Şafiî Mezhebi
The Shaafi’ee Madh-hab
Kurucu: İmam eş-Şafiî (M. 769-820)
The Founder: Imaam Ash-shaafi’ee (769-820 Ce)
Bu hukuk ekolünün adını aldığı âlimin tam adı Muhammed b. İdris eş-Şâfiî idi.
The full name of the scholar after whom this school of legal thought has been named was Muhammad ibn Idrees ash-Shaafi’ee.
Ghazze kasabasında, o dönemde Şam olarak bilinen Akdeniz kıyısında, miladi 796 yılında doğdu; ancak gençliğinde fıkıh ve hadis öğrenmek için Medine'ye gitti ve İmam Malik'in yanında ilim tahsil etti. Malik'in el-Muvatta' adlı kitabının tamamını ezberlemeyi başardı ve onu hocasına, kelimesi kelimesine, hiç hata yapmadan ezberinden okudu.
He was born in the town Ghazzah on the Mediterranean coast of what was then known as Shaam in the year 796 CE, but travelled to Madeenah in his youth to study Fiqh and Hadeeth under Imaam Maalik. He succeeded in memorizing the whole of Maalik’s book, al-Muwatta’, and recited it to him from memory, word perfect.
Eş-Şâfiî, Mâlik'in yanında, ikincisinin 801 yılında vefat etmesine kadar kaldı. Ardından Yemen'e gitti ve orada ders verdi. 805 yılında Şiî eğilimleri olduğu suçlamasıyla tutuklanıp Irak'ta Abbasî Halifesi Harun er-Reşid'in (786-809 yılları arasında hükümdarlık etti) huzuruna esir olarak getirilene kadar orada kaldı. Neyse ki inançlarının doğruluğunu ispatlayabildi ve daha sonra serbest bırakıldı. Eş-Şâfiî Irak'ta kalmaya devam etti ve bir süre Ebû Hanîfe'nin ünlü öğrencisi İmam Muhammed b. el-Hasan'ın yanında ders aldı.
Ash-Shaafi’ee remained under Maalik until the latter died in 801 CE. Then he went to Yemen and taught there. He remained there until he was accused of Shi’ite leanings in the year 805 CE and brought as a prisoner before the ‘Abbaasid Caliph, Haroon arRasheed (rule 786-809 CE) in Iraq. Fortunately, he was able to prove the correctnes of his beliefs and was subsequently released. AshShaafi’ee remained in Iraq and studied for a while under Imaam Muhammad ibn al-Hasan, the famous student of Abu Haneefah.
Daha sonra, Ebû Hanîfe'nin meşhur öğrencisi İmam Muhammed b. el-Hasan'dan ilim almak için Mısır'a seyahat etti.
Later he traveled to Egypt in order to study under Imaam Muhammad ibn al-Hasan, the famous student of Abu Haneefah.
Daha sonra İmam al-Leys'ten ilim almak için Mısır'a seyahat etti, ancak oraya vardığında İmam vefat etmişti.
Later he travelled to Egypt in order to study under Imaam al-Layth, but by the time he reached there the Imaam had passed away.
Ancak o, el-Leys'in mezhebini el-Leys'in öğrencilerinden inceleyebilmiştir. eş-Şâfiî, miladi 820 yılında, Halife el-Me'mûn'un hükümdarlığı döneminde (miladi 813 - 832) vefat edene kadar Mısır'da kalmıştır. 143
However, he was able to study the Madh-hab of al-Layth from alLayth’s students. Ash-Shaafi’ee remained in Egypt until his death in the year 820 CE during the rule of the Caliph al-Mamoon (rule 813 - 832 CE). 143
Şafiî Mezhebinin Oluşumu
Formation Of The Shaafi’ee Madh-hab
İmam Şafiî, Hicaz fıkhını (Mâlikî düşünce) Irak fıkhıyla (Hanefî düşünce) birleştirerek yeni bir mezhep oluşturdu ve bunu öğrencilerine el-Hüccet (Delil) adlı bir kitap hâlinde imlâ etti. Bu imlâ Irak'ta, miladi 810 yılında gerçekleşti ve öğrencilerinden bir kısmı kitabını ezberleyip başkalarına rivayet etti. Bu kitap ve İmam'ın ilminin bu dönemi genellikle, Mısır'a ulaştıktan sonra başlayan ilminin ikinci dönemiyle ayırt etmek için el-Mezhebü'l-Kadîm (eski mezhep) olarak anılır. Mısır'da İmam el-Leys bin Sa'd'ın fıkhını benimsedi ve el-Mezhebü'l-Cedîd (yeni mezhep)'i, el-Umm (Öz) adını verdiği başka bir kitap hâlinde öğrencilerine imlâ etti. Hadis ve hukukî akıl yürütme açısından tamamen yeni bir birikimle karşılaşmasından dolayı, el-Mezhebü'l-Cedîd'de Irak'ta benimsediği birçok hukukî görüşten döndü. İmam Şafiî, fıkhın temel ilkelerini sistemleştiren ilk imam olma özelliğine sahiptir; bunları ar-Risâle adlı kitabında kaydetmiştir.
Imaam ash-Shaafi’ee combined the Fiqh of Hijaaz (Maalikee thought) with that of Iraq, (Hanafee thought) and created a new Madh-hab which he dictated to his students in the form of a book called al-Hujjah (The Evidence). This dictation took place in Iraq in the year 810 CE and a number of his students memorised his book and narrated it to others. This book and period of his scholarship are usually referred to as al-Madh-hab al-Qadeem (the old school of thought) to differentiate it from the second period to his scholarship which occurred after he reached Egypt. In Egypt he absorbed the Fiqh of Imaam al-Layth ibn Sa’d and dictated al-Madh-hab alJadeed (the new school of thought) to his students in the form of another book which he named al-Umm (he Essence). Because of his exposure to a completely new set of Hadeeths and legal reasoning, in al-Madh-hab al-Jadeed, he reversed many of the legal positions which he had held while in Iraq. Imaam ash-Shafi’ee holds the distinction of being the first Imaam to systematize the fundamental principles of Fiqh which he recorded in his book called ar-Risaalah.
Şâfiî Mezhebinin Kullandığı Hüküm Kaynakları
Sources Of Law Used By The Shaafi’ee Madh-hab
1. Kur'an
1. The Qur’aan
Ash-Shafi'i, daha önce zikredilen İmamlardan farklı değildi; İslam hukukunun kaynakları arasında Kur'an'ın öncelikli olduğu konusundaki taviz vermez tutumlarında da öyleydi. Kendinden önceki İmamların onu ne kadar yoğun biçimde kullandıysa, o da aynı ölçüde ona dayandı; yalnızca anlamı üzerine derin bir inceleme sonucunda kazandığı yeni içgörüleri ekledi.
Ash-Shaafi’ee did not differ from the previously mentione Imaams, in their uncompromising stand in relation to the primacy of the Qur’aan among the sources of Islamic law. He frlied on it as heavily as those before him adding only the new insights which he gained from a deep study of its meaning.
2. Sünnet
2. The Sunnah
İmam eş-Şafiî, hadislerin kabulü için yalnızca tek bir şart koymuştur; o da hadislerin sahih olmasıdır.
Imaam ash-Shaafi’ee laid down only one condition for the acceptance of Hadeeths, namely that they be authentic (Saheeh).
Diğer koşulların hepsini reddetti; bu koşullar İmam Ebu Hanife ve İmam Malik tarafından konmuştu. Ayrıca hadis tenkidi ilmine yaptığı büyük katkılarla tanınmıştı.
He rejected all the other conditions set by Imaams Abu Haneefah and Maalik. He was also noted for his great contributions to the science of Hadeeth criticism.
3. İcma
3. Ijmaa’
Eş-Şâfiî'nin bazı konularda icmânın mümkünlüğü hakkında ciddi şüpheleri olmasına rağmen, icmânın gerçekleştiği bilinen az sayıdaki durumda, onun İslâm hukukunun üçüncü en önemli kaynağı sayılması gerektiğini kabul etmiştir.
Although ash-Shaari’ee had serious doubts about the possibility of the Ijmaa’ in a number of cases, he conceded that in the few cases where it was known to have occurred, it should be regarded as the third most important source of Islamic law.
4. Sahâbenin Şahsî Görüşleri
4. Individual Opinions Of The Sahaabah
İmam eş-Şafiî, Sahabe'nin bireysel görüşlerine, birbirleriyle çelişmemeleri şartıyla itibar etmiştir. Sahabe arasında bir hukuki mesele hakkında çelişen görüşler bulunduğunda ise, tıpkı Ebu Hanife gibi, kaynağa en yakın olan görüşü seçmiş, diğerlerini bırakmıştır.
Credence was given by Imaam ash-Shaafi’ee to the individual opinions of the Sahaabah on condition that they were not at variace with each other. If there were conflicting opinions among the Sahaabah on a legal point, he like Abu Haneefah, would choose whichever opinion was the closest to the source and leave the rest.
5. Kıyas
5. Qiyaas
Kıyas, İmam'ın görüşüne göre, önceki kaynaklardan ek hükümler çıkarmak için geçerli bir yöntemdi. Ancak, kendi kişisel görüşlerini sahabe görüşlerine dayanan delillerden aşağı gördüğü için onu önem sırasında en sona yerleştirmiştir.
Qiyaas was, in the Imaam’s opinion, a valid method for deducing further laws from the previous sources. However, he placed it last in order of importance, considering his personal opinions inferior to proofs based on the opinions of the companions.
6. İstishab (bağlama)
6. Istis-haab (linking)
Hem Ebu Hanife'nin kullandığı İstihsan ilkesi hem de Mâlik'in kullandığı İstislâh, eş-Şâfiî tarafından reddedilmiş ve bid'at (yenilik) sayılmıştır; çünkü ona göre bu ilkeler, halbuki hükümleri zaten vahiyle belirlenmiş alanlarda, ağırlıklı olarak insan aklına dayanıyordu. Bununla birlikte, eş-Şâfiî de benzer meselelerle uğraşırken İstihsan ve İstislâh'a benzer bir ilkeye başvurmak zorunda kalmış ve buna İstishâb adını vermiştir.144 İstishâb sözlük anlamıyla bir bağlantı arama demektir; fıkhî anlamda ise sonraki bir durumu önceki bir durumla ilişkilendirerek fıkhî hükümlere ulaşma yöntemini ifade eder. Bu yöntem, belirli koşullara uygulanan fıkhî hükümlerin, bu koşulların değiştiğine dair kesin bilgi bulunmadığı sürece geçerliliğini koruyacağı varsayımına dayanır. Örneğin, bir kimsenin uzun süredir kayıp olması nedeniyle hayatta olup olmadığı şüpheli hale gelirse, İstishâb yoluyla, o kişinin hâlâ hayatta olduğu kesin bilinseydi yürürlükte kalacak olan bütün hükümler yürürlükte kalmalıdır.
Both the principle Istihsaan used by Abu Haneefah and Istislaah used by Maalik were rejected by ash-Shaafi’ee and considered a form of Bid’ah (innovation), since, in his opinion, they were based nostly on human reasoning in areas where revealed laws already existed. However, in dealing with similar issues ashShaafi’ee was obliged to use a principle similar to Istihsaan and Istislaah which he called istis-haab.144 Istis-haab literally means seeking a link, but legally it refers to the process of deducing Fiqh laws by linking a later set of circumstances with an earlier set. It is based on the assumption that the Fiqh laws applicable to certain conditions remain valid so long as it is not certain that these conditions have altered. If, for example, on account of the long absence of someone, it is doubtful whether he is alive or dead, then by Istis-haab all rules must remain in force that would hold if one knew for certain that he was still alive.
Şafiî Mezhebinin Ana Öğrencileri
Main Students Of Shaafi’ee Madh-hab
İmam eş-Şafiî'nin mezhebini takip etmeye devam eden öğrencilerinin en önemlileri şunlardır: el-Müzenî, er-Rebî' ve Yusuf ibn Yahyâ.
The most important of Imaam ash-Shaafi’ee’s students who contunued to follow his school of thought were: al-Muzanee, arRabee’ and Yoosuf ibn Yahyaa.
Al-Muzanee (791-876 M.S.)
Al-muzanee (791-876 Ce)
El-Müzenî'nin tam adı İsmâîl b. Yahyâ el-Müzenî idi. Mısır'da kaldığı süre boyunca İmam eş-Şâfiî'nin daimi yoldaşıydı. El-Müzenî, eş-Şâfiî'nin fıkhını kapsamlı bir şekilde derleyen bir kitap yazmasıyla tanınmıştır.
Al-Muzanee’s full name was Imaa’eel ibn Yahyaa alMuzanee. He was the constant companion of Imaam ash-Shaafi’ee throughtout his stay in Egypt. Al-Muzanee was noted for writning a book which comprehensively gathered the Fiqh of ash-Shaafi’ee.
Daha sonra Mukhtasal al-Muzanee başlığıyla özetlenen bu eser, Şafiî mezhebinin fıkıh alanında en çok okunan kitabı haline geldi.
Later condensed under the title Mukhtasal al-Muzanee, it became the most widely read Fiqh book of the Shaafi’ee Madh-hab.
Ar-Rabee' Al-Maraadee (790-873 M.S.)
Ar-rabee’ Al-maraadee (790-873 Ce)
Ar-Rabee' , eş-Şâfi'î'nin el-Umm adlı kitabının başlıca râvisi olarak kaydedilmiştir. Bu kitabı, İmam eş-Şâfi'î'nin hayatı boyunca, er-Risâle ve diğer kitaplarla birlikte yazıya geçirmiştir.
Ar-Rabee’ was noted as the main narrator of ash-Shaafi’ee’s book al-Umm. He wrote it down during Imaam ash-Shaafi’ee’s lifetime along with ar-Rasaalah and other books.
Yoosuf Ibn Yahyaa Al-buwaytee
Yoosuf Ibn Yahyaa Al-buwaytee
Yusuf ibn Yahya, Şafiî'nin ardından mezhebin baş hocası olarak onun yerine geçti. Bağdat'ta, resmen benimsenen Mu'tezile düşüncesinin Kur'an'ın yaratılmış olduğuna dair görüşünü reddettiği için hapsedildi ve işkenceyle öldürüldü.145
Yoosuf ibn Yahyaa succeeded ash-Shaafi’ee as the main teacher of the Madh-hab. He was imprisoned and tortured to death in Baghdad because he rejected the officially sanctioned Mu’tazilite philosophy on the creation of the Qur’aan.145
Şafiî Mezhebine Bağlı Olanlar
Followers Of The Shafafi’ee Madh-hab
Şâfiî mezhebinin mensuplarının çoğunluğu bugün Mısır, Güney Arabistan (Yemen, Hadramevt), Sri Lanka, Endonezya, Malezya, Doğu Afrika (Kenya, Tanzanya) ve Güney Amerika'da bulunan Surinam'dadır.
The majority of the followers of the Shaafi’ee Madh-hab are now to be found in Egypt, Southern Arabia, (Yemen, Hadramout), Sri Lanka, Indonesia, Malaysia, and East Africa (Kenya, Tanzania) and Surinam in South America.
142 al-Madkhal, s. 206-7.
142 al-MaMadkhal, pp. 206-7.
Bu öğrenciler arasında Hambelî mezhebinin kurucusu Ahmed bin Hanbel ile Ebu Sevr Mezhebinin kurucusu Ebu Sevr de vardı.
143 Among these students were Ahmed ibn Hambal, founder of the Hambalee Madh-hab and Abu Thawr founder of the Abu Thawr Madh-hab.
144 Al-Madkhal, s.
144 Al-Madkhal, pp.