Bu dönem, 950 M. yılından Bağdat'ın yağmalanmasına (1259 M.) kadar olan süreyi kapsar ve Abbasi hanedanının zayıflamasını, sonunda da çöküşünü temsil eder. Halifelerin himayesinde Munazara adı verilen rekabetçi tartışmalar gelişmeye devam etti ve bu tartışmaların bazıları kitaplarda kaydedildi. Zamanla, büyük ölçüde bu tartışmalardan doğan rekabet ruhu halk arasına yayıldı ve mezhep taassubu yaygınlaştı. Mezheplerin sayısı büyük ölçüde azaldı; hayatta kalan dört mezhebin yapısı ve işleyişi ise son derece sistemleşti. Bir mezhebe bağlı âlimler, içtihatlarını yalnızca o mezhebin temel ilkelerine (Usûl) dayandırmak zorundaydı. Bu dönemde fıkıh derlemesi daha da resmîleşti ve mezhep rekabetini körüklemek için kullanıldı.

This stage covers the period between the year 950 CE and the sacking of Baghdad (1259 CE) and represents the decline of the ‘Abbaasid dynasty until its eventual collapse. Competitive debates called MunaadHaraat continued to flourish under the patronage of the ‘Abbaasid caliphs and some of these debates were actually recorded in books. In time, the spirit of rivalry largely generated by these debates spread to the masses, and Madh-hab factionalism became widespread. There was a drastic reduction in the number of Madh-habs, and the structure and operatin of the four that survived became highly systematized. Scholars within a Madh-hab were obliged to base their Ijtihaads solely on the fundamental principles (Usool) of their particular Madh-hab. During this period the compilation of Fiqh was further fomalized and used to further Madhhab rivalry.

Bu dönemde başlıca mezheplerin sayısı dörde gerilemiştir; üçü büyük, biri küçük olmak üzere. Başka ifadeyle, el-Evzâî, Sufyân es-Sevrî, İbn Ebî Leylâ, Ebû Sevr ve el-Leys İbn Sa'd gibi büyük imamların mezhepleri ortadan kalkmış, yalnızca Ebû Hanîfe, Mâlik, eş-Şâfiî ve Ahmed İbn Hanbel'in mezhepleri kalmıştır. Zamanla bu hukuk ekolleri o kadar yaygınlaşmış ve baskın hale gelmiştir ki, sıradan insanlar başka ekollerin var olduğunu bile unutmuştur. Bu ekollerin her biri kısa sürede kendine özgü bir canlılık kazanmış ve takipçileri kendilerini mensup oldukları mezhebe göre adlandırmaya başlamışlardır. Örneğin, Fıkıh klasiği Şerhu's-Sünne'nin müellifi el-Hüseyn İbn Mes'ûd el-Begavî, Şâfiî mezhebine mensup olduğu için "Şâfiî" olarak anılmıştır.

During this stage, the number of major Madh-habs (schools of Islamic law) dwindled to four; three major and one minor. In order words , the Madh-habs of great Imaams like al-Awzaa’ee, Sufyaan ath-Thawree, Ibn Abee Laylaa, Abu Thawr and al-Layth ibn Sa’d had all disappeared leaving only the Madh-habs of Abu Haneefah, Maalik, ash-Shaafi’ee and Ahmad ibn Hambal. In time, these schools of Islamic legal thought became so predominant that the common people soon forgot that any other schools, even existed. Each of these schools soon took on a dynamism of its own and their followers started the practice of naming themselves after their respective Madh-habs. For example, al-Husayn ibn Mas’oud alBaghawee, author of the Fiqh classic, Sharh as-Sunnah, was Shaafi’ee after the Shaafi’ee Madh-hab.

Bu dönemde her mezhebin âlimleri, mezheplerinin kurucu imamlarının tüm hükümlerini inceledi, bu hükümlerin ardındaki temel ilkeleri çıkarıp kodlaştırdı. Ayrıca kurucu imamların karşılaşmadığı meselelerde sınırlı içtihatlar da yaptılar. Ancak bu alan, mahkeme münazaralarının içinde ve dışında yaygın biçimde varsayımsal fıkıh kullanılması nedeniyle kısa sürede tükendi.

During this stage the scholars of each Madh-hab analysed all the rulings of their Madh-habs’ founding scholars, deduced the fundamental principles behind their rulings and codified them. They also made limited Ijtihaads on issues which the founders had not come across. However, this area soon became exhausted due to the widespread use of hypothetical Fiqh, in and outside of court debates.

Nihayetinde bağımsız ictihad bırakılmış, bunun yerine belirli bir mezhebin yerleşik usullerine dayanan ictihad benimsenmiştir.

Ultimately independent Ijtihaad was discarded in favor of Ijtihaad based upon the established principles of a particular Madh-hab.

Mezhepçi içtihat olarak bilinen bu yeni akıl yürütme biçimi, yeni meselelere hüküm çıkarmaya dayanıyordu. Bu dönemin âlimleri, furû' (ikincil ilkeler) konusunda bazen mezheplerinin kurucularıyla ayrılık yaparlardı; ancak usûl (temel ilkeler) konusunda bu nadiren görülürdü.