmamıştır. Bunun yerine, her koşula uygun genel ilkeler konulmuştur.
Included in this category is the Prophet’s (s.w.) response to repeated question concerning whether Hajj was compulsory every year.41 He said, “If I sad yes, it would have become compulsory. Leave me alone concerning things which I have left up to you, for certainly those before you were destroyed because of their many unnecessary questions and their arguments and disagreements with their prophets.”42 In another narration, he was reported to have said, “If I have prohibited you from doing something, avoid it totally. But, if I command you to do something, do as much of it as you can.”43 He was also reported to have said, “The Muslims who have committed the gravest offense against Muslims are those who asked about things which were not prohibited, because of their questions.”44 A good Example of limitation of details can be found in the Qur’anic treatment of business transactions. The laws in this regard have not at all been detailed. Instead, general precepts suitable for all circumstances have been legislated.
Örneğin, Allah şöyle buyurur:
For example, Allaah states:
"Ey iman edenler, akitlerinizi yerine getirin." 45
“Oh you who believe, fulfil your contracts.” 45
"Allah alışverişi helal kılmış ve faizi haram kılmıştır." 46
“Allah has made trade lawful and prohibited interest.” 46
“Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksız yollarla yemeyin. Ancak karşılıklı rıza ile yapılan ticaret (bunun dışında) helaldir.” 47
“Oh you who believe, do not eat up you properties amongst yourselves unfairly. But there should be trade by mutual good-will.” 47
3. Kamu Maslahatının Gerçekleşmesi
3. Realization Of Public Welfare
İslam'ın hükümleri öncelikle tüm insanlığın genel iyiliği için konulduğundan, Peygamber ﷺ kıyamete kadar bütün insanlara gönderilmiş evrensel bir peygamberdir. Allah bunu Kur'an'da hiçbir belirsizliğe yer bırakmayacak açıklıkta bildirmiştir:
Because the laws of Islaam were primarily enacted for the general good of all mankind, the Prophet (s.w.) was a universal prophet sent to all people till the end of time . Allaah stated that in the Qur’aan in no uncertain terms:
“Seni insanlığa yalnızca bir müjdeci ve uyarıcı olarak, bütün insanlara gönderdik; ancak insanların çoğu bunu bilmez.” Note: this is a Qur'an verse, so no ﷺ is added inside it.48
“We have not sent you but as a universal messenger to mankind, giving them glad tidings and warning them (against sin), but most people do not realize it.”48
"De ki: 'Ey insanlar! Ben, hepinize gönderilmiş Allah'ın Elçisiyim.'" ﷺ49
“Say, ‘Oh mankind, I an the messenger of Allaah to all of you.’”49
Nesih (Hükmün Kaldırılması)
Naskh (Abrogation)
İslam hukukunda nesholmanın (hükmün kaldırılmasının) bulunması, İslam hukukunda insan maslahatının gözetildiğinin tezahürlerinden biridir. Allah, bir hükmü konulduğu zamanda insanlara uygun olacak şekilde koyabilir veya belirli ve sınırlı bir amaca hizmet etmesini sağlayabilir.
The existence of abrogation within Islamic legislation is among the manifestations of human welfare considerations in Islamic legislation. God may prescribe a law suitable to people at the time of its enactment, or it may serve a particular limited purpose.
Ancak bir hükmün uygunluğu daha sonra ortadan kalkabilir ya da kendisine özgü amacı gerçekleşmiş olabilir. Böyle durumlarda hükmün gerekliliği ortadan kalkar ve geçerliliği iptal edilir. Aşağıdakiler, hem Kur'an'da hem de Sünnet'te kaydedilmiş olan bu tür birçok örnekten yalnızca birkaçıdır.50 Vasiyet (Vasıyye): İslam öncesi Arap kültüründe, ölenin çocukları onun malını miras alır, ana-babaya ise ancak bir vasiyet yapılmışsa miras kalırdı.51 Bu nedenle İslam'ın ilk dönemlerinde Allah, yeni Müslüman topluluğa servetleri konusunda aile haklarının önemini öğretmek amacıyla, ana-baba ve akrabalar için vasiyet yazmayı farz kılmıştır.
However, its suitability may later disappear or its unique purpose may have been achieved. In such circumstances, the need for the law ceases to exist and its validity becomes cancelled. The following are only a few of many such examples which may be found recorded in both the Qur’aan and the Sunnah.50 Bequest (Waseeyah): In pre-Islamic Arab culture, his children inherited the property of the decease, and parents would only inherit if a bequest were made.51 Thus, in the early stages of Islaam, Allaah made the writing of a bequest for parents and relatives compulsory, in order to teach the new community of Muslims the importance of family rights with regard to their wealth.
"Sizden birinize ölüm yaklaştığında, geride bir mal bırakacaksa, anne babasına ve yakınlarına, uygun olan ölçüde vasiyette bulunması size farz kılınmıştır. Bu, takva sahipleri üzerine bir borçtur." 52
“It is prescribed that when death approaches any of you, if he leaves behind any goods. That he make a bequest to parents and next of kin, according to what is reasonable. This is due from the pious.” 52
Ancak topluluk bu hükmi isteyerek kabul edip sıkı sıkıya uygulamaya başladıktan sonra, Allah Kur'an'da açıkça belirlenmiş bir miras hükümleri sistemini indirerek onu değiştirdi. Peygamber ﷺ de eski hükümlerin neshedildiğini şu sözüyle teyit etti: "Şüphesiz Allah, hakkı olan her sahibine hakkını vermiştir, öyleyse mirasçılar için vasiyet yoktur."53 Iddet Süresi: Dul kadının iddet süresi başlangıçta tam bir yıldı ve kocasının vasiyetinde, bu süre boyunca nafakasını ve barınmasını sağlayacak bir hüküm bırakması zorunluydu. Kur'an şöyle buyurur:
However, after the community willingly accepted this law and they began to strictly put it into practice, Allaah replaced it by revealing in the Qur’aan a clearly defined system of inheritance laws. And the Prophet (s.w.) further confirmed the abrogation of the old laws by stating, “Surely Allaah has given everyone with a right (to inheritance) his right, so there should be no bequest for inheritors.”53 Mourning Period: The widow’s mourning period was originally a full year, and it was compulsory for her husband to leave in his will provision for maintenance and housing during that whole period the Qur’aan states:
“Sizden ölenler geride eşler bırakırsa, bu eşler için bir yıllık geçim ve konut vasiyet edilmelidir. Ama eşler konutu terk ederlerse, kendileri hakkında uygun bir şekilde yaptıklarından dolayı size bir suç yoktur. Allah üstündür, hikmet sahibidir.” 54
“If any of you die and leave widows behind, a bequest of a year’s maintenance and residence should be made for their widows. But it they leave the residence, there is no blame on you for what they do with themselves, provided it is reasonable. And Allaah is exalted in power, wise.” 54
Ardından iddet süresi dört ay on güne indirildi.
Then the waiting period was reduced to four months and ten days.
“Aranızdan ölenler ve geride eş bırakanlar olursa, bu eşler kendileri için dört ay on gün beklesinler. Bekleme süreleri dolduğunda, kendi hakkında örfe uygun bir şekilde karar vermelerinde size bir sorumluluk yoktur. Allah yaptığınız her şeyden haberdardır.”55
“If any of you die and leave widows behind, they shall wait concerning themselves four months and ten days. When they have fulfilled their term, there is no blame on you if they dispose of themselves in a just and reasonable manner. And Allaah is well acquainted with all that you do.”55
Ve bu vasiyet, dul eşlere belirli bir pay öngören miras ayetleriyle neshedilmiştir: çocukları yoksa mirasın dörtte biri, çocukları varsa sekizde biri.
And the bequest was cancelled by the verses on inheritance which stipulated a specific portion for widows: one quarter of all the inheritance if she did not have any children, and one eight if she had children.
Zina: Başlangıçta, zina ve zina gibi diğer cinsel suçların yanı sıra eşcinsellik suçunun cezası, suçluların tövbe edip kendilerini ıslah etmeye yönelinceye kadar evlerinde hapsedilmeleri ve cezalandırılmalarıydı.
Fornication: Originally, the punishment for the crime of fornication and adultery, as well as other sex crimes like homosexuality, was the confinement and punishment of offenders in their homes until they became repentant and sought to reform themselves.
“Kadınlarınızdan kim fuhuş suçu işlerse, aranızdan dört şahit getirin; eğer şahitlik ederlerse, onları ölüm onlara gelinceye kadar veya Allah onlar için başka bir yol takdir edinceye kadar evlerde hapsedin. Aranızdan iki erkek de bu suçu işlerse, ikisini de cezalandırın; eğer tövbe edip ıslah olurlarsa, onları rahat bırakın. Çünkü Allah çok tövbe kabul edendir, en merhametlidir.” 56
“If any of your women are guilty of sex crimes, take the evidence of four witness from amongst you against them. And if they testify, confine them to houses until death claim them, or Allaah ordain for them another way. If two men among you are guilty of sex crimes, punish them both; but if they repent and make amends, leave them alone. For Allaah is Oft-returning, Most Merciful.” 56
Bu hüküm daha sonra Kur'an'da belirli bir örnek cezanın konulmasıyla neshedilmiştir.
This law was later abrogated in the Qur’aan by the setting of a particular exemplary punishment.
"Zina işleyen kadın ve erkeğin her birini yüz değnekle dövün. Eğer Allah'a ve Ahiret Günü'ne inanıyorsanız, onlara karşı merhamet sizi etkilemesin; çünkü bu, Allah'ın hükmettiği bir meseledir. Ve cezalarına müminlerden bir topluluk şahit olsun."57
“Flog the woman and man guilty of fornication one hundred lashes. And, if you believe in Allaah and the Last Day, do not let compassion move you in their case for it is a matter decided by Allaah. And let a group of the believers witness the punishment.”57
Ayrıca Peygamber (s.a.v.), zina edenlere recm cezası uyguladı58 ve eşcinseller için, yöntemini belirtmeksizin ölüm cezası koydu.59 Neshedilmiş ayetlerin incelenmesi, ilk hükmün daha ağır bir hükümle değiştirilmiş olabileceğini göstermektedir; nitekim fuhuş hükmünde olduğu gibi, hapsetme ve cezalandırmadan kırbaçlama veya recmle ölüme dönüşmüştür. Ya da daha hafif bir hükümle değiştirilmiş olabilir; nitekim dul kadınların iddet süresinde olduğu gibi. Ya da benzer, ancak daha uygun bir hükümle değiştirilmiş olabilir. Her hâlükârda, neshedilen hüküm, indirildiği zamana ve koşullara uygundu. Durum değiştiğinde, önceki yasamadaki Allah'ın maksadını gerçekleştirmek için yeni bir hüküm konuldu.
Furthermore, the Prophet (s.w.) applied the punishment of stoning to death for those who committed adultery58 and set the death penalty for homosexuals without specifying the method.59 A review of the abrogated verses indicates that the early law may be replaced by a more severe law, as in the case of the law for fornication which changed from confinement and punishment to lashes or stoning to death; or it may be replaced by a less severe law as in the case of the mourning period for widows; or it may be replaced by a similar but more suitable law. At any rate, in all cases, the abrogated law was suitable for the time and circumstances under which it was revealed. When the situation changed, a new law was enacted in order to realize Allaah’s intent in the earlier legislation.
Müslüman toplumun önceki durumu olmasaydı, neshedici hüküm baştan itibaren yürürlüğe konulmuş olurdu. Örneğin, başlangıçta kocasının evinde bir yıl boyunca yas tutarak beklemesi ve bu süre içinde evlenememesi gereken dul kadın meselesinde, Araplar'ın âdeti dulları evde hapsetmek ve bir yıldan ömür boyunca sürebilecek belirsiz sürelerle evlenmelerini engellemekti.
Were it not for the situation of the Muslim community earlier, the abrogating law would have been enacted from the beginning. For Example, in the case of the widow who was at first required to wait in her deceased husband’s house in mourning for the period of one year during which she could not get married, it was the custom of the Arabs to confine widows and prevent them from marriage for indefinite periods, lasting from a year to the remainder of their lives.
Ve iddet döneminde, kadınlar en kötü giysilerini giymek zorundaydılar.60 Eğer iddet süresi dört ay on gün olarak belirlenseydi ve isterlerse evlerinden çıkmalarına izin verilseydi, ilk Müslümanlar bunu kabul etmekte büyük zorluk çekerdi. Bu nedenle, ihtiyaç hâlinin kaldırılması ve nafaka yükümlülüğüyle birlikte bir yıllık yas süresi belirlendi. Değişikliği kabul edip buna alıştıktan kısa bir süre sonra, yas süresini azaltan yeni hüküm indirildi.
"Ey iman edenler! Sizden önce gelenlere farz kılındığı gibi, oruç da size farz kılındı; umulur ki takva sahibi olursunuz." 62
“Oh you who believe, fasting has been prescribed for you as it was prescribed for those before you in order that you may be conscious of God.” 62
"Onların mallarından bir sadaka al; onunla onları arındırır ve (manen) yücelтirsin…" 63 Note: the Qur'an verse text is inside braces in the original, so it is translated as given, and the trailing "63" is kept as a verse number.
“Take some charity from their wealth to purify them and make them grow (spiritually)…” 63
Şeytan, içki ve kumarla aranıza düşmanlık ve nefret tohumları ekip sizi Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık bunlardan vazgeçmeyecek misiniz?” 64
“Satan’s plan is to incite enmity and hatred between you, with intoxicants and gambling, and prevent you from the remembrance of Allaah and from prayer. Will you not then give it up?” 64
"Ey iman edenler! Sizden önce gelenlere farz kılındığı gibi, oruç da size farz kılındı; umulur ki takva sahibi olursunuz." 62
“Oh you who believe, fasting has been prescribed for you as it was prescribed for those before you in order that you may be conscious of God.” 62
"Onların mallarından bir sadaka al; onunla onları arındırır ve (manen) yücelтirsin…" 63 Note: the Qur'an verse text is inside braces in the original, so it is translated as given, and the trailing "63" is kept as a verse number.
“Take some charity from their wealth to purify them and make them grow (spiritually)…” 63
Şeytan, içki ve kumarla aranıza düşmanlık ve nefret tohumları ekip sizi Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık bunlardan vazgeçmeyecek misiniz?” 64
“Satan’s plan is to incite enmity and hatred between you, with intoxicants and gambling, and prevent you from the remembrance of Allaah and from prayer. Will you not then give it up?” 64
Peygamber (s.a.v.) hükümlerinin gerekçesine sık sık değinirdi. Örneğin, kabirleri ziyaret etmenin yasağının kaldırılması meselesinde şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Size kabirleri ziyaret etmeyi yasaklamıştım. Ancak şimdi annemin kabrini ziyaret etmeme izin verildi. Öyleyse onları ziyaret edin, çünkü insana ahireti hatırlatırlar."65
The Prophet (s.w.) often made mention of the rationale behind his legal pronouncements. For example, in the case of the abrogation of the prohibition of visiting graveyards, he was reported to have said, “I had forbidden you from visiting the graveyards, however, permission has been given to me to visit the grave of my mother. So, visit them, for they do remind one of the next life.”65
Hükümlerin illetlerinin açıklanması, hükümlerin varlığının veya yokluğunun, illetlerinin var olup olmamasına bağlı olduğunu gösterir. Eğer hükmün konulmasına sebep olan fayda devam ediyorsa, hüküm de devam eder; ama koşulların değişmesi nedeniyle bu fayda değişmişse, hüküm de değişmelidir; aksi halde hükmün devamının bir faydası kalmazdı. Bu ilkeden hareketle Ömer ibn el-Hattab, Peygamber ﷺ'in verdiği, gönülleri İslam'a ısındırmak için kâfirlere ayrılan Zekât payını kaldırmıştır. Onun açıkladığına göre, bu ısındırma ihtiyacı, İslam'ın yükselişte olduğu ve desteğe muhtaç bulunduğu dönemde vardı; ama Ömer'in zamanında İslam devleti artık sağlam biçimde kurulmuştu.
The explanation of the reasons for laws indicates that the presence of absence of laws depends on the existence or nonexistence of their causes. If the benefit for which the law was enacted continuous, then the law is continuous; but if it has changed due to a change in circumstances, the law must also change; otherwise there would not be any benefit in its continued existence. On the basis of this principle, ‘Umar ibn al-Khattaab cancelled the distribution of the portion of Zakaah assigned for the encouragement of non-Muslims to accept Islaam which the Prophet (s.w.) used to give out. As he explained, the need for their encouragement existed during the time when Islaam was on the rise and in need of support, however, in his time the Islamic state was already firmly established.
İnsan ihtiyaçlarının göz önünde bulundurulması, şeriatın koyulmasında (teşri') yöntemine de yansımaktadır. Faydası zamana ya da koşullara göre değişmeyecek hükümlerde Allah, ayrıntıları çok açık biçimde belirlemiştir. Örneğin ibadet ritüelleri; evlilik, boşanma ve miras gibi aile hukuku; cinayet, zina, hırsızlık ve iftira gibi zararı zamanla değişmeyen suçlara karşı konulan hükümler bunlardandır. Faydası ya da zararı yere göre değişebilen konularda ise Allah, evrensel fayda taşıyan genel ilkeler koymuştur; bunların uygulanması, insan ihtiyaçlarına göre yöneticilere bırakılmıştır.
Legislative consideration of human needs can also be found in the methodology of legislation. In the case of laws wherein human benefit will not change with time or conditions, Allaah has spelled out the details very clearly. For example, in the case of religious rites, family laws of marriage, divorce and inheritance, laws against crimes whose harm will not change with the passage of time, like murder, fornication and adultery, theft, and slander. As for things whose benefit or harm may vary from place to place, Allaah has legislated general laws of universal benefit, which may be implemented by those in authority according to human needs.
Bu kategorinin örnekleri, işlem hukukuna ve toplumun yapılandırılmasına ilişkin hükümlerde bulunabilir. Örneğin Allah şöyle buyurmuştur: "Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygambere ve aranızdaki yöneticilere itaat edin."66
Examples of this category can be found in the laws concerning business transactions and the structuring of the society. For example, Allaah said, “Oh you who believe, obey Allaah and obey the Messenger, and those in authority among you.”66
Peygamber (s.a.v.) bizzat şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Üzerinize sakat bir Habeşli köle emir olarak getirilse ve o, Allah'ın Kitabı'na göre işlerinizi yönetse, onu dinleyin ve (emirlerine) itaat edin."67 Yasama düşüncesi, bireysel yararın önüne genel refahın geçirilmesinde ve benzer bir zararın önlenmesinin daha büyük bir zararın önlenmesine üstün tutulmasında da görülebilir.68 Bu tür bir ilkenin güzel bir örneği, İslam'ın neredeyse evrensel olan çok eşliliği (çokeşlilik) uygulamasını onaylamasında bulunabilir. İslam, eş sayısının üst sınırını dört ile sınırlandırmış ve ilgili tarafların sorumluluklarını belirlemiştir. Bir kocayı paylaşmak çoğu kadın için acı verici olsa da, çoğu toplumda çok eşliliğe duyulan ihtiyaç, bunun resmen yasaklanmasının yol açtığı bozulmayla kanıtlanmakta ve yasal düzenlemeyi gerektirmektedir. Bu nedenle İslam, hem erkeklerin hem de kadınların genel refahı için sınırlı çok eşliliği kabul etmiş ve böylece bireysel kadının iyiliği yerine toplumun iyiliğine öncelik tanımıştır.
4. Evrensel Adaletin Gerçekleşmesi.
4. The Realization Of Universal Justice.
İslam hukuku, bütün insanları ilahi hükümlere boyun eğme yükümlülükleri ve bu hükümleri çiğnedikleri takdirde sorumluluk bakımından eşit görür. Kur'an'da zikredilen hükümlerin hepsi geneldir; bir grup ile başka bir grup arasında ayrım yapmazlar.
Islamic legislation considers all humans the same with regards to their obligation to submit to the divine laws and in their responsibility for breaking them. The laws mentioned in the Qur’aan are all general, making no distinction between one group or another.
"Allah adaleti ve iyiliği emretmiştir." 70
“Allaah has enjoined justice and righteousness.” 70
“Allah, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğinizde adaletle hükmetmenizi emreder.” 71
“Allaah commands you to return your trusts to whom they are due, and when you judge between one man and another, that you judge justly.” 71
“Ey iman edenler! Allah için adaleti ayakta tutan, hakkıyla şahitlik eden kimseler olun. Bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsizliğe sevk etmesin. Adil olun; çünkü bu, takvaya daha yakındır. Allah'tan korkun; şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.” 72
“Oh you who believe, stand out firmly for Allaah as witnesses to fair dealing. And do not let the hatred of a people cause you not to be just. Be just: for it is closer to piety, and fear Allaah for verily Allaah is well aware of whatever you do.” 72
Peygamberlik döneminde, güçlü Mahzum kabilesinden bir kadın bazı mücevherleri çaldı ve dava Peygamber'e (s.w.) getirildiğinde suçunu itiraf etti. Kabilesinden olanlar, ona Kur'an'ın öngördüğü cezanın uygulanmasıyla yaşanacak utançtan kaçınmak istedi ve bu yüzden Peygamber'e (s.w.) yakın olan Usâme bin Zeyd'den onun adına aracılık yapmasını istediler. Usâme, Peygamber'e (s.w.) yaklaştığında Peygamber ﷺ ona çok öfkelendi ve şöyle dedi: "Allah'ın sabit kılmış olduğu cezalardan birinde aracılık etmeye cüret mi ediyorsun?" Sonra insanları bir araya topladı ve şu sözleri içeren bir hutbe irad etti: "Sizden önceki insanlar, soylular hırsızlık yaptığında onları serbest bırakıp, zayıflar hırsızlık yaptığında ise Allah'ın sabit kıldığı cezayı uyguladıkları için helak oldular. Allah'a yemin ederim ki, kendi kızım Fâtıma hırsızlık yapsaydı, onun elini keserdim."73
During the era of the prophet hood, a woman from the powerful tribe of Makhzoom stole some jewelry and confessed to the crime when the case was brought before the Prophet (s.w.). Her tribesman wanted to avoid the shame of having the Qur’anic punishment applied to her, so they asked Usaamah ibn Zayd who was close to the Prophet (s.w.) to intercede on her behalf. When Usaamah approached the Prophet (s.w.), he became very angry with him and said, “Do you dare to intercede in one of Allaah’s fixed punishment?” He then called the people together and delivered a sermon in which he said, “The people before you were destroyed because they let the nobles go when they stole, but applied Allaah’s fixed punishment on the weak when they stole. By Allaah, if my own daughter, Faatimah, stole I would cut off her hand.”73
İslam Hukukunun Kaynakları
Sources Of Islamic Law
Kuruluş döneminde İslam hukuku, Kur'an'ın ya da Sünnet'in biçiminde olmak üzere vahyden türetilmiştir. Sünnet terimi, Peygamber Muhammed ﷺ'in sözlerini ve fiillerini, ayrıca onun huzurunda yapılan ve onun hoşnutsuzluğuna yol açmayan başkalarının sözlerini ve fiillerini ifade eder. Sünnet, Allah'ın Kur'an'daki şu sözüne dayanarak vahyin ikinci kaynağı sayılır: "O, arzusuna göre konuşmaz. Bu, ancak kendisine vahyedilen bir vahiydir."74.
Islamic law during the stage of foundation was derived from revelation, either in the form of the Qur’aan or the Sunnah. The term Sunnah refers to the statements and actions of Prophet Muhammad (s.w.), as well as the statements and actions of others done in his presence which did not meet his disapproval. The Sunnah is considered the second source of revelation based on Allaah’s statement in the Qur’aan, “He does not speak from his desires. Verily it is inspiration which has been revealed.”74.
Peygamber ﷺ, Tanrı'nın son mesajını insanlığa iletme görevi verildi.
The Prophet (s.w.) was given the job of conveying the final message of God to mankind.
"Ey Elçi! Rabbinden sana indirileni tebliğ et."75 Ve ona, insanlara Allah'ın mesajdaki muradını açıklama sorumluluğu da verilmiştir. Note: The original says "God" throughout; per the translation rules, the Turkish word for God should be used instead of "Allah." Corrected version: "Ey Elçi! Rabbinden sana indirileni tebliğ et."75 Ve ona, insanlara Tanrı'nın mesajdaki muradını açıklama sorumluluğu da verilmiştir.
“Oh messenger, convey what has been revealed to you from your Lord.”75. And he was also given the responsibility of clarifying for mankind God’s intent in the message.
bir fiille, bazen de ikisiyle birlikte. Örneğin Kur'an, müminlere düzenli Salah'ı (resmi namaz) kılmalarını emretmiş, ancak Salah'ın nasıl kılınacağını açıklamamıştı. Bunun üzerine Peygamber ﷺ ashabının arasında namaz kıldı ve sonra onlara şöyle dedi: "Beni nasıl namaz kılarken gördüyseniz, öyle namaz kılın."77 Başka bir zaman, namaz kılarken bir adam gelip ona selam verdi; o da sağ elini kaldırarak karşılık verdi.78 Eşi Âişe, onun namazda secde yaptığında topuklarını birbirine bitişik tuttuğunu rivayet etmiştir.79 Yine bir keresinde, İbn Mes'ud'un sol elini sağ eli üzerine koyarak namaz kıldığını görünce, onun elini çekti ve sağ elini sol elinin üzerine koydu.80 Ayrıca şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Sizden biri secde yapacaksa, deve gibi çökmesin. Ellerini dizlerinden önce (yere) koysun."
Bölüm Özeti
Section Summary
1. Bu erken dönemde İslam hukuku, Kur'an'da ve Sünnet'te vahyedilmiş ve kaydedilmiş Şeriat hükümlerinden oluşuyordu. Bu hükümler esas olarak İslam'ın itikadi temeli olan îmanla ve filizlenmekte olan Müslüman devletin düzenlenmesi için gerekli olan sosyo-ekonomik hükümlerle ilgilidir.
1. Islamic law in this early period consisted of the laws of Sharee’ah which were revealed and recorded in the Qur’aan and the Sunnah. They relate mainly to the ideological foundation of Islaam, Eemaan, and the socio-economic laws necessary for the organization of the fledgling Muslim state.
2. Kur'an'daki hukuk koyma anlayışının temeli insanın ıslahıydı; bu yüzden faydalı insani âdetler ve uygulamalar tanınmış ve ilahi hükümlerin bütününe dahil edilmiştir.
2. The basis of legislation in the Qur’aan was that of human reformation, as such, beneficial human customs and practices were recognized and incorporated into the body of divine legislation.
3. Islah (ıslah) hedefine ulaşmak amacıyla Kur'an hükümleri şu ilkeleri içermiştir: a) Güçlüğün kaldırılması b) Dini yükümlülüklerin azaltılması c) Kamu yararının gerçekleştirilmesi d) Evrensel adaletin gerçekleştirilmesi
3. In order to achieve the goal of reformation, Qur’anic legislation incorporated the principles of: a) Removal of difficulty b) Reduction of religious obligations c) Realization of public welfare d) Realization of universal justice.
4. Bu dönem, fıkhın gelişiminin başlangıcını işaret etmiştir ve Kur'an ile Sünnet'ten hüküm çıkarma ilminin temelleri bu dönemde Peygamber ﷺ tarafından atılmıştır.
4. This period marked the beginning of the evolution of Fiqh and it was during this period that the foundations for the science of deducing laws from the Qur’aan and the Sunnah were laid by the Prophet (s.w.).
5. Bu dönemde ilk mezhebin oluşmaya başladığı söylenebilir; çünkü Peygamber ﷺ, Sahabeyi içtihada yöneltip eğitiyordu.
5. It might be said that in this period the first Madh-hab (school of legal thought) took shape as the Prophet (s.w.) guided and trained the Sahaabah in Ijtihaad.
24 Taareekh at-Tashree' al-Islaamee, s. 34-5.
24 Taareekh at-Tashree’ al-Islaamee, pp. 34-5.
25 Sûre al-A'râf (7): 157.
25 Soorah al-A ‘raaf (7): 157.
27 Bakara Suresi (2): 286. 28 Bakara Suresi (2): 185. 29 Hac Suresi (22): 78. 30 Nisa Suresi (4): 28. 31 Maide Suresi (5): 4. 32 Âişe'den rivayet edilmiş olup el-Buhârî (Sahîhu'l-Buhârî, Arapça-İngilizce, c.4, s.491, no.760), Müslim (Sahîhu Müslim, İngilizce çeviri, c.4, s.1246, no.5752) ve Ebû Dâvûd (Sünenu Ebî Dâvûd, İngilizce çeviri, c.3, s.1341, no.4767) tarafından derlenmiştir.
27 Soorah al-Baqarah (2): 286. 28 Soorah al-Baqarah (2): 185. 29 Soorah al-Hajj (22): 78. 30 Soorah an-Nisaa (4): 28. 31 Soorah al-Maa’idah (5): 4. 32 Reported by ‘Aa’eshah ans collected by al-Bukhaaree (Sahih Al-Bukhari (Arabic-English), vol.4, p.491, no.760), Muslim (Sahih Muslim (English Trans.), vol. 4, p. 1246, no. 5752) and Abu Daawood (Sunan Abu Dawud (English Trans.), vol. 3, p. 1341, no. 4767).
33 Ebû Bürde'den rivayet edilmiş olup el-Buhârî tarafından toplanmıştır (Sahîh Müslim (Arapça-İngilizce), c. 5, s. 441-3, no. 630) ve Müslim tarafından (Sahîh Müslim (İngilizce Çeviri), c. 3, s. 944, no. 4298). Müslim bunu Ebû Musa'dan da toplamıştır (no. 4297) ve Enes İbn Mâlik'ten (no. 4300).
33 Reported by Abu Burdah and collected by al-Bukhaaree (Sahis Muslim (Arabic-English), vol. 5, pp. 441-3, no. 630), and Muslim (Sahih Muslim (English Trans.), vol. 3, p. 944, no 4298). Muslim also collected it from Abu Moosaa (no.4297) and Anas ibn Maalik (no. 4300).
34 Tarîhu't-Teşrî'i'l-İslâmî, s. 19-20 ve el-Medhal, s. 85-89. 35 Nisâ Suresi (4): 23.
34 Taareekh at-Tashree’ al-Islaamee, pp. 19-20 and al-Madkhal, pp. 85-89. 35 Soorah an-Nissaa (4): 23.
36 Nisâ Suresi (4): 24. 37 Mâide Suresi (5): 3. 38 Mâide Suresi (5): 5. 39 Bakara Suresi (2): 173.
36 Soorah an-Nissaa (4): 24. 37 Soorah al-Maa’idah (5): 3. 38 Soorah al-Maa’idah (5): 5. 39 Soorah al-Baqarah (2): 173.
40 Sûre al-Mâide (5): 104. 41 Tarihu't-Teşriʿi'l-İslâmî, s. 20-1. 42 Ebû Hüreyre'den rivayet edilmiş ve Müslim tarafından kaydedilmiştir (Sahîh Müslim (İngilizce Tercüme), c. 2, s. 675, no. 3095).