Bu mezhep, kurucusu olan âlim Ebû Hanîfe'nin adıyla anılır. Gerçek adı Nu'mân İbn Sâbit'tir. Miladi 702 yılında Kûfe'de (Irak) doğmuştur. Babası, Fars kökenli bir ipek tüccarıydı ve Hulefâ-i Râşidîn (Dört Halife) döneminde İslâm'ı kabul etmişti. Ebû Hanîfe, öğrenimine önce felsefe ve diyalektik alanında olan, "İlmü'l-Kelâm" olarak bilinen ilimle başlamıştır. Ancak bu ilmin çeşitli dallarında ustalaştıktan sonra onu bırakmış ve Fıkıh ile Hadis üzerine derin bir inceleme yapmaya yönelmiştir. Başlıca hocası olarak, zamanının en büyük hadis âlimlerinden biri olan Hemmâd İbn Zeyd'i seçmiştir. Ebû Hanîfe, onun yanında on sekiz yıl okumuştur. Bu süre zarfında ders verme yeterliliğine ulaşmış, ancak bunun yerine Hemmâd'ın öğrencisi olarak kalmayı tercih etmiş, nihayet Hemmâd miladi 742 yılında vefat etmiştir. Hemmâd'ın vefatından sonra Ebû Hanîfe, kırk yaşında ders verme görevini üstlenmiş ve Kûfe'nin en seçkin âlimi olmuştur. Bu yüzden dönemin Emevî halifelerinin gözünde değerli bir kazanç olarak görülmüştür. Kendisine Kûfe kadılığı görevi teklif edilmiş, ancak bu göreve gelmeyi reddetmiştir. Bu ret yüzünden Kûfe emiri Yezîd İbn Ömer tarafından fiziken dövülmesine rağmen kararından dönmemiştir. Benzer şekilde Abbâsîler döneminde de devlet makamlarını kabul etmemiş, bunun sonucunda Halife Ebû Ca'fer el-Mansûr (754-775) tarafından Bağdat'ta hapsedilmiştir. Miladi 767 yılında vefat edene kadar hapiste kalmıştır. Ebû Hanîfe, Sahâbîlerin bazılarıyla görüşüp onlardan bazı hadisler rivayet ettiği için, Sahâbe'nin öğrencileri olan Tâbiîn'in küçüklerinden sayılmıştır.

This Madh-hab is named after its founding scholar, Abu Haneefah, whose actual name was Nu’maan ibn Thaabit. He was born in the year 702 CE. Kufah, (Iraq). His father was a silk merchan of Persian origin, who accepted Islaam during the reign of the Khulafaa Raashidoon (Righteous Caliphs). Abu Haneefah began his earlier studies in the field of philosophy and dialectics known as ‘Ilm al-Kalaam, but after mastering its various disciplines, he left it and went into an indepth study of Fiqh and Hadeeth. He chose as his main teacherk, Hammaad ibn Zayd, who was among the greatest scholars of Hadeeth of his time. Abu Haneefah studied under him for eighteen years. During this time he became qualified to teach, but instead remained Hammad’s student until the latter died in the year 742 CE. After Hammaad’s death Abu Haneefah took up the position of teacher at the age of forty and became the most outstanding scholar in Kufah. As such, he appeared to bea valuable prize to the Umayyad caliphs of that time. They offered him the position of Qaadee (judge) of Kufah, but he refused the post in spite of being physically beaten for his refusal by the Ameer of Kufah, Yazeed ibn ‘Umar. Similarly, during the rule of the ‘Abbaasids, he also refused royal appointment, and was consequently imprisoned in Baghdad by the Caliph Abu Ja’far al-Mansoor (754-775 CE). He remained imprisoned until his death in 767 CE. Abu Haneefah was considered among the minor Taabi’oon (students of the Sahaabah), because he had met a few of the Sahaabah and had related some Hadeeths from them. 128

İmam Ebu Hanife, öğretim yöntemini şûra (grup tartışması) ilkesi üzerine kurmuştu. Bir fıkhî meseleyi öğrencilerine tartışılıp görüşülmek üzere sunar ve üzerinde birleşilen bir görüşe ulaşıldığında bunun çözümünü kaydetmelerini söylerdi.

Imaam Abu Haneefah base his teaching method on the principle of Shoorah (group discussion). He would present a legal problem to his students for debate and discussion and tell them to record its solution whenever they arrived at a unified position.

Bu etkileşimli hüküm verme yöntemi sayesinde, Hanefi mezhebinin Ebû Hanîfe'nin kendi çabasının olduğu kadar öğrencilerinin çabalarının da bir ürünü olduğunu söyleyebiliriz.

Because of this interactive approach to making legal rulings, we could say that the Hanafee Madh-hab was as much a product of Abu Haneeafh’s students’ efforts as it was a product of his own efforts.

Onlar ayrıca var olmayan (varsayımsal) problemler üzerine tartışır ve bunların çözümlerini bulmaya çalışırlardı; bunu, bir problem ortaya çıkmadan önce ona hazırlanma ilkesine dayandırırlardı. Varsayımsal fıkha olan eğilimleri nedeniyle, bir meseleyi genellikle "ya şöyle şöyle olsaydı?" sorusuyla ortaya koyduklarından, "ya-şöyle-olsaydıcılar" ya da Ehlü'r-Re'y (görüş sahipleri) olarak tanındılar.

They would also debate on hypothetical problems and work out solutions, based on the principle of preparing for a problem before its occurrence. Because of their leaning towards hypothetical Fiqh which often introduced an issue with the question, “what if so and so happened?”, they became known as the what-iffers or Ahl ar-Ra’i (the opinion people).

Bu mezhebin erken dönem fakihleri, İslami hükümleri önemlerine göre sıralanmış olan şu kaynaklardan çıkarmıştır:

The early jurists of this Madh-hab deduced Islamic laws from the following sources, which are listed in the order of their importance:

Onlar Kur'an'ı İslam hukukunun birincil ve tartışılmaz kaynağı olarak kabul ediyorlardı. Nitekim diğer kaynakların doğruluğunu belirlemek için ona başvuruluyordu. Buna göre Kur'an'a aykırı olan herhangi bir kaynak yanlış kabul ediliyordu.

They considered the Qur’aan to be the primary unquestionable source of Islamic law. In fact it was used to determine the accuracy of the other sources. Accordingly any other source that contradicted the Qur’aan was considered inaccurate.

Sünnet, İslam hukukunun ikinci en önemli kaynağı olarak danışılıyordu, ancak kullanımına dair bazı şartlarla. Hadisin yalnızca sahih (Sahîh) olmasının yeterli olmadığını, bir hükme delil olarak kullanılabilmesi için aynı zamanda geniş ölçüde bilinen (Meşhûr) olması gerektiğini şart koşmuşlardır. Bu şart, sadece birkaç önemli Sahabinin (‘Alî ve İbn Mes‘ûd) yerleştiği o bölgede sık sık ortaya çıkan uydurma hadislere karşı bir güvence olarak konulmuştu.

The Sunnah was consulted as the second most important source of Islamic law, but with some qualification as to its use. They stipulated that it was not suffcient that a Hadeeth be accurate (Saheeh), but it had to be also widely known (Mash-hoor), if it was to be used as a legal proof. This condition was laid down as a safeguard against false Hadeeths which were cropping up frequently in that region where only a few notable Sahaabah had settled (‘Alee and Ibn Mas’ood).

Hukmün şer'î kaynakları arasında üçüncü sırada, Kur'an'da ve Sünnet'te belirtilmeyen herhangi bir hüküm konusunda Sahabe'nin oybirliğiyle vardığı görüş yer alır. Yani Kur'an'da ve Sünnet'te belirtilmeyen herhangi bir hüküm noktasında Sahabe'nin İcma'ı, Ebû Hanîfe'nin ve öğrencilerinin şer'î hükümleri istinbat ederken kendi şahsî görüşlerine tercih edilmiştir. Hanefî Mezhebi ayrıca, her çağdaki Müslüman âlimlerin İcma'ını geçerli ve Müslümanlar için bağlayıcı kabul etmiştir.

Third in importance as a source of Islamic law was the unanimous opinion of the Sahaabah on any point of law not specified in the Qur’aan or the Sunnah. That is, Ijmaa’ of the Sahaabah on any point of law not specified in the Qur’aan or the Sunnah. That is, Ijmaa’ of the Sahaabah was given precedence over the personal opinions of Abu Haneefah and his students in their deduction of Islamic law. The Hanafee Madh-hab also recognized the Ijmaa’ of Muslim scholars in any age as valid and binding on Muslims.

Sahabeler arasında belirli bir hukuki mesele üzerinde farklı görüşler bulunduğu ve sonradan icma oluşmadığı durumlarda, Ebu Hanife, konuya en uygun görünen görüşü tercih ederdi. Ebu Hanife, bunu mezhebinin hayati bir ilkesi olarak belirlerken, yine kendi görüşüne kıyasla Sahabenin görüşlerine daha fazla ağırlık verdi.129

If there were different opinions among the Sahaabah on a particular point of law and no Ijmaa’ was subsequently formed, Abu Haneefah would choose the opinion which appeared most appropriate to the case in question. In establishing this as a vital principle of his Madh-hab, Abu Haneefah again gave more weight to the opinions of the Sahaabah than to his own.129

Ancak o, kendi görüşünü sınırlı bir ölçüde kullandı; bunların çeşitli görüşleri arasından birini seçerek.

However, he did apply his own reasoning in a limited sense by choosing one of their various opinions.

Ebu Hanife, Sahabe'nin öğrencilerinin (Tabiûn) çıkarımlarını, yukarıda sayılan kaynaklardan hiçbirinde açık bir delil bulunmayan konularda kabul etmekle yükümlü hissetmezdi.

Abu Haneefah felt no obligation to accept the deductions of the students of the Sahaabah (Taabi’oon) in areas where no clear proof was available from any of the above mentioned sources.

Kendisini Tabiîn'in eşiti sayar ve kendisinin ve öğrencilerinin kurduğu Kıyas ilkelerine dayanarak kendi İctihadını yapardı.

He considered himself the equal of the Taabi’oon and would make his own Ijtihaad based on the principles of Qiyaas which he and his students established.

İstihsan, kısaca, bir delilin diğer bir delil üzerine tercih edilmesidir; bunun sebebi tercih edilen delilin daha uygun görünmesidir, tercih edilen delil, kendisine tercih edildiği delilden teknik olarak daha zayıf olsa bile.

Istihsaan, in short, is the preference of one proof over another proof because it appears more suitable, even though the preferred proof may be technically weaker than the one it is preferred to.

Bu durum, özel bir hadisin genel bir hadise tercih edilmesini içerebilir ya da daha uygun bir hükmün, kıyasla çıkarılan hükme tercih edilmesini bile kapsayabilir.

This may involve the preference of a Hadeeth which is specific over a general one, or it may even involve the preference of a more suitable law over the one deduced by Qiyaas.

Yerel örf ve âdetler, bağlayıcı İslami âdetlerin bulunmadığı alanlarda hukuki bir ağırlık kazandı. Bu ilke uygulanarak, İslam dünyasındaki çok sayıdaki kültürde bulunan çeşitli âdetler hukuk sistemine girdi ve yanlışlıkla İslami olarak sınıflandırıldı.130

Local customs were given legal weight in areas where there were no binding Islamic customs available. It was through the application of this principle that various customs found in the multiplicity of cultures within the Islamic world entered the legal system and became mistakenly classified as Islamic.130

Ebu Hanife'nin en meşhur öğrencileri Zufer İbnu'l-Hüzeyl, Ebu Yusuf ve Muhammed İbnu'l-Hasan'dı.

The most famous of Abu Haneefah’s students were Zufar ibn al-Hudhayl, Abu Yoosuf and Muhammad ibn al-Hasan.

Zufar, Ebu Hanife'nin örneğini izleyenlerden biriydi; birçok cazip teklif yapılmasına rağmen kadılık görevini kabul etmeyi reddetti. Bunun yerine ders vermeyi tercih etti ve bu işi, Basra'da henüz 42 yaşında vefat edene kadar sürdürdü.

Zufar was one of those who followed Abu Haneefah’s example and refused to accept appointment as Qaadee even though many attractive offers were made to him. He preferred to teach, which he did until he died at the early age of 42 in Basrah.

Ebu Yusuf fakir bir ailede Kûfe'de doğdu. Hadis ilmini geniş ölçüde inceledi ve dikkate değer bir hadis âlimi olana kadar bu alanda çalıştı; ardından Kûfe'de dokuz yıl boyunca, babası Medine'den meşhur bir Sahabî olan İmam İbn Ebî Leylâ'nın (ö. 765 M.) yanında fıkıh öğrenimi gördü. Ebu Yusuf daha sonra dokuz yıl boyunca Ebu Hanîfe'nin yanında öğrenim gördü ve Ebu Hanîfe vefat ettiğinde Medine'ye giderek kısa bir süre İmam Mâlik'in yanında ders aldı. Ebu Yusuf, Abbâsî halifeleri el-Mehdî (775-785 M.), el-Hâdî (785-786

Abu Yoosuf was born into a poor family in Kufah. He studied Hadeeth extensively until he became a noteworthy Hadeeth scholar then studied Fiqh in Kufah for nine years under Imaam Ibn Abee Lailaa (died 765 CE) whose father was a famous Sahaabee from Madeenah. Abu Yoosuf later studied under Abu Haneefah for nine years, and when Abu Haneefah died, he went to Madeenah and studied for a short period under Imaam Maalik. Abu Yoosuf was appointed chief judge of the state by the ‘Abbaasid caliphs, al-Mahdee (775-785 CE), al-Haadee (785-786

...ve Hârûn ar-Reşîd'in (786-809 M.) hükümdarlığında baş kadı olarak görev yaptı. Baş kadı sıfatıyla çeşitli şehirlere kadılar atardı ve atadığı kişilerin tamamı Hanefî mezhebine mensuptu. Böylece o, bu mezhebin İslâm devleti genelinde yayılmasında etkili oldu. 131

CE) and Haroon ar-Rasheed (786-809 CE). In his capacity as chief judge, he used to appoint judges for the various cities and all his appointees were followers of the Hanafee Madh-hab. Thus, he was instrumental in the spread of this school of thought throughout the Muslim empire. 131

İmam Muhammed, Vasıt'ta doğdu ama Kûfe'de büyüdü. Tıpkı Ebû Yusuf gibi, erken dönem ilmi öğrenimi de hadis alanındaydı. Kısa bir süre Ebû Yusuf'un yanında okudu, daha sonra Medine'ye gitti ve burada üç yıl boyunca İmam Malik'in yanında öğrenim gördü. Bu dönemde, İmam Malik'in hadis kitabı el-Muvatta'ın başlıca râvilerinden biri oldu. İmam Şâfiî de daha sonra Bağdat'ta Muhammed ibnü'l-Hasan'dan ders alan birçok âlim arasındaydı.

Imaam Muhammad was born in WSasit, but grew up in Kufah. Like Abu Yoosuf, his early studies were also in Hadeeth. He studied briefly under Abu Yoosuf and later travelled to Madeenah where he studied under Imaam Maalik for three years. During this period he became one of the main narrators of Maalik’s Hadeeth book al-Muwatta’ Imaam Shaafi’ee was among the many scholars who later studied uner Muhammad ibn al-Hasan in Baghdad.

Muhammed bin el-Hasan da Halife Harun er-Reşid döneminde kadılık görevini kabul etti, ancak bu görevin gerektirdiği birçok taviz nedeniyle kısa süre sonra bundan vazgeçti ve Bağdat'taki ders verme görevine geri döndü.

Muhammad ibn al-Hasan also accepted appointment as Qadee during the reign of Caliph Haroon ar-Rasheed, but soon gave it up because of the many compromises which it demanded, and returned to his teaching post in Baghdad.

Hanefi mezhebini şu anda takip edenler çoğunlukla Hindistan, Afganistan, Pakistan, Irak, Suriye, Türkiye, Guyana, Trinidad ve Surinam'da bulunmakta, Mısır'da ise bir ölçüde yaygın bulunmaktadır. Osmanlı yöneticileri on dokuzuncu yüzyılda İslam hukukunu Hanefi mezhebine göre kodifiye edip devlet hukuku haline getirdiklerinde, yargıç olmayı arzulayan her alim bunu öğrenmek zorundaydı. Sonuç olarak, bu mezhep on dokuzuncu yüzyılın son döneminde Osmanlı İslam Devleti'nin dört bir yanına yayıldı.

Those who now follow the Hanafee Madh-hab are found mostly in India, Afghanistan, Pakistan, Iraq, Syria, Turkey, Guyana, Trinidad, and Surinam and to some extent Egypt. When the ottoman rulers codified Islamic law according to the Hanafee Madh-hab in the nineteenth century CE and made it state law, any scholar who aspired to be a judge was obliged to learn it. As a result, the Madhhab spread throughout the Ottoman Islamic State during the last Part of the nineteenth century.